Banu
S.S. NUR


On yeddi yasli Banu g?z?lliyin, var-d?vl?tin v? basqalarinin heyranliginin ?trafindaki insanlarin hissl?rind?n daha ?ox ?h?miyy?t dasidigi bir h?yata alismisdi. Lakin bir g?n tale onu m?asir d?nyadan q?dim d?vr?n s?rt v? amansiz h?yatina aparir. Burada h?r g?n sag qalmaq ugrunda m?bariz?y? ?evrilir.

Ucsuz-bucaqsiz s?hralar, k???ri tayfalar v? t?hl?k?li d?sm?nl?r arasinda Banu tanimadigi h?yat qanunlarina uygunlasmali, ?z qorxularina qalib g?lm?li v? insan h?yatinin ?sl d?y?rini d?rk etm?lidir. Sirli d?y?s?? Azarla qarsilasmasi ona sevginin yeni bir ?z?n? a?acaq. Lakin ke?misin sirl?ri v? x?yan?t onun yolunu daha da t?hl?k?li ed?c?k.

G?r?s?n, vaxtil? yalniz ?z? ???n yasayan bir qiz basqalari namin? c?sar?t g?st?rm?yi bacaracaqmi? Yad bir d?nya onun taleyini ?b?di d?yism?zd?n ?vv?l ev? qayitmagin yolunu tapa bil?c?kmi?

«Banu» — sevgi v? daxili d?yisimin hekay?sidir. Bu hekay?d? ?sl sinaq yalniz sag qalmaq deyil, h?m d? b?t?n ??tinlikl?r? baxmayaraq insan olaraq qalmagi bacarmaqdir.





S.S. NUR

Banu





Birinci f?sil


M?kt?bin p?nc?r?l?ri arxasinda el? s?ffaf bahar g?nl?rind?n biri h?km s?r?rd? ki, g?n?s artiq az qala yaydaki kimi isidir, agaclar is? h?l? d? t?z? yasilliga b?r?nm?y? t?l?smirdil?r. M?kt?bin h?y?tind? k?l?k ke??n ild?n qalan yarpaqlari ora-bura qovur, arabir onlari yerd?n qaldirib havada firladirdi. Tarix kabinetinin arali qalmis p?nc?r?sind?n is? n?m torpagin v? g?n?s altinda qizmis dasin ?tri g?lirdi.

Banu p?nc?r?nin yanindaki ???nc? partada ?yl?smisdi v? b?t?n g?c? il? diqq?tl? qulaq asirmis kimi g?r?nm?y? ?alisirdi.

M??llim ?oxdan q?dim sivilizasiyalardan danisirdi. Onun sakit, aramli s?si getdikc? Banu ???n yekn?s?q s?z axinina ?evrilirdi.

— ...Bu ?razil?rd? m?skunlasmis tayfalar t?dric?n p?rak?nd? yasayis m?sk?nl?rind?n daha m?r?kk?b ictimai qurulus formalarina ke?irdil?r. Ilk s?h?rl?r yaranir, ticar?t yollari inkisaf edir, uzaq b?lg?l?r arasinda ?laq?l?r qurulurdu...

Banu n?z?rl?rini saatin siferblatina y?n?ltdi.

Z?ngin ?almasina iyirmi ?? d?qiq? qalirdi.

O, g?cl? sezil?n bir ah ??kib yanagini ovucuna s?yk?di. Tarix he? vaxt onun sevimli f?nl?ri sirasinda olmamisdi. X?susil? d? s?hb?t ?oxdan yox olmus xalqlardan, q?dim yasayis m?sk?nl?rind?n v? adlarini yoxlama isl?rind?n az qala d?rhal sonra unutdugu ticar?t yollarindan ged?nd?. B?lk? d? b?t?n bunlar, h?qiq?t?n, maraqli idi, amma Banu qarsida onu daha ?ox t??ss?rat v?d ed?n ?z h?yati g?zl?diyi halda, basqalarinin ke?misini ?yr?nm?y? bu q?d?r vaxt s?rf etm?yin n? ???n lazim oldugunu s?mimi-q?lbd?n anlamirdi.

Onu indiki zaman, daha ?ox is? g?l?c?k maraqlandirirdi.

O, axsamlar k???l?ri milyonlarla isigin b?r?d?y?, bahali restoranlarda z?vql? geyinmis insanlarin nahar etdiyi, magaza vitrinl?rind?ki qiym?ti, ona el? g?lirdi ki, otagindaki b?t?n mebell?rin d?y?rind?n d? baha olan paltarlarin insani valeh etdiyi b?y?k s?h?rl?rin arzusunda idi. Banu s?yah?t etm?k, m?clisl?r? qatilmaq, maraqli insanlarla tanis olmaq v? bir g?n h?l?lik ?sas?n fotos?kill?rd? v? telefon ekraninda g?rd?y? o d?nyanin bir par?asina ?evrilm?k ist?yirdi.

O, bel? bir h?yata layiq olduguna ?min idi. M?kt?bi bitirm?k, t?hsil almaq v? ona el? g?l?n h?qiqi xosb?xtliyin basladigi yer? gedib ?ixmagin yolunu tapmaq qalirdi. Banu h?l? anlamirdi ki, insanlari var-d?vl?tin? v? zahiri g?r?n?s?n? g?r? qiym?tl?ndirm?kl?, ?slind?, onlarin h?qiq?t?n d?y?rli olan c?h?tl?rini g?rm?k imkanini ?z?nd?n alir.

Banu hiss etdirm?d?n ?lini penc?yinin cibin? salib saqqiz axtardi. A?iq d?rsliyin arxasinda gizl?n?r?k kagizi ehtiyatla a?di v? xisilti salmamaga ?alisa-?alisa saqqizi agzina qoydu.

Bu vaxt m??llim izahini davam etdirirdi:

— Ticar?tin inkisafi, ?z n?vb?sind?, xalqlar arasinda m?d?ni m?badil?y? s?rait yaradirdi. Insanlar bir-birind?n s?n?tkarliq ?sullarini, ad?t-?n?n?l?ri v? bilikl?ri m?nims?yirdil?r...

Banu g?zl?rini g?cl? sezil?c?k q?d?r yuxari ?evirdi v? d?ft?rinin yaninda duran balaca g?zg?y? ?l uzatdi. Guya qeydl?rini yoxlayirmis kimi davranaraq ?z ?ksin? baxdi v? dagilmis sa? telini d?z?ltdi.

Bu g?n ?z?n? b?y?nirdi. H?m d? lap ?ox.

??n?sini bir q?d?r qaldirib basini p?nc?r?y? t?r?f ?evirdi, k?nardan nec? g?r?nd?y?n? qiym?tl?ndirdi. El? bu zaman g?zg?d? yaxinliqda ?yl?s?n Leylanin ?ksini g?rd?.

R?fiq?si birbasa ona baxirdi.

Banu sual dolu n?z?rl?rl? qaslarini qaldirdi. Leyla is? g?zl?rinin c?zi h?r?k?ti il? divar t?r?fi g?st?rdi.

Bu, kifay?t idi.

Banu g?zg?n? bir az d?nd?r?r?k sinfin o biri t?r?fin? baxdi.

Sevil divarin yanindaki partada oturmus, d?ft?rinin ?z?rin? ?yilmisdi. O, m??llimin izah etdikl?rini diqq?tl? yazir, h?rd?n d?rslikl? tutusdururdu; sanki deyil?n h?r s?z? yadda saxlamaga h?qiq?t?n ?alisirdi.

Banu onunla, dem?k olar ki, he? vaxt danismirdi. Sevil onu incitmir, isl?rin? qarismir v? a?iq d?sm?n?ilik ???n he? bir s?b?b yaratmirdi. Bununla bel?, aralarinda Banu he? vaxt aradan qaldirmaga ?alismadigi bir m?saf? vardi. Sevil sad?c? onun ?evr?sin? aid deyildi. Buna g?r? d? Banu ???n vaxt v? diqq?t ayirmaga d?ym?y?n, ?h?miyy?tsiz biri olaraq qalirdi.

Banu baxislarini asagi s?r?sd?r?b sinif yoldasinin ayaqqabilarina dikdi.

Ayaqqabilar t?nd r?ngli, al?aq dabanli v? burun hiss?l?ri s?rt?l?b k?hn?lmisdi. Onlar d?bd?n d?sm?s g?r?n?rd?l?r. Banu bir ne?? an onlari s?zd?kd?n sonra dodaqlarinin k?narinda istehzali t?b?ss?m yarandi.

O, yenid?n Leylaya baxdi.

Leyla g?l?s?n? gizl?tm?k ???n ?lini agzina tutmusdu.

Banu g?zg?n? baglayib qarsida oturan N?rgiz? baxdi. G?zl?ri toqqusdu v? Banu Sevilin t?r?fin? ?ox z?if isar? etdi.

N?rgiz r?fiq?sinin n?s? fikirl?sdiyini d?rhal anladi.

Plan, dem?k olar ki, el? h?min an yarandi.

Z?ng ?alanda sinif canlandi. Stullar saqqildadi, sagirdl?r qarsidaki b?d?n t?rbiy?si d?rsi bar?d? danismaga basladilar, d?hlizd?n is? t?l?sik addimlarin s?si esidildi.

Banu Leyla v? N?rgizl? birlikd? sinifd?n ?ixdi.

— M?n yen? d? basa d?sm?r?m, o, niy? m?hz bu paltari alib, — dey? Leyla d?rs zamani basladiqlari s?hb?ti davam etdirdi. — Bu paltar ona he? yarasmir.

— ??nki xosuna g?lir, — Banu soyuqqanliliqla cavab verdi. — B?z?n insanin bir seyi sevm?si kifay?t edir ki, onun g?z?l olduguna q?rar versin.

— Bunu paltar haqqinda deyirs?n, yoxsa ?z?n haqqinda?

Banu g?ld?.

— ?z?m haqqinda he? danismiram. M?n q?sursuzam.

R?fiq?l?r birlikd? g?l?s?b soyunub-geyinm? otagina t?r?f getdil?r.

B?d?n t?rbiy?si d?rsinin baslamasina bir ne?? d?qiq? qalirdi.

Sevil artiq paltarini d?yisirdi. Ayaqqabilarini ?ixarib skamyanin yaninda s?liq? il? qoydu, sonra ?antasindan idman formasini ?ixardi.

Banu ayaqqabilari d?rhal g?rd?.

O, Leyla il? c?ld baxisdi, Leyla da g?cl? sezil?n t?b?ss?ml? cavab verdi.

Sevil skafina t?r?f ?evril?n kimi Banu ?yilib ayaqqabilardan birini g?t?rd? v? Leylaya uzatdi. Leyla he? n? olmamis kimi N?rgizin yanindan ke?ib ayaqqabini gizlic? ona verdi.

Ikinci ayaqqabini is? Banu ?z? g?t?rd?.

El? bu vaxt qapida Elvin g?r?nd?. O, soyunub-geyinm? otagindan ?ixmaq ist?yirdi ki, Banu onu saxlayib ?lind?ki q?nim?ti uzatdi.

— Bunu g?t?r.

Elvin ?vv?l qiza, sonra onun ?lind?ki ayaqqabiya baxdi.

— Yen? n? is? fikirl?smis?n?

— M?n n? vaxt pis bir sey fikirl?sir?m ki?

Elvin ayaqqabiya m?nali n?z?r saldi.

— Bu, kim? g?r? pis oldugundan asilidir.

Banu suali ?yl?nc?li hesab etmis kimi g?l?ms?di.

— Sad?c? k?m?k et. Artiq suallar verm?.

Elvin basini buladi, amma ayaqqabini yen? d? g?t?rd?.

— Bizi tutsalar, m?n s?ni tanimiram.

— Tutmayacaqlar, — Banu arxayinliqla cavab verdi.

O, bunu el? rahatliqla s?yl?di ki, sanki basqasinin basina g?l?n narahatliq ist?nil?n vaxt bir t?b?ss?ml? h?ll edil? bil?c?k xirda bir m?s?l? idi.

Bir az sonra soyunub-geyinm? otagi bosaldi. Qizlar d?rs? getdil?r, Elvin is? Banu onlara verdiyi ayaqqabi il? h?y?t? ?ixdi.

Soyunub-geyinm? otagi bosalandan sonra Banu, Leyla v? N?rgiz d? h?y?t? ?ixdilar. Elvin artiq orada idi v? h?r iki ayaqqabi onun ?lind?ydi.

— B?s indi n? edirik? — Elvin ayaqqabilara baxaraq sorusdu. — Dogrudanmi onlari el? burada qoymaq fikrind?siniz?

— ?lb?tt?, yox, — Leyla cavab verdi. — Sad?c? ist?yirik ki, Sevil bir az h?y?can ke?irsin.

— B?s ayaqqabilari tapa bilm?s??

— Tapacaq, — N?rgiz ?minlikl? dedi. — Sad?c?, d?rhal yox.

Elvin basini buladi, amma m?bahis? etm?di. Onlar h?nd?r, m?hk?m budaqlari olan bir agac se?dil?r. Elvin asagi budaga dirmasdi, Banu is? ?z?nd? saxladigi ayaqqabini ona verdi. Leyla N?rgizd?n aldigi ikinci ayaqqabini uzatdi. Elvin h?r iki ayaqqabini budaqdan asdi, sonra ehtiyatla yer? d?sd?.

— Bax, indi basqa m?s?l?, — Banu razi halda dedi. — G?r?k basini qaldirib onlari tapmasi n? q?d?r vaxt aparacaq.

Hami g?l?sd? v? he? n? olmamis kimi davranmaga ?alisaraq m?kt?b binasina qayitdi.

O, onlari yaniltmadi.

Sevil ayaqqabilarinin itdiyini b?d?n t?rbiy?si d?rsind?n sonra soyunub-geyinm? otagina qayidib ev? hazirlasark?n g?rd?.

Ayaqqabilarini qoydugu skamyaya yaxinlasib bos yer? t??cc?bl? baxdi. ?vv?lc? el? bildi ki, onlari haraya qoydugunu unudub. Ancaq ?antasini axtarib skamyanin altina baxandan sonra ayaqqabilarin yoxa ?ixdigini anladi.

— Qizlar, m?nim ayaqqabilarimi g?rm?misiniz? — dey? sinif yoldaslarina t?r?f ?evrilib sorusdu.

Leyla el? m?sum g?rk?m aldi ki, onu s?bh?l?ndirm?k, dem?k olar, m?mk?n deyildi.

— Hansi ayaqqabilari?

— ?z ayaqqabilarimi. Bir az ?vv?l burada, skamyanin yaninda qoymusdum.

— B?lk?, basqa yer? qoymusan? — N?rgiz ehtimal etdi.

Sevil basini buladi.

— Yox, d?qiq xatirlayiram, bura qoymusdum.

O, yenid?n axtarmaga basladi: qonsu skamyalarin altina baxdi, skaflarin yanini yoxladi, ?antasini a?di, h?tta kims? s?hv?n ayaqqabilari d?hliz? aparmis ola bil?rmis kimi qapinin arxasina da n?z?r saldi.

— Burada he? n? yoxdur, — N?rgiz onun axtarisini izl?y?r?k dedi.

— G?lin d?hliz? d? baxaq, — qizlardan biri t?klif etdi.

Bel?c?, axtaris basladi. G?zl?nilm?d?n soyunub-geyinm? otaginda qalan sagirdl?rin, dem?k olar ki, hamisi bu is? qosuldu. Kims? skamyalarin altina baxir, kims? d?hlizi yoxlayir, basqalari is? daha ?vv?l paltarini d?yismis qizlardan sorusurdu.

Banu da k?narda qalmadi. ?yilib ?n yaxin skamyanin altina baxdi, sonra is? son d?r?c? ciddi g?rk?m alaraq basini buladi.

— Burada he? n? yoxdur.

Sevil ?asqin halda soyunub-geyinm? otagina g?z g?zdirdi. O, h?l? d? kimins? ayaqqabilari ?n g?zl?nilm?z yerd? tapacagina v? h?r seyin adi bir anlasilmazliqdan ibar?t oldugunun ?z? ?ixacagina ?mid edirdi.

— Axi m?n onlari indic? burada qoymusdum, — dey? o, bu d?f? r?fiq?l?rin? m?raci?t etm?kd?n ?ox, ?z?n? inandirmaga ?alisaraq t?krar etdi.

— B?lk?, kims? s?hv?n g?t?r?b, — Leyla dedi.

Sevil t??cc?bl? ona baxdi.

— Kim? m?nim ayaqqabilarim lazim ola bil?r ki?

Bu suala he? kim cavab verm?di.

Banu ?iyinl?rini ??kdi.

— Narahat olma. B?lk?, bir azdan tapilar.

Onun s?si qaygikes s?sl?nirdi v? k?nardan baxan adama el? g?l? bil?rdi ki, Banu, dogrudan da, k?m?k etm?k ist?yir. Yalniz qizin g?zl?rind? gizl?n?n s?nliyi b?ruz? verm?m?k ???n g?st?rdiyi s?yl?r bunu t?kzib edirdi.

Sevil bir daha saata baxdi. D?rsl?r sona ?atirdi v? m?c?z? ?midi il? m?kt?bd? qalmagin m?nasi yox idi.

— M?n ev? getm?liy?m, — o, sakitc? dedi.

?syalarini yigib ?antasini ?iynin? ke?irdi. Ayaqqabilarini tapa bilm?diyi ???n ev? idman ayaqqabilari il? getm?y? q?rar verdi. ?ixmazdan ?vv?l yen? soyunub-geyinm? otagina boylandi; b?lk?, kims? ayaqqabilarinin hara itdiyini xatirlayar dey? ?mid edirdi.

Hami g?ld? v? az sonra d?st? m?kt?bin h?y?tind?n ?ixisa t?r?f y?n?ldi.

Banu r?fiq?l?ri il? birlikd? n?hay?t m?kt?bd?n ?ixanda g?n?s artiq ?f?q? enirdi. H?y?tin ?st?nd?n uzun k?lg?l?r uzanir, k?l?k hasarin yanindaki agacin quru budaqlarini t?rp?dirdi.

Sevil basqalarindan arali dayanmaga ?alisaraq artiq ?ixisa dogru gedirdi. Sanki ayaqlarinin altindaki cigiri diqq?tl? n?z?rd?n ke?irirmis kimi basini asagi salmisdi, amma arabir ?iyinl?ri g?cl? sezil?c?k q?d?r titr?yirdi. Qiz ovucu il? yanagindaki yaslari tez silir, sonra is? he? kimin bunu g?rm?diyin? ?min olmaq ???n d?rhal ?trafina baxirdi.

Banu Sevilin g?z yaslarini g?rd?, amma m?rh?m?t duymaq ?v?zin? yalniz ?t?ri bir qiciq hiss etdi: onlarin zarafatinin kim?s? h?qiqi agri yasatdigini etiraf etm?k ist?mirdi. ?z?n? inandirirdi ki, ayaqqabilar ?b?di itm?yib v? ?slind? qorxulu he? n? bas verm?yib. Bel? d?s?nm?k daha asan idi. ?ks halda, bir d?st?nin ?yl?nc?sinin basqa bir insan ???n al?aldici bir hadis?y? ?evrildiyini q?bul etm?li olacaqdi.

Banu ?z h?r?k?tini ?n azi bel? izah edirdi. O, Sevil ???n h?min ayaqqabilarin ?z?n? g?r?nd?y?nd?n qat-qat artiq m?na dasiya bil?c?yini d?s?nm?k ist?mirdi.

R?fiq?l?ri yanasi addimlayib astadan s?hb?t edirdil?r. Bird?n Banu dill?ndi:

— T?s?vv?r edirsiniz, b?z?n insanlar n?yis? itirirl?r, halbuki h?min seyin el? baslarinin ?st?nd? oldugundan he? x?b?r tutmurlar.

Leyla ona t?r?f ?evrildi.

— Dem?li, daha diqq?tl? baxmali imisl?r.

— Tamamil? dogrudur, — Banu g?l?ms?y?r?k cavab verdi. — B?z?n ?n g?z qabaginda olan seyl?ri he? kimin axtarmagi aglina g?tirm?y?c?yi yerd? tapmaq olur.

R?fiq?l?r diqq?ti ?ox da ?z?rl?rin? ??km?m?y? ?alisaraq g?ld?l?r.

Sevil onlarin s?hb?tini esitdi.

O, addimlarini yavasitdi, sif?tinin ifad?si d?yisdi. Banu’nun istehzali s?zl?rind? bir eyham sezmisdi, amma zarafatin n?d?n ibar?t oldugunu h?l? anlamirdi.

Qiz dayandi v? basini yavasca qaldirdi.

?vv?lc? baxislari qoca agacin asagi budaqlari ?z?rind? dolasdi, sonra yuxariya — bir-birin? dolasmis nazik, az qala ?ilpaq budaqlara dogru qalxdi.

V? bird?n bir n?qt?d? donub qaldi.

H?nd?r budaqlardan birind?n onun ayaqqabilari asilmisdi.

H?r ikisi.

Ayaqqabilar budaga el? ilisdirilmisdi ki, yerd?n onlari g?rm?k ??tin idi. Indi is? k?l?yin t?sirind?n y?ng?lc? yell?nirdil?r.

Sevil bir ne?? saniy? t?rp?nm?di. Sanki g?rd?kl?ri aglina sigmirdi. Sonra g?zl?rini yuxaridan ??km?d?n agaca t?r?f bir addim atdi. Bir anliq ?z?n? rahatliq yayildi: ayaqqabilari tapilmisdi, dem?li, onlari itirm?misdi v? evd? hara yoxa ?ixdiqlarini izah etm?li olmayacaqdi.

