Полная версия:
Сергей Шевцов Ekoterapia jäne medisinalyq ekologia sözdıgı. Экотерапия және медициналық экология сөздігі. Словарь экотерапии и медицинской экологии. Dictionary of Ecotherapy and Medical Ecology
- + Увеличить шрифт
- - Уменьшить шрифт
en. The practice of direct skin contact with the ground or another conductive surface connected to the earth.
90. İppoterapia / Иппотерапия / Hippotherapy
kk. Емдік және оңалту мақсаттарына жету үшін физикалық терапия, эрготерапия немесе сөйлеу-тіл терапиясы мамандарының жылқы қозғалысын клиникалық қолдануы.
ru. Применение движения лошади специалистами по физической, эрготерапевтической или речевой терапии для достижения лечебных и реабилитационных целей.
en. The clinical use of a horse’s movement by physical, occupational or speech-language therapy professionals to achieve therapeutic and rehabilitation goals.
91. Klimatoterapia / Климатотерапия / Climatotherapy
kk. Белгілі бір жердің климаттық жағдайларын пайдалану арқылы адамның сауығуы.
ru. Оздоровление человека условиями климата определённой местности.
en. The therapeutic use of the climatic conditions of a particular locality.
92. Landşaftoterapia / Ландшафтотерапия / Landscape therapy
kk. Табиғи ландшафтты тамашалау және қабылдау арқылы адамның сауығуы.
ru. Оздоровление человека созерцанием и восприятием природного ландшафта.
en. The therapeutic or restorative use of perceiving and experiencing natural landscapes.
93. Orman terapiasy / Лесная терапия / Forest therapy
kk. Адамның сауықтыру мақсатында орманда болуы.
ru. Оздоровительное пребывание человека в лесном сообществе.
en. Structured therapeutic or health-promoting activities undertaken in a forest environment.
94. Ormanda şomylu / Лесные купания / Forest bathing
kk. Барлық сезім мүшелерін қатыстыра отырып, адамның орманда асықпай болуы және серуендеуі.
ru. Медленное пребывание человека в лесу с включением всех органов чувств.
en. Slow, attentive immersion in a forest environment using all the senses.
95. Tabiğat terapiasy / Природная терапия / Nature therapy
kk. Табиғи факторлардың көмегімен адамды сауықтыру әдістерінің жалпы атауы.
ru. Общее название методов оздоровления человека с помощью природных факторов.
en. An umbrella term for health-promoting and therapeutic approaches that use contact with natural environments or natural factors.
96. Psammoterapia / Псаммотерапия / Psammotherapy
kk. Қыздырылған құм ванналарын қолдану арқылы адамның сауығуы.
ru. Оздоровление человека нагретым песком в виде песочных ванн.
en. The therapeutic use of heated sand, usually in the form of sand baths.
97. Baqşa terapiasy (gardenoterapia) / Садовая терапия (гарденотерапия) / Horticultural therapy (therapeutic horticulture)
kk. Өсімдіктерді күту мен бағбандық әрекеттерді емдік, оңалту немесе сауықтыру мақсаттарына жету үшін мақсатты пайдалану.
ru. Целенаправленное использование ухода за растениями и садоводческой деятельности для достижения лечебных, реабилитационных или оздоровительных целей.
en. The purposeful use of plant care and gardening activities to achieve therapeutic, rehabilitation or health-promoting goals.
98. Sensorlyq baq / Сенсорный сад / Sensory garden
kk. Көру, есту, иіс сезу, сипап сезу және дәм сезу мүшелерін ынталандыруға арналған бақ.
ru. Сад, устроенный ради стимуляции у человека зрения, слуха, обоняния, осязания и вкуса.
en. A garden designed to stimulate sight, hearing, smell, touch and, where appropriate, taste.
99. Kögıldır terapia / Синяя терапия / Blue-space therapy
kk. Өзен, көл және теңіз сияқты су кеңістіктерінің маңында болу арқылы адамның сауығуы.
ru. Оздоровление человека пребыванием у водных пространств — рек, озёр, моря.
en. A health-promoting or therapeutic practice based on spending time near rivers, lakes, seas or other blue spaces.
