Полная версия:
Сергей Шевцов Ekoterapia jäne medisinalyq ekologia sözdıgı. Экотерапия және медициналық экология сөздігі. Словарь экотерапии и медицинской экологии. Dictionary of Ecotherapy and Medical Ecology
- + Увеличить шрифт
- - Уменьшить шрифт
337. Jasartu / Омолаживание / Tree rejuvenation
kk. Ескі ағаштың өсуін жаңарту үшін ірі бұтақтарын қатты қысқартып, ұшарбасын сирету.
ru. Сильное укорачивание крупных ветвей и прореживание кроны старого дерева ради обновления его роста.
en. Severe shortening of major branches and thinning of the crown of an ageing tree to stimulate renewed growth.
338. Jasartatyn qyrqu / Омолаживающая обрезка / Rejuvenation pruning
kk. Өсімдік биологиясын ескере отырып және ірі қаңқалық бұтақтарды сақтай отырып орындалатын ұшарбас қырқуы.
ru. Обрезка кроны с сохранением крупных скелетных ветвей, выполняемая с учётом биологии растения.
en. Crown pruning that retains major scaffold branches and is carried out with regard to the biology and regenerative capacity of the plant.
339. Kögaldandyru ūiymy / Организация по озеленению / Greening contractor
kk. Шарт бойынша жалпыға ортақ пайдаланылатын жасыл екпелерді жасау, күтіп-ұстау және күтіп-баптау жұмыстарын орындайтын тұлға немесе ұйым.
ru. Лицо, выполняющее по договору работы по озеленению, содержанию и уходу за насаждениями общего пользования.
en. A person or organisation contracted to carry out greening, maintenance and care of vegetation in public areas.
340. Ağaştar men jasyl ekpelerdı qaita otyrğyzu / Пересадка деревьев и зелёных насаждений / Transplanting of trees and green plantings
kk. Өсімдіктердің тіршілікке қабілеттілігін сақтай отырып, оларды уәкілетті орган көрсеткен телімдерге көшіру.
ru. Перенос растений на указанные уполномоченным органом участки с сохранением их жизнеспособности.
en. Moving trees or other plants to sites designated by the authorised authority while preserving their viability.
341. Ötemdık otyrğyzu jospary / План компенсационной посадки / Compensatory planting plan
kk. Кесілген ағаштардың орнына отырғызылатын өсімдіктердің саны, түрі, көлемі және отырғызу мерзімі көрсетілген жоспар.
ru. План посадок взамен вырубленных деревьев с указанием их числа, пород, объёма и сроков.
en. A plan for replacement planting after tree removal, stating the number, species, scope and timing of the plantings.
342. Jersınu / Приживаемость / Plant establishment and survival
kk. Отырғызылған өсімдіктердің белгіленген күтім мерзімі ішінде ойдағыдай тамырланып, тіршілігін жалғастыруы.
ru. Укоренение и выживание высаженных растений в течение установленного срока ухода.
en. The successful rooting and survival of planted vegetation during the prescribed maintenance period.
343. Dıñ mañy şeñberı / Приствольный круг / Tree pit (unpaved tree surround)
kk. Дің айналасында тамырларға су мен ауа жетуі үшін жабын төселмей қалдырылатын ашық топырақ телімі.
ru. Открытый незамощённый участок почвы вокруг ствола, оставляемый при мощении для доступа воды и воздуха к корням.
en. An open, unpaved area of soil around a tree trunk left within paving to allow water and air to reach the roots.
344. Kütım jūmystary / Работы по уходу / Vegetation maintenance work
kk. Жасыл екпелердің топырағы мен өсімдіктерін күту — қоректендіру, суару, қопсыту және санитариялық-профилактикалық шаралар.
ru. Уход за почвой и растениями насаждений — подкормка, полив, рыхление, санитарно-профилактические мероприятия.
en. Care of the soil and vegetation, including fertilisation, watering, soil loosening and sanitary or preventive measures.