Amma bu rahatliq tezlikl? basqa bir hissl? ?v?z olundu.

Indi o, h?r seyi basa d?s?rd?.

Bu, anlasilmazliq deyildi. He? kim t?sad?f?n h?r iki ayaqqabini bel? y?ks?y? ata, sonra da orada qoya bilm?zdi. Kims? bunu q?sd?n etmis, onun axtarisini izl?mis v? k?m?k etm?k ist?yirmis kimi davranmisdi.

Sevil geri ?evrildi.

Banu v? r?fiq?l?ri artiq cigirla uzaqlasirdilar. S?sl?ri getdikc? z?ifl?yirdi, amma Sevil onlarin g?l?s?n? h?l? d? esidirdi.

O, bogazina d?y?nl?n?n inciklikl? onlarin arxasinca baxirdi. Qisqirmaq, izahat t?l?b etm?k, onlari dayandirib he? olmasa bir d?f? g?zl?rinin i?in? baxmaga m?cbur etm?k ist?yirdi. Ancaq s?zl?r dodaqlarindan qopub ?ixmadi.

Banu arxaya ?evrilm?di.

O, r?fiq?l?rinin yaninda addimlayir, g?n?n ugurla basa ?atdigina v? bu ki?ik d?c?lliyin n? uzun s?hb?tl?r?, n? d? vicdan ?zabina layiq olmadigina ?min idi.

Onun arxasinda k?l?k yenid?n qoca agacin budaqlarini t?rp?tdi. Ayaqqabilardan biri yirgalandi, k?nari qonsu budaga ilisdi v? yerin ?st?nd? h?r?k?tsiz qaldi.

Sevil agacin altinda dayanib qaldi, onu incid?nl?r is? uzaqlasmaqda davam edirdil?r…




Ikinci f?sil


M?kt?bin son g?nl?ri artiq gerid? qalmisdi. Onbirincil?r buraxilis imtahanlarini vermis, indi is? g?l?c?k planlarinin ?oxunun asili oldugu n?tic?l?ri s?birsizlikl? g?zl?yirdil?r. El? g?r?n?rd? ki, ?n ??tin m?rh?l? artiq basa ?atib: daha h?r s?h?r d?rs? t?l?sik getm?y?, saatlarla parta arxasinda oturmaga, yoxlama isl?rin? hazirlasmaga v? ?lind? yoxlanilmis d?ft?rl?rd?n ibar?t qalaqla sinf? daxil olan m??llimi g?r?nd? diksinm?y? ehtiyac yox idi. Qarsida n?hay?t ?oxdan g?zl?nil?n yay, onunla birlikd? is? h?l? dumanli g?r?n?n, ?midl?r v? nam?lumluqlarla dolu yeni bir h?yat a?ilirdi.

Bununla bel?, m?zunlar tamamil? rahatlasa bilmirdil?r. B?zil?ri imtahanlari nec? yazdiqlarini durmadan m?zakir? edir, s?hv ed? bil?c?kl?ri suallari xatirlayir, cavablarini sinif yoldaslarinin cavablari il? m?qayis? edirdil?r. Dig?rl?ri artiq ali m?kt?b? q?bul planlari qurur, universitet se?ir, ?zl?rini t?l?b? kimi t?s?vv?r edir v? n?tic?l?ri h?y?canla g?zl?yirdil?r. Valideynl?r h?r balla maraqlanir, m??lliml?r elanlari izl?m?yi xatirladir, g?l?c?k haqqinda s?hb?tl?r is? gah ehtimallarla, gah s?bh?l?rl?, gah da ?midl?rl? qarisirdi.

Amma onbirincil?rin imtahanlari v? qarsidaki q?bul h?y?canini bir m?dd?tlik unutduran, daha xos bir m?sguliyy?ti d? vardi.

M?zun gec?si!

T?nt?n?li axsama h?l? bir ne?? h?ft? qalirdi, amma d?n?nki m?kt?blil?rin h?yatinda hazirliq getdikc? daha ?ox yer tutmaga baslayirdi. Geyim se?m?k, ayaqqabi tapmaq, sa? d?z?m?n? v? makiyaji m??yy?nl?sdirm?k, s?kil ??kdirm?k bar?d? razilasmaq, ayri-ayriliqda ?h?miyy?tsiz g?r?n?n, amma bir araya g?l?nd? b?t?v bir hadis?y? ?evril?n saysiz-hesabsiz xirdaliqlari h?ll etm?k lazim idi. Qizlar t?n?ff?sl?rd?, telefon yazismalarinda v? axsamlar paltarlar bar?d? danisir, b?y?ndikl?ri modell?rin s?kill?rini bir-birin? g?nd?rir, hansi r?ngin onlarin g?r?n?s?n? daha yaxsi vurgulayacagi bar?d? saatlarla m?bahis? edirdil?r.

Banu da, ?lb?tt?, bu isd?n k?narda qalmaq fikrind? deyildi.

O, artiq x?yalinda onlarla geyimi sinaqdan ke?irmis, internetd? saysiz-hesabsiz s?kill?r? baxmis v? ideal m?zun gec?sinin nec? olacagi bar?d? ?z t?s?vv?r?n? yaratmisdi. O, sad?c? g?z?l g?r?nm?k ist?mirdi — hamida t??ss?rat yaratmagi, heyranliq dolu t?rifl?r esitm?yi v? fotolarda ?oxdan x?yalinda canlandirdigi Banuya b?nz?m?yi arzulayirdi. Banu ???n bu axsam t?kc? m?kt?bl? vidalasmaq deyil, h?m d? qarsisinda h?qiq?t?n daha parlaq, yeni bir h?yata a?ilan qapinin oldugunu hiss etm?k f?rs?ti idi.

M?kt?bd?n qayidan qizlar yorgun, amma s?n halda yenid?n sevimli m?vzularindan danismaga basladilar.

— Qizlar, vaxtimiz lap az qalib!

— N?y?? — Leyla m?sum g?rk?m alaraq sorusdu.

— M?zun gec?sin?!

— A-a-a, — Banu rahat t?b?ss?ml? s?z? uzatdi. — M?n d? el? bildim, d?nyanin sonu bar?d? x?b?r ver?c?ks?n.

— M?nim pulqabim ???n m?zun gec?si t?xmin?n el? h?min sey olacaq, — N?rgiz tam ciddi s?kild? cavab verdi.

Leyla g?ld?, Banu is? ?z? d? t?b?ss?m?n? g?cl? gizl?tdiyi halda basini buladi.

R?fiq?l?r g?n?sin isiqlandirdigi k??? il? ir?lil?y?r?k qarsidaki axsam haqqinda danismaga davam etdil?r. M?zun gec?sin? h?l? bir ne?? h?ft? qalirdi, amma onlar x?yal?n artiq musiqi, z?vql? geyinmis qonaqlar, parlaq isiqlar v? h?min g?nl?rin xatir?sini qoruyacaq fotolarla dolu bayram zalinda idil?r.

Bu g?n b?y?m?k, tezlikl? yaxinlasan v? h?yatlarinin adi axarini d?yis?c?k yetkinlik bar?d? deyil, geyiml?r v? ?yl?nc? haqqinda danismaq ist?yirdil?r.

— M?n m?tl?q uzun don ist?yir?m, — Leyla x?yala dalaraq dedi. — Amma ?ox qabariq olmasin ki, rahat h?r?k?t edib r?qs ed? bilim.

— M?n is? el? bir don ist?yir?m ki, zala gir?nd? hami d?n?b m?n? baxsin, — N?rgiz etiraf etdi.

— T?vaz?karliq s?nin ikinci adindir, — Banu istehza il? g?l?ms?di.

— ?lb?tt?. M?n ?mumiyy?tl? ?ox t?vaz?karam. Sad?c? m?nim t?vaz?karligim k?r?yi a?iq donun i?ind? olacaq.

Qizlar bir agizdan g?l?sd?l?r.

S?hb?t t?dric?n donlardan ayaqqabilara, ayaqqabilardan is? sa? d?z?ml?rin? v? makiyaja ke?di. H?l? he? biri son q?rarini verm?s? d?, h?r k?s g?l?c?k g?r?n?s?n? artiq x?yalinda canlandirirdi.

— M?n? m?tl?q yaxsi vizajist lazimdir, — Leyla bildirdi. — ?z?m makiyaj ets?m, sonra fotolarda m?ni he? kim tanimaz.

— M?n is? g?zl?rim? m?tl?q layner ??kdirm?k ist?yir?m, — N?rgiz dedi.

— S?n h?r d?f? layner ist?yirs?n, sonra bes d?qiq? g?zg?d? ?z?n? baxib q?z?bli pisiy? oxsadigini deyinirs?n.

— Dem?li, bu d?f? q?z?bli pisik olacagam. T?ki g?z?l olum!

Banu r?fiq?l?ri il? birlikd? g?l?r, arabir s?hb?t? ?z fikirl?rini d? ?lav? edirdi. H?r sey q?rib? d?r?c?d? sad? v? g?z?l g?r?n?rd?: qarsida m?zun gec?si, sonra yay, yeni planlar v? tanisliqlar vardi. Onlardan he? biri h?l? sonsuz g?r?n?n m?kt?b h?yatinin tezlikl? ke?misd? qalacagini d?s?nm?k ist?mirdi.

Qizlar yolayricina ?atanda Leyla q?fil dayandi v? r?fiq?l?rin? baxdi.

— B?s biz niy? ev? gedirik ki?

N?rgiz t??cc?bl? qaslarini qaldirdi.

— ??nki evd? yem?k deyil?n bir sey var?

— Yem?k he? yana qa?an deyil. Amma biz el? indi ticar?t m?rk?zin? ged? bil?rik.

Banu hansi ticar?t m?rk?zinin n?z?rd? tutuldugunu sorusmaga bel? ehtiyac duymadi.

— El? h?min yer??

— ?lb?tt?! ?n b?y?y?n?.

Bu s?zl?rd?n sonra q?rar, dem?k olar ki, d?rhal verildi.

Bir q?d?r sonra qizlar artiq paytaxtin m?rk?zind? yerl?s?n n?h?ng ticar?t m?rk?zin? daxil olurdular. Banu h?r d?f? burada olanda sanki adi h?yati tamam basqa, x?susi bir al?md?n ayiran g?r?nm?z s?rh?di ke?irmis kimi hiss edirdi.

Banu h?r d?f? bura g?l?nd? ?z?n? nagila d?sm?s kimi hiss edirdi.

H?nd?r vitrinl?r, yumsaq isiq, q?sursuz geyindirilmis manekenl?r, iri g?zg?l?r v? bahali ?tirl?rin ?tri ona, dem?k olar, sehrli t?sir bagislayirdi. Banu butikl?rin s?s? qapilari arxasinda s?rgil?n?n ?syalarin ist?nil?n qizi daha xosb?xt ed? bil?c?yin? inanirdi.

Bir az ?vv?l o, d?rsd? oturub saati s?birsizlikl? izl?yir, tezlikl? ev? ?atmagi arzulayirdi. Indi is? sanki tamam d?yismisdi: yerisi daha inamli olmus, baxislari canlanmis, dodaqlarinda razi t?b?ss?m yaranmisdi.

Burada ?z?n? azad, g?z?l v?, dem?k olar, toxunulmaz hiss edirdi — el? bil ticar?t m?rk?zinin h?dudlarindan k?narda b?t?n qaygilar qalmisdi.

Vitrinl?rin qarsisindan ke??r?k yeni kolleksiyalara baxir, x?susil? xosuna g?l?n ?syalarin yaninda dayanirdi. Endiriml?rin olmamasi v? yaxinliqda he? bir bayramin g?zl?nilm?m?si bel?, ona alis-veris ???n yeni b?han?l?r tapmaga mane olmurdu.

— Qizlar, bu ayaqqabilara baxin! — o, q?fil s?sl?ndi.

N?rgiz he? basini da ?evirm?di.

— Yox.

— He? baxmamisan axi!

— Baxmaga ehtiyac yoxdur. Onsuz da bilir?m ki, onlar s?n? lazimdir.

— Nec? d? g?z?ldirl?r!

— S?nin evind? onsuz da g?z?l ayaqqabilar var.

— Amma bunlardan yoxdur.

N?rgiz n?hay?t vitrin? baxib d?rind?n ah ??kdi.

— ?lb?tt?, yoxdur. ??nki bu, basqa bir c?td?r.

Banu tam arxayinliqla basini t?rp?tdi.

— Bax, el? m?n d? bunu deyir?m.

R?fiq?l?r yenid?n g?l?sd?l?r v? g?zintil?rin? davam etdil?r. Yeni kolleksiyalardan tutmus m?zun gec?si geyimin? hansi r?ngd? dirnaq boyasinin daha ?ox yarasacagina q?d?r h?r seyd?n danisirdilar.

Ancaq bir ne?? d?qiq? sonra Banu ke?idin ortasinda q?fil dayandi. Leyla az qala ona ?irpilacaqdi v? t??cc?bl? r?fiq?sin? ?evrildi.

— N? oldu?

Banu cavab verm?di. Yaninda kims?nin oldugunu unutmus kimi qarsiya baxirdi. Baxislarinda el? bir ifad? vardi ki, N?rgizl? Leyla ist?r-ist?m?z susub onun baxdigi istiqam?t? ?evrildil?r.

Butikl?rd?n birinin s?s? vitrininin arxasinda axsam donu geyinmis maneken dayanmisdi.

Z?mr?d? r?ngd?.

Qizlar bir ne?? saniy? s?z tapa bilm?d?n ona baxdilar.

D?rin yasil r?ng vitrin isiginin altinda z?rifc? parildayir, m?xt?lif yasil ?alarli daslarla b?z?dilmis detallari sanki qiym?tli seh damcilari kimi sayrisirdi. Z?rif korset b?d?n qurulusunu vurgulayir, beld?n asagi s?z?l?n yumsaq par?a qirislari is? dona y?ng?ll?k v? ah?ngdar h?r?k?t verirdi. Donun ?z?rind? artiq he? n? yox idi. M?hz bu t?mkinli d?bd?b? onu x?susil? g?z?l edirdi.

Banu n?f?sini i?in? ??kdi.

Bu, sad?c? g?z?l bir don deyildi. Banu m?zun gec?sini x?yal ed?rk?n arzuladigi h?r sey onda t?c?ss?m tapmisdi: heyranliq dolu baxislar, q?sursuz fotolar v? he? olmasa bir axsam b?t?n d?nyanin ona m?xsus oldugu hissi.

— M?n bunu ist?yir?m... — n?hay?t, o, g?cl? esidil?c?k s?sl? dill?ndi.

— Biz d?, — N?rgizl? Leyla, dem?k olar, eyni anda cavab verdil?r.

R?fiq?l?r bir-birin? baxdilar, sonra h?r ??? q?tiyy?tl? butikin qapisina t?r?f y?n?ldi.

I??rid? onlari orta yasli, sa? d?z?m? q?sursuz v? sif?tind? sakit, pes?kar mehribanliq ifad?si olan satici qadin qarsiladi. O, Leylanin sualini diqq?tl? dinl?yib qizlarin baxislarini ?z?n? ??k?n dona t?r?f ?evrildi.

— Bunun qiym?ti n? q?d?rdir? — Leyla sorusdu.

— D?rd y?z doxsan doqquz manat.

Banu daxil?n ?s?d?.

N?rgiz g?zl?rini b?r?ltdi, ?vv?l dona, sonra r?fiq?l?rin? baxdi.

— D?rd y?z doxsan doqquz? Lap acg?z imisl?r! Bes y?z manata ?atmaga c?mi bir manat ?atmir. Y?qin, bunu q?sd?n bel? qoyublar ki, ?z?m?z? az qala milyon?u hesab ed?k.

Leyla astadan g?ld?, amma Banu zarafat ed?c?k halda deyildi.

D?rd y?z doxsan doqquz manat.

O, atasindan bu m?bl?gi ist?y? bilib-bilm?y?c?yini g?t?r-qoy etdi. ??tin. Atasi bir donun bu q?d?r baha oldugunu esid?nd? y?qin t??cc?bl?n?c?k, h?tta alis-verisi m?zakir? etm?y? bel? razi olmayacaqdi. Anasi da, ?ox g?man, imtina ed?c?kdi.

Bununla bel?, c?hd etm?y? d?y?rdi.

Banu telefonunu ?ixarib anasinin n?mr?sini yigdi. ?agiris siqnallari s?sl?n?rk?n ?r?yi el? b?rk d?y?n?rd? ki, ona el? g?lirdi, ?trafdakilar da bu d?y?nt?n? esidirl?r.

N?hay?t, anasi cavab verdi.

— B?li, canim.

— Salam, ana! Nec?s?n?

— Yaxsiyam, sag ol. Artiq ev? gedirs?n? S?ni isti sam yem?yi g?zl?yir. Yoxsa yen? qizlarla magazaya girmisiniz?

— H?, ana... — Banu h?y?canla udqundu. — Anacan, bel? bir m?s?l? var...

— Qoy t?xmin edim: s?n? pul lazimdir. Bu d?f? n? g?rm?s?n? — Anasinin s?sind? tanis istehza duyuldu.

Bu, Banunu bir az ?r?kl?ndirdi. C?sar?tini toplayib daha s?r?tl? danismaga basladi; sanki s?zl?ri ?ox se?ib gecik?rs?, anasini razi sala bilm?y?c?kdi.

— Anacan, burada el? bir don var ki! N? q?d?r g?z?l oldugunu t?s?vv?r bel? ed? bilm?zs?n. M?n h?mis? m?hz bel? bir don arzulamisam. Onu m?zun gec?sind? geyinm?yi ?ox ist?yir?m. Xahis edir?m, almagima icaz? ver. Bu, m?nim ???n h?qiq?t?n ?ox vacibdir.

— Dogrudanmi? O q?d?r g?z?ldir? — anasi maraqla sorusdu. — B?s qiym?ti n? q?d?rdir?

Banu d?rind?n n?f?s aldi.

— D?rd y?z doxsan doqquz manat.

Telefonun o biri basinda s?kut yarandi.

— Zarafat edirs?n?

— Yox, ana.

— Banu, bir don ???n bu, h?ddind?n artiq bahadir. M?n s?n? o q?d?r pul ver? bilm?r?m, ona g?r? d? he? bunu aglina bel? g?tirm?.

Qizin ?z?nd?ki t?b?ss?m yavas-yavas yox oldu.

— Anacan...

O, g?zl?rinin yasardigini ?z? d? hiss etm?di.

— S?nd?n ?ox xahis edir?m. O q?d?r xosuma g?lib ki! H?l? he? vaxt bundan g?z?l bir sey g?rm?mis?m.

— S?ni basa d?s?r?m, canim, amma bu o dem?k deyil ki, xosuna g?l?n h?r seyi almaliyiq.

— Amma m?zun gec?si h?yatda yalniz bir d?f? olur! — Banunun s?si titr?di. — S?z verir?m, bir daha he? n? ist?m?y?c?y?m. And i?ir?m! T?kc? bu donu. Xahis edir?m, anacan...

G?z yaslari yanaqlarindan s?z?ld?. Banu onlari t?l?sik ovucu il? silm?y? ?alisdi, amma artiq aglamagini saxlaya bilmirdi. O vaxta q?d?r ?z isi il? m?sgul olan satici basini qaldirdi, bir ne?? m?st?ri is? qizin hi?qiriqlarini esidib ist?r-ist?m?z onlara t?r?f ?evrildi.

Telefonun o biri basinda s?kut h?km s?rd?.

Banu telefonu b?rk-b?rk sixaraq dayanmisdi v? q?ti bir “yox” cavabi esitm?kd?n qorxurdu. Anasinin onu sevdiyini bilirdi, amma s?hb?t puldan ged?nd? anasinin n? q?d?r q?tiyy?tli ola bildiyini d? yaxsi anlayirdi.

N?hay?t, anasi agir bir ah ??kdi.

— Yaxsi.

Banu yerind? donub qaldi, esitdiyin? d?rhal inanmadi.

— Get, donunu al, — anasi s?z?n? davam etdi. — Amma unutma ki, bu, m?zun gec?si ???n h?diyy?dir. Bundan sonra b?t?n yeni ist?kl?rini d? ?d?y?c?yimi g?zl?m?. H?tta donuna uygun, inanilmaz g?z?l ayaqqabi tapsan bel?.

Banu bir ne?? saniy? susdu. G?zl?nilm?z q?l?b?sind?n heyr?t? g?lmisdi.

— Pulu kartina k???r?c?y?m. Amma s?z ver ki, bundan sonra xosuna g?l?n h?r ?syaya g?r? bel? tamasa g?st?rm?y?c?ks?n.

— S?z verir?m! — Banu t?l?sik cavab verdi.

Banu anlayirdi ki, anasi bu g?z?sti donun z?ruri olduguna g?r? deyil, onun g?z yaslarina d?z? bilm?diyi ???n etmisdi. Amma indi d?zg?n davranib-davranmadigi bar?d? d?s?nm?k ist?mirdi.

— ?ox sag ol, anacan! Min d?f? sag ol! S?ni ?ox sevir?m!

— M?n d? s?ni sevir?m, ?zizim. Indi ev? qayit, g?r?m ?z?n? nec? bir obraz fikirl?smis?n.

— Yaxsi! Tezlikl? g?l?c?y?m!

Banu z?ngi bitirdi v? sanki anasinin icaz?si yarandigi kimi q?fil yoxa ?ixa bil?rmis kimi bir ne?? saniy? telefonun ekranina baxdi.