100. Solastalgia / Соластальгия / Solastalgia
kk. Адамның үйреншікті мекен ету ортасының бұзылуынан туындайтын күйзелісі мен сағынышы.
ru. Эмоциональное неблагополучие, тоска и чувство утраты, вызванные разрушением или неблагоприятным изменением привычной среды обитания.
en. Distress, grief and a sense of loss caused by the degradation or unwanted transformation of one’s familiar environment.
101. Speleoterapia / Спелеотерапия / Speleotherapy
kk. Үңгірлер мен тұз кеніштерінің тұрақты микроклиматында сауықтыру мақсатында болу.
ru. Оздоровительное пребывание человека в устойчивом микроклимате пещер и соляных выработок.
en. Therapeutic or health-promoting exposure to the stable microclimate of caves, mines or salt workings.
102. Talassoterapia / Талассотерапия / Thalassotherapy
kk. Теңіз суы, ауасы, балдырлары мен балшығы сияқты теңіз факторлары арқылы адамның сауығуы.
ru. Оздоровление человека морскими факторами — водой, воздухом, водорослями, грязями.
en. The therapeutic use of marine factors such as seawater, sea air, algae and marine mud.
103. Terapialyq baq / Терапевтический сад / Therapeutic garden
kk. Адамға сауықтыру әсерін тигізу үшін арнайы жоспарланған бақ.
ru. Сад, спланированный ради оздоровительного воздействия на человека.
en. A garden intentionally designed to support therapeutic, rehabilitation or health-promoting outcomes.
104. Terrenkur / Терренкур / Graduated terrain walking (terrain cure)
kk. Ұзындығы, еңістері және биіктік айырмасы алдын ала белгіленген маршрут бойынша мөлшерленген сауықтыру жүрісі.
ru. Дозированная оздоровительная ходьба по маршруту с заранее рассчитанными длиной, уклонами и набором высоты.
en. Prescribed therapeutic walking along a route with a predetermined distance, gradients and elevation gain.
105. Topofilia / Топофилия / Topophilia
kk. Адамның белгілі бір жермен эмоциялық байланысы.
ru. Эмоциональная привязанность человека к определённому месту.
en. A person’s emotional attachment to a particular place.
106. Fitoterapia / Фитотерапия / Phytotherapy
kk. Адамды өсімдіктермен және олардан алынған препараттармен емдеу әрі сауықтыру.
ru. Лечение и профилактическое применение лекарственных растений и препаратов, полученных из них.
en. The therapeutic and preventive use of medicinal plants and preparations derived from them.
107. Ekologialyq mazasyzdyq / Экологическая тревожность / Eco-anxiety
kk. Адамның қоршаған ортаның қазіргі күйі мен болашағына қатысты тұрақты мазасыздануы.
ru. Устойчивое беспокойство человека по поводу состояния и будущего окружающей среды.
en. A person’s persistent worry about the condition and future of the environment.
108. Ekopsihologia / Экопсихология / Ecopsychology
kk. Адам психикасы мен табиғи ортаның байланысын зерттейтін білім саласы.
ru. Область знания, изучающая связь психики человека с природной средой.
en. A field that studies relationships between human psychological processes and the natural environment.
109. Ekoterapia / Экотерапия / Ecotherapy
kk. Табиғи ортамен ұйымдастырылған байланыс арқылы адамның денсаулығын сақтау және қалпына келтіру.
ru. Поддержание и восстановление здоровья человека через организованный контакт с природной средой.
en. The structured use of contact with nature to maintain or restore physical and psychological health.
110. Ekotropa / Экотропа / Ecological trail
kk. Танымдық және сауықтыру қызметтерін біріктіретін абаттандырылған табиғи маршрут.
ru. Обустроенный природный маршрут, сочетающий познавательную и оздоровительную функции.
en. A developed trail through a natural area that combines educational, recreational and health-promoting functions.