345. Jasyl ekpeler tızılımı / Реестр зелёных насаждений / Urban vegetation register
kk. Елді мекендегі жасыл екпелердің типтері, түрлік құрамы, ауданы, жай-күйі және орналасуы туралы деректер жиынтығы.
ru. Свод сведений о типах, видовом составе, площади, состоянии и расположении насаждений населённого пункта.
en. A consolidated record of the types, species composition, area, condition and location of vegetation within a settlement.
346. Rekreasialyq aimaq / Рекреационная зона / Recreational zone
kk. Халықтың демалуына арналған жалпыға ортақ пайдаланылатын аумақ.
ru. Территория общего пользования, предназначенная для отдыха населения.
en. A publicly accessible area intended for leisure and recreation.
347. Sanitarialyq kesu / Санитарная вырубка / Sanitary felling
kk. Екпелерді сауықтыру мақсатында ауру, зақымданған, қурай бастаған және қураған ағаштарды алып тастау.
ru. Удаление больных, повреждённых, усыхающих и сухостойных деревьев ради оздоровления насаждений.
en. The removal of diseased, damaged, declining or dead-standing trees to protect and improve the condition of a tree stand or planting.
348. Sanitarialyq qyrqu / Санитарная обрезка / Sanitary pruning
kk. Авариялық жағдай туғызуы мүмкін ауру, қураған және зақымданған бұтақтарды алып тастау.
ru. Удаление больных, сухих и повреждённых ветвей, способных создать аварийную ситуацию.
en. The removal of diseased, dead or damaged branches that may endanger people, property or the tree itself.
349. Sanitarlyq-qorğanyş aimağy / Санитарно-защитная зона / Sanitary protection zone
kk. Тұрғындарды қорғау үшін өнеркәсіптік және өзге объектілерді тұрғын үй құрылысы аумағынан бөліп тұратын аумақ.
ru. Территория, отделяющая промышленные и иные объекты от жилой застройки для защиты жителей.
en. An area separating industrial or other potentially harmful facilities from residential development in order to protect residents.
350. Jasyl ekpelerdıñ sanitarialyq-qorğanyş qyzmetı / Санитарно-защитная функция насаждений / Protective and sanitary function of vegetation
kk. Жасыл екпелердің орта мен адамдарды ластанудан, шудан және өзге зиянды әсерлерден қорғау қабілеті.
ru. Способность насаждений защищать среду и людей от загрязнения, шума и вредных воздействий.
en. The capacity of vegetation to protect people and the environment from pollution, noise and other harmful effects.
351. Jasyl ekpelerdı jasau, kütıp-ūstau jäne qorğau / Создание, содержание и защита зелёных насаждений / Establishment, maintenance and protection of urban vegetation
kk. Жасыл екпелерді жасауға, сақтауға және қайта өсіруге бағытталған құқықтық, әкімшілік, ұйымдастырушылық және экономикалық шаралар жүйесі.
ru. Система правовых, организационных и экономических мер по созданию, сохранению и воспроизводству насаждений.
en. A system of legal, organisational and economic measures for establishing, conserving, maintaining and replacing urban vegetation.
352. Jasyl ekpelerdı saqtau / Сохранение зелёных насаждений / Conservation of urban vegetation
kk. Абаттандыру немесе құрылыс жүргізілетін аумақтағы құнды өсімдіктерді сақтауға арналған шаралар.
ru. Меры по сохранению ценных растений, попадающих в зону благоустройства и строительства.
en. Measures to preserve valuable plants and trees located within areas affected by landscaping, urban improvement or construction work.
353. Jasyl ekpelerdıñ orta qalyptastyruşy qyzmetı / Средообразующая функция насаждений / Environmental-regulating function of vegetation
kk. Жасыл екпелердің ауаны тазарту, көлеңке беру, ылғалдылық пен температураны реттеу арқылы қолайлы орта қалыптастыру қабілеті.
ru. Способность насаждений создавать благоприятную среду — очищать воздух, давать тень, регулировать влажность.
en. The capacity of vegetation to create favourable environmental conditions by purifying air, providing shade and regulating humidity and temperature.
354. Jasyl ekpelerdı joiu / Уничтожение зелёных насаждений / Destruction of urban vegetation
kk. Жасыл екпелердің қурап, өлуіне әкелген зақымдау.
ru. Повреждение насаждений, повлёкшее их гибель.
en. Damage to trees or other vegetation that results in their death.