Amma yox. Anasi h?qiq?t?n razilasmisdi.

Qiz basini qaldirib r?fiq?l?rin? t?r?f ?evrildi.

N?rgiz h?l? d? z?mr?d? r?ngli dona k?d?rl? baxirdi.

— Anam is? m?n? icaz? verm?di, — o, sakitc? dedi.

Banu xosb?xt t?b?ss?m?n? gizl?d? bilm?di.

— M?n? icaz? verdi! Indi pulu k???r?c?k.

Leyla d?rhal canlandi.

— G?zl?! M?n d? anama z?ng ed?c?y?m!

Banu yenid?n tanis h?y?cani hiss etdi.

O, q?fil dona tamam basqa g?zl? baxdi. Bir d?qiq? ?vv?l bu don onun ?n b?y?k arzusu idi. Indi is? alis-veris ger??kl?s?nd?, basqa birinin onu ondan ?vv?l ala bil?c?yi fikri, dem?k olar, d?z?lm?z g?r?n?rd?.

N?rgiz r?fiq?l?rind?n birind?n o birin? baxdi v? dey?s?n, hadis?l?rin hara getdiyini artiq t?xmin edirdi.

— Qizlar, axi basa d?s?rs?n?z ki, don bird?n?dir...

Amma artiq he? kim ona qulaq asmirdi.

Leyla anasina z?ng etm?k ???n c?ld k?nara ??kildi, Banu is? pulun k???r?l?b-k???r?lm?diyini yoxlamaq ???n bank t?tbiqini yenid?n a?di.

— Kim birinci ?d?s?, don da onun olacaq! — Leyla r?fiq?l?rinin yanina qayidanda q?tiyy?tl? elan etdi.

— Raziyam! — Banu d?rhal cavab verdi.

H?r ikisi dig?rini qabaqlamaq ?midi il? eyni anda kassaya t?r?f y?n?ldi.

Bu vaxta q?d?r sakitliyini qoruyan satici qadin indi ?asqin g?r?n?rd?. Qarsisinda ?ll?rind? telefon tutmus, sanki bu alis-veris m?zun gec?si ???n geyim se?m?kd?n daha b?y?k bir m?s?l?nin h?llind?n asili olan iki h?y?canli qiz dayanmisdi.

Saniy?l?r d?z?lm?z d?r?c?d? yavas ke?irdi.

Banu g?zl?rini telefonun ekranindan ??kmir, pul k???rm?sini g?zl?yirdi. Leyla da eyni seyi edirdi. N?rgiz is? bir q?d?r k?narda dayanib bas ver?nl?ri sanki ?sl yarisa tamasa edirmis kimi maraqla izl?yirdi.

— Xahis edir?m, he? olmasa dalasmayin, — satici ehtiyatla xahis etdi.

— Dalasmariq, — Banu il? Leyla ona baxmadan eyni anda cavab verdil?r.

Butikd? s?kut ??kd?.

Banu il? Leyla kassanin yaninda dayanib g?zl?rini telefonlarinin ekranindan ??kmirdil?r. H?r ikisi artiq analarindan alis-veris ???n raziliq almisdi; indi yalniz pul k???rm?l?rini g?zl?m?k qalirdi.

— Pul g?ldi! — bank bildirisl?rini g?r?n kimi, dem?k olar, eyni anda s?sl?ndil?r.

Leyla c?ld t?tbiqi a?ib telefonu birinci saticiya uzatdi.

Banu da onun ardinca h?r?k?t etdi, n? q?d?r h?y?canlandigini g?st?rm?m?y? ?alisirdi. Ona el? g?lirdi ki, h?r seyi c?mi bir ne?? saniy? h?ll ed?c?k: bir an geciks?, don r?fiq?sin? qism?t olacaq.

Satici ?d?nis terminalina t?r?f ?evrildi, qizlar is? k?narinda donub qaldilar. H?r biri alis-verisin ilk olaraq m?hz onun adina r?smil?s?c?yin? ?mid edirdi.




???nc? f?sil


— Tin!

?d?nis terminalindan g?l?n qisa siqnal g?zl?nilm?d?n y?ks?k s?sl? esidildi. Leyla telefonu birinci yaxinlasdirmisdi v? kassanin ekraninda ?d?nisin t?sdiql?ndiyi bar?d? m?lumat g?r?nd?. Banu qeyri-ixtiyari ?z telefonuna baxdi, lakin onun k???rm?si artiq he? n?yi d?yis? bilm?zdi: paltar r?fiq?sin? qism?t olmusdu.

Alis-veris basa ?atmisdi.

— Alindi! — Leyla sevinc?k qisqirdi.

O, q?l?b? sevinci il? ?ll?rini havaya qaldirdi v? magazanin ortasinda r?qs etm?y? basladi. N? ?trafdaki alicilari, n? d? c?mi bir d?qiq? ?vv?l ?z?n?n d? h?y?canini g?cl? gizl?tdiyini xatirlayirdi.

Banu is? yerind? donub qalmisdi.

H?l? g?zl?rind?n yas axmirdi, amma bogazinda d?y?n yaranmis, sif?ti sanki daslasmisdi. Bir ne?? d?qiq? ?vv?l o, buraxilis gec?sin? z?mr?d r?ngli paltarda g?l?c?yini, ?trafdakilarin n?z?rl?rinin ona dikil?c?yini v? n?hay?t, ?z?n? h?qiq?t?n g?z?l hiss ed?c?yini x?yal edirdi. Indi is? b?t?n bu t?s?vv?rl?r bir anda pu?a ?ixmisdi. Paltari Leyla almisdi.

Banu da ?d?nis ed? bil?rdi. Anasi ona pul k???rm?y? raziliq vermisdi. Lakin Leyla ondan tez t?rp?nmisdi v? artiq bas ver?nl?ri d?yism?k m?mk?n deyildi.

Paltarin xosb?xt sahibi r?fiq?sinin ?hvalindaki d?yisikliyi, dey?s?n, he? hiss etmirdi. O, g?zg?n?n qarsisinda firlanir, sa?larini d?z?ldir, m?xt?lif r?qs h?r?k?tl?ri sinayirdi. Sanki artiq buraxilis m?rasiminin s?hn?sind? dayanmis, alqis s?dalari altinda r?qs edirdi.

N?rgizl? Banu is? susaraq onun bu ?ixisini izl?yirdil?r.

— Baxin, n? xosb?xtdir! — n?hay?t, N?rgiz g?l?ms?y?r?k dill?ndi.

Banu Leylaya baxdi. R?fiq?si daha m?r?kk?b bir h?r?k?t etm?y? ?alisark?n ?z ayaqlarina dolasdi v? az qala m?vazin?tini itir?c?kdi. Ancaq d?rhal ?z?n? toparlayib he? n? olmamis kimi, ?vv?lkind?n d? b?y?k h?v?sl? r?qsini davam etdirdi.

N?rgiz g?zl?rini qiyaraq basini buladi v? ?z?n? d?hs?t? g?lmis kimi g?st?r?r?k dill?ndi:

— Ay qizlar, sizd?n xahis edir?m! ?g?r bu qiz buraxilis gec?sind? d? bel? r?qs ets?, m?cbur olub t?cili basqa s?h?r? k??m?li olacagiq. Axi bizim sirk?tin ?mumi imicini bu q?d?r korlamaq olmaz!

Leyla onun s?zl?rini esidib q?hq?h? ??kdi.

— Paxilligini sakitc? ??k!

— M?n? S?n?? — N?rgiz ?lini teatralliqla sin?sin? qoydu. — M?n sad?c? n?fuzumuzun qaygisina qaliram. Kims? s?nin bu h?r?k?tl?rini g?r?b hamimizin bel? oldugumuzu d?s?n?r!

Banu ist?r-ist?m?z g?l?ms?di. Bir az sonra is? Leylanin he? utanmadan ?z?n? pes?kar r?qqas? kimi aparmasina baxib N?rgizl? birlikd? g?lm?y? basladi.

Bir ne?? d?qiq?lik incikliyi unuda bildi. H?tta ?z?n? inandirmaga ?alisdi ki, el? d? b?y?k bir hadis? bas verm?yib v? bundan he? d? geri qalmayan basqa bir paltar tapa bil?r.

Dem?k olar ki, inandirmisdi.

Lakin vitrinin arxasindaki z?mr?d r?ngli par?aya yenid?n n?z?r salan kimi i?ind?ki inciklik t?z?l?nirdi. Banu agli il? Leylanin he? bir pislik etm?diyini anlayirdi. O, sad?c? daha c?ld davranmisdi. Bununla bel?, bu h?qiq?ti q?bul etm?k d?s?nd?y?nd?n qat-qat ??tin idi.

T?xmin?n bir saat sonra Banu ev? ?atdi.

Bir az ?vv?lki sevincind?n ?s?r-?lam?t qalmamisdi. Qapinin ?n?nd? dayanib sanki ?z?n? toplamaga ?alisdi, sonra z?ngin d?ym?sini basdi.

Qapi, dem?k olar ki, d?rhal a?ildi.

Qarsisinda ev paltarinda, ?lind? isti ?ay fincani tutmus S?vda dayanmisdi. O, qizina mehribanliqla g?l?ms?di, lakin Banunun qasqabaqli ?z?n? g?r?n kimi t??cc?bl? qaslarini qaldirdi.

— Ay Allah, s?n? n? olub?

Banu he? n? cavab verm?di. Anasinin yanindan s?ssizc? ke??r?k birbasa ?z otagina y?n?ldi.

S?vda qizini baxislari il? ?t?rd?, fincani ki?ik masanin ?st?n? qoydu v? onun arxasinca s?sl?nm?di. Bir az vaxt verm?y? q?rar verdi. Ist?s?, n? bas verdiyini ?z? danisardi.

Otagin qapisi ?rt?ld?.

T?k qalan Banu artiq ?z?n? saxlaya bilm?di.

O, ?z?n? ?arpayinin ?st?n? atdi, ?z?n? yastiga basdiraraq h?nk?r-h?nk?r aglamaga basladi.

Bu, sad?c? m?yusluqdan yaranan g?z yaslari deyildi. Banuya el? g?lirdi ki, artiq g?l?c?yinin bir hiss?sin? ?evirdiyi vacib bir sey bird?n-bir? dagilib. O, buraxilis gec?sind? h?min paltari geyin?c?yini o q?d?r ?ox x?yal etmisdi ki, artiq paltarla onun t?c?ss?m etdirdiyi arzunu bir-birind?n ayira bilmirdi.

Sanki paltarla birlikd? bayramin sevincli g?zl?ntisi d? yox olmusdu.

O, g?z yaslarini saxlamaq ???n yastigin k?narini b?rk-b?rk sixirdi, lakin yaslar daha da g?cl?nirdi. Ona el? g?lirdi ki, buraxilis gec?si artiq m?nasini itirib. ?g?r arzuladigi m?hz h?min paltari geyin? bilm?y?c?ks?, musiqi, s?kill?r, sa? d?z?m? v? makiyaj kim? lazimdir?

Tanis otaq g?z yaslarinin arasindan bulaniq g?r?n?rd?. Masanin ?st?nd? kosmetik vasit?l?r, yaninda is? s?h?rd?n b?ri buraxilis gec?si ???n geyim se??rk?n v?r?ql?diyi a?iq jurnallar vardi. P?nc?r?nin arxasinda hava qaralir, alaqaranligin k?lg?l?ri divarlarin ?z?rin? yavas-yavas yayilirdi.

?trafdaki h?r sey ?vv?lki kimi qalsa da, Banunun g?z?nd? sanki d?nya b?t?n r?ngl?rini itirmisdi.

O, b?lk? d?, h?ddind?n artiq sisirtdiyini anlayirdi. Buraxilis gec?sin? h?l? vaxt vardi v? s?bh?siz ki, basqa bir g?z?l paltar tapmaq m?mk?n olardi. Amma bu d?s?nc? d? ona t?s?lli vermirdi. H?tta ?z?n?n d? ?h?miyy?tsiz hesab etdiyi bir s?b?b? g?r? bu q?d?r ?z?lm?sin? v? ?z?n? ?l? ala bilm?m?sin? ?s?bil?sirdi.

Qapi asta-asta aralandi.

S?vda i??ri boylandi. Qizini bu v?ziyy?td? g?r?nd? dayandi v? bir ne?? saniy? dinm?zc? ona baxdi.

Baxislarinda n? q?z?b, n? d? istehza vardi. Sad?c? t??cc?b v? y?ng?l narahatliq hiss olunurdu.

S?vda qizinin xasiyy?tini yaxsi taniyirdi. Banu emosional v? tez ?z?nd?n ?ixan bir qiz idi. B?z?n ki?ik bir xosag?lm?z hadis? onun ???n ?sl firtinaya ?evrilirdi. S?vdanin ?z? is? sakitliyini qorumagi bacarir, ?vv?lc? bas ver?nl?ri anlamaga, sonra ?ixis yolu axtarmaga ?st?nl?k verirdi.

Ana oldugu ill?r ?rzind? bir seyi yaxsi ?yr?nmisdi: hissl?rinin i?ind? bogulan qizini ?mrl? sakitl?sdirm?k m?mk?n deyildi. Bel? anlarda Banu il? s?birli danismaq, incikliyinin ucbatindan g?r? bilm?diyi h?qiq?tl?ri ona anlatmaga ?alismaq lazim idi.

S?vda s?ssizc? ?arpayiya yaxinlasdi v? qizinin yaninda oturdu.

— N? olub, Banu?

Qizi basini qaldirmadan h?r?k?tsiz qaldi.

Banu he? n? izah etm?k ist?mirdi, amma susmaq da getdikc? ??tinl?sirdi. O, anasinin sualini cavabsiz qoyub t?kbasina aglamaga davam ed? bil?rdi. Lakin son saatlarda i?ind? yigilan g?rginlik hissl?rini gizl?tm?k ist?yind?n daha g?cl? idi.

Banu yavasca dik?lib ?arpayinin k?narinda oturdu. Ayaqlarini asagi salladi, anasinin g?zl?rin? baxmaqdan yayinaraq ?s?bi halda k?yn?yinin qolunu ?ll?sdirm?y? basladi.

— M?n... Leyla... O paltar...

S?vda onu t?l?sdirm?di.

— Ana, Leyla paltari aldi, — Banu n?hay?t dill?ndi. — H?min z?mr?d r?ngli paltari. M?n is? ?atdira bilm?dim...

S?si titr?di, g?zl?ri yenid?n yasla doldu.

S?vda s?h?rki s?hb?tl?rini xatirlayirdi v? qizinin hansi paltardan danisdigini d?rhal anladi. Banu pul ???n o q?d?r israr etmisdi ki, anasi sonda onun alisina k?m?k etm?y? razilasmisdi. Indi is? g?r?n?r, h?r sey onun g?zl?diyi kimi alinmamisdi.

S?vda mehribanliqla qizinin ?lin? toxundu.

— ?zizim, o paltari n? q?d?r ?ox ist?diyini basa d?s?r?m. Indi n? q?d?r m?yus oldugunu da anlayiram. Amma inan m?n?, h?yat bununla bitmir. Bir az vaxt ke??c?k v? ?z?n d? t??cc?bl?n?c?ks?n ki, g?r?s?n, niy? bu q?d?r ?z?lm?sd?n.

— Ana, s?n m?ni basa d?sm?rs?n! — Banu q?fil basini qaldirdi. — O, nec? d? g?z?l idi! Kas s?n d? g?r?ydin! Amma onu m?n yox, Leyla geyin?c?k!

— Olsun, — S?vda sakitc? cavab verdi. — M?g?r onun adina sevinm?k olmaz? Axi o, s?nin r?fiq?ndir.

Banu qaslarini ?ataraq ?z?n? yana ?evirdi.

— O m?nim r?fiq?m deyil. Biz sad?c? ?nsiyy?t saxlayiriq.

S?vda diqq?tl? qizina baxdi v? dodaqlarinda x?fif t?b?ss?m yarandi.

— Dogrudan? M?n? el? g?lirdi ki, siz ?ox yaxinsiniz.

— He? kim m?n? yaxin deyil! — Banu ?s?bi halda dill?ndi.

S?zl?r o q?d?r s?rt s?sl?ndi ki, S?vda bir anliq susdu. Qizinin incikliyinin t?siri altinda danisdigini yaxsi basa d?ss? d?, onunla m?bahis? etm?di.

— Yaxsi, el? olsun, — n?hay?t, dill?ndi. — Amma s?nin ail?n var. S?ni sev?n, ??tin anlarinda s?n? d?st?k olmaga hazir olan insanlar var. Bu, ?sl s?rv?tdir, h?tta s?n h?l? onun q?drini h?r zaman bilm?s?n bel?. He? bir paltar dogmalarin sevgisi v? insanlarin ill?r ?rzind? qurdugu dostluq q?d?r d?y?rli ola bilm?z.

Banu t??cc?bl? anasina baxdi.

— S?n m?niml? m?z?l?nirs?n? Bunun ail?y? n? d?xli var?

— M?s?l? burasindadir ki, he? bir ?sya s?nin daxili rahatligini ?lind?n alacaq, s?ni el? bir v?ziyy?t? salacaq q?d?r d?y?rli olmamalidir ki, sanki basina b?y?k bir f?lak?t g?libmis kimi aglayasan, — S?vda cavab verdi. — Ist?yir?m ki, sahib olduqlarinin q?drini bil?s?n v? unutmayasan: h?r k?sin imkani eyni deyil.

Banu yavas-yavas sakitl?sirdi, amma ?z?nd? h?l? d? narazi, az qala etiraz dolu ifad? vardi. Anasinin paltar haqqinda s?hb?ti nec? ail?, minn?tdarliq v? h?yat d?y?rl?ri bar?d? m?hazir?y? ?evirdiyini anlaya bilmirdi.

B?t?n bunlarin onun m?yuslugu il? n? ?laq?si vardi?

O, arzuladigi paltari itirmisdi, anasi is? ona t?s?lli verm?k ?v?zin?, tamamil? basqa m?vzulardan danisirdi. Bunlar Banunun n?z?rind? ?laq?siz v? yersiz s?hb?tl?r idi.

— H?mis? bel? edirs?n! — dey? o, etirazla dill?ndi. — N? vaxt kefim pozulsa, baslayirsan m?n? nec? yasamali oldugumu, n?yin q?drini bilm?li oldugumu izah etm?y?. El? bil bunlari esid?nd? ?z?m? yaxsi hiss ed?c?y?m!

— M?n s?nin ?z?lm?yin? qadaga qoymaga ?alismiram, — S?vda cavab verdi. — Sad?c? ist?yir?m ki, h?qiq?t?n vacib olan seyl?ri unutmayasan.

— Insan ???n vacib olan onu xosb?xt ed?n seyl?rdir!

— B?s s?n xosb?xtliyin s?ni n?yin xosb?xt etdiyini h?qiq?t?n bildiyin? ?mins?n?

Banu t??cc?bl? anasina baxdi.

— ?lb?tt?! M?n g?z?l yasamaq, he? n?d?n korluq ??km?m?k, s?yah?t etm?k, xosuma g?l?n h?r seyi almaq v? h?yatda n?y?s? nail olmus insanlarla ?nsiyy?t qurmaq ist?yir?m. Bunda n? pis sey var?

— Ist?kl?rin ?z?nd? pis he? n? yoxdur, — S?vda sakitc? cavab verdi. — Pis olan odur ki, insan ?z arzularinin arxasinca ged?rk?n basqalarini g?rm?zliy? vurur, ?z?n? onlardan ?st?n tutur v? d?nyanin onun h?r ist?yini yerin? yetirm?y? borclu olmadigini unudur.

Banu istehzali s?kild? g?l?ms?di.

— Yen? basladin. B?s m?n kiml?ri g?rm?liy?m? He? n?y? nail olmayanlari? ?z imkanlarindan bel? istifad? etm?yi bacarmayanlari?

S?vdanin s?sind? ilk d?f? s?rtlik duyuldu.

— Insanlar haqqinda bel? y?ng?l m?hakim? y?r?tm?, Banu. S?n onlarin n?l?rd?n ke?diyini, hansi ??tinlikl?rl? ?zl?sdiyini, ist?dikl?ri kimi yasamaqlarina n?l?rin mane oldugunu bilmirs?n. Insanin pulu v? imkanlari azdir dey? o, basqalarindan daha d?y?rsiz olmur.

— B?s onda niy? ?alismaq lazimdir? — Banu ?iyinl?rini ??kdi. — Insan agillidirsa, h?yatini d?yism?yin yolunu tapacaq. Yox, ?g?r bacarmirsa, dem?li, b?xti g?tirm?yib, basi da el? isl?mirmis.

S?vda susaraq qizina baxdi. Sanki onun dedikl?rin? h?qiq?t?n inanib-inanmadigini anlamaga ?alisirdi.

— B?s s?n ?z?n h?yatini ist?diyin kimi d?yis? bilmis?n?

Banu qaslarini ?atdi.

— N??

— Ist?diyin? nail ola bilmis?n?

— Bu, tamam basqa m?s?l?dir!

— Niy? ki?

— ??nki paltar basqa seydir, h?yat is? tamam basqa!

— ?lb?tt?, — S?vda razilasdi. — Amma h?tta bel? sad? bir hadis? d? b?z?n biz? xatirladir ki, h?r sey bizim ist?yimizd?n asili deyil. Insan x?yal qura, planlar qura, ?lind?n g?l?ni ed? bil?r. Amma bu, d?nyanin onun h?r arzusunu yerin? yetirm?y? borclu oldugu dem?k deyil.