IV. Äser etu mehanizmderı / Механизмы воздействия / Mechanisms of Action
111. Adaptasia / Адаптация / Adaptation
kk. Ағзаның өзгерген қоршаған орта жағдайларына бейімделуі.
ru. Приспособление организма к изменившимся условиям окружающей среды.
en. The adjustment of an organism to changed conditions of the surrounding environment.
112. Allostatikalyq jükteme / Аллостатическая нагрузка / Allostatic load
kk. Стреске үнемі бейімделу салдарынан ағзада жиналатын физиологиялық тозу.
ru. Накопленная физиологическая нагрузка и износ организма, возникающие вследствие многократной или длительной активации систем адаптации к стрессу.
en. The cumulative physiological burden and wear associated with repeated or prolonged activation of the body’s stress-adaptation systems.
113. Jürek yrğağynyñ variabeldılıgı / Вариабельность сердечного ритма / Heart rate variability
kk. Жүрек соғулары арасындағы аралықтардың өзгергіштігі; ол вегетативтік жүйке жүйесінің теңгерімін көрсетеді.
ru. Изменчивость интервалов между последовательными сокращениями сердца, отражающая особенности вегетативной регуляции сердечного ритма.
en. Variation in the intervals between successive heartbeats, reflecting autonomic regulation of cardiac rhythm.
114. Syrtqy ekspozom / Внешний экспозом / External exposome
kk. Адамға әсер ететін ластану, шу, тамақтану және климат сияқты барлық сыртқы орта факторлары.
ru. Все внешние факторы среды, воздействующие на человека, — загрязнение, шум, питание, климат.
en. The external environmental exposures affecting a person, including pollution, noise, diet, climate and social or behavioural factors.
115. Işkı ekspozom / Внутренний экспозом / Internal exposome
kk. Ағзаның сыртқы әсерлерге беретін ішкі жауаптары — гормондық өзгерістер, қабыну және зат алмасу өзгерістері.
ru. Внутренние биологические процессы и реакции организма, связанные с внешними воздействиями, включая гормональные изменения, воспаление и метаболические сдвиги.
en. The internal biological processes and responses associated with external exposures, including hormonal changes, inflammation and metabolic alterations.
116. Gormezis / Гормезис / Hormesis
kk. Жоғары дозада зиянды болатын фактордың төмен дозасына ағзаның пайдалы жауабы.
ru. Полезный ответ организма на слабую дозу воздействия, вредного в большой дозе.
en. A beneficial biological response to a low dose of an agent or stressor that is harmful at a higher dose.
117. Ekoterapiadağy «doza—äser» täueldılıgı / Доза—эффект в экотерапии / Dose—response in ecotherapy
kk. Сауықтыру нәтижесінің адамның табиғатпен жанасу ұзақтығы мен жиілігіне тәуелді болуы.
ru. Зависимость оздоровительного результата от длительности и частоты контакта человека с природой.
en. The relationship between health outcomes and the duration, frequency or intensity of a person’s contact with nature.
118. Kortizoldyq jauap / Кортизоловый ответ / Cortisol response
kk. Ағзаның стреске реакциясының көрсеткіші ретінде кортизол гормоны деңгейінің өзгеруі.
ru. Изменение уровня гормона кортизола как показатель реакции организма на стресс.
en. A change in cortisol concentration used as an indicator of the body’s response to stress.
119. Jūmsaq qyzyqtyru (fasinasia) / Мягкая фасцинация / Soft fascination
kk. Табиғи көріністер мен дыбыстардың адамның назарын күш салдырмай ұстап, бағытталған зейінге демалыс беруі.
ru. Необременительное удержание внимания человека природными видами и звуками, дающее отдых от сосредоточенного усилия.
en. The effortless engagement of attention by natural sights and sounds, allowing directed attention to rest.
120. Parasimpatikalyq belsenu / Парасимпатическая активация / Parasympathetic activation
kk. Тыныштыққа, демалысқа және ас қорытуға жауап беретін вегетативтік жүйке жүйесі тармағы белсенділігінің артуы.
ru. Повышение активности парасимпатического отдела вегетативной нервной системы, связанного с отдыхом, восстановлением и пищеварением.
en. Increased activity of the parasympathetic division of the autonomic nervous system, which supports rest, recovery and digestion.
