Полная версия:
Сергей Шевцов Ekoterapia jäne medisinalyq ekologia sözdıgı. Экотерапия және медициналық экология сөздігі. Словарь экотерапии и медицинской экологии. Dictionary of Ecotherapy and Medical Ecology
- + Увеличить шрифт
- - Уменьшить шрифт
ru. Соединения, в которых неуглеводная часть (агликон) связана с одним или несколькими сахарными остатками; многие растительные гликозиды биологически активны.
en. Compounds in which a non-sugar component (the aglycone) is linked to one or more sugar residues; many plant glycosides are biologically active.
192. Karotinoidtar / Каротиноиды / Carotenoids
kk. Антиоксиданттық әсері бар, адамға пайдалы сары және қызғылт сары өсімдік пигменттері.
ru. Жёлтые, оранжевые или красные растительные пигменты; некоторые каротиноиды проявляют антиоксидантную активность или служат предшественниками витамина A.
en. Yellow, orange or red plant pigments; some carotenoids have antioxidant activity or act as precursors of vitamin A.
193. Därılık ösımdıkter / Лекарственные растения / Medicinal plants
kk. Адам ағзасына емдік әсері расталған өсімдік түрлері.
ru. Растения, содержащие биологически активные вещества и применяемые для профилактики или лечения заболеваний.
en. Plants containing biologically active compounds and used in the prevention or treatment of disease.
194. Tamaqtanudyñ jergılıktılıgı / Локальность питания / Local food consumption
kk. Адам рационының жақын маңда өсірілген өнімдерге негізделуі.
ru. Преимущественное использование в рационе продуктов, выращенных или произведённых поблизости.
en. The preferential consumption of food grown or produced locally.
195. Qorektık tyğyzdyq / Нутриентная плотность / Nutrient density
kk. Өнімнің бір калориясына шаққандағы пайдалы қоректік заттар мөлшері.
ru. Количество полезных веществ, приходящееся на единицу калорийности продукта.
en. The amount of essential or beneficial nutrients provided relative to the energy content of a food.
196. Tağamdyq matrisa / Пищевая матрица / Food matrix
kk. Өнімнің ішкі құрылымы; ол ағзаның өнім құрамындағы заттарды қаншалықты толық сіңіретініне әсер етеді.
ru. Внутреннее строение продукта, от которого зависит полнота усвоения его веществ организмом.
en. The physical and chemical structure of a food, which influences the release, digestion and absorption of its components.
197. Ösımdık tektı tağamdardyñ aluantürlılıgı / Разнообразие растений в рационе / Dietary plant diversity
kk. Адам рационында пайдаланылатын әртүрлі өсімдік түрлерінің саны.
ru. Число и разнообразие видов растительной пищи, регулярно присутствующих в рационе человека.
en. The number and variety of plant foods regularly included in a person’s diet.
198. Jabaiy ösetın tağamdyq ösımdıkter / Дикорастущие пищевые растения / Wild edible plants
kk. Жергілікті жабайы флораның жеуге жарамды түрлері.
ru. Съедобные виды местной дикой флоры.
en. Edible species of the local wild flora.
199. Polifenoldar / Полифенолы / Polyphenols
kk. Айқын антиоксиданттық әсері бар өсімдік заттарының кең тобы.
ru. Обширная группа растительных соединений, многие из которых способны проявлять антиоксидантную и другую биологическую активность.
en. A broad group of plant compounds, many of which can exhibit antioxidant and other biological activities.
200. Ösımdık şikızaty / Растительное сырьё / Plant material (herbal raw material)
kk. Емдік немесе тағамдық мақсатта қолдану үшін жиналып, дайындалған өсімдік бөліктері.
ru. Заготовленные части растений, предназначенные для лечебного или пищевого применения.
en. Harvested and prepared plant parts intended for medicinal, nutritional or other practical use.
