Сергей Шевцов Ekoterapia jäne medisinalyq ekologia sözdıgı. Экотерапия және медициналық экология сөздігі. Словарь экотерапии и медицинской экологии. Dictionary of Ecotherapy and Medical Ecology

kk. Ерте балалық шақта микробтармен жанасудың жеткіліксіз болуы адамның аллергияға бейімділігін арттырады деген болжам.

ru. Предположение, что нехватка микробных контактов в раннем детстве повышает у человека склонность к аллергиям.

en. The hypothesis that insufficient microbial exposure in early childhood may increase susceptibility to allergic disease.

40. «Eskı dostar» gipotezasy / Гипотеза «старых друзей» / «Old friends» hypothesis

kk. Иммундық жүйенің дұрыс жұмыс істеуі үшін адаммен эволюция барысында бірге тіршілік еткен микробтар қажет деген болжам.

ru. Предположение, что для правильной работы иммунитета человеку необходимы издавна сопутствующие ему микробы.

en. The hypothesis that normal immune regulation depends partly on exposure to microorganisms that have co-evolved with humans over long periods.

41. Bioaluantürlılık gipotezasy / Гипотеза биоразнообразия / Biodiversity hypothesis

kk. Қоршаған ортаның алуан түрлі микробиотасымен жанасу адамның иммундық жүйесінің саулығын қолдайды деген болжам.

ru. Предположение, что контакт с разнообразной микробиотой среды поддерживает здоровье иммунной системы человека.

en. The hypothesis that contact with diverse environmental microbiota supports healthy development and regulation of the human immune system.

42. Golobiom / Голобиом / Holobiome

kk. Ие организм мен оның бүкіл микробиотасының ортақ зат алмасуы бар біртұтас жүйесі.

ru. Хозяин вместе со всей связанной с ним микробиотой, рассматриваемые как единая система с общими метаболическими взаимодействиями.

en. A host together with its associated microbiota, considered as an integrated system with shared metabolic interactions.

43. Golobiont / Голобионт / Holobiont

kk. Ие организмнің барлық симбионттарымен бірге біртұтас организм ретінде қарастырылуы.

ru. Организм-хозяин со всеми его симбионтами, рассматриваемый как одно целое.

en. A host organism together with all its symbionts, regarded as a single whole.

44. Disbakterioz / Дисбактериоз / Dysbacteriosis

kk. Ішек микробиотасы бұзылыстарының ескірген атауы; қазіргі кезде оны нақтырақ «дисбиоз» термині ығыстырып келеді.

ru. Прежнее название нарушений кишечной микробиоты, вытесняемое более точным термином «дисбиоз».

en. The former name for disturbances of the gut microbiota, now being replaced by the more precise term «dysbiosis».

45. Disbioz / Дисбиоз / Dysbiosis

kk. Микробиота құрамының бұзылып, ие организм үшін пайдалы қызметтерін жоғалтуы.

ru. Нарушение состава и функций микробиоты, связанное с утратой полезных свойств или появлением неблагоприятных эффектов для хозяина.

en. An alteration in the composition and function of the microbiota associated with loss of beneficial functions or adverse effects on the host.

46. İmmunotoleranttylyq / Иммунотолерантность / Immune tolerance

kk. Иммундық жүйенің зиянсыз заттарға қорғаныш реакциясын көрсетпеу қабілеті.

ru. Способность иммунной системы не отвечать защитной реакцией на безвредные вещества.

en. The ability of the immune system to avoid mounting harmful responses to harmless substances or to the body’s own components.

47. Işek mikrobiotasy / Кишечная микробиота / Gut microbiota

kk. Адамның асқазан-ішек жолын мекендейтін микроорганизмдер.

ru. Микроорганизмы, населяющие желудочно-кишечный тракт человека.

en. The microorganisms that inhabit the human gastrointestinal tract.

48. Kolonizasialyq rezistenttılık / Колонизационная резистентность / Colonization resistance

kk. Ағзаның өз микробиотасының бөгде ауру тудыратын микробтардың орнығуына жол бермеу қабілеті.

ru. Способность собственной микробиоты препятствовать заселению организма чужеродными, в том числе патогенными, микроорганизмами.

en. The ability of the resident microbiota to prevent colonisation by exogenous microorganisms, including pathogens.