121. Ekspozisia şegı / Порог экспозиции / Exposure threshold
kk. Табиғатпен жанасудың әсері байқала бастайтын ең қысқа ұзақтығы.
ru. Наименьшая длительность контакта человека с природой, при которой уже заметен эффект.
en. The minimum duration, frequency or intensity of contact with nature at which a measurable effect becomes apparent.
122. Aşyq körınıs jäne pana / Проспект и убежище / Prospect and refuge
kk. Адамның бір мезгілде айналаны ашық шолуға және паналауға мүмкіндік беретін ортаны ұнатуы.
ru. Предпочтение человеком среды, дающей одновременно открытый обзор и возможность укрыться.
en. The preference for environments that provide both an open view and a place of shelter or concealment.
123. Rezilenttılık / Резильентность / Resilience
kk. Ағзаның немесе экожүйенің қолайсыз әсерлерден кейін қалпына келіп, тұрақтылығын сақтау қабілеті.
ru. Способность организма или экосистемы восстанавливаться и сохранять устойчивость после неблагоприятных воздействий.
en. The capacity of an organism or ecosystem to withstand disturbance, recover and retain its essential functions and structure.
124. Qalpyna keltıruşılık / Реставративность / Restorativeness
kk. Ортаның адам зейінін қалпына келтіруге және ширығуды азайтуға көмектесу қабілеті.
ru. Способность среды помогать человеку восстановить внимание и снять напряжение.
en. The capacity of an environment to help restore attention, reduce stress and relieve mental fatigue.
125. Sanogenez / Саногенез / Sanogenesis
kk. Денсаулықты қалпына келтіруге және сақтауға бағытталған процестер жиынтығы.
ru. Совокупность процессов, ведущих к восстановлению и поддержанию здоровья.
en. The set of processes leading to the restoration and maintenance of health.
126. Sanogenetikalyq mehanizmder / Саногенетические механизмы / Sanogenetic mechanisms
kk. Ағзаның сауығуын және ауруларға төзімділігін қамтамасыз ететін ішкі механизмдер.
ru. Внутренние механизмы организма, обеспечивающие выздоровление и устойчивость к болезням.
en. The body’s internal mechanisms that ensure recovery and resistance to disease.
127. Ortanyñ üilesımdılıgı / Согласованность среды / Environmental coherence
kk. Ландшафт элементтерінің реттелуі мен өзара байланыстылығы; соның арқасында адам кеңістікті оңай қабылдайды.
ru. Упорядоченность и связность элементов ландшафта, благодаря которым человек легко воспринимает пространство.
en. The order, legibility and connectedness of landscape elements that make a space easy to understand and navigate.
128. Zeiındı qalpyna keltıru teoriasy / Теория восстановления внимания / Attention Restoration Theory
kk. Табиғи орта адамның сарқылған ерікті зейінін қалпына келтіреді деген теория.
ru. Представление о том, что природная среда восстанавливает у человека истощённое произвольное внимание.
en. The theory that natural environments can restore depleted directed attention.
129. Strestı azaitu teoriasy / Теория снижения стресса / Stress Reduction Theory
kk. Табиғатпен жанасу физиологиялық ширығудың жылдам төмендеуіне әкеледі деген теория.
ru. Представление о том, что контакт с природой вызывает быстрый спад физиологического напряжения.
en. The theory that contact with nature can produce a rapid reduction in physiological and psychological stress.
130. Ekologialyq plastikalylyq / Экологическая пластичность / Ecological plasticity
kk. Ағзаның қоршаған орта жағдайларының өзгеруіне бейімделу қабілеті.
ru. Способность организма приспосабливаться к изменениям условий среды.
en. The ability of an organism to adjust to changes in environmental conditions.