201. Rasionnyñ mausymdylyğy / Сезонность рациона / Dietary seasonality
kk. Адам тамақтануының жыл бойғы жергілікті өнімдердің маусымдық қолжетімділігіне сәйкестігі.
ru. Соответствие питания человека сезонной доступности местных продуктов в течение года.
en. Matching one’s diet to the seasonal availability of local food through the year.
202. Ultraöñdelgen önımder / Ультрапереработанные продукты / Ultra-processed foods
kk. Бастапқы шикізаттан құрамы мен құрылымы едәуір өзгерген, көптеген қоспалары бар терең өнеркәсіптік өңдеу өнімдері.
ru. Промышленные пищевые продукты, обычно представляющие собой многокомпонентные рецептуры из переработанных ингредиентов и добавок и существенно отличающиеся от исходного сырья.
en. Industrial food formulations typically made from multiple processed ingredients and additives and substantially different from the original raw materials.
203. Şikızat daiyndau kezeñı / Фаза заготовки / Optimal harvest stage
kk. Әсер етуші заттар мөлшері ең жоғары болатын және жинауға қолайлы өсімдіктің даму кезеңі.
ru. Период развития растения, при котором содержание целевых действующих веществ наиболее благоприятно для заготовки.
en. The stage of plant development at which the content of target active compounds is most suitable for harvesting.
204. Fitohimialyq qosylystar / Фитохимические соединения / Phytochemicals
kk. Адам ағзасына әсер ететін өсімдік текті биологиялық белсенді заттар.
ru. Биологически активные вещества растительного происхождения, влияющие на организм человека.
en. Biologically active compounds of plant origin that can affect physiological processes in the human body.
205. Flavonoidtar / Флавоноиды / Flavonoids
kk. Өсімдіктерде кең таралған, антиоксиданттық әсері бар полифенолдар тобы.
ru. Распространённая в растениях подгруппа полифенолов с антиоксидантным действием.
en. A diverse subgroup of polyphenolic compounds widely distributed in plants and capable of various biological activities, including antioxidant effects.
206. Efir mailary / Эфирные масла / Essential oils
kk. Сауықтыруда және ароматерапияда қолданылатын эфирмайлы өсімдіктердің ұшпа хош иісті заттары.
ru. Сложные смеси летучих ароматических соединений, получаемые из эфирномасличных растений и применяемые, в частности, в ароматерапии.
en. Complex mixtures of volatile aromatic compounds obtained from essential-oil plants and used, among other purposes, in aromatherapy.
VII. Ädısnama jäne täjıribe / Методология и практика / Methodology and Practice
207. Ädıstıñ validtılıgı / Валидность метода / Validity of a method
kk. Әдістің өлшеуге арналған қасиетті нақты өлшей алу қабілеті.
ru. Способность метода измерять именно то свойство, для которого он предназначен.
en. The extent to which a method measures the property or construct it is intended to measure.
208. Qaitalanğyştyq / Повторяемость / Repeatability
kk. Бір әдісті бірдей жағдайларда қолданып жүргізілген қайталама өлшеулерде жақын нәтижелер алу.
ru. Получение близких результатов при повторных измерениях одним и тем же методом в одинаковых условиях.
en. The closeness of results obtained by repeated measurements using the same method under the same conditions.
209. Azamattyq ğylym / Гражданская наука / Citizen science
kk. Ғалымдармен бірлескен ерікті кәсіби емес қатысушылардың күшімен ғылыми деректерді жинау және өңдеу.
ru. Сбор и обработка научных данных силами добровольцев-непрофессионалов совместно с учёными.
en. The participation of volunteers and members of the public in collecting, analysing or interpreting scientific data in collaboration with professional researchers.
210. Densaulyqtyñ qorşağan ortağa bailanysty determinanttary / Средовые детерминанты здоровья / Environmental determinants of health
kk. Халық денсаулығына әсер ететін ауа мен су сапасы, жасыл желектің болуы сияқты қоршаған орта факторлары.
ru. Факторы окружающей среды, влияющие на здоровье населения, — качество воздуха, воды, наличие зелени.
en. Environmental factors that influence the health of a population — the quality of air and water and the presence of greenery.