49. Qysqa tızbektı mai qyşqyldary (QTMQ) / Короткоцепочечные жирные кислоты (КЦЖК) / Short-chain fatty acids (SCFAs)

kk. Микробтар тағамдық талшықтарды ыдыратқанда түзілетін бутират, пропионат және ацетат сияқты заттар; олар ішекті қоректендіріп, зат алмасуға қатысады.

ru. Органические кислоты, образуемые микробами при ферментации пищевых волокон (прежде всего ацетат, пропионат и бутират), которые поддерживают клетки кишечника и участвуют в обмене веществ.

en. Organic acids produced by microbial fermentation of dietary fibre — mainly acetate, propionate and butyrate — that support intestinal cells and participate in metabolism.

50. Metabiotikter / Метабиотики / Metabiotics

kk. Тірі микроорганизмдерді енгізбестен қолданылатын микробтардың тазартылған пайдалы тіршілік өнімдері.

ru. Очищенные полезные продукты жизнедеятельности микроорганизмов, применяемые без введения самих живых микробных клеток.

en. Purified beneficial products of microbial activity used without administering the living microorganisms themselves.

51. Mikobiom / Микобиом / Mycobiome

kk. Ағзада немесе ортада мекендейтін барлық саңырауқұлақтардың жиынтығы; микробиотаның саңырауқұлақ бөлігі.

ru. Совокупность всех грибов, обитающих в организме или среде; грибная часть микробиоты.

en. The fungi and fungal genetic material present in an organism or environment; the fungal component of the microbiome.

52. Mikoriza / Микориза / Mycorrhiza

kk. Өсімдік тамыры мен топырақ саңырауқұлағының өзара пайдалы одағы — саңырауқұлақ өсімдікке су мен минералдар береді, ал өсімдік саңырауқұлаққа қанттар береді.

ru. Взаимовыгодный союз корней растения и почвенного гриба — гриб даёт воду и минералы, растение — сахара.

en. A mutually beneficial partnership between a plant’s roots and a soil fungus: the fungus provides water and minerals, the plant provides sugars.

53. Mikrobiom / Микробиом / Microbiome

kk. Белгілі бір ортадағы микроорганизмдер қауымдастығының, олардың генетикалық материалының, тіршілік өнімдерінің және тікелей қоршаған ортасының жиынтығы.

ru. Сообщество микроорганизмов определённой среды вместе с их генетическим материалом, продуктами деятельности и непосредственным окружением.

en. A community of microorganisms in a particular environment together with their genetic material, products and immediate surroundings.

54. Mikrobiota / Микробиота / Microbiota

kk. Ішек, тері, топырақ немесе ауыз қуысы сияқты белгілі бір ортаны мекендейтін микроорганизмдер қауымдастығы.

ru. Сообщество микроорганизмов, населяющих определённое место — кишечник, кожу, почву или полость рта.

en. The community of microorganisms inhabiting a particular site, such as the gut, skin, soil or oral cavity.

55. Terı mikrobiotasy / Микробиота кожи / Skin microbiota

kk. Адамның тері жамылғысын мекендейтін микроорганизмдер.

ru. Микроорганизмы, населяющие кожные покровы человека.

en. The microorganisms that inhabit the human skin.

56. Mikrobtyq ekspozisia / Микробная экспозиция / Microbial exposure

kk. Адамның қоршаған орта микробтарымен жанасу жиілігі мен алуантүрлілігінің деңгейі.

ru. Степень разнообразия и частоты контактов человека с микробами окружающей среды.

en. The diversity, frequency and intensity of a person’s contact with microorganisms from the surrounding environment.

57. Mikrobtardyñ qorşağan ortamen almasuy / Микробный обмен со средой / Microbial exchange with the environment

kk. Микроорганизмдердің адам, оны қоршаған топырақ, өсімдіктер мен ауа арасында үздіксіз алмасуы.

ru. Постоянный переход микроорганизмов между человеком и окружающими его почвой, растениями и воздухом.

en. The constant movement of microorganisms between a person and the surrounding soil, plants, and air.