355. Ūşarbasty qalyptastyru / Формирование кроны / Crown shaping
kk. Ағашқа қажетті пішін беру және оны жасарту үшін бұтақтар мен өркендерді қырқу.
ru. Обрезка ветвей и побегов ради придания дереву нужной формы и его омоложения.
en. Pruning branches and shoots to give a tree the required form, maintain structural safety and, where appropriate, stimulate renewal.
XVI. Antropogendık biosenologia (avtorlyq jäne sabaqtas ūğymdar) / Антропогенная биоценология (авторские и смежные понятия) / Anthropogenic Biocoenology (Original and Related Concepts)
356. Antropobiogeosenoz / Антропобиогеоценоз / Anthropobiogeocenosis
kk. Адам әрекеті нәтижесінде пайда болып, адамның қолдауымен сақталатын биогеоценоз; мұнда организмдер мен ортаның табиғи байланыстарына шаруашылық, мәдени және сауықтыру байланыстары қосылады. Қалалық ортаны «адам — қауымдастық — орта» біртұтас тірі жүйесі ретінде қарастырудың негізгі ұғымы.
ru. Биогеоценоз, возникший и поддерживаемый деятельностью человека, где к природным связям организмов и среды добавлены хозяйственные, культурные и оздоровительные; ключевое понятие для рассмотрения городской среды как единой живой системы «человек — сообщество — среда».
en. A biogeocoenosis created or maintained by human activity in which natural relationships among organisms and their environment are supplemented by economic, cultural and health-related relationships; an original concept for viewing the urban environment as an integrated «human—community—environment» living system.
357. Antropogendık faktor / Антропогенный фактор / Anthropogenic factor
kk. Адамның және оның шаруашылық әрекетінің тірі организмдер мен қоршаған ортаға әсері.
ru. Воздействие человека и его хозяйственной деятельности на живые организмы и среду.
en. The effects of humans and human activities on living organisms and the environment.
358. Biotehnosfera / Биотехносфера / Biotechnosphere
kk. Тірі организмдер қауымдастықтары адам жасаған техникалық жүйелермен тығыз ұштасатын сала.
ru. Область, где живые сообщества организмов тесно переплетены с созданными человеком техническими системами.
en. A sphere in which communities of living organisms are closely integrated with human-made technological systems.
359. Tabiğatpen bailanystan aiyrylu / Депривация природы / Nature-contact deprivation
kk. Жоғары деңгейде урбандалған ортада адамның тірі табиғатпен тұрақты байланыс жасау мүмкіндігінен айырылуы.
ru. Лишённость человека регулярного контакта с живой природой в условиях большого города.
en. The lack of regular contact with living nature experienced by people in highly urbanised environments.
360. Jasyl aimaq / Зелёная зона / Green belt
kk. Қаланың айналасында немесе ішінде қоршаған ортаны қорғау, санитариялық және рекреациялық қызмет атқаратын жасыл екпелер белдеуі.
ru. Пояс зелёных насаждений вокруг города или внутри него, выполняющий средозащитную, санитарную и рекреационную роль.
en. A belt or network of green spaces around or within a city that provides environmental, sanitary and recreational functions.
361. Mädeni biogeosenoz / Культурбиогеоценоз / Cultural biogeocenosis
kk. Адам мақсатты түрде жасап, қолдап отыратын саябақ, бақ, гүлбақ немесе бульвар сияқты биогеоценоз.
ru. Биогеоценоз, целенаправленно созданный и поддерживаемый человеком, — парк, сад, сквер, бульвар.
en. A biogeocoenosis deliberately created and maintained by people, such as a park, garden, public garden or boulevard.
362. Ormansaiabaq / Лесопарк / Forest park
kk. Орман ортасы мен оның қауымдастықтарын сақтай отырып, адамдардың демалуына бейімделген орман алқабы.
ru. Лесной массив, приспособленный для отдыха людей при сохранении лесной среды и её сообществ.
en. A forest area adapted for public recreation while retaining the characteristics and communities of a forest ecosystem.