211. Densaulyqty saqtaityn orta / Здоровьесберегающая среда / Health-supporting environment
kk. Адам денсаулығына төнетін тәуекелдерді азайтып, ағза қызметтерін қолдайтын тіршілік ортасы.
ru. Среда, снижающая риски для здоровья и поддерживающая физическое, психическое и социальное благополучие человека.
en. An environment that reduces health risks and supports physical, mental and social well-being.
212. Ömır sapasy / Качество жизни / Quality of life
kk. Өмір сүру жағдайлары мен адамның өзін-өзі сезінуін объективті және субъективті көрсеткіштер арқылы бағалау.
ru. Комплексная оценка условий жизни, здоровья, функционирования и субъективного благополучия человека.
en. A multidimensional assessment of living conditions, health, functioning and subjective well-being.
213. Baqylau telımı / Контрольный участок / Control site
kk. Зерттелетін араласу жүргізілмейтін және оның әсерін бағалау үшін пайдаланылатын салыстыру телімі.
ru. Участок сравнения без изучаемого вмешательства, по которому оценивают его эффект.
en. A comparison site without the intervention under study, against which its effect is judged.
214. Därılık emes ädıster / Немедикаментозные методы / Non-pharmacological methods
kk. Дәрі-дәрмексіз денсаулықты сақтауға көмектесетін қозғалыс, тамақтану, орта және күн тәртібі сияқты тәсілдер.
ru. Способы поддержания здоровья без лекарств — движение, питание, среда, режим.
en. Approaches to maintaining or improving health without medicines, including physical activity, nutrition, environmental modification and daily routines.
215. Qoğamdyq densaulyq / Общественное здоровье / Public health
kk. Жалпы халықтың денсаулығы және оны қорғау мен нығайтуға арналған шаралар жүйесі.
ru. Здоровье населения и организованная деятельность общества по профилактике заболеваний, продлению жизни и укреплению здоровья.
en. The health of populations and the organised societal effort to prevent disease, prolong life and promote health.
216. Planetarlyq densaulyq / Планетарное здоровье / Planetary Health
kk. Адамдардың және адамзат қоғамының денсаулығын Жердің табиғи жүйелерінің жай-күйімен өзара байланыста зерттейтін пәнаралық сала, оған климаттың өзгеруі, биоалуантүрліліктің азаюы, ластану, жер пайдаланудың өзгеруі және адам әрекетінен туындайтын басқа да экологиялық бұзылыстардың әсері кіреді.
ru. Междисциплинарная область, изучающая здоровье людей и человеческого общества во взаимосвязи с состоянием природных систем Земли, включая влияние изменения климата, утраты биоразнообразия, загрязнения, изменения землепользования и других вызванных человеком нарушений окружающей среды.
en. A transdisciplinary field focused on the health of human populations and civilization in relation to the state of Earth’s natural systems, including the effects of climate change, biodiversity loss, pollution, land-use change and other human-driven environmental disruptions.
217. Sauyqtyru aralasuy / Оздоровительное вмешательство / Health-promoting intervention
kk. Адамның немесе адамдар тобының денсаулық көрсеткіштерін жақсартуға бағытталған ұйымдастырылған ықпал.
ru. Организованное воздействие ради улучшения показателей здоровья человека или группы людей.
en. A planned action intended to improve health outcomes in an individual, group or population.
218. Betterdı jūptap salystyru / Парное сравнение поверхностей / Paired surface comparison
kk. Көрсеткішті екі іргелес жабында бір мезгілде өлшеп, оларды дұрыс салыстыру тәсілі.
ru. Одновременное измерение показателя на двух смежных покрытиях для корректного их сопоставления.
en. The simultaneous measurement of the same variable on two adjacent surfaces to allow a valid comparison.