Banu ?z?n? yana ?evirdi. Ona el? g?lirdi ki, anasi q?sd?n xosag?lm?z bir h?qiq?ti s?but etm?y? ?alisir. Halbuki onun fikrinc?, paltar m?s?l?si bu q?d?r ciddi s?hb?t? d?ym?zdi.

Lakin bir az sonra ?z?nd? yenid?n inadkar ifad? yarandi. O, sanki m?h?m bir q?rar vermis kimi dik?ldi v? g?zl?nilm?z q?tiyy?tl? S?vdaya baxdi.

— Yaxsi. B?lk?, indi o paltar m?nim deyil, amma bir g?n el? bir paltar geyin?c?y?m ki, onun yaninda bu, adi bir ?ski par?asi kimi g?r?n?c?k! Bir d? yadinda saxla, ana: el? bir g?n g?l?c?k ki, m?n ?z kralimla birlikd? taxtin yaninda dayanacagam. M?n h?kmranliq ed?c?y?m, b?t?n imperiya ayaqlarimin altinda olacaq! Insanlar m?n? h?rm?t ed?c?k, m?nd?n qorxacaq v? ?mrl?rimi yerin? yetir?c?kl?r. Ist?diyim h?r sey? sahib olacagam, ??nki ?z taleyimi ?z?m d?yis?c?y?m!

S?vda dinm?d?n onu dinl?yirdi.

— ??nki m?n x?susi biriy?m! — Banu ?z s?zl?rind?n getdikc? daha ?ox ruhlanaraq davam etdi. — M?n hamidan agilli, hiyl?g?r v? g?z?l?m. Hami kimi yasamaq fikrim yoxdur. M?n daha b?y?k isl?r ???n d?nyaya g?lmis?m!

S?vdanin dodaqlarinda g?cl? sezil?n t?b?ss?m yaransa da, baxislari d?s?nc?li idi.

— B?s hamidan xosb?xt d? olacaqsan?

Banu susdu.

— N??

— Sorusuram ki, var-d?vl?t?, hakimiyy?t? v? s?hr?t? sahib olandan sonra hamidan xosb?xt olacaqsan?

Qiz anasina el? baxdi ki, sanki o, tamamil? m?nasiz bir sual vermisdi.

— ?lb?tt?! M?g?r var-d?vl?t, d?bd?b? v? s?hr?t insani xosb?xt etmir? N? axmaq sualdir!

— H?r seyin bu q?d?r sad? olduguna ?min deyil?m.

— ?lb?tt?, — Banu istehza il? g?ld?. — S?n h?mis? h?r seyi ??tinl?sdirm?yin bir yolunu tapirsan.

S?vda qizinin n?vb?ti atmaca s?z?n? incim?d?n d?rind?n n?f?s aldi.

— M?n is? s?n? tamam basqa seyl?r arzulayiram, ?zizim. Uzun v? saglam ?m?r yasamagini, h?yatda ?z m?nani tapmagini, sevm?yi v? basqalarinin da s?ni sevm?sin? imkan verm?yi ist?yir?m. Yaninda g?v?ndiyin insanlar olsun, h?r s?h?r yeni bir g?n? sevinm?k ???n s?n? s?b?b versin. Ist?yir?m ki, yalniz arzuladigin sey? sahib olanda deyil, h?yat planlasdirdigin kimi getm?y?nd? d? xosb?xt olmagi bacarasan.

Banu ?z?n? tursutdu.

— Pf... N? q?d?r sad? s?sl?nir. H?m d? nec? darixdirici!

O, basini bulayaraq anasina a?iq-askar m?yusluqla baxdi.

— S?n yasamagi bacarmirsan, ana.

S?vda susdu.

— H?m d? h?yatin ugursuz ke?ib, — Banu ?lav? etdi.

Otaga s?kut ??kd?.

S?vdanin ?z?nd?ki ifad? yalniz bir anliq d?yisdi, amma Banu bunu g?rd?. O, m?hz bel? baxislardan bir q?d?r ??kinirdi. Bu baxis n? q?z?bli, n? d? ?s?bi idi. Sad?c?, qizinin h?ddi asdigi anlarda anasinin g?zl?rind? yaranan s?ssiz v? agir bir ifad? idi.

S?vda d?rhal cavab verm?di. Sanki n? dey?c?yini deyil, h?r s?z?n? m?qavim?tl? qarsilasdigi bu s?hb?ti davam etdirm?y? d?yib-d?ym?diyini d?s?n?rd?.

N?hay?t, sakitc? dill?ndi:

— Artiq s?ninl? m?bahis? etm?y?c?y?m.

Banu he? n? dem?di.

— S?n? vacib hesab etdiyim seyl?ri izah etm?y? ?alisdim, — S?vda s?z?n? davam etdi. — Amma g?r?n?r, b?zi h?qiq?tl?ri ?vv?lc?d?n anlamaq m?mk?n deyil. Basqalarinin m?sl?h?tl?ri insana k?m?k ed? bil?r, lakin insan ?sl d?rsi yalniz ?z q?rarlarinin n?tic?l?ri il? ?zl?s?nd? ?yr?nir.

O, ?arpayidan qalxaraq ev paltarinin qirislarini d?z?ltdi.

— H?yat ?n yaxsi m??llimdir, Banu. O, s?n? m?nim ?yr?d? bil?c?yimd?n daha ?ox sey ?yr?d?c?k. Ancaq unutma: onun d?rsl?ri h?mis? asan olmur.

Banu etiraz etm?k ???n agzini a?misdi ki, h?min an m?nzilin qapisinin z?ngi esidildi.

S?vda basini d?hliz? t?r?f ?evirdi.

— Atandir.

O, otaqdan ?ixdi v? qapini arali qoydu.

Banu ?arpayida oturub qaldi. Anasinin ardinca baxdi, sonra qaslarini ?ataraq onlarin s?hb?tini yenid?n xatirlamaga basladi.

«H?yat ?n yaxsi m??llimdir».

Qiz istehza il? g?l?ms?di.

Anasi n? deyirdis?-desin, Banu n? ist?diyini ?ox yaxsi bildiyin? ?min idi. O, arzularindan ?l ??km?k, azla kifay?tl?nm?k v? ya basqalarinin xosb?xtlik haqqinda t?s?vv?rl?rini q?bul etm?k fikrind? deyildi. Var-d?vl?t?, hakimiyy?t? v? h?rm?t? ?z? nail olacaqdi. He? kim onu h?ddind?n artiq b?y?k arzular qurduguna inandira bilm?zdi.

O, ?z?n?n qeyri-adiliyin? ?r?kd?n inanirdi.

Dem?li, gec-tez d?nya da bunu m?tl?q q?bul etm?li olacaqdi.






D?rd?nc? f?sil


Qapinin agzinda atasi dayanmisdi.

S?vda sanki b?t?n g?n? m?hz bu ani g?zl?yirmis kimi d?rhal ona t?r?f yaxinlasdi. ?ll?rini ?rinin boynuna dolayaraq ona sarildi, bir ne?? d?f? t?rasdan sonra hamarlasmis yanagindan n?vazisl? ?pd?, sonra g?l?r?k ?lini sa?larinin ?z?rind? g?zdirdi.

— N?hay?t, evd?s?n...

Onun s?sind? o q?d?r h?rar?t vardi ki, el? bil ?rinin ev? qayitmasi il? birlikd? m?nzil? yenid?n rahatliq v? isiq dolmusdu.

Atasi g?l?ms?y?r?k arvadinin belind?n qucaqladi v? onu ?z?n? sixdi.

— Darixmisan?

— ?ox, — S?vda asta s?sl? cavab verdi v? onu yenid?n ?pd?.

Banu otaginin qapisinda dayanmis, ?iynini qapi ??r?iv?sin? s?yk?y?r?k valideynl?rini seyr edirdi. Ist?r-ist?m?z g?l?ms?yirdi. Anasinin uzun is g?n?nd?n sonra atani nec? qarsiladigini, onun anasi il? nec? zarafatlasdigini, bir-birin? el? baxdiqlarini g?rm?k Banunun xosuna g?lirdi. Sanki h?min anlarda onlar ???n d?nyada basqa he? kim yox idi. Atasi evd?n ged?nd? Banu bir q?d?r k?d?rl?nir, onun qayidisi il? is? h?yat yenid?n ?z adi ah?ngin? d?s?rd?.

Bel? anlarda ev ona daha da dogma, ail?si is? zamanin v? s?raitin bel? dagida bilm?y?c?yi m?hk?m, sarsilmaz bir qala kimi g?r?n?rd?.

B?z?n valideynl?rin? baxark?n Banu sevgi haqqinda d?s?n?rd?. G?r?s?n, n? vaxtsa onun da siltaq v? se?ici hesab etdiyi ?r?yini f?th ed? bil?c?k biri tapilacaqdimi? Yaninda basqalarina b?nz?m?y?n, g?cl?, ?z?n? inamli, etibarli bir kisi olacaqdimi? El? bir insan ki, onun yaninda g?zl?rini rahatliqla yumub he? n?d?n narahat olmayaydi, arxasinda onu h?r c?r b?ladan qorumaga qadir bir qayanin dayandigini bil?ydi.

O, x?yal?n tanidigi g?ncl?ri bir-bir n?z?rd?n ke?irdi: sinif yoldaslarini, yuxari sinif sagirdl?rini v? vaxtil? diqq?tini c?lb etm?y? ?alisan oglanlari. Banu insanlari m?qayis? etm?y?, onlarin m?sb?t v? m?nfi c?h?tl?rini se?m?y?, davranislarini, xarici g?r?n?sl?rini, h?tta danisiq t?rzl?rini qiym?tl?ndirm?y? alismisdi. O, ?trafindaki insanlari bir baxisdan taniya bildiyini d?s?nm?yi xoslayirdi. Halbuki ?z m?hakim?l?rinin b?z?n n? q?d?r s?thi oldugunun f?rqin? bel? varmirdi.

Bir az sonra burnunu ??k?r?k astadan g?ld?.

Yox. Tanidigi insanlarin arasinda bel? biri yox idi.

?lind?ki telefon z?ng ?aldi. Ekranda N?rgizin adi g?r?nd?.

Banu telefonu ovucunda saxlayaraq atasina yaxinlasdi v? onu qucaqladi.

— Indi g?lir?m, ata.

— ?lb?tt?, get, — atasi g?l?ms?y?r?k qizinin basini sigalladi.

Banu yenid?n otagina qayitdi, qapini arxasinca ?rt?r?k z?ng? cavab verdi.

— B?li, N?rgiz.

Banunun s?si sakit idi, amma N?rgiz cavab vermirdi. Ad?t?n s?n v? canli s?sl?n?n salamlasma ?v?zin?, o biri t?r?fd?n yalniz agir n?f?s esidilirdi.

— N?rgiz? N? olub?

— Banu...

R?fiq?sinin s?si ?ox z?if v? qiriq-qiriq g?lirdi. Sanki h?r s?z? s?yl?m?k onun ???n b?y?k ??tinlik idi.

— S?n? n? olub? Danis!

N?rgiz bir ne?? saniy? susdu, sonra n?hay?t dill?ndi:

— S?vil... ?l?b...

Banu qaslarini ?atdi.

— N??

— S?vil ?l?b, Banu.

Banu deyil?n h?r s?z? esitmisdi, amma onlarin m?nasi sanki s?uruna ?atmaq ist?mirdi.

— S?n zarafat edirs?n?

— Yox...

— N?rgiz, ?g?r bu zarafatdirsa, ?ox iyr?nc zarafatdir! M?niml? bel? zarafat etm?y? c?sar?t etm?!

— M?n zarafat etmir?m! — N?rgizin s?si titr?di. — O, ?l?b, Banu. Artiq yoxdur.

Banu yerind? donub qaldi, telefonu ?lind? daha b?rk sixdi.

— Nec? olub?

— Hami ged?nd?n sonra agacdan asili qalan ayaqqabilarini g?t?rm?k ???n geri qayidib. He? kimd?n k?m?k ist?m?k ist?m?yib, ?z? dirmasib... Sonra budaqdan s?r?s?b yixilib. El? h?nd?rl?kd?n d?s?b ki... — N?rgiz s?z?n? tamamlaya bilm?di.

Telefonun o biri t?r?find?n boguq h?nk?rt?l?r esidildi.

Banunun barmaqlarinin uclari buz kimi soyudu.

— Bunu haradan bilirs?n?

— M?n? Alina danisdi. O, direktorun n?v?si il? dostdur. Deyir, artiq b?t?n m?kt?b bundan x?b?rdardir...

N?rgiz yenid?n aglamaga basladi. Banu ist?r-ist?m?z telefonu qulagindan bir q?d?r araladi. El? bil r?fiq?sinin h?nk?rt?l?ri ona da agri verirdi.

— Banu, m?n qorxuram...

— N?d?n qorxursan? — Banu ?z?n? laqeyd g?st?rm?y? ?alisaraq sorusdu. — N? etmis?n ki?

— Bizim zarafatimiz...

N?rgiz g?z yaslarina boguldu.

— Bizim z?r?rsiz zarafatimiz bir insanin h?yatina basa g?ldi. Kas sonunun bel? olacagini bil?ydim... Kas d?n?nki g?n? geri qaytara bil?ydim! Ilahi, biz n? etdik?!

Banu q?fil dik?ldi.

— Sus! Esidirs?n? Bel? danismaga c?sar?t etm?!

— Amma axi biz...

— Biz g?nahkar deyilik!

O, bu s?zl?ri o q?d?r t?l?sik s?yl?di ki, sanki r?fiq?sinin c?ml?sini tamamlamasina imkan vers?, bir daha yaddasindan sil? bilm?y?c?yi bir h?qiq?ti esid?c?yind?n qorxurdu.

— ?z? g?nahkardir! Normal insan k?hn? ayaqqabilara g?r? o q?d?r h?nd?rl?y? dirmasmazdi. Bir az ehtiyatli olsaydi, he? n? bas verm?zdi!

Bu s?zl?r h?tta ?z qulagina da amansiz s?sl?ndi. Lakin Banu yen? d? h?min fikird?n b?rk-b?rk yapisirdi. El? bil s?rb?st n?f?s ala bilm?si bundan asili idi.

Banu ?z?n? inandirmaga ?alisirdi ki, S?vil bu q?rari ?z? veribs?, dem?li, m?suliyy?t d? onun ?z?rin? d?s?rd?. ?g?r h?r sey t?sad?f?n bas veribs?, onda he? kim olanlara g?r? cavabdeh olmamali idi. N?rgizi d? buna inandira bils?, b?lk? bir g?n ?z?n? d? inandira bil?rdi.

Onun s?zl?rind?n sonra r?fiq?si uzun m?dd?t susdu.

— Banu... — n?hay?t, astadan pi?ildadi.

— B?sdir! — Banu s?rt s?kild? s?z?n? k?sdi. — Bu bar?d? daha bir k?lm? d? danisma. M?ni basa d?sd?n? Bir d? he? vaxt bu m?vzuya qayitma.

— Amma m?n onu d?s?nm?kd?n ?l ??k? bilmir?m...

— Onda ?z?n? buna m?cbur et! — Banu k?skin s?sl? cavab verdi. — ?g?r basina b?la g?lm?sini ist?mirs?ns?, ?z?n? ?l? al. Sabah m?kt?b? ged?c?yik, h?r seyi ?vv?lki kimi aparacagiq v? diqq?ti ?z?m?z? ??km?y?c?yik. N? q?d?r ?ox aglayib hamiya g?nahkar oldugunu danissan, bir o q?d?r ?ox sual yaranacaq... B?s Leyla? O bilir?

— ?lb?tt?, bilir. Axi o da bu isd? istirak edib.

— O da qorxur...

— Bos yer?.

Banu inamli danismaga ?alisirdi, h?r??nd daxilind? h?r sey xosag?lm?z s?kild? sixilirdi. O, bir ne?? q?tiyy?tli c?ml?nin bas ver?nl?rin onun ?z?rind?ki t?sirini aradan qaldirmaga kifay?t ed?c?yin? inanmaq ist?yirdi.

— Qulaq as, N?rgiz. Bu, b?db?xt hadis? idi. Biz he? kimin z?r?r g?rm?sini ist?m?misdik. He? birimiz S?vil? pislik etm?k niyy?tind? deyildik.

— Amma axi onun ayaqqabilarini biz gizl?tmisdik...

— N? olsun? Biz onu agaca dirmasmaga m?cbur etm?misdik ki! — Banu s?sini qaldirdi, sonra bir q?d?r susub daha al?aq s?sl? ?lav? etdi: — Dem?li, taleyi bel? imis. Bizim bununla he? bir ?laq?miz yoxdur.

N?rgiz cavab verm?di.

Z?ngi ilk olaraq Banu bitirdi.

Bir ne?? saniy? s?nm?s ekrana h?r?k?tsiz baxdi. Sanki telefonun yenid?n z?ng ?alacagini v? kims? ona s?hv bas verdiyini, S?vilin sag oldugunu, b?t?n bunlarin is? m?nasiz bir anlasilmazliqdan ibar?t oldugunu s?yl?y?c?yini g?zl?yirdi.

Amma telefon susurdu.

Banu yavasca ?arpayinin k?narinda oturdu.

N? d?hs?tli g?n idi! H?l? s?h?r h?r sey adi, h?tta qaygisiz g?r?n?rd?. Indi is? el? bir hadis? bas vermisdi ki, Banu bu bar?d? sakitc? d?s?nm?yi bel? bacarmirdi.

P?nc?r?nin arxasinda alaqaranliq ??k?rd?. Otaq getdikc? qaralir, yalniz d?hlizd?n s?z?l?n nazik isiq zolagi arali qalmis qapinin arasindan i??ri d?s?rd?.

Qonaq otagindan valideynl?rinin s?sl?ri esidilirdi. S?vda ?rin? n?s? danisir, o g?l?r, sonra cavab verir, az sonra is? h?r ikisi yenid?n g?l?s?rd?l?r.

Onlarin h?yati sanki he? n? bas verm?mis kimi davam edirdi.

Adi, sakit, isti bir h?yat... Ev s?hb?tl?ri, axsam yem?yinin v? anasinin ?tirinin qoxusu, sakit zarafatlar v? sabahin da bug?nk? kimi adi bir g?n olacagina inam.

Banu is? qaranliq otaqda oturmus, telefonu ovucuna sixmisdi.

O, n?yin d?yisdiyini izah ed? bilmirdi, amma ?vv?lki rahatliq artiq yox idi. Ona el? g?lirdi ki, otagin divarlari yavas-yavas bir-birin? yaxinlasaraq onu b?t?n d?nyadan ayirir, hava is? getdikc? agirlasir.

C?mi bir saat ?vv?l bura onun otagi idi. X?yal qura, g?l?, planlar qura v? ?z?n? t?hl?k?siz hiss ed? bildiyi bir m?kan.

Indi is? bu otaq ona h?bsxanani xatirladirdi.

S?h?r Banu he? c?r yataqdan qalxmaq ist?mirdi. Gec? boyu o yan-bu yana ?evril?r?k yatmaga ?alismis, lakin narahat d?s?nc?l?r onu d?n?-d?n? N?rgizl? etdiyi telefon s?hb?tin? qaytarmisdi. Qisa s?r?n yuxusu bel? ona rahatliq g?tirm?misdi. Xosag?lm?z hissl?r yox olmaq ?v?zin?, sanki onunla birlikd? yeni g?n? ke?misdi.

Uzun m?dd?td?n b?ri ilk d?f? idi ki, he? qayitmaq ist?m?diyi bir yer? getm?k ???n ?z?n? m?cbur etm?li olurdu.

M?kt?bd? onu n? g?zl?yirdi? Sagirdl?ri sorgu-suala tutacaqdilarmi? Ayaqqabilari kimin gizl?tdiyini ?yr?n?c?kdil?rmi? B?s kims? onun da bu isd? ?li oldugunu basa d?ss?, onda n? olacaqdi?

Suallar bir-birinin ardinca yaranir, onun ad?t?n s?h?rl?r d?s?nd?y? xarici g?r?n?s, geyim v? qarsidaki d?rsl?r haqqinda fikirl?r? yer qoymurdu.

Banu bir-iki g?n evd? qala, ?z?n? narahat hiss etdiyini s?yl?y? bil?rdi. Amma bu, yalniz ?lav? diqq?t ??k?rdi. ?st?lik, valideynl?rin? d? izahat verm?li olacaqdi. Halbuki onlara n? dey?c?yini he? t?s?vv?r ed? bilmirdi.

?z?n? toparlamaga ?alisaraq, n?hay?t, evd?n ?ixdi. Daxilind? qorxu v? s?bh?l?r h?l? d? davam ets? d?, zahir?n sakit g?r?nm?y? ?alisirdi.

H?min g?n m?kt?b tamam basqa c?r g?r?n?rd?. S?mani agir, boz buludlar b?r?m?sd? v? arabir yer? xirda yagis damcilari d?s?rd?. Banu ist?r-ist?m?z d?s?nd? ki, el? bil t?bi?t d? bas ver?n faci?y? yas tutur.

Sagirdl?r bir-bir h?nd?r qara darvazadan i??ri ke?irdil?r. Ad?t?n bu saatlarda m?kt?bin h?y?ti g?l?s, salamlasma v? s?n s?hb?tl?rl? dolu olardi. Indi is? usaqlar ki?ik qruplar halinda toplasir, bir-biri il? astadan danisirdilar. Sanki h?r k?s m?kt?bin h?y?tin? ??km?s agir s?kutu pozmaqdan ??kinirdi.

Banu qeyri-ixtiyari addimlarini yavasitdi.