363. Noobiogeosenoz / Нообиогеоценоз / Noobiogeocenosis
kk. Адам оның ішкі байланыстары туралы ғылыми білімге сүйеніп, саналы түрде жобалайтын биогеоценоз.
ru. Биогеоценоз, сознательно проектируемый человеком с опорой на научное знание о его внутренних связях.
en. A biogeocoenosis deliberately designed by people on the basis of scientific knowledge of its internal ecological relationships.
364. Parsella / Парцелла / Biogeocoenotic parcel
kk. Организмдер құрамы мен орта жағдайлары жағынан біртекті биогеоценоздың ең кіші құрылымдық бөлігі.
ru. Наименьшая структурная часть биогеоценоза, однородная по составу организмов и условиям среды.
en. The smallest structural unit of a biogeocoenosis that is relatively uniform in organism composition and environmental conditions.
365. Tabiği-antropogendık jüie / Природно-антропогенная система / Coupled human—natural system
kk. Табиғи және адам жасаған құрамбөліктер өзара әрекеттесіп, біртұтас жүйе ретінде қызмет ететін жүйе.
ru. Система, в которой природные и созданные человеком составляющие действуют совместно как единое целое.
en. A system in which natural and human-created components interact and function together as an integrated whole.
366. Sinantropizasia / Синантропизация / Synanthropization
kk. Адам әрекетінің әсерінен қауымдастықтардың адаммен байланысты түрлер басым болатын бағытта қайта құрылуы.
ru. Перестройка сообществ в сторону преобладания связанных с человеком видов под влиянием его деятельности.
en. The transformation of ecological communities towards dominance by species associated with humans and human-modified environments.
367. Urbobiogeosenoz / Урбобиогеоценоз / Urbobiogeocenosis
kk. Орта жағдайлары мен қауымдастық құрамы адам әсерінен қатты өзгерген қала аумағының биогеоценозы.
ru. Биогеоценоз городской территории с сильно изменёнными человеком условиями среды и составом сообществ.
en. A biogeocoenosis in an urban area whose environmental conditions and community composition have been strongly modified by human activity.
368. Ekojüienıñ tūraqtylyğy / Устойчивость экосистемы / Ecosystem stability
kk. Экожүйенің өз құрамы мен қасиеттерін сақтап, сыртқы әсерлерден кейін қалпына келу қабілеті.
ru. Способность экосистемы сохранять свой состав и свойства и восстанавливаться после внешних воздействий.
en. The capacity of an ecosystem to retain its essential composition, structure and functions and to recover after disturbance.
369. Fitomassa / Фитомасса / Phytomass
kk. Белгілі бір телімдегі барлық өсімдіктердің жиынтық массасы.
ru. Суммарная масса всех растений, приходящаяся на данный участок.
en. The total mass of living plant material within a defined area.
370. Aumaqtyñ ekologialyq qañqasy / Экологический каркас территории / Territorial ecological network
kk. Ортаның тұрақтылығын, экологиялық байланыстылықты және биоалуантүрліліктің сақталуын қамтамасыз ететін табиғи және көгалдандырылған телімдердің өзара байланысқан желісі.
ru. Связная сеть природных и озеленённых участков, обеспечивающая устойчивость среды и сохранение биоразнообразия.
en. An interconnected network of natural and green areas that supports environmental stability, ecological connectivity and biodiversity conservation.
371. Ekotopikalyq aluantürlılık / Экотопическое разнообразие / Ecotopic diversity
kk. Аумақтағы мекен ету жағдайларының алуантүрлілігі; ол биотаның түрлік байлығы мен экологиялық қауымдастықтардың тұрақтылығын қолдайды.
ru. Разнообразие условий обитания на территории, поддерживающее богатство и устойчивость её живого населения.
en. The diversity of habitat conditions within an area that supports the richness and stability of its biota and ecological communities.