219. Ölşeulerdıñ qaitalanu sany / Повторность измерений / Measurement replication
kk. Бағалаудың сенімділігін арттыру үшін қолданылатын бір шаманы тәуелсіз қайталап өлшеулер саны.
ru. Число независимых повторных измерений одной величины, используемое для повышения надёжности оценки.
en. The number of independent replicate measurements of the same quantity used to improve the reliability of an estimate.
220. Baqylau hattamasy / Протокол наблюдения / Observation protocol
kk. Зерттеудің барлық қатысушылары ұстанатын деректерді жинаудың бірыңғай тәртібі.
ru. Единый заданный порядок сбора данных, которого держатся все участники исследования.
en. A standardised procedure for collecting data that all participants in a study are expected to follow.
221. Ekınşılık profilaktika / Вторичная профилактика / Secondary prevention
kk. Басталған денсаулық бұзылыстарын ерте анықтау және олардың одан әрі дамуына жол бермеу.
ru. Раннее выявление начавшихся нарушений здоровья и предупреждение их развития.
en. The early detection of health problems that have begun and the prevention of their progression.
222. Bırınşılık profilaktika / Первичная профилактика / Primary prevention
kk. Сау адамдарда аурулардың пайда болуының алдын алу.
ru. Предупреждение самого возникновения болезней у здоровых людей.
en. Preventing the very onset of disease in healthy people.
223. Üşınşılık profilaktika / Третичная профилактика / Tertiary prevention
kk. Ауырып жүрген адамдарда асқынулар мен тіршілік әрекеті шектеулерінің алдын алу.
ru. Предупреждение осложнений и ограничений жизни у уже заболевших.
en. Preventing complications and limitations on life in those who are already ill.
224. Oñaltu / Реабилитация / Rehabilitation
kk. Ауру немесе жарақат салдарынан бұзылған адам қызметтерін қалпына келтіріп, оны қалыпты өмірге қайтару.
ru. Комплекс мероприятий, направленных на оптимизацию функционирования и уменьшение ограничений жизнедеятельности у человека с заболеванием, травмой или иным нарушением здоровья.
en. A set of interventions designed to optimise functioning and reduce disability in people with health conditions, injuries or impairments.
225. Jüielı qatelık / Систематическая ошибка / Systematic measurement error
kk. Әдіске, аспапқа немесе жағдайларға байланысты қайталама өлшеулер кезінде тұрақты қалатын немесе заңды түрде өзгеретін өлшеу қателігінің құрамдасы.
ru. Составляющая погрешности измерения, которая при повторных измерениях остаётся постоянной или изменяется закономерным образом из-за метода, прибора или условий.
en. A component of measurement error that remains constant or varies predictably across repeated measurements because of the method, instrument or conditions.
226. Jağdailardy standarttau / Стандартизация условий / Standardization of conditions
kk. Өлшеулердің салыстырмалылығын қамтамасыз ету үшін оларды бірыңғай жағдайларда жүргізу.
ru. Приведение измерений к единым условиям ради их сопоставимости.
en. The use of uniform measurement conditions and procedures to make results comparable.
227. Ölşeu nüktesı / Точка измерения / Measurement point
kk. Қайталама өлшеулер жүргізілетін тұрақты белгіленген орын.
ru. Постоянно закреплённое место, где выполняются повторные замеры.
en. A permanently fixed place where repeated measurements are taken.
VIII. Biosferanyñ ūiymdasu deñgeilerı / Уровни организации биосферы / Levels of Biosphere Organisation
228. Biogendı zat / Биогенное вещество / Biogenic matter
kk. Тірі организмдер геологиялық уақыт ішінде түзген көмір, мұнай, әктас және шымтезек сияқты зат.
ru. Вещество, созданное живыми организмами за геологическое время, — уголь, нефть, известняк, торф.
en. Matter created by living organisms over geological time — coal, oil, limestone, and peat.
229. Biogeosfera / Биогеосфера / Biogeosphere
kk. Жерде тірі зат пен жансыз табиғи орта ең тығыз жанасатын аймақ.
ru. Область Земли, где живое вещество наиболее тесно соприкасается с неживой средой.
en. The part of the Earth in which living matter interacts most intensively with the abiotic environment.