58. Auyz quysynyñ mikrobiomy / Оральный микробиом / Oral microbiome

kk. Адамның ауыз қуысын мекендейтін микроорганизмдер қауымдастығы.

ru. Микробное сообщество полости рта вместе с его генетическим материалом и непосредственной средой.

en. The microbial community of the oral cavity together with its genetic material and immediate environment.

59. «Işek — immunitet» osı / Ось «кишечник — иммунитет» / Gut—immune axis

kk. Ішек микробиотасы сигналдарының иммундық жүйенің реттелуіне әсері.

ru. Влияние сигналов кишечной микробиоты на развитие и регуляцию иммунной системы.

en. The influence of signals from the gut microbiota on the development and regulation of the immune system.

60. «Işek — terı» osı / Ось «кишечник — кожа» / Gut—skin axis

kk. Ішек микробиотасының күйі мен адам терісінің күйі арасындағы өзара байланыс.

ru. Взаимосвязь состояния кишечной микробиоты и кожи человека.

en. The bidirectional relationship between the gut microbiota and the condition and function of the skin.

61. «Işek — ökpe» osı / Ось «кишечник — лёгкие» / Gut—lung axis

kk. Ішек микробиотасы мен адамның тыныс жолдары арасындағы өзара байланыс.

ru. Взаимосвязь микробиоты кишечника и дыхательных путей человека.

en. The bidirectional relationship between the gut microbiota and the respiratory system.

62. «Işek — mi» osı / Ось «кишечник — мозг» / Gut—brain axis

kk. Ішек микробиотасының жүйке жүйесімен көңіл күй мен мінез-құлыққа әсер ететін екіжақты байланысы.

ru. Двусторонняя связь кишечной микробиоты с нервной системой, влияющая на настроение и поведение.

en. The bidirectional communication between the gut microbiota and the nervous system that can influence mood, cognition and behaviour.

63. Parabiotikter / Парабиотики / Paraprobiotics (inactivated probiotics)

kk. Пайдалы әсерін сақтайтын және тірі пробиотиктердің орнына қолданылатын өлтірілген микроб жасушалары.

ru. Нежизнеспособные микробные клетки или их компоненты, сохраняющие полезное действие и применяемые вместо живых пробиотиков.

en. Non-viable microbial cells or their components that retain beneficial activity and are used as an alternative to live probiotics.

64. Tağamdyq talşyqtar / Пищевые волокна / Dietary fibre

kk. Адам қорыта алмайтын, бірақ ішек микробиотасына қорек болатын өсімдік тағамының бөліктері.

ru. Неперевариваемые человеком части растительной пищи, служащие питанием его кишечной микробиоте.

en. Components of plant foods that resist digestion by human enzymes and can serve as substrates for the gut microbiota.

65. Postbiotikter / Постбиотики / Postbiotics

kk. Тіршілікке қабілетсіз микроорганизмдерден және/немесе олардың құрамбөліктерінен тұратын, жеткілікті мөлшерде қолданылғанда иесінің денсаулығына дәлелденген пайда әкелетін препараттар.

ru. Препараты из нежизнеспособных микроорганизмов и/или их компонентов, которые при введении в достаточном количестве приносят доказанную пользу здоровью хозяина.

en. Preparations of inanimate microorganisms and/or their components that confer a demonstrated health benefit on the host when administered in adequate amounts.

66. Prebiotikter / Пребиотики / Prebiotics

kk. Ішектегі пайдалы микробиотаның өсуі мен белсенділігін таңдамалы түрде қолдайтын тағам құрамбөліктері.

ru. Субстраты, избирательно используемые микроорганизмами хозяина и благодаря этому приносящие пользу его здоровью.

en. Substrates selectively utilised by host microorganisms that confer a health benefit.

67. Probiotikter / Пробиотики / Probiotics

kk. Ағзаға түскен кезде адам денсаулығына пайдалы әсер ететін тірі микроорганизмдер.

ru. Живые микроорганизмы, которые при введении в достаточном количестве приносят пользу здоровью хозяина.

en. Live microorganisms that confer a health benefit on the host when administered in adequate amounts.