131. Ekspozom / Экспозом / Exposome
kk. Адамға өмір бойы әсер ететін қоршаған орта ықпалдарының бүкіл жиынтығы.
ru. Совокупность воздействий окружающей среды на человека на протяжении жизни и связанных с ними биологических реакций.
en. The totality of environmental exposures across a person’s life and the biological responses associated with them.
V. Qalalyq ekologia jäne densaulyq / Городская экология и здоровье / Urban Ecology and Health
132. Jyldam ösetın jamylğy ösımdıkter / Быстрорастущие покровные растения / Fast-growing ground-cover plants
kk. Тұтас жамылғыға тез бірігіп, жалаңаш топырақты қызып кетуден және шайылудан қорғайтын түрлер.
ru. Виды, быстро смыкающиеся в сплошной покров и закрывающие голый грунт от перегрева и размыва.
en. Species that quickly close into a continuous cover and shield bare ground from overheating and erosion.
133. Jelden qorğaityn jolaq / Ветрозащитная полоса / Windbreak (shelterbelt)
kk. Қорғалатын аумақта жел жылдамдығын төмендететін ағаштар мен бұталар жолағы.
ru. Посадка деревьев и кустарников, снижающая скорость ветра на защищаемой территории.
en. A planting of trees and shrubs that reduces wind speed over the protected area.
134. Qalqyma bölşekter (PM) / Взвешенные частицы (PM) / Particulate matter (PM)
kk. Ауада қалқып тұрған қатты бөлшектер мен сұйық тамшылар; олардың ең ұсақ фракциялары тыныс жолдарына терең еніп, денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін.
ru. Взвешенные в воздухе твёрдые частицы и капли жидкости; наиболее мелкие фракции способны глубоко проникать в дыхательные пути и вредить здоровью.
en. Solid particles and liquid droplets suspended in the air; the smallest fractions can penetrate deep into the respiratory tract and harm health.
135. Ekojüielerdı qalpyna keltıru / Восстановление экосистем / Ecosystem restoration
kk. Адам бұзған экожүйелерге олардың табиғи құрылымы мен қызмет ету қабілетін қайтару.
ru. Возвращение нарушенным человеком экосистемам их природной структуры и работоспособности.
en. The process of assisting the recovery of ecosystems degraded, damaged or destroyed by human activity.
136. Şabu biıktıgı / Высота скашивания / Mowing height
kk. Көгалды шапқаннан кейін қалдырылатын шөп жамылғысының биіктігі.
ru. Высота, на которой оставляют травостой газона при кошении.
en. The height at which the lawn’s grass is left when mowing.
137. Kögal / Газон / Lawn
kk. Қала аумағындағы телімде жасанды түрде жасалып, күтім жасалатын шөп жамылғысы.
ru. Искусственно созданный и поддерживаемый травяной покров на участке городской территории.
en. An artificially created and maintained grass cover on a plot of urban land.
138. Kögıldır infraqūrylym / Голубая инфраструктура / Blue infrastructure
kk. Қалада экологиялық және сауықтыру қызметін атқаратын өзара байланысқан су нысандарының желісі.
ru. Связанная сеть водных объектов города, выполняющих средозащитную и оздоровительную роль.
en. An interconnected network of urban water bodies and water-management features that provides environmental, climate-regulating and health benefits.
139. Şym / Дернина / Turf (sward)
kk. Шөп тамырлары мен тамырсабақтары тығыз біріктіріп тұрған топырақтың үстіңгі қабаты.
ru. Верхний слой почвы, плотно скреплённый корнями и корневищами трав.
en. The upper layer of soil tightly bound together by the roots and rhizomes of grasses.
140. Jañbyr bağy / Дождевой сад / Rain garden
kk. Айналасындағы жабындардан жаңбыр ағынын қабылдап, оны өсімдіктер мен топырақ арқылы тазартатын көгалдандырылған ойыс.
ru. Озеленённое понижение, принимающее дождевой сток с окрестных покрытий и очищающее его через растения и почву.
en. A vegetated depression that receives runoff from nearby impermeable surfaces and filters it through soil and plants.