XVII. Pänaralyq ekologialyq psihologia / Междисциплинарная экологическая психология / Interdisciplinary Environmental Psychology
372. Qorşağan orta psihologiasy / Психология окружающей среды / Environmental psychology
kk. Адамдар мен физикалық орта арасындағы өзара ықпалды зерттейтін пәнаралық сала; табиғи және жасанды ортаның тәжірибе мен мінез-құлыққа әсерін, сондай-ақ адамның ортаны пайдаланып, өзгертуін қарастырады.
ru. Междисциплинарная область, изучающая взаимные связи человека и физической среды — влияние природного и созданного пространства на переживания и поведение, а также использование и изменение среды людьми.
en. An interdisciplinary field that studies reciprocal relations between people and their physical surroundings, including how natural and built environments affect experience and behavior and how people use and change environments.
373. «Adam — orta» transaksiasy / Трансакция «человек — среда» / Person—environment transaction
kk. Адам мен орта бір-біріне үздіксіз ықпал ететін, бір-бірінен тәуелсіз емес өзара процесс.
ru. Взаимный процесс, в котором человек и среда непрерывно влияют друг на друга и не рассматриваются как независимые друг от друга сущности.
en. A reciprocal process in which a person and an environment continually influence one another rather than acting as independent entities.
374. Orta konteksı / Средовой контекст / Environmental context
kk. Мінез-құлық пен адам—орта өзара әрекеті жүзеге асатын тікелей және кеңірек физикалық, тұлғааралық, әлеуметтік және мәдени жағдайлар жиынтығы.
ru. Совокупность непосредственных и более широких физических, межличностных, социальных и культурных условий, в которых происходят поведение и взаимодействие человека со средой.
en. The immediate and broader physical, interpersonal, social and cultural conditions within which behavior and person—environment relations occur.
375. Ortany tanu / Средовое познание / Environmental cognition
kk. Адамның орындар мен кеңістік туралы ақпаратты қабылдау, ұйымдастыру, есте сақтау және пайдалану процестері.
ru. Процессы получения, организации, запоминания и использования человеком информации о местах и пространственной среде.
en. The processes by which people acquire, organize, remember and use information about places and spatial environments.
376. Kognitivtık karta / Когнитивная карта / Cognitive map
kk. Орындар, бағыттар мен бағдарлар арасындағы кеңістіктік қатынастардың ішкі бейнесі; ол бағдарлану мен қозғалысқа көмектеседі.
ru. Внутреннее представление о пространственных отношениях между местами, маршрутами и ориентирами, помогающее ориентироваться и перемещаться.
en. An internal representation of the spatial relations among places, routes and landmarks that supports orientation and navigation.
377. Ortany qabyldau / Восприятие среды / Environmental perception
kk. Табиғи, жасанды және әлеуметтік орта туралы сезімдік ақпаратты мағыналы тұтас құрылымдар ретінде психологиялық өңдеу.
ru. Психологическая переработка сенсорной информации о природной, созданной и социальной среде как о значимых целостных структурах.
en. The psychological processing of sensory information about natural, built and social surroundings as meaningful environmental patterns.
378. Ortany bağalau / Оценка среды / Environmental assessment
kk. Ортаның сапасын, қолайлылығын, қауіпсіздігін, тартымдылығын және басқа қасиеттерін пайдаланушы немесе бақылаушы тұрғысынан бағалау.
ru. Оценивание качества, пригодности, безопасности, привлекательности и других характеристик среды с позиции её пользователей или наблюдателей.
en. The judgment of environmental quality, suitability, safety, attractiveness or other characteristics from the perspective of users or observers.
379. Ortadan tuyndaityn stress / Средовой стресс / Environmental stress
kk. Шу, адамдардың шамадан тыс шоғырлануы, ыстық, ластану немесе бақылаудың болмауы сияқты орта жағдайларынан туындайтын психологиялық және физиологиялық ширығу.
ru. Психологическое и физиологическое напряжение, связанное с требованиями или условиями среды — шумом, скученностью, жарой, загрязнением или отсутствием контроля.
en. Psychological and physiological strain associated with environmental demands or conditions such as noise, crowding, heat, pollution or uncontrollability.
380. Şamadan tys tyğyzdyq sezımı / Скученность / Crowding
kk. Адамның басқа адамдардың саны немесе жақындығы өзі үшін қолайлы кеңістік пен әлеуметтік байланыс деңгейінен асып кетті деп сезінуі.
ru. Субъективное переживание того, что число или близость других людей превышают приемлемый для человека объём пространства или социальных контактов.