68. Retteuşı T-jasuşalar / Регуляторные Т-клетки / Regulatory T cells

kk. Шамадан тыс иммундық реакцияларды тежеп, зиянсыз заттарға төзімділікті қолдайтын иммундық жасушалар.

ru. Клетки иммунитета, сдерживающие избыточные реакции и поддерживающие терпимость к безвредным веществам.

en. Immune cells that suppress excessive immune responses and help maintain tolerance to harmless substances and self-antigens.

69. Rezistenttı krahmal / Резистентный крахмал / Resistant starch

kk. Адам ферменттері ыдырата алмайтын және ішек микробиотасына дейін жететін крахмал түрі.

ru. Разновидность крахмала, не расщепляемая ферментами человека и достающаяся кишечной микробиоте.

en. A form of starch that resists digestion by human enzymes, reaches the large intestine and can be fermented by the gut microbiota.

70. Tynys joldarynyñ mikrobiotasy / Респираторная микробиота / Respiratory microbiota

kk. Адамның тыныс жолдарын мекендейтін микроорганизмдер.

ru. Микроорганизмы, населяющие дыхательные пути человека.

en. The microorganisms that inhabit the human respiratory tract.

71. Rizobiom / Ризобиом / Rhizobiome

kk. Өсімдік тамыры маңындағы аймақта тіршілік ететін микроорганизмдер қауымдастығы.

ru. Микроорганизмы прикорневой зоны растений.

en. The microbial community associated with the root zone of plants.

72. Rizosfera / Ризосфера / Rhizosphere

kk. Тамырларға жанасып жатқан, микроорганизмдер тіршілігі ерекше белсенді болатын жұқа топырақ қабаты.

ru. Прилегающий к корням тонкий слой почвы с особенно активной жизнью микроорганизмов.

en. The thin layer of soil next to the roots where microbial life is especially active.

73. Rinobiom / Ринобиом / Rhinobiome

kk. Адамның мұрын қуысын мекендейтін микроорганизмдер қауымдастығы.

ru. Микробное сообщество полости носа вместе с его генетическим материалом и непосредственной средой.

en. The microbial community of the nasal cavity together with its genetic material and immediate environment.

74. Sinbiotikter / Синбиотики / Synbiotics

kk. Тірі пробиотиктер мен оларға қорек болатын пребиотиктерді біріктіретін құралдар.

ru. Смеси живых микроорганизмов и субстратов, избирательно используемых микроорганизмами хозяина, которые совместно приносят пользу здоровью.

en. Mixtures of live microorganisms and substrates selectively utilised by host microorganisms that together confer a health benefit.

75. Işektık fermentasia / Кишечная ферментация / Gut fermentation

kk. Ішек микробтарының сіңірілмеген тағам қалдықтарын пайдалы заттар түзе отырып өңдеуі.

ru. Переработка кишечными микроорганизмами непереваренных пищевых субстратов с образованием газов, короткоцепочечных жирных кислот и других метаболитов.

en. The microbial processing of undigested dietary substrates in the gut, producing gases, short-chain fatty acids and other metabolites.

76. Fillosfera / Филлосфера / Phyllosphere

kk. Өсімдік жапырақтарының беті микроорганизмдердің мекен ету ортасы ретінде.

ru. Поверхность листьев растений как среда обитания микроорганизмов.

en. The surface of plant leaves as a habitat for microorganisms.

77. Hologenom / Хологеном / Hologenome

kk. Ие организм мен оның бүкіл микробиотасының біріктірілген гендер жиынтығы.

ru. Объединённый набор генов хозяина и всей его микробиоты.

en. The combined set of genes of a host and its entire microbiota.

78. Endofitter / Эндофиты / Endophytes

kk. Өсімдік ұлпаларының ішінде зиян келтірмей тіршілік ететін және көбіне өсімдік өсуіне көмектесетін микроорганизмдер.

ru. Микроорганизмы, живущие внутри тканей растений и обычно не вызывающие у них заболеваний; некоторые эндофиты способствуют росту или устойчивости растения.

en. Microorganisms that live within plant tissues without normally causing disease; some endophytes promote plant growth or resilience.