El? bu zaman agaci g?rd?.

Agacin ?trafi lentl? hasarlanmisdi. H?l? d?n?n o, m?kt?bin h?y?tind?ki dig?r agaclardan he? n? il? f?rql?nm?y?n adi bir agac idi. Indi is? yad v? vahim?li g?r?n?rd?. Bir q?d?r aralida m?kt?bin is?il?rind?n biri dayanmis, sagirdl?rin hasara yaxinlasmamasina n?zar?t edirdi.

Banu basini qaldirib agacin six budaqlarina baxdi.

Artiq budaqlarda he? bir ayaqqabi yox idi.

Budaqlar bombos idi v? k?l?yin t?siri il? yirgalanirdi. D?n?n burada ayaqqabilarin asili oldugunu, bu d?hs?tli hadis?nin d? m?hz h?min ayaqqabilardan basladigini xatirladan he? n? qalmamisdi.

Qiz ?z?n? ?evir?r?k giris? t?r?f y?n?ldi.

Lakin foyey? daxil olan kimi q?fil dayandi.

El? qarsisinda S?vilin s?kli qoyulmusdu.

S?vilin ?z? deyil, yalniz ??r?iv?y? salinmis fotosu... S?klin k?narindan qara mat?m lenti asilmisdi.

Fotodan Banuna iri, sabalidi r?ngli g?zl?r baxirdi. S?vilin ?z?nd? tanis ifad? vardi — sakit, bir q?d?r sad?l?vh. El? bil indic? g?l?ms?yib adi bir sey haqqinda danismaga baslayacaqdi. Sanki bu s?klin m?kt?b yoldaslarinin onunla bagli son xatir?l?rind?n birin? ?evril?c?yind?n he? x?b?ri yox idi.

Banunun daxilind? n?s? sixildi.

O, t?l?sik baxislarini yayindirdi v? fotos?klin qarsisinda bir saniy? bel? artiq dayanmamaq ???n sinf? t?r?f getdi.

Sinif? ?atanda sagirdl?rin dem?k olar ki, hamisinin artiq g?ldiyini g?rd?. Leyla il? N?rgiz p?nc?r?nin yaninda dayanmis, bir-birin? sixilmisdilar. Astadan s?hb?t edirdil?r, lakin Banunu g?r?n kimi susdular.

H?r ikisinin g?zl?ri aglamaqdan qizarmisdi.

Bir anliq Banua el? g?ldi ki, r?fiq?l?ri indi onun yanina g?l?c?kl?r. Lakin onlar p?nc?r?nin yaninda qaldilar. Aralarinda sanki he? kimin ke?m?y? c?sar?t etm?diyi g?r?nm?z bir s?dd yaranmisdi.

El? bu vaxt sinf? sinif r?hb?ri Naid? Rizvanovna daxil oldu.

O, sagirdl?rd?n yerl?rind? ?yl?sm?l?rini xahis etdi v? bir m?dd?t susaraq hamiya baxdi. Ad?t?n ciddi v? t?mkinli g?r?n?n m??llim?nin ?z? bu g?n x?susil? yorgun idi. O, n? dey?c?yini g?t?r-qoy edirdi. ??nki deyil?c?k he? bir s?z?n bas ver?nl?ri izah ed? bilm?y?c?yini, S?vili taniyanlarin k?d?rini y?ng?ll?sdirm?y?c?yini anlayirdi.

N?hay?t, danismaga basladi:

— D?n?n d?hs?tli bir faci? bas verdi. Biz sinif yoldasiniz S?vili itirdik. H?r g?n sizinl? eyni partalarda oturan, sizinl? birlikd? d?rs oxuyan, s?hb?t ed?n, fikirl?rini b?l?s?n bir qizi itirdik. H?l? d?n?n o, aranizda idi, bu g?n is? onun yeri bos qalib.

Naid? Rizvanovnanin s?si titr?di.

O, h?y?canini cilovlamaga ?alisaraq bir anliq g?zl?rini asagi saldi, sonra s?z?n? davam etdi:

— S?vil ?alisqan, t?rbiy?li, mehriban v? qaygikes bir sagird idi. O, h?r bir insan kimi h?rm?t? v? qaygiya layiq idi. Bu bar?d? danismaq m?nim ???n ?ox agirdir. Biz onun qarsisinda uzun bir ?m?r oldugunu d?s?n?rd?k. M?kt?bi bitir?c?yin?, ?z yolunu se??c?yin?, arzularini h?yata ke?ir?c?yin? ?mid edirdik. Indi is? biz? yalniz onu xatirlamaq qalir.

«Mehriban? Qaygikes?» — Banu ist?r-ist?m?z d?s?nd?.

G?zl?ri ?n?nd? yenid?n agacin budagindan asilmis k?hn? ayaqqabilar canlandi.

«G?r?s?n, bir c?t ayaqqabiya g?r? niy? o q?d?r h?nd?rl?y? dirmasmali idi?»

Bir anliq Banu ?z?n? daha rahat hiss etdi. Ad?t etdiyi naraziliq v? qiciq hissi qorxusunu k?lg?d? qoydu v? ona rahat bir fikird?n yapismaga imkan verdi: S?vil ?z? d?s?n?lm?mis bir h?r?k?t etmis, ?z?n? t?hl?k?y? atmisdi. Dem?li, Banu ?z?n? g?nahkar hiss etm?m?li idi.

«Indi onun ucbatindan hami ?zab ??km?lidir», — dey? d?s?nd?. S?vil? q?z?bl?nirdi. ??nki o, ?l?m?nd?n sonra da Banunun rahatligini pozmaga davam edirdi.

Banu bu fikrin n? q?d?r d?hs?tli oldugunu d?rhal d?rk etm?di.

O, qorxurdu. Narahatliq da ke?irirdi. Bas ver?nl?ri m?mk?n q?d?r tez unutmaq, ?vv?lki h?yatina qayitmaq v? bir daha S?vilin adini esitm?m?k ist?yirdi.

Amma ?z g?nahini etiraf etm?y? h?l? hazir deyildi.

?n azindan, h?l?lik.

Naid? Rizvanovna susdu. Banu basini qaldiranda m??llim?nin yanagindan yavasca s?z?l?n bir g?z yasi g?rd?. M??llim? k?d?rini sagirdl?r? g?st?rm?k ist?mirmis kimi t?l?sik p?nc?r?y? t?r?f ?evrildi, lakin h?y?canini daha gizl?d? bilm?di.

Sinif? s?kut ??kd?.

Bu, yoxlama isi baslamazdan ?vv?l h?r k?sin m??llimin diqq?tini ??km?m?k ???n susdugu adi s?kut deyildi. N? d? kimins? ugursuz zarafatindan sonra yaranan qisa s?ssizlik idi. Bu s?kut agir v? yad idi. El? bil h?r k?s ?z d?s?nc?l?ri il? bas-basa qalmisdi.

Banu q?fil ?z?n? g?lm?k ist?yind?n saxlaya bilm?diyini hiss etdi.

Bas ver?nl?r ona g?lm?li g?ldiyind?n deyildi. O ?z? d? bu q?rib? ist?yin haradan qaynaqlandigini anlamirdi. B?lk? d?, g?rginlik o q?d?r artmisdi ki, artiq nec? reaksiya ver?c?yini bilmirdi. Bird?n yadina d?sd? ki, sinif he? vaxt bu q?d?r h?mr?y s?kild? susmagi bacarmamisdi.

Dodaqlarinin k?nari hiss olunmayacaq d?r?c?d? t?rp?ndi.

Banu d?rhal basini asagi saldi. Kimins? bu arzuolunmaz t?b?ss?m? g?r?c?yind?n qorxurdu.

— G?lin, S?vilin xatir?sini bir d?qiq?lik s?kutla yad ed?k, — Naid? Rizvanovna asta s?sl? dedi. — Qoy ruhu sad olsun.

Sagirdl?r baslarini asagi ?ydil?r.

Banu da hami kimi k?d?rli g?r?nm?y? ?alisaraq basini ?ydi. ?ll?rini partanin altinda bir-birin? sixmis, h?r?k?tsiz oturmusdu. H?r ke??n saniy? daha da d?z?lm?z hala g?l?n s?kutu dinl?yirdi.

«Bir azdan qurtaracaq», — dey? ?z?n? inandirirdi.

Bir d?qiq?lik s?kut bit?c?k, d?rs baslayacaq, sonra da dig?r d?rsl?r bir-birini ?v?z ed?c?kdi. Sad?c? ehtiyatli davranmaq, artiq-?skik danismamaq v? qorxunun ona ?st?n g?lm?sin? imkan verm?m?k lazim idi.

Banu ?z?n? inandirirdi ki, gec-tez h?r sey yenid?n ?z axarina d?s?c?k.

?n azindan, buna ?ox inanmaq ist?yirdi.




Besinci f?sil


D?rsl?r bir-birinin ardinca uzanib gedirdi. ?st?lik, m?hz bu g?n — sanki q?sd?n! Yeddi yox, alti da yox, d?z s?kkiz d?rs!

Banu qiciqlandigini g?cl? gizl?dirdi. Baxislarini m??llimd?n p?nc?r?y?, sonra da tavana y?n?ldir, bas ver?nl?rd?n he? olmasa bir ne?? d?qiq?liyin? uzaqlasmaga ?alisirdi. M??lliml?rin s?zl?ri qulaginda yekn?s?q bir ugultuya ?evrilmisdi; deyil?nl?rin dem?k olar ki, he? biri yaddasinda qalmirdi. Arabir saata baxir, ?qr?bl?rin n?hay?t s?r?tl?n?c?yin? ?mid edirdi.

N?rgizl? Leyla h?mis?kind?n xeyli sakit idil?r. H?tta Banuya baxmaqdan bel? ??kinirdil?r. N? Banu il?, n? d? bir-birl?ri il? danisirdilar. Sanki aralarinda q?fild?n g?r?nm?z bir divar ucalmisdi. T?n?ff?sl?rd? d? h?r ??? yerl?rind? oturub qalir, dig?r sagirdl?r is? d?hliz? ?ixib al?aq s?sl? s?hb?tl?s?r?k yenid?n sinf? qayidirdilar. Bu pi?iltilar S?vilin ?l?m?nd?n sonra sinifd? h?km s?r?n agir ab-havani daha da g?cl?ndirirdi.

N?hay?t, g?n axsama dogru ?yilm?y? basladi.

Sonuncu d?rs — anatomiya — bitm?k ?zr? idi. L?vh?nin ?st?nd?n asilmis saatin tiqqiltisi Banunun qulagina h?mis?kind?n daha gur g?lirdi. O, tez-tez saatin siferblatina baxir, sanki birc? baxisi il? zamani s?r?tl?ndir? bil?c?yini d?s?n?rd?.

D?rsin basa ?atdigini bildir?n musiqi s?sl?n?nd? Banu hiss olunmayacaq d?r?c?d? d?rind?n n?f?s aldi.

B?t?n g?n ?rzind? t?n?ff?sl?rd? eyni k?d?rli uvert?ra s?sl?nmisdi. Melodiya s?uruna o q?d?r h?kk olunmusdu ki, indi ?trafi s?kut b?r?s? d?, Baniya el? g?lirdi, musiqi h?l? d? s?sl?nm?kd?dir.

D?rsl?r basa ?atmisdi.

Uzun v? ?zabli g?n?n n?hay?t bitm?sin? sevin?n Banu qizlarla s?hb?t? birinci ?z? baslamaq q?rarina g?ldi. Bu g?rginlik i?ind? ev? getm?k ist?mirdi. ?min idi ki, bir az s?mimi s?hb?t ets?l?r, ?vv?lki kimi bir ne?? zarafatlassalar, h?r sey t?dric?n ?z qaydasina d?s?c?k. Axi onlar ne?? ill?r idi ki, dost idil?r. Banu birc? d?hs?tli s?hvin m?nasib?tl?rini bird?f?lik m?hv ed? bil?c?yin? inanmaq ist?mirdi.

Bu fikirl? N?rgizl? Leylanin yanina yaxinlasdi.

— Qizlar, b?sdir d?, m?n? hirsl?nm?yin. M?nim ???n d? asan deyil, el? bilirsiniz? He? kim h?r seyin bel? n?tic?l?n?c?yini bilmirdi. N? bas ver?c?yini ?vv?lc?d?n g?r? bilm?zdik.

N?rgiz ona el? ciddi baxdi ki, Banu ist?r-ist?m?z susdu. Qiz cavab verm?y? t?l?smirdi. Sanki el? s?zl?r axtarirdi ki, daha artiq inciklik yaratmasin.

— Biz s?n? hirsl?nmirik, Banu, — n?hay?t, Leyla yorgun s?sl? dill?ndi. — ?n azindan, m?s?l? t?kc? hirsl?nm?kd? deyil. Hamimiz s?hv etmisik. Indi is? bununla yasamagi ?yr?nm?liyik. Bir m?s?l?d? haqlisan: dogrudan da, S?vilin basina bel? bir hadis? g?l?c?yini t?s?vv?r ed? bilm?zdik...

O, s?z?n? yarim?iq k?sdi. C?ml?ni tamamlamaga g?c? ?atmadi.

— Amma bunda ?z? g?nahkardir, — Banu t?l?sik dill?ndi. — Agaca ?ixmamali idi!

N?rgizl? Leyla eyni anda ona t?r?f ?evrildil?r. Baxislarinda el? bir heyr?t vardi ki, Banu bir anliq n? dey?c?yini bilm?di. Lakin az sonra inadla ??n?sini qaldirdi, sanki ?z haqliligini m?dafi? etm?y? hazirlasirdi.

— S?n bunu nec? dey? bilirs?n? — N?rgiz sakitc? sorusdu. — O, ora bizim ucbatimizdan ?ixdi, Banu. Ayaqqabilarini biz gizl?tmisdik, onlari axtarmaga biz m?cbur etmisdik. Indi is? o, artiq h?yatda yoxdur.

Son s?zl?r N?rgizin ist?diyind?n daha ucadan s?sl?ndi. Banu qorxuyla ?trafa g?z g?zdirdi, halbuki sinif artiq bosalmisdi. Ona el? g?ldi ki, kims? qapinin arxasinda dayanib s?hb?tl?rini esid? bil?r.

— Yaxsi, b?sdir, — dey? s?sini al?aldaraq t?l?sik dill?ndi. — N? olubsa, olub. Artiq he? n?yi d?yis? bilm?rik. He? olmasa, g?lin, dalasmagi dayandiraq v? yenid?n normal ?nsiyy?t qurmaga ?alisaq. Axi biz h?mis? mehriban olmusuq.

Banu y?ng?l, az qala zarafatla danismaga ?alisirdi. Sanki s?hb?t bir ne?? barisiq s?z?nd?n sonra unudula bil?c?k adi bir inciklikd?n gedirdi. O, ?vv?lki ?min-amanliq hissini geri qaytarmaq ist?yirdi — yaninda r?fiq?l?rinin oldugu, he? n?yin ad?t etdiyi h?yatina t?hl?k? yaratmadigi o g?nl?ri.

Amma N?rgiz g?l?ms?m?di.

— S?n? ?vv?lki dostlugumuzu v?d ed? bilm?r?m, Banu.

Banu onun ?iynin? toxunmaq ist?y?nd? N?rgiz ?lini n?zak?tl?, amma q?tiyy?tl? k?nara ??kdi.

— Bir az t?k qalmali, ?z fikirl?riml? bas-basa olmaliyam. Daha he? n? bas verm?yibmis kimi davranmaq ist?mir?m. A?igi, m?n? el? g?lir ki, s?nin yaninda olanda ?ox vaxt hadis?l?rin n?tic?si bar?d? d?s?nm?yi unuduram.

O, bunlari he? bir q?z?b hiss etdirm?d?n s?yl?di. M?hz buna g?r? d? s?zl?ri Banunu daha ?ox incitdi.

Cavab g?zl?m?d?n arxasini ?evirib ?ixisa t?r?f y?n?ldi. Banu bir ne?? saniy? yerind?n t?rp?nm?d?n onun arxasinca baxdi. R?fiq?sinin onu h?qiq?t?n t?k qoyub getdiyin? inanmaq ist?mirdi.

— N?rgiz! — dey? s?sl?ndi.

Amma qiz he? d?n?b arxaya baxmadi.

Leyla qapinin yaninda bir q?d?r l?ngidi. ?z?nd? ?asqinliq v? yorgunluq ifad?si vardi. Ancaq Banuyla n? danisacagini tapa bilm?di. N?hay?t, g?zl?rini yer? dikib N?rgizin ardinca t?l?sdi.

Banu bos sinifd? t?k qaldi.

— El? olsun! — dey? incik-incik mizildandi. — G?r?k m?nsiz nec? bacaracaqsiniz!

S?zl?ri ?z?n?n hiss etdiyind?n daha inamli s?sl?ndi. Banu ?antasini g?t?r?b d?hliz? qa?di. Qizlarin arxasinca ?atmaq ist?yirdi. Onlari saxlamaga, onu dinl?m?y? v? el? davranmaqdan ?l ??km?y? m?cbur etm?k ist?yirdi ki, guya bas ver?nl?rin yegan? g?nahkari o imis.

Lakin sinifd?n ?ixan kimi dayandi.

Qarsisinda tanimadigi bir qadin dayanmisdi. Geyimin? v? ciddi ?z ifad?sin? baxan kimi Banu onun m?kt?b is?il?rind?n olmadigini anladi. Qiz bu qadini ?vv?ll?r m?kt?bd? he? vaxt g?rm?misdi. Ancaq indi yad qadin el? bil kimi axtardigini ?vv?lc?d?n bilirmis kimi birbasa ona baxirdi.

— Agayeva Banu?

Banu donub qaldi. Qadinin m?hz ona m?raci?t etdiyini anlamaq ???n bir ne?? saniy? vaxt lazim oldu.

— B?li, m?n?m.

— Z?hm?t olmasa, m?niml? m??lliml?r otagina ke?in. Sizinl? danismaliyiq.

Banu qaslarini ?atdi v? ?antasinin qayisini daha m?hk?m sixdi.

— N? ???n? M?n he? n? etm?mis?m. Evd? m?ni g?zl?yirl?r, d?rsl?r d? artiq qurtarib.

— Narahat olmayin, — qadin sakit s?sl? cavab verdi. — S?hb?timiz ?ox vaxt aparmayacaq.

Banu bu v?d? inanmadi. Bir daha pill?k?n? t?r?f baxdi. N?rgizl? Leyla artiq g?zd?n itmisdil?r. Yen? d? sanki onlara ?atmaq ?midi vardi. Sonra ?z?n? tanimadigi qadina ?evirdi.

— Bagislayin, b?s siz kimsiniz?

— M?st?ntiq.

Bu birc? k?lm? Banunun daxilind? h?r seyi xosag?lm?z bir qorxu il? sixmaga kifay?t etdi.

O, indiy?d?k ?z?n? inandirmaga ?alisirdi ki, bas ver?nl?r bir m?dd?t m?kt?bd? danisilacaq, sonra is? yavas-yavas unudulacaq d?hs?tli bir hadis? olaraq qalacaq. ?mid edirdi ki, h?yat ?vv?lki axarina qayidacaq, S?vilin ?l?m? is? onunla arzulari arasinda dayanmayacaq.

Amma bu qadin n? bassagligi verm?k, n? d? m?kt?b qaydalarini xatirlatmaq ???n g?lmisdi. Onun g?lisinin ?z? g?st?rirdi ki, bas ver?nl?r sonuncu d?rsl? birlikd? bitm?y?c?k v? artiq el? suallar veril?c?k ki, onlardan yaxa qurtarmaq m?mk?n olmayacaq.

Qadin s?birl? g?zl?yirdi.

Banu yavasca basini t?rp?tdi v? onun ardinca getdi.

B?t?n g?n ?rzind? ilk d?f? idi ki, o, h?qiq?t?n qorxurdu.




Altinci f?sil


M??lliml?r otaginin qapisi ?n?nd? Banu dayandi.

Qapinin qarsisinda c?mi bir ne?? saniy? l?ngis? d?, g?zl?m?k ona sonsuz d?r?c?d? uzun g?r?n?rd?. M?f?ttis haqqinda d?s?nm?k qarninda xosag?lm?z bir sixinti yaradir, ovuclarini is? soyuq t?r basirdi.

Banu sakitl?sm?k ???n d?rind?n n?f?s aldi.

Sad?c? danisacagiq. Axi m?n S?vilin ?lm?sini ist?mirdim. Ona pislik arzulamamisdim.

Bu fikirl?r ona bir anliq c?sar?t vers? d?, az sonra yaddasinda basqa bir xatir? canlandi v? ?z?n? daha da agir hiss etdi.

Amma ayaqqabilarini biz ogurlamisdiq.

Barmaqlarini sixib sonra yavasca a?di. H?l? d?n?n bu h?r?k?t onlara ?yl?nc?li g?r?n?rd?, dostlari il? birlikd? g?l?b danisacaqlari adi bir zarafat idi. Indi is? «zarafat» s?z? tamam basqa m?na dasiyirdi — onda g?lm?li he? n? qalmamisdi.

Zarafat ?l?ml? n?tic?l?nmisdi.

Banu qapini it?l?di.

M??lliml?r otaginda qeyri-adi bir s?kut h?km s?r?rd?. Bir ne?? m??llim bir-biri il? danismadan s?n?dl?ri n?z?rd?n ke?irirdi. H?tta d?hlizd?n g?l?n s?sl?r bel? boguq esidilir, otaqdaki g?rginlik sanki havadan hiss olunurdu.