230. Biologialyq enjar zat / Биокосное вещество / Bioinert matter
kk. Тірі организмдер мен абиотикалық үдерістердің бірлескен әсерінен түзілген топырақ және өзен шөгіндісі сияқты зат.
ru. Вещество, возникшее при совместном участии организмов и неживых процессов, — почва, речной ил.
en. Matter formed through the joint action of living organisms and abiotic processes, such as soil or river sediment.
231. Biosfera / Биосфера / Biosphere
kk. Тірі организмдер мекендейтін және солар өзгерткен Жер қабығы; планетаның ең ірі экожүйесі.
ru. Заселённая живыми организмами и преобразованная ими оболочка Земли; крупнейшая экосистема планеты.
en. The part of the Earth inhabited and transformed by living organisms; the planet’s largest ecological system.
232. Su ortasy / Водная среда / Aquatic environment
kk. Организмдердің өзен, көл, теңіз және мұхит суының қалың қабатындағы тіршілік ортасы.
ru. Среда обитания организмов в толще воды рек, озёр, морей и океанов.
en. The environment within the water column of rivers, lakes, seas and oceans in which aquatic organisms live.
233. Tırı zat / Живое вещество / Living matter
kk. Физикалық-химиялық табиғаты біртұтас және планетаның келбетін өзгертетін Жердегі барлық тірі организмдер денелерінің жиынтығы.
ru. Вся совокупность тел живых организмов Земли, единая по физико-химической природе и преобразующая облик планеты.
en. The total mass of living organisms on Earth, considered as a physicochemically unified planetary force that transforms the planet.
234. Enjar zat / Косное вещество / Abiogenic matter
kk. Тірі организмдердің қатысуынсыз түзілетін магмалық жыныстар мен минералдар сияқты Жер қабығының заты.
ru. Вещество земной оболочки, образующееся без участия живых организмов, — магматические породы, минералы.
en. Matter formed without the participation of living organisms, such as igneous rocks and minerals.
235. Qūrlyq-aua ortasy / Наземно-воздушная среда / Terrestrial—aerial environment
kk. Организмдердің құрлық бетінде және оған жанасып жатқан ауа қабатында тіршілік ету ортасы.
ru. Среда обитания организмов на поверхности суши и в прилегающем слое воздуха.
en. The environment occupied by organisms on the land surface and in the adjacent layer of air.
236. Noosfera / Ноосфера / Noosphere
kk. Биосфера дамуының адам ақыл-ойы мен саналы әрекеті басты өзгертуші күшке айналатын кезеңі.
ru. Этап развития биосферы, на котором главной преобразующей силой становится разумная деятельность человека.
en. A proposed stage in the development of the biosphere in which the rational and scientific activity of humankind becomes a major transforming force.
237. Organizmdık orta / Организменная среда / Organismal environment
kk. Басқа организмге, мысалы паразитке немесе симбионтқа, тіршілік ортасы болатын тірі организмнің денесі.
ru. Тело живого организма, служащее средой обитания для другого организма — паразита или симбионта.
en. The body of a living organism considered as the habitat of another organism, such as a parasite or symbiont.
238. Pedosfera / Педосфера / Pedosphere
kk. Жердің топырақ қабығы, яғни топырақ тіршілігі шоғырланған құрлықтың жұқа беткі қабаты.
ru. Почвенная оболочка Земли — тонкий поверхностный слой суши, где сосредоточена почвенная жизнь.
en. The soil layer of the Earth — the thin surface zone of land in which soil formation and soil life are concentrated.
239. Topyraq ortasy / Почвенная среда / Soil environment
kk. Организмдердің топырақ ішінде тіршілік ету ортасы.
ru. Среда обитания организмов внутри почвы.
en. The habitat of organisms within the soil.
240. Tırşılık ortasy / Среда обитания / Environment
kk. Организмді қоршап, оның тіршілігіне әсер ететін жағдайлар мен факторлардың бүкіл жиынтығы.