III. Ekoterapia jäne onyñ formalary / Экотерапия и её формы / Ecotherapy and Related Practices

79. Animaloterapia / Анималотерапия / Animal-assisted intervention (animal-assisted therapy)

kk. Адамның жануарлармен өзара әрекеттесуін денсаулықты, қызметтік қабілеттерді немесе психологиялық әл-ауқатты қолдау үшін ұйымдасқан түрде пайдалану.

ru. Организованное использование взаимодействия человека с животными для поддержки здоровья, функционирования или психологического благополучия.

en. The structured use of human—animal interaction to support health, functioning or psychological well-being.

80. Aromaterapia / Ароматерапия / Aromatherapy

kk. Эфирмайлы өсімдіктердің ұшпа хош иісті заттарын қолдану арқылы адамның сауығуы.

ru. Применение эфирных масел и других ароматических растительных продуктов в оздоровительных целях.

en. The use of essential oils and other aromatic plant products for health and well-being.

81. Aeroterapia / Аэротерапия / Aerotherapy

kk. Ашық ауада мөлшерленген уақыт болу арқылы адамның сауығуы.

ru. Оздоровительная практика дозированного пребывания человека на открытом воздухе.

en. A health practice based on prescribed or measured exposure to outdoor air.

82. Biofilia / Биофилия / Biophilia

kk. Адамның тірі табиғат пен тірі организмдерге туа біткен ұмтылысы.

ru. Врождённая тяга человека к живой природе и живым организмам.

en. The innate human attraction to living nature and living organisms.

83. Biofildı dizain / Биофильный дизайн / Biophilic design

kk. Тірі өсімдіктерді, суды, табиғи жарықты және табиғи материалдарды әдейі енгізе отырып ортаны жобалау.

ru. Проектирование среды с намеренным включением живых растений, воды, естественного света и природных материалов.

en. Designing an environment with the deliberate inclusion of living plants, water, natural light, and natural materials.

84. Galoterapia / Галотерапия / Halotherapy

kk. Тұз үңгірлерінің немесе олардың жасанды баламаларының құрғақ тұз аэрозолімен тыныс алу арқылы адамның сауығуы.

ru. Оздоровительная практика, основанная на вдыхании сухого солевого аэрозоля в соляных пещерах или специально оборудованных помещениях.

en. A health practice based on inhaling a dry salt aerosol in salt caves or purpose-built rooms.

85. Gelioterapia / Гелиотерапия / Heliotherapy

kk. Мөлшерленген күн ванналарын қабылдау арқылы адамның сауығуы.

ru. Оздоровление человека дозированными солнечными ваннами.

en. The therapeutic or health-promoting use of controlled exposure to sunlight.

86. Grinterapia / Гринтерапия / Green therapy

kk. Жасыл кеңістіктерде және өсімдіктер арасында болуға негізделген сауықтыру тәжірибесі.

ru. Оздоровление человека пребыванием в зелёных растительных пространствах.

en. A health-promoting practice based on spending time in green spaces and among vegetation.

87. Dendroterapia / Дендротерапия / Dendrotherapy

kk. Ағаштармен өзара әрекеттесуге негізделген сауықтыру тәжірибелері.

ru. Оздоровительные практики взаимодействия человека с деревьями.

en. Health-related practices involving structured interaction with trees or wooded environments.

88. Tabiğat tapşylyğy / Дефицит природы / Nature-contact deficit

kk. Қалалық өмір салтына тән, адамның табиғи ортамен тұрақты байланысының жеткіліксіздігі.

ru. Недостаток регулярного контакта человека с природной средой, свойственный городскому образу жизни.

en. A lack of regular human contact with the natural environment, characteristic of an urban way of life.

89. Jermen janasu / Заземление / Grounding (earthing)

kk. Адам терісінің жер бетімен тікелей жанасуына негізделген сауықтыру тәжірибесі.

ru. Практика непосредственного контакта кожи человека с землёй или другой проводящей поверхностью, связанной с землёй.