Masalardan birinin arxasinda qirx yaslarinda bir qadin ?yl?smisdi. Qarsisinda a?iq qovluq, onun yaninda is? s?liq? il? d?z?lm?s kagizlar, qeyd d?ft?r??si v? q?l?m vardi.

— Banu? — qadin basini qaldiraraq sorusdu.

— B?li.

— Buyur, ke?, ?yl?s.

Banu sakit g?r?nm?y? ?alisaraq qadinin qarsisinda oturdu. Qadin ona n? x?susi s?rtlikl?, n? d? m?rh?m?tl? baxdi, sonra qovlugu a?di.

— S?n? S?vil haqqinda bir ne?? sual verm?k ist?yir?m. ?alis, sakit cavab ver v? yalniz h?qiq?t?n xatirladiqlarini danis. N?yis? bilmirs?ns? v? ya xatirlaya bilmirs?ns?, bunu da oldugu kimi s?yl?. Yaxsi?

— Yaxsi, — Banu astadan cavab verdi.

— S?vili taniyirdin?

— B?li. Eyni sinifd? oxuyurduq.

— Dost idiniz?

— Xeyr.

— B?s m?nasib?tl?riniz nec? idi? Yaxsi ?nsiyy?t qururdunuz?

Banu basini g?cl? hiss olunacaq d?r?c?d? buladi.

— Dem?k olar ki, danismirdiq.

— Tez-tez s?hb?t edirdiniz?

— B?z?n, amma yaxin deyildik.

M?st?ntiq bir ne?? qeyd apardi.

— Onu nec? xatirlayirsan?

Banu ?iyinl?rini ??kdi. Sanki sual g?cl? tanidigi bir insan haqqinda verilmisdi.

— Adi bir qiz idi. Sakit. Basqa n? dey?c?yimi bilmir?m. Biz dost deyildik.

Qadin g?zl?rini qaldirdi, lakin cavaba he? bir m?nasib?t bildirm?di.

— S?vill? sonuncu d?f? n? vaxt danismisan?

Banu bir anliq t?r?dd?d etdi.

— Y?qin ki, d?n?n.

— N?d?n danisirdiniz?

— Xatirlamiram. Dey?s?n, el? d? vacib bir seyd?n danismirdiq.

— D?rsl?rd?n sonra onu g?rd?n?

— Xeyr.

— Hara getdiyini bilirs?n?

— Xeyr.

— Sinif yoldaslarinizdan kiml?r d?rsd?n sonra m?kt?bd? qalmisdi?

— Bilmir?m.

M?st?ntiq qeyd d?ft?r??sinin s?hif?sini ?evirdi v? eyni sakit s?sl? sorusdu:

— S?vilin ayaqqabilarinin agacin ?st?nd? oldugunu v? onlari g?t?rm?y? ?alisdigini bilirdin?

Banunun ?r?yi qabirgalarina agrili s?kild? ?irpildi.

— Xeyr.

Cavab agzindan h?ddind?n artiq t?l?sik ?ixdi. Banu ?z? d? bunu anladi, amma artiq geri ??kilm?k gec idi.

M?st?ntiq n?vb?ti qeydi apardi.

— Yaxsi. B?s d?n?n N?rgiz, Leyla v? Elvinl? birlikd? idin?

Banu g?zl?rini qaldirdi.

— B?li.

— Harada idiniz?

— M?kt?bd?. Sonra getdik.

— Haminiz birlikd??

— B?li.

— H?y?td? s?hb?t edirdiniz?

— Dey?s?n, b?li.

— Bir ara agacin yaninda oldunuz?

Banu dodaqlarinin qurudugunu hiss etdi.

— Xatirlamiram.

Qadin q?l?mi k?nara qoyub ona daha diqq?tl? baxdi.

— Dogrudan da xatirlamirsan, yoxsa cavab verm?k ist?mirs?n?

— H?qiq?t?n xatirlamiram, — Banu s?sini inamli ?ixarmaga ?alisaraq t?krarladi.

M?st?ntiq onunla m?bahis? etm?di. Yenid?n qeydl?rin? baxmaga basladi. Banu is? h?r?k?tsiz oturaraq g?zl?rini masanin k?narina zill?di.

Banu g?zl?rini qaldirmaga qorxurdu. Ona el? g?lirdi ki, m?st?ntiq yalan danisdigini d?rhal anlayacaq. O, qisa cavablarin v? ?z?n? bilm?zliy? vurmagin arxasinda gizl?n?r?k etirafdan yayinmaga ?alisirdi.

O, S?vill? dost deyildi. Dem?k olar ki, onunla danismirdi. S?vilin d?rsd?n sonra hara getdiyini g?rm?misdi. Agacin yaninda n? bas verdiyind?n x?b?ri yox idi.

Bel? d?s?nm?k daha asan idi. ?n azindan, Banu buna inanmaq ist?yirdi.

M?st?ntiq n?vb?ti suali verm?k ???n qeyd d?ft?r??sini baglayanda telefonu z?ng ?aldi.

— Bagisla, bir d?qiq?, — dey?r?k qadin ayaga qalxdi.

P?nc?r?y? t?r?f ??kilib z?ng? cavab verdi.

— B?li, esidir?m.

Banu ist?r-ist?m?z g?rginl?sdi. Qarsi t?r?fin n? dediyini esitmirdi, ancaq m?st?ntiqin al?aq s?sl? verdiyi suallari v? cavabi diqq?tl? dinl?diyi qisa fasil?l?ri duyurdu.

S?hb?t c?mi bir ne?? d?qiq? ??kdi, amma Banuya bu d?qiq?l?r sonsuz g?r?nd?. Kimin z?ng etdiyini, n? bas verdiyini t?xmin etm?y? ?alisdiqca narahatligi daha da artirdi.

N?hay?t, m?st?ntiq dedi:

— Yaxsi. Basa d?sd?m. T?s?kk?r edir?m.

Z?ngi bitirib masaya qayitdi v? bir m?dd?t susaraq Banunu s?zd?.

— Banu, dogrudanmi he? n? xatirlamadigini iddia etm?kd? davam etm?k ist?yirs?n?

Qizin daxilind? h?r sey d?y?nl?ndi.

— M?n... n?yi n?z?rd? tutdugunuzu basa d?sm?r?m.

— Indic? h?mkarimla danisirdim. N?rgiz, Leyla v? Elvin artiq izahat veribl?r.

Banu donub qaldi.

— N? danisiblar?

— D?n?n S?vil? zarafat etm?k q?rarina g?ldiyinizi s?yl?yibl?r.

Banunun agzi qurudu. N?s? etiraz etm?k ist?di, amma bir k?lm? bel? dey? bilm?di.

— Onlarin s?zl?rin? g?r?, S?vilin ayaqqabilarini g?t?r?b agacda gizl?tmisiniz.

Qiz g?zl?rini yer? dikdi.

Sonuncu ?midi d? pu? oldu. C?mi bir d?qiq? ?vv?l ehtiyatli cavablarinin ona bu otaqdan he? n? etiraf etm?d?n ?ixmaga k?m?k ed?c?yin? inanirdi. Indi is? bu ?mid sad?l?vhl?k kimi g?r?n?rd?.

— M?n... — Banu s?z? basladi, amma s?si onu yari yolda qoydu.

— M?n sinif yoldaslarini dinl?mis?m. Indi is? hadis?l?rin s?nin baxis bucagindan nec? bas verdiyini esitm?k ist?yir?m.

Banu susdu.

— Ayaqqabilari gizl?tm?yi kim t?klif etdi?

— M?n...

O, s?z?n? yarim?iq k?sdi, ?ar?sizc? uygun cavab axtardi.

— Xatirlamiram.

M?st?ntiq qisa fasil?d?n sonra sakitc? dedi:

— Banu, m?n s?nd?n t?xmin etm?yi v? ya basqalarinin dedikl?ri il? razilasmagi ist?mir?m. ?g?r bunu kimin t?klif etdiyini xatirlayirsansa, danis. Xatirlamirsansa, bunu da de. Amma h?qiq?t?n bas ver?nl?ri gizl?tm?y? ?alisma.

Qiz g?zl?rini qaldirdi. Qadinin s?sind? he? bir h?d? yox idi v? m?hz bu, Banunun ?z?n? aldatmaga davam etm?sini daha da ??tinl?sdirirdi.

M?st?ntiq qovlugu baglayib Banunun yanindaki stula ke?di.

— M?ni diqq?tl? dinl?. S?nin qorxdugunu basa d?s?r?m. Siz h?l? m?kt?blisiniz v? ola bilsin ki, d?n?n he? biriniz h?r seyin nec? n?tic?l?n?c?yini d?s?nm?misiniz. Amma indi s?hb?t bir insanin ?l?m?nd?n gedir. Bas ver?nl?ri m??yy?nl?sdirm?liy?m. Bunun ???n d? hadis?y? aidiyy?ti olan h?r k?sin h?qiq?ti danismasi vacibdir.

Banu dizl?rinin ?st?nd? barmaqlarini bir-birin? ke?irdi.

— Sizc?, biz onu ?ld?rm?k ist?yirdik?

— M?n h?l?lik bel? bir n?tic?y? g?lmir?m. El? buna g?r? d? suallar verir?m. S?vil? ciddi z?r?r vurmaq niyy?tiniz var idi?

— Xeyr! — Banu ist?r-ist?m?z dill?ndi. — ?lb?tt? ki, yox!

B?t?n s?hb?t ?rzind? ilk d?f? idi ki, t?r?dd?d etm?d?n cavab verirdi.

— Onda n? etdiyinizi v? n? etm?k ist?diyinizi danis.

Banu basini asagi saldi. Yen? ?vv?lki b?han?l?rin arxasinda gizl?nm?k, m?suliyy?ti basqalarinin ?z?rin? atmaq, sad?c? hadis?nin yaninda olmus biri olduguna ?z?n? inandirmaq ist?yirdi. Amma artiq bilirdi ki, N?rgiz, Leyla v? Elvin bas ver?nl?ri danisiblar. G?z qabaginda olanlari inkar etm?k yalniz onu daha d?rin yalanin i?in? salacaqdi.

— Biz sad?c? zarafat etm?k ist?yirdik, — n?hay?t, dill?ndi.

S?si titr?di.

— Davam et.

— S?vilin ayaqqabilarini g?rd?k v? onlari gizl?tm?k q?rarina g?ldik. Qoy axtarsin, qoy... — Banu s?z?n? yarim?iq k?sib udqundu. — Ona g?lm?k ist?yirdik.

— Bunu ilk kim t?klif etdi?

Qiz d?n?nki s?hb?ti yadina salmaga ?alisaraq fikr? getdi.

— Dey?s?n, N?rgiz. M?nc?, ilk d?f? o dedi. Amma bunun m?hz bel? olduguna and i?? bilm?r?m.

— Yaxsi. B?s ayaqqabilari kim g?t?rd??

— Hamimiz orada idik. Onlari ilk kimin yerd?n g?t?rd?y?n? xatirlamiram.

— S?n ?z?n onlara toxunmusdun?

Banu yavasca basini t?rp?tdi.

— B?li. Dey?s?n, g?t?rm?sd?m.

— B?s onlari agaca kim apardi?

O, t?r?dd?d etdi.

— Hamimiz istirak edirdik. D?qiq dey? bilm?r?m, kim hara ?ixdi v? ayaqqabilari budaga kim qoydu.

— B?s sonra n? etdiniz?

— Getdik.

— S?vilin onlari g?t?rm?k ???n agaca ?ixa bil?c?yini d?s?n?rd?n?z?

Banu d?rhal cavab verm?di.

— Y?qin ki, ayaqqabilari g?t?rm?y? ?alisacagini d?s?n?rd?k. Amma onun h?qiq?t?n bu q?d?r h?nd?r? ?ixacagini t?s?vv?r etmirdim.

— He? olmasa bir anliq onun yixila bil?c?yini d?s?nd?n?

Banu susdu. O, h?min an beynind?n he? olmasa birc? narahatliq k?lg?sinin ke?ib-ke?m?diyini ?ar?sizc? xatirlamaga ?alisirdi. Amma g?zl?ri ?n?nd? yalniz basqalarinin t?b?ss?ml?ri, g?l?sl?ri v? n?vb?ti zarafati fikirl?s?rk?n duyduqlari m?nasiz ?st?nl?k hissi canlanirdi.

— Xeyr, — n?hay?t, pi?ildadi. — Bu bar?d? d?s?nm?misdim.

M?st?ntiq onun s?z?n? k?sm?di, t?l?sm?y? d? qoymadi.

N?hay?t, Banu xatirladigi h?r seyi danismaga basladi.

?vv?lc? s?zl?r ??tinlikl? dilind?n ?ixirdi. Hadis?l?rin ardicilligini qarisdirir, ayri-ayri c?ml?l?ri xatirlayir, t?f?rr?atlari yada salmaga ?alisark?n susurdu. T?dric?n danisdiqlari daha aydin v? ardicil oldu. Banu ayaqqabilari nec? g?rd?kl?rini, onlari gizl?tm?k q?rarina g?ldikl?rini, ?z fikirl?rin? g?l?b ?yl?ndikl?rini, ayaqqabilari agacda qoyub oradan nec? uzaqlasdiqlarini xatirladi.

Banu h?min g?n? n? q?d?r aydin xatirlayirdisa, bas ver?nl?r bir o q?d?r az z?r?rsiz ?yl?nc?y? b?nz?yirdi. D?n?n o, laga qoymaga q?rar verdiyi qizin hissl?ri bar?d? d?s?nm?misdi. Indi is? xatir?l?r onlarin d?s?nc?siz h?r?k?tini v? ?z?n?n laqeydliyini b?t?n ?ilpaqligi il? ?z? ?ixarirdi.

Banu danisib qurtaranda m??lliml?r otagina yenid?n s?kut ??kd?.

M?st?ntiq ?z yerin? qayidib qeydl?ri n?z?rd?n ke?irdi, b?zi t?f?rr?atlari d?qiql?sdirdi. Banu is? basini asagi salaraq oturmusdu. Bogazinda agir bir d?y?n yaranmisdi.

— M?n h?r seyin bel? bitm?sini ist?mirdim, — o, astadan dill?ndi.

Qadin g?zl?rini qaldirdi.

— N? dem?k ist?yirs?n?

Banu ??tinlikl? udqundu.

— M?n S?vilin ?lm?sini ist?mirdim.

G?zl?ri yasardi. ?z?n? saxlamaga ?alissa da, s?si xainc?sin? titr?di.

— ?g?r onun yixila bil?c?yini bils?ydim... Bel? bir seyin bas ver?c?yini he? bir anliq da olsa d?s?ns?ydim, he? vaxt razilasmazdim. He? vaxt.

Susdu. Utanc hissin? d?z?lm?z bir k?d?r qarisirdi.

— ?ox t??ss?f edir?m, — dey? g?cl? esidil?c?k s?sl? ?lav? etdi.

M?st?ntiq d?rhal cavab verm?di. Az ?vv?l ?z istirakini gizl?tm?y? ?alisan bu qiz indi, b?lk? d?, ilk d?f? bas ver?nl?ri h?qiq?t?n d?rk edirdi. Artiq he? n?yi geri qaytarmaq m?mk?n deyildi.

— M?n sizin ?vv?lc?d?n S?vilin ?l?m?n? ist?diyinizi d?s?nm?k ???n ?sas g?rm?r?m, — qadin dedi. — Amma bel? bir niyy?tin olmamasi h?r?k?tl?rinizin n?tic?l?rini aradan qaldirmir. B?z?n insan c?mi bir ne?? d?qiq? ?rzind? d?s?n?lm?mis bir addim atir, amma onun n?tic?l?rin? g?r? uzun m?dd?t cavab verm?li olur.

Banu s?ssizc? basini t?rp?tdi.

— Bas ver?nl?ri danismaq q?rarina g?lm?yin hadis?nin b?t?n t?f?rr?atlarinin m??yy?nl?sdirilm?si ???n vacibdir. Amma m?n s?nin izahatini r?smil?sdirm?li, onu dig?rl?rinin ifad?l?ri il? m?qayis? etm?li v? materiallari sonraki arasdirma ???n t?qdim etm?liy?m. Yoxlamanin sonunda hansi n?tic?y? g?lin?c?yini indid?n dey? bilm?r?m.

— M?ni c?zalandiracaqlar? — Banu r?ngi agararaq sorusdu.

M?st?ntiq ona ver? bilm?y?c?yi v?dl?rl? t?s?lli verm?y? ?alismadi.

— Hazirda hansi q?rarin q?bul edil?c?yini ?vv?lc?d?n dey? bilm?r?m. Bu, m??yy?nl?sdiril?c?k hallardan v? arasdirmanin sonraki gedisind?n asilidir. Amma h?qiq?ti gizl?tm?k s?hv olardi. Bas ver?nl?rin n? q?d?r ciddi oldugunu anlamalisan.

Banu yenid?n g?zl?rini yer? dikdi.

— Basa d?s?r?m.

— S?hb?timizi bitirm?zd?n ?vv?l daha bir m?s?l?ni d?qiql?sdirm?k ist?yir?m. Ayaqqabilari agacda qoyub ged?nd? sizd?n kims? S?vil? onlari harada axtarmali oldugunu demisdi?

Qiz fikr? getdi.

— Xeyr. Biz artiq getmisdik.

— Yaxsi. ?g?r sonradan hadis?l?rin yenid?n canlandirilmasina k?m?k ed? bil?c?k hansisa t?f?rr?ati xatirlasan, m?tl?q x?b?r ver.

M?st?ntiq yenid?n s?n?dl?rin? qayitdi. Banu yavasca stuldan qalxdi. Ona el? g?lirdi ki, bu otaqda bir ne?? saat oturub.

Qapiya ?atanda dayandi v? arxaya ?evrildi.

— Ged? bil?r?m?

— B?li. Bu g?n?lik kifay?tdir.

Banu d?hliz? ?ixdi. Arxasindaki qapi astaca ?rt?ld? v? m??lliml?rin boguq s?sl?rini, kagizlarin xisiltisini k?sdi.

O, bir ne?? addim atib dayandi v? soyuq divara s?yk?ndi. Suallar bitmisdi, amma ?r?yi y?ng?ll?sm?misdi. D?hlizin s?kutunda m??lliml?r otaginda dediyi s?zl?r daha aydin s?sl?nirdi.

M?n S?vilin ?lm?sini ist?mirdim.

Banu g?zl?rini yumdu. O, h?qiq?t?n d? S?vilin ?l?m?n? ist?m?misdi. Amma n?d?ns? bu h?qiq?t artiq ona b?ra?t qazandirmirdi.

M?st?ntiq bir m?dd?t d? masanin arxasinda qalaraq qeydl?ri n?z?rd?n ke?irdi. V?r?ql?rd? d?rd sagirdin izahati qeyd? alinmisdi. Indi onlari m?qayis? etm?k, etibarli m?lumatlari ziddiyy?tli m?qamlardan ayirmaq v? hadis?l?rin ardicilligini b?rpa etm?k lazim idi.

N?rgiz. Leyla. Elvin. Banu.

D?rd? d? ayaqqabilarla bagli zarafatda istirak etdikl?rini etiraf etmisdil?r. Baxmayaraq ki, danisdiqlari t?f?rr?atlarin h?l? d? yoxlanilmasina ehtiyac vardi, qadini bir sual narahat etm?kd? davam edirdi.

Ayaqqabilari gizl?tm?yi ilk kim t?klif etmisdi? Onlari agacda qoymaq q?rarini kim vermisdi? Onlardan kims? S?vilin ayaqqabilari g?t?rm?k ???n agaca ?ixa bil?c?yini ?vv?lc?d?n d?s?nm?sd?m??

Bu suallarin cavabindan yalniz hadis?l?rin nec? c?r?yan etm?si deyil, h?m d? yeniyetm?l?rin h?r birinin ?z h?r?k?tinin m?mk?n n?tic?l?rini n? d?r?c?d? d?rk etm?si asili idi.

M?st?ntiq qeydl?rin? bir daha n?z?r saldi, sonra stulun s?yk?n?c?yin? arxalanaraq p?nc?r?d?n bayira baxdi. M?kt?bin h?y?ti getdikc? bosalirdi. Yalniz bir ne?? sagird darvazanin yaninda dayanib ev? getm?y? t?l?smirdi.

Qadin agir-agir n?f?s aldi.

— Hamisi istirak etdikl?rini etiraf edir, — dey? astadan ?z-?z?n? s?yl?ndi. — Amma ayaqqabilari agacda gizl?tm?yi ilk kim t?klif edib? Onlardan he? olmasa biri S?vilin onlarin arxasinca agaca ?ixa bil?c?yini d?s?n?bm??

H?l?lik bu suallarin cavabi yox idi.

M?st?ntiq is? anlayirdi ki, bu cavablar olmadan bas ver?nl?rin tam m?nz?r?sini yaratmaq m?mk?n olmayacaq.




Yeddinci f?sil


Banu ev? t?k qayidirdi.

Yavas-yavas addimlayirdi, halbuki daxilind?ki narahatliq onu tezlikl? tanis qapidan i??ri girm?y?, otagina ??kilib qapini baglamaga v? ?z? il? bas-basa qalmaga t?l?sdirirdi. Artiq he? kimin suallarina cavab verm?k, yad baxislari ?z?rind? hiss etm?k v? ?trafinda bas ver?nl?ri h?l? d? anladigini g?st?rm?y? ?alismaq ist?mirdi.

S?h?r ?z adi h?yati il? yasayirdi. K???d?n masinlar ?t?b-ke?ir, ki?ik bir magazanin qarsisinda qadinlar s?hb?tl?sir, a?iq p?nc?r?d?n usaqlarin g?l?s? esidilirdi. Kimi isd?n sonra ev? t?l?sir, kimi axsam yem?yi ???n ??r?k se?ir, dalanlarin birind? is? oglan usaqlari yoldan ke??nl?r? fikir verm?d?n top qovurdular.

Basqalari ???n he? n? d?yism?misdi.

Yalniz Banunun d?nyasi sanki ?z ?vv?lki yerind?n s?r?s?b d?sm?sd?.

O, m?st?ntiql? s?hb?tini v? c?mi bir ne?? saat ?vv?l ??tinlikl? cavablandirdigi suallari d?n?-d?n? xatirlayirdi.

Siz ona z?r?r verm?k ist?yirdiniz?

Onda h?qiq?ti demisdi: onlar S?vili ?ld?rm?k niyy?tind? deyildil?r, onun ?l?m?n? arzulamirdilar v? qurduqlari oyunun nec? n?tic?l?n?c?yini t?s?vv?r bel? etmirdil?r.

B?s indi niy? ?r?yi bu q?d?r sixilirdi?

Banu ?z?n? inandirmaga ?alisirdi ki, h?r sey t?sad?f?n bas verib, he? kim bel? bir b?db?xtliyin olacagini ?vv?lc?d?n g?r? bilm?zdi v? onlar sad?c? g?lm?k ist?misdil?r, ?slind? is? d?hs?tli bir is g?rm?k niyy?tind? olmamisdilar.

Onlar sad?c? ayaqqabilari g?t?rm?sd?l?r.

Sad?c? gizl?tmisdil?r.

Sad?c? oradan uzaqlasmisdilar.

«Sad?c?» s?z? beynind? d?n?-d?n? t?krarlanirdi. Sanki bu s?z bas ver?nl?ri bir q?d?r d? olsa y?ng?ll?sdir? bil?rdi. Lakin h?r d?f? onu t?krarladiqca s?z daha da saxta s?sl?nirdi. Banu bu s?z?n arxasinda t?kc? ?z h?r?k?tini deyil, d?n?n? q?d?r oldugu qizi da gizl?tm?y? ?alisirdi.

Kas bil?ydim...

?g?r o, he? olmasa bir anliq g?l?c?y? baxa bils?ydi, bu oyunda istirak etm?y? he? vaxt razi olmazdi. Basqalari il? birlikd? g?lm?z, S?vilin yanina ?vv?lki ?z?nd?nrazi t?rzd? yaxinlasmaz, onun n? hiss etdiyini d?s?nm?d?n h?r?k?t etm?zdi.

Amma ke?misi d?yism?k m?mk?n deyildi. ?n s?mimi s?zl?r bel? S?vili yenid?n h?yata qaytara bilm?zdi.

Ev? ?atmasina bir ne?? d?qiq? qalirdi. Banu bird?n d?s?nd? ki, b?lk? d?, valideynl?ri h?l? he? n?d?n x?b?r tutmayiblar. M?st?ntiq onlarla ?laq? saxlamaga macal tapmamis ola bil?rdi. Onda Banunun m?nzil? girib anasina sarilmaq, yoruldugunu s?yl?m?k v? bir m?dd?t evin qaygilari, axsam yem?yi, sabah ???n qurulan planlarla dolu tanis d?nyasina siginmaq imkani qalardi.

Bununla bel?, Banu artiq hiss edirdi ki, basqalarinin onun daxilind? n?l?rin d?yisdiyind?n h?l? x?b?rsiz olmasi ?vv?lki h?yatinin geri qayidacagi dem?k deyil.

Binanin girisind? dayandi, d?rind?n n?f?s aldi v? i??ri girdi.

?z m?rt?b?sin? qalxanda tanis qapinin qarsisinda addimlarini yavasitdi. Bir ne?? saniy? qapiya baxaraq ?z?n? toplamaga ?alisdi, sonra z?ngin d?ym?sini basdi.

Qapi az qala d?rhal a?ildi.

Qarsisinda anasi dayanmisdi.

O, qizina diqq?tl? baxdi. Sanki Banunun ?z ifad?sind?n n?s? anlamaga ?alisirdi, amma he? n? sorusmadi.

Banu da susurdu.

Anasinin g?zl?rind? n? q?z?b, n? d? a?iq bir m?z?mm?t vardi. Yalniz gizl?tm?y? ?alisdigi narahatliq v? Banunun ?r?yini sixan q?rib? bir k?d?r g?r?n?rd?.

— Salam, — Banu astadan dill?ndi.

— Salam, qizim, — anasi cavab verdi.

Anasi bir q?d?r k?nara ??kilib ona yol verdi. Sanki ?lini qizina uzatmaq ist?yirdi, amma son anda fikrind?n dasindi.

Banu ayaqqabilarini ?ixarib d?hlizd?n ke?di v? birbasa otagina y?n?ldi.

— Banu... — anasi astadan s?sl?ndi.

Qiz dayandi, amma arxaya ?evrilm?di.

— ?ox yorulmusam, ana. Bir az uzana bil?r?m?

Onun s?sind? el? bir acizlik vardi ki, anasi t?kid etm?di.

— ?lb?tt?. Dinc?l.

Banu otagina girib qapini astaca ?rtd?.

Anasi d?hlizd? t?k qaldi. Onun ardinca otaga girm?k, qizini qucaqlamaq v? h?r seyi sakitc? sorusmaq ist?yirdi: Banu bu d?hs?tli hadis?y? nec? qarismisdi v? indi ?z?n? nec? hiss edirdi?

Amma qizi ?ox yorgun g?r?n?rd?. Ana ehtiyatsizliqla deyilmis bir s?z?n onu daha da qapali ed?c?yind?n qorxurdu.

O, nec? davranacagini bilmirdi: Banunu rahat buraxmali, yoxsa aralarinda susqunluq divari ucalmamis onunla m?tl?q danismali idi?

Otaqda Banu paltarini d?yisdi, yataginin ?rt?y?n? d?z?ltdi v? p?rd?l?ri bel? ??km?d?n ?arpayiya uzandi. P?nc?r?d?n h?l? g?nd?z isigi s?z?l?rd?. G?n?s s?alari d?s?m?ni yarib ke?ir, yazi masasinin ?st?n? d?s?r v? bir ne?? g?n ?vv?l orada a?iq qoyulmus kitabi isiqlandirirdi.

Ad?t?n, bu vaxt o, artiq axsam ???n planlar qurur, r?fiq?l?ri il? yazisir v? ya geyin?c?yi paltari se?irdi. Indi is? he? n? etm?k ist?mirdi. H?tta yastiginin yaninda duran telefonu bel? ona lazimsiz g?r?n?rd?.

Banu g?zl?rini yumub xatir?l?ri qovmaga ?alisdi. Amma g?zl?ri ?n?nd? yenid?n S?vilin ?z? canlandi. Ardinca agacin budaqlari, basqalarinin t?b?ss?ml?ri v? indi ona yad, xosag?lm?z g?r?n?n ?z g?l?s? peyda oldu.

O, ?z?n? yastiga sixdi. He? olmasa bir m?dd?tlik h?r seyi unutmaq ist?yirdi.

Yorgunluq yavas-yavas ?st?n g?ldi. Fikirl?ri s?ngidi, narahatligi bir q?d?r azaldi v? az sonra Banu p?nc?r?d?n s?z?l?n g?nd?z isiginin nec? soldugunu hiss etm?d?n yuxuya getdi.

Yuxusunda yenid?n m?kt?bd? idi.

Amma bu, onun tanidigi m?kt?b deyildi. H?r sey daha isiqli, daha genis v? daha mehriban g?r?n?rd?. G?n?s s?alari d?s?m?nin ?z?rin? enli qizili zolaqlar salmisdi.

Banu partada oturmusdu. ?z? d? ?ox balaca idi; nazik usaq barmaqlari, daginiq sa?lari vardi. Qarsisinda r?ngli yapisqan s?kill?r, pariltili boya qablari, m?xt?lif r?ngli karandaslar v? S?vill? birlikd? nagil qalasi d?z?ltdikl?ri qalin karton par?asi vardi.

S?vil yaninda ?yl?smisdi. ?l isinin ?z?rin? ?yil?r?k kagizdan d?z?ltdikl?ri iki q?ll?y? diqq?tl? baxirdi.

— Yox, bura m?tl?q bir az da qizili yapisqan s?kil ?lav? etm?liyik! — dey? o, q?tiyy?tl? bildirdi.

— Onsuz da h?ddind?n artiq ?oxdur, — Banu etiraz edib parilti qabini partanin k?narindan uzaqlasdirmaga ?alisdi.

— Qalalar he? vaxt h?ddind?n artiq pariltili olmur.

— Olur. Sad?c? s?n bunu bilmirs?n.

— Yalandir!

S?vil g?lm?y? basladi. Banu da ?z?n? saxlaya bilm?yib q?hq?h? ??kdi.

Onlar eyni anda bir yapisqan s?kil? ?l uzatdilar. Barmaqlari toqqusdu v? qizlar m?bahis?l?rini tamamil? unudaraq yenid?n g?l?sd?l?r.

Banu S?vil? baxir v? daxilind? qeyri-adi bir y?ng?ll?k hiss edirdi. Ona el? g?lirdi ki, bu, h?mis? bel? davam ed?c?k: onlar bir partada oturacaq, oyunlar fikirl?s?c?k, xirda seyl?r ?st?nd? m?bahis? ed?c?k v? bir ne?? d?qiq?d?n sonra kimin haqsiz oldugunu d?s?nm?d?n barisacaqlar.

S?vil ?l-qolunu oynadaraq n?s? h?v?sl? danisirdi. Banu is? g?l?ms?y?r?k onu dinl?yirdi, halbuki qizin n?d?n danisdigini dem?k olar ki, anlamirdi.

Bird?n S?vil susdu.

?z?nd?ki t?b?ss?m yox oldu.

— S?vil? — Banu s?sl?ndi.

Qiz cavab verm?di.

Banu n? bas verdiyini sorusmaq ???n basini ?evirdi, amma yanindaki yer bos idi.

— S?vil?

Partanin ?st?nd? yarim?iq qalmis ?l isi, yaninda is? a?iq parilti qablari v? bir ne?? qizili yapisqan s?kil qalmisdi. Qalan h?r sey ?vv?lki kimi idi, amma S?vil he? yerd? g?r?nm?rd?.

Banu partanin altina baxdi, arxaya ?evrildi, sonra ayaga qalxib sinifd?n ?ixdi.

D?hliz yadinda qaldigindan daha uzun idi. Divarlar boyunca tanis qapilar uzanirdi, amma onlarin h?r birinin arxasinda d?rin bir s?kut h?km s?r?rd?.

— S?vil!

Onun s?si d?hliz boyu yayildi v? uzaqlarda itib-batdi.

Banu birinci qapini a?di.

Bos sinif.

Ikincisini a?di.

He? kim yox idi.

O, addimlarini s?r?tl?ndir?r?k bir-bir sinif otaqlarina boylandi. H?r saniy? ke?dikc? n?yins? qaydasinda olmadigi hissi daha da g?cl?nirdi.

Bir az ?vv?l isiq v? usaq s?sl?ri il? dolu olan m?kt?b indi tamam d?yismisdi. Divarlar bozarmis, p?nc?r?l?r qaralmis, h?tta ayaqlarinin altindaki d?s?m? bel? yad g?r?nm?y? baslamisdi.

— S?vil, b?sdir! Bu, artiq g?lm?li deyil!

Banu ?z? d? niy? bel? dediyini anlamirdi. S?sind? qiciq vardi, amma onun arxasinda h?l? etiraf etm?k ist?m?diyi bir qorxu gizl?nirdi.

Cavab g?lm?di.

Bird?n haradansa ??ld?n quslarin z?rif c?h-c?hi esidildi.

S?s bir daha t?krarlandi. Inc? v? astaca g?l?n bu c?h-c?h sanki p?nc?r?nin arxasindan kimis? ?agirirdi.

Agacin nazik budaginda balaca bir qus oturmusdu. L?l?kl?ri yumsaq boz r?ngd? parildayir, t?nd v? parlaq g?zl?ri is? birbasa Banunu s?z?rd?.

Qus ondan qorxmurdu, u?maga da c?hd etmirdi.

Sad?c? budaqda oturmus, basini bir q?d?r yana ?y?r?k g?zl?yirdi.

— S?vili g?rm?mis?n? — Banu pi?ildadi.

Bu sual g?l?nc s?sl?nirdi. Banu ?z? d? qusa niy? m?raci?t etdiyini anlamirdi. Amma bu s?zl?ri dey?n kimi balaca canli il? arasinda q?rib?, izaholunmaz bir bagliliq hiss etdi. Sanki onlarin arasinda h?l? d?rk ed? bilm?diyi gizli bir m?na vardi.

Banu ist?r-ist?m?z ?lini ona t?r?f uzatdi.

Qusa daha yaxindan baxmaq, onun niy? u?madigini v? baxislarinin onda n? ???n bel? bir narahatliq yaratdigini anlamaq ist?yirdi.

Banu bos d?hliz? n?z?r saldi. Indi ona el? g?lirdi ki, S?vili burada axtarmaq lazim deyil. Bunun s?b?bini izah ed? bilm?s? d?, daxilind?ki ?minlik getdikc? artirdi.

??ld?n s?rin meh ?sdi. Budaq y?ng?lc? yell?ndi v? qus bir q?d?r ir?liy? qondu. Sanki Banunu arxasinca g?lm?y? d?v?t edirdi.

Banu t?hl?k? bar?d? d?s?nm?rd?, ??l? niy? ?ixmaq ist?diyini d? ?z?nd?n sorusmurdu. B?t?n diqq?ti ona anlasilmaz bir ciddiyy?tl? baxan qusa y?n?lmisdi.

Qiz ona t?r?f uzandi. N?yin bahasina olursa-olsun, yaxinlasmali oldugunu hiss edirdi. ?ks halda vacib bir seyi ?ld?n ver?c?kdi, h?r??nd bunun n? oldugunu ?z? d? bilmirdi.

O, p?nc?r?nin ??r?iv?sind?n yapismaga ?alisdi, amma barmaqlari hamar s?thd?n s?r?sd?.

Banu q?fil ?arpayida oturdu v? ?ar?sizc? n?f?s almaga basladi.

Bir ne?? saniy? harada oldugunu anlaya bilm?di. G?zl?rinin ?n?nd? h?l? d? qaranliq p?nc?r? boslugu dayanmisdi, qulaqlarinda is? qorxudan qopmus bir qisqiriq s?sl?nirdi. Sanki bu qisqiriq ona deyil, yuxusundaki balaca qiza m?xsus idi.

?r?yi s?r?tl? d?y?n?r, sa?lari alnina yapisir, barmaqlari is? yorganin k?narini var g?c? il? sixirdi.

Qiz yavasca n?f?s verdi v? ovucunu ?z?nd? g?zdirdi. ?z?n? inandirmaq ist?yirdi ki, bu, sad?c? m?nasiz bir yuxu idi v? bir ne?? d?qiq?d?n sonra ?ks?r yuxular kimi onu da unudacaq.

Amma onu qusa t?r?f ??k?n q?rib? hiss h?l? d? ke?m?misdi.

Artiq qalxib m?kt?b? getm?k vaxti idi.

Yuyunmaq, geyinm?k, d?rslikl?ri ?antaya yigmaq — h?r g?n etdiyi adi isl?r.

Banu s?h?r hazirliqlarina basini qataraq s?r?tl?, az qala mexaniki s?kild? h?r?k?t edirdi. H?mis?ki kimi g?zg?n?n qarsisinda dayanmadi, geyimini uzun-uzadi se?m?di, h?tta ?antasina h?r seyi qoyub-qoymadigini yoxlamagi da unutdu.

P?nc?r?nin o t?r?find?, agacin budaginda bir qus oturmusdu.

Balaca, boz r?ngli, ?n adi s?h?r quslarindan biri idi. Y?qin ki, u?ub getm?zd?n ?vv?l t?sad?f?n budaga qonmusdu.

Bununla bel?, Banu g?zl?rini ondan ??k? bilmirdi.

— Banu, s?h?r yem?yi yey?c?ks?n? — anasinin s?si m?tb?xd?n esidildi.

Qiz el? diksindi ki, sanki qadagan olunmus bir is ?st?nd? yaxalanmisdi. T?l?sik ?antasini g?t?rd?.

— Yox, ana! Gecikir?m!

Otaqdan ?ixib qapiya t?r?f y?n?ldi. M?tb?xd? anasi artiq masanin yaninda dayanmisdi. O, n?s? dem?k ist?yirdi, amma qizi t?l?sik ayaqqabilarini geyinib qapinin d?st?yin? uzandi.

— Banu, he? olmasa bir d?qiq? g?zl?. D?n?n s?n h?l?...

— Ana, xahis edir?m, indi yox. Dogrudan da gecikir?m.

Onun s?sind? qiciq vardi, amma bu qiciqligin arxasinda ?asqinliq gizl?nirdi. Banu n? yuxusu haqqinda danismaq, n? m?st?ntiql? s?hb?ti xatirlamaq, n? d? yenid?n S?vili d?s?nm?k ist?yirdi. Ona el? g?lirdi ki, birc? d?qiq? l?ngis?, qa?maga ?alisdigi fikirl?r el? buradaca, d?hlizd? ona ?atacaq.

— Yaxsi, — anasi sakitc? cavab verdi. — Sad?c?, ?z?nd?n mugayat ol.

— G?n?n xos ke?sin, qizim.

Ana masanin yaninda qalib qizinin uzaqlasan addimlarini dinl?di. ?mid edirdi ki, zaman ke?dikc? Banu sakitl?s?c?k v? ?z? danismaq ist?y?c?k. Amma narahatligi onu t?rk etmirdi. Son bir sutka ?rzind? qizi sanki ail?sind?n uzaqlasmisdi v? ana ?vv?lki yaxinligi nec? qaytaracagini bilmirdi.

Bu vaxt Banu ?antasini b?yr?n? m?hk?m sixaraq pill?k?nl?rl? s?r?tl? asagi d?s?rd?. K??? onu h?mis?ki s?s-k?y?, s?rin havasi v? ?z isinin ardinca t?l?s?n insanlarla qarsiladi.

O, h?l? yuxusunda qusun ardinca getm?y? niy? bel? can atdigini, h?tta oyaq vaxti da bu qarsilasmanin t?sad?fi olmadigi hissind?n niy? qurtula bilm?diyini anlamirdi.

O, h?l? bilmirdi ki, S?vilin ?l?m?nd?n sonra m?kt?b onun ???n he? vaxt ?vv?lki kimi olmayacaq. Ke?mis yalniz xatir?l?rd? geri qayitmir. B?z?n o, q?rib? yuxulara ?evril?r?k insani ?z ?evirm?y? ?alisdigi h?qiq?tl? ?z-?z? qoyur.




S?kkizinci f?sil


S?vilin ?l?m?nd?n bir ne?? g?n sonra sinif r?hb?ri d?rsl?r bitdikd?n sonra sagirdl?rd?n sinifd? qalmagi xahis etdi.

Usaqlar m??llim masasinin ?trafina toplasanda o, sanki s?zl?rini ?l??b-bi?irmis kimi qisa m?dd?t susdu, sonra asta, lakin q?tiyy?tli s?sl? danismaga basladi:

— Bu g?n S?vilin evin? ged?c?yik. Onun ail?si indi ?ox agir g?nl?r yasayir. B?lk? d?, bizim g?lisimiz yaxinlarina az da olsa t?s?lli ver?r. Sizd?n xahis edir?m, ?z?n?z? t?mkinli aparin, s?s-k?y salmayin v? unutmayin: biz bas ver?nl?ri m?zakir? etm?y? deyil, onlara bassagligi verm?y? gedirik.

He? kim etiraz etm?di.

Banu sinif yoldaslarinin arasinda dayanmis, g?zl?rini yer? dikmisdi. O, gec-tez S?vilin ail?si il? qarsilasmali olacaqlarini anlayirdi, amma son ana q?d?r bu g?r?s?n o q?d?r d? tez bas verm?y?c?yin? ?mid etmisdi. Indi is? qarsidaki ziyar?t haqqinda d?s?nm?k bel? ?r?yini sixirdi.

N?rgiz yaxinliqda dayanmisdi v? he? kiml? g?z-g?z? g?lm?m?y? ?alisirdi. Leyla susurdu. Ad?t?n zarafat etm?k f?rs?tini ?ld?n verm?y?n Elvin is? bu d?f? qeyri-adi d?r?c?d? ciddi g?r?n?rd?. M?st?ntiql? s?hb?td?n sonra usaqlarin arasinda sanki g?r?nm?z bir divar ucalmisdi. Onlar h?l? d? eyni sinifd? oturur, bir-birl?rinin s?sl?rini esidirdil?r, amma ?vv?lki rahatliq v? s?mimiyy?t artiq yox idi.

He? kim h?r birinin i?ind? rahatliq verm?y?n m?s?l? haqqinda ilk s?z a?maga c?sar?t etmirdi: ayaqqabilar, agac v? S?vil haqqinda.

Ayaqqabilar.

Agac.

S?vil.

Bu xatir?l?r h?r birinin arxasinca d?sm?sd?. G?r?n?r, h?r k?s onlarla ?z?n?m?xsus s?kild? m?bariz? aparmaga ?alisirdi.

— Yaxsi, ged?k, — dey? sinif r?hb?ri dill?ndi.

Usaqlar s?ssizc? qapiya t?r?f y?n?ldil?r.

S?vilin evi gur k???d?n bir q?d?r aralida, h?r?k?t etdikc? z?if cirilti il? a?ilib-baglanan, d?zg?n ?rt?lm?y?n al?aq darvazanin arxasinda yerl?sirdi. Ki?ik, k?hn? ev h?y?tin d?rinliyind? dayanmisdi. Fasadi ?oxdan ?z ilkin r?ngini itirmis, b?zi yerl?rd? suvagi t?k?lm?sd?. Girisin yaninda divara s?yk?nmis bir ne?? taxta par?asi v? lazimsiz ?syalar vardi.

Banu addimlarini yavasitdi.

O, indiy?d?k burada olmamisdi. D?z?n? des?k, S?vilin harada yasadigi bar?d? he? d?s?nm?misdi. Banu sinif yoldaslarinin d?rsd?n sonra valideynl?rinin, axsam yem?yinin v? g?nd?lik qaygilarin g?zl?diyi adi m?nzill?r?, yaxud evl?r? qayitdiqlarini d?s?nm?y? alismisdi. B?zi usaqlarin ondan daha sad? s?raitd? yasadigini bilirdi, amma onlarin h?yat s?raitinin n? d?r?c?d? f?rql?n? bil?c?yini he? vaxt t?s?vv?r etm?y? ?alismamisdi.

Indi is? yad bir darvazanin qarsisinda dayanmisdi v? n?d?ns? i??ri girm?y? qorxurdu.

— Usaqlar, z?hm?t olmasa, i??ri ke?in, — dey? sinif r?hb?ri asta s?sl? xatirlatdi.

Banu da dig?rl?rinin ardinca h?y?t? daxil oldu.

Evin i?i darisqal idi. Dar d?hliz ki?ik bir otaga a?ilirdi. Divarlarin boyunca k?hn? mebell?r d?z?lm?sd?. D?s?m?nin taxtalari uzun m?dd?t istifad? olunmaqdan qaralmis v? yeyilib hamarlanmisdi. Solmus divar kagizlari b?zi yerl?rd? divardan qopmusdu. Sad? masanin ?st?nd? s?liq? il? s?rilmis s?fr?, yaninda is? qapilari k?hn?lib s?rt?lm?s bir skaf vardi.

Ev t?miz idi, amma s?raitin n? q?d?r sad? oldugunu g?rm?m?k m?mk?n deyildi.

Banu ist?r-ist?m?z ?trafina n?z?r saldi. M?tb?xd? k?hn? bir plit?, bir ne?? qazan v? balaca bir ?anaq g?rd?. Burada onun ?yr?sdiyi genislik, m?asir m?is?t texnikasi v? rahatliqlar yox idi. Usaqliqdan b?ri adi q?bul etdiyi seyl?rin he? biri g?z? d?ymirdi.

O, ?z m?nzilini xatirladi: genis m?tb?xi, rahat hamam otagi, isti suyu, yumsaq d?smallari, paltarlarla dolu skaflari v? h?r g?n qiym?tini, yaxud bunlar olmadan yasamagin nec? ??tin oldugunu d?s?nm?d?n istifad? etdiyi saysiz-hesabsiz ?syalari.

B?t?n bunlar ona o q?d?r t?bii g?r?n?rd? ki, he? vaxt sahib olduqlarini x?susi bir nem?t kimi qiym?tl?ndirm?misdi.

G?r?s?n, S?vil burada nec? yasayirdi?

Bu fikir q?fil aglina g?ldi v? Banu el? h?min suali ?z-?z?n? verdiyin? g?r? utandi. Sanki yoxsulluq aglasigmaz bir sey imis kimi t??cc?bl?nirdi. Halbuki bu ev S?vilin b?t?n tanis d?nyasi idi.

Banu ?vv?ll?r he? vaxt bu bar?d? d?s?nm?diyin? g?r? ?z?n? daha da pis hiss etdi.

S?vil sinifd? onlarin yaninda oturur, m?kt?bli formasi geyinir, l?vh? qarsisinda cavab verir, yoxlama isl?ri yazir, ev tapsiriqlarini yerin? yetirirdi. Zarafatlara g?l?r, danismaq ist?m?y?nd? susurdu. Banu ???n o, sad?c? sinif yoldasi idi — g?z?n?n qarsisinda olmadigi m?dd?td? varligini bel? hiss etm?diyi bir insan.

B?t?n bu m?dd?t ?rzind? is? S?vil h?r g?n d?rsd?n sonra m?hz buraya qayidirdi.

H?tta ?n adi seyl?rin bel? z?hm?t t?l?b etdiyi, Banunun ?yr?sdiyi rahatliqlarin ?l?atmaz oldugu bu ki?ik, k?hn? ev?.

Qiz baxislarini yayindirdi. Bird?n ona aydin oldu ki, S?vil haqqinda sad?c? az sey bilmirmis. O, he? vaxt bu qizi h?qiq?t?n tanimaga ?alismamisdi.

Qonsu otaqdan asta bir s?s esidildi:

— Ke?in, usaqlar. Buyurun, ?yl?sin.

S?vilin anasi qapinin agzinda dayanmisdi.

Qadin ?ox yorgun g?r?n?rd?. ?z? ??km?s, g?zl?ri aglamaqdan qizarmisdi. H?r?k?tl?ri agir idi, sanki ?n adi isl?ri g?rm?k bel? ondan g?c t?l?b edirdi. Bununla bel?, ?z?n? ?l? almaga ?alisir v? qonaqlari n?zak?tl? qarsilayirdi. B?lk? d?, bu n?zak?t ona artiq h?r seyin itki il? bagli oldugu evd? he? olmasa bir q?d?r ?vv?lki qaydani qoruyub saxlamaga k?m?k edirdi.

— Siz? d?rin h?znl? bassagligi veririk, — dey? sinif r?hb?ri qadina yaxinlasaraq bildirdi. — D?rdiniz? s?rikik. S?vil bizim sagirdimiz idi v? onun faci?li ?l?m? b?t?n sinif ???n d?hs?tli bir sarsinti oldu.

S?vilin anasi g?z yaslarini saxlamaga ?alisaraq basini t?rp?tdi.

— G?ldiyiniz ???n sag olun.

O, hamini otaga d?v?t etdi.

Usaqlar divar boyunca v? ki?ik masanin ?trafindaki stullarda ?yl?sdil?r. Bir m?dd?t he? kim danismaga c?sar?t etm?di. S?kutu ilk olaraq sinif r?hb?ri pozdu. O, bir daha bassagligi ver?r?k m?kt?bin bir sagirdini itirm?sinin n? q?d?r agir oldugunu s?yl?di.

Sonra b?zi sinif yoldaslari da danismaga basladilar. Dedikl?ri s?zl?r qisa, ehtiyatli, b?z?n is? y?nd?msiz s?sl?nirdi. Banu is? birc? k?lm? bel? dey? bilmirdi.

O, ?ll?rin? baxir, S?vilin anasina n? s?yl?y? bil?c?yini d?s?n?rd?.

M?ni bagislayin.

B?s bu s?zl?ri nec? s?yl?m?k olardi? O, konkret olaraq n?y? g?r? ?zr ist?m?li idi?

Hami il? birlikd? o zarafatda istirak etdiyin? g?r?mi? O vaxt z?r?rsiz g?r?n?n g?l?sl?r? g?r?mi? Dostlarini dayandirmadigina v? onlarin fikirl?sdikl?ri oyunun n? q?d?r q?ddar ola bil?c?yini d?s?nm?diyin? g?r?mi? Yoxsa S?vilin h?yati il? he? vaxt maraqlanmadigina, yalniz artiq he? n?yi d?yism?k m?mk?n olmayanda onun n? hiss etdiyini ilk d?f? t?s?vv?r etm?y? ?alisdigina g?r?mi?

Banu cavab tapa bilmirdi.

O, agzini a?an kimi etirafin dilind?n qa?acagindan qorxurdu. Amma S?vilin anasi il? g?z-g?z? g?lm?k v? qadinin baxislarinda Banuya ?nvanlanmis, cavab ver? bilm?y?c?yi bir sual g?rm?k daha d?hs?tli idi.

Bir q?d?r sonra S?vilin anasi ayaga qalxib qonsu otaga ke?di. Az sonra ?lind? sinid? bir ne?? ki?ik st?kan ?ayla geri d?nd?.

— He? olmasa, bir az ?ay i?in, usaqlar, — dedi. — M?kt?bd?n g?lmisiniz, y?qin ki, h?l? he? n? yem?misiniz.

O, he? k?si yaddan ?ixarmamaga ?alisaraq st?kanlari otaqdakilara payladi v? birini Banunun qarsisina qoydu.

— Sag olun, — dey? qiz asta s?sl? dill?ndi.

O, ?aya baxdi, amma st?kana toxunmadi.

— N?s? olub? — dey? S?vilin anasi bunu g?r?b sorusdu.

— Yox. Sad?c?, ist?mir?m.

— B?lk?, yen? d? i??s?n? ?ay istidir, ?z?n? bir az yaxsi hiss ed?rs?n.

Banu basini buladi.

— Sag olun. Dogrudan da, ist?mir?m.

Qadin israr etm?di v? dig?r qonaqlarin yanina ke?di.

Banu g?zl?rini st?kandan ??kmirdi. ?z acizliyind?n utanirdi. S?vilin anasi ?z? t?s?lli tapmaga m?htac oldugu halda yad usaqlara qaygi g?st?rirdi. Halbuki n? ?ay, n? d? ?n xos s?zl?r onun yasadigi d?rdi y?ng?ll?sdir? bilm?zdi.

Bir ne?? d?qiq? sonra qadin sinif r?hb?rinin yaxinliginda ?yl?sdi. Otaqdakilara n?z?r saldi v? bir anliq ?z?nd?ki ifad? yumsaldi.

— Siz haminiz bir yerd? oxuyurdunuz, el?mi? — dey? sorusdu.

— B?li, — m??llim? cavab verdi. — Birinci sinifd?n.

S?vilin anasi yavasca basini t?rp?tdi.

— O, m?kt?bd?n ?ox danisardi.

Banu basini qaldirdi.

— Bizd?n? — dey? ?z? d? g?zl?m?d?n sorusdu.

Qadin ona baxdi.

— B?li. Sinifd?n, d?rsl?rd?n, aranizda bas ver?nl?rd?n. B?z?n ev? g?l?n kimi h?r seyi birn?f?s? danismaga baslayirdi. M?n he? onun haradan basladigini anlamaga macal tapmirdim.

Qadinin ?z?nd? z?if bir t?b?ss?m yarandi, amma az sonra yox oldu.

— Deyirdi ki, sinifiniz yaxsidir.

Banunun ?r?yi agridan sixildi.

Yaxsi sinif.

Sanki bu s?zl?r m?hz ona ?nvanlanmisdi. Banu g?zl?rini asagi dikdi.

— S?vil m?kt?bi ?ox sevirdi, — qadin s?z?n? davam etdi. — Evd? ??tinlikl?rimiz olanda bel?, d?rs? getm?y? ?alisirdi. B?z?n ona deyirdim: «Bu g?n evd? qal, bir az dinc?l, qizim». O is? cavab verirdi: «Yox, ana, d?rsd?n qalmaq ist?mir?m. Bird?n maraqli bir sey olar, x?b?rim olmaz».

Qadin bir q?d?r susdu v? otaga yenid?n s?kut ??kd?.

— H?mis? yaxsi oxumaga ?alisirdi. N?y?s? nail olanda ?ox sevinirdi, lap ki?ik bir sey olsa bel?. G?z?l bir ?l isi hazirlaya bildiyind?n, yaxud m??llim?nin isini t?rifl?diyind?n b?t?n axsam danisa bil?rdi.

Banu ?trafinda bas ver?nl?ri hiss etm?yi dayandirdi.

G?zl?rinin ?n?nd? r?ngb?r?ng yapisqan s?kill?r, pariltilar v? S?vil il? birlikd? d?z?ltdikl?ri kartondan q?sr canlandi.

Yuxusunda onlar balaca idil?r. S?vil g?l?r, qizili r?ngli yapisqan s?kill?r? g?r? onunla m?bahis? edir, Banunun uzandigi b?z?yi g?t?rm?y? ?alisirdi.

Bu, sad?c? bir yuxu idi.

Amma indi h?min yuxu q?rib? d?r?c?d? yaxin, az qala ger??k bir xatir? kimi g?r?n?rd?. Sanki Banu ?vv?ll?r f?rqin? varmadigi n?yis? xatirlayirdi. O d?s?nd? ki, b?lk? d?, S?vil dogrudan da sad? seyl?ri sevirdi, ?l isl?rin? sevinir, ki?ik seyl?r? g?l?r, adi m?kt?b g?nl?rini bel? qiym?tli xatir? kimi yaddasinda saxlayirdi.

Banu is? he? vaxt bunlari ?yr?nm?y? ?alismamisdi.

S?vilin anasi cibind?n d?smal ?ixarib g?zl?rini ehtiyatla sildi.

— M?n yalniz bir seyi anlaya bilmir?m, — dey? uzun s?kutdan sonra dill?ndi.

Sinif r?hb?ri ona t?r?f d?nd?, amma s?z?n? k?sm?di.

Qadin ?ll?rini dizl?rinin ?st?n? qoyub qarsisindaki bosluga baxdi. Sanki qonaqlara deyil, ?z-?z?n? m?raci?t edirdi.

— Niy? bu, m?nim balamin basina g?ldi? O, n? etmisdi ki? Axi he? kim? pislik arzulamirdi.

S?si titr?di.

— O, sad?c? yasamaq ist?yirdi. Oxumaq, b?y?m?k, yaxsi bir is tapmaq, m?n? k?m?k etm?k... Qarsida onu n? q?d?r g?z?l g?nl?r g?zl?yirdi.

Son s?zl?ri az qala pi?ilti il? s?yl?di.

— M?n el? bilirdim ki, h?l? ?ox vaxtimiz var.

Otaqda he? kim t?rp?nm?di.

Banunun n?f?si daraldi. Qadinin h?r s?z? sanki birbasa ona ?nvanlanir, etiraf etm?kd?n qorxdugu h?qiq?ti ?z? ?ixarirdi.

S?vil h?qiq?t?n yasamaq ist?yirdi.

O, oxumaq, g?l?c?yi haqqinda planlar qurmaq, ki?ik seyl?r? sevinm?k, ev? qayidib anasina m?kt?bd? bas ver?nl?ri danismaq ist?yirdi. Onun bir g?l?c?yi vardi. Banu is? basqalari il? birlikd? g?l?nd?, bir insanin al?aldilmasini ?yl?nc? hesab ed?nd? bunu he? d?s?nm?misdi.

Indi S?vilin artiq g?l?c?yi yox idi.

Banu yerind? otura bilmirdi. Hava agirlasmis, divarlar sanki bir-birin? yaxinlasmisdi. Ona el? g?lirdi ki, S?vilin anasi indic? birbasa ona baxacaq v? n?z?rl?rini dig?rl?rind?n daha uzun m?dd?t onun ?z?rind? saxlayacaq.

Banu q?fil ayaga qalxdi.

Bir ne?? n?f?r ona t?r?f ?evrildi.

— Bagislayin, m?n getm?liy?m, — dey? he? kim? baxmadan s?yl?di.

S?vilin anasi t??cc?bl? basini qaldirdi.

— Artiq gedirs?n, qizim?

Banu basini t?rp?tdi.

— B?li. Ev? getm?liy?m.

O, t?l?sik getm?sini nec? izah ed?c?yini bilmirdi v? h?r hansi cavabinin b?han? kimi s?sl?n?c?yind?n qorxurdu. Buna g?r? d? sad?c? astadan sagollasib ?ixisa t?r?f y?n?ldi.

— ?z?n? qoru, — dey? arxasinca qadinin s?sini esitdi.

Bu s?zl?r Banu ???n az qala d?z?lm?z idi.

O, arxaya ?evrilm?di.

Darvazadan ?ixanda artiq leysan yagirdi.

G?y qaralmis, k???ni boz bir p?rd? b?r?m?sd?. Damlarin k?narindan su axir, s?ki boyunca g?lm???l?r yaranir, bord?rl?rin yanindan gur sirilti il? su s?z?l?rd?. Iri yagis damcilari ?z?n? ?irpilir, yaxasinin arasindan i??ri dolur, paltarini s?r?tl? isladirdi.

Banu darvazanin yanindaki talvarin altinda dayanib n?f?sini d?rm?y? ?alisdi.

Bir ne?? d?qiq? ?vv?l S?vilin h?yatini xatirladan h?r ?syanin g?z?n? satasdigi ki?ik otaqda oturmusdu. Indi is? yagisin v? yoldan ke??n masinlarin s?s-k?y? i?ind?, islanmis k???d? dayanmisdi.

O, penc?yinin yaxasini qaldirib yoluna davam etdi.

O, sad?c? yasamaq ist?yirdi.

Anasinin s?zl?ri Banunun beynind?n ?ixmirdi.

Banu yolun f?rqin? varmadan addimlayirdi. G?zl?rinin ?n?nd? k?hn? ev, s?rt?l?b k?hn?lmis mebell?r, S?vilin s?kli v? onun toxunmadigi ?ay st?kani canlanirdi. Sonra is? anasinin ?z? v? qizinin bir daha g?r? bilm?y?c?yi g?l?c?kd?n danisark?n titr?y?n s?si g?zl?rinin ?n?n? g?lirdi.

O, sad?c? yasamaq ist?yirdi.

Banu addimlarini yeyinl?tdi.

Tezlikl? ev? ?atmaq, otagina ??kilib qapini baglamaq v? he? olmasa bir ne?? saat bas ver?nl?r haqqinda d?s?nm?m?k ist?yirdi. ?mid edirdi ki, tanis divarlar, yumsaq yataq v? ?yr?sdiyi ?syalar ?z?n? g?lm?sin? k?m?k ed?c?k. T?k qalanda sakitl?s? v? n?hay?t, ?z hissl?rini anlaya bil?c?kdi.

Amma xatir?l?r onu rahat buraxmirdi.

O, yenid?n ?z?n? dig?r usaqlarin yaninda g?rd?: g?l?sl?ri, gizl?dilmis ayaqqabilari v? S?vilin t?hl?k? il? ?zl?s? bil?c?yini he? d?s?nm?d?n nec? rahatliqla dagilisdiqlarini xatirladi.

Banu qizin h?yatinin son d?qiq?l?rind? n?l?r bas verdiyini bilmirdi. S?vil agacin ?st?nd?ki ayaqqabilari g?r?nd? n? d?s?nd?y?n?, h?nd?rl?kd?n qorxub-qorxmadigini, kimd?ns? k?m?k ist?yib-ist?m?diyini bilmirdi.

Amma indi ist?r-ist?m?z onun ayaqqabilari yuxarida g?r?nd? n? ed?c?yini d?s?n?r?k agaca baxdigi ani t?s?vv?r edirdi.

Bu fikir d?z?lm?z idi.

Yagis ?z?n? yuyur, g?z yaslarina qarisirdi. Banu artiq onlari saxlamaga ?alismirdi. O, getdikc? daha s?r?tl? addimlayir, islanmis qollarina, yaxasindan i??ri dolan soyuq suya, yanaqlarina yapismis yas sa? tell?rin? fikir vermirdi.

Bu d?s?nc?l?rd?n qa?maq ist?yirdi. El? bilirdi ki, S?vilin evind?n uzaqlasdiqca n?l?rs? d?yis? bil?r.

Amma n? q?d?r s?r?tl? gets? d?, qadinin s?si yaddasinda bir o q?d?r israrla s?sl?nirdi.

O, sad?c? yasamaq ist?yirdi.

Banu h?r g?n m?kt?bd?n qayitdigi tanis k???y? d?nd?. Yagis daha da g?cl?nmis, alaqaranliq o q?d?r tez ??km?sd? ki, yoldan ke??nl?rin ?zl?ri dumanli k?lg?l?r? b?nz?yirdi. Su asfaltin ?z?ri il? axir, vitrinl?rin isiqlarini v? avtomobill?rin faralarini ?ks etdirirdi.

Qizin yolayricina n? vaxt ?atdigindan x?b?ri olmadi.

Ad?t?n burada dayanir, ?trafa baxir v? masinlarin ke?m?sini g?zl?yirdi. Indi is? b?t?n diqq?ti xatir?l?r? y?n?lmisdi: g?zl?rinin ?n?nd? k?hn? otaq, S?vilin s?kli v? anasinin k?d?rli simasi dayanmisdi.

Banu s?kid?n avtomobil yoluna addim atdi.

El? h?min an yagisin s?s-k?y? arasindan avtomobil m?h?rrikinin s?si esidildi.

?vv?lc? s?sin haradan g?ldiyini anlamadi.

Sonra qarsida faralar parladi.

Banu basini ?evirdi.

Isiq birbasa g?zl?rin? vurdu. Yas asfaltin ?z?rind? ag bir l?k? yayildi v? qisa bir anliq ?trafdaki h?r sey yoxa ?ixdi: k???, evl?r, yagis v? d?s?nc?l?ri.

O, t?hl?k?ni d?rk etm?y? macal tapmadan yerind? donub qaldi.

S?r?c? q?fil ?yl?ci basdi. T?k?rl?r s?r?sk?n yolda ciyilti il? s?s ?ixardi, masin silk?l?ndi, amma dayanmaga macal tapmadi.

Banu geri ??kilm?y? ?alisdi.

Artiq gec idi.

Boguq bir z?rb? s?si esidildi.

?anta ?lind?n s?r?s?b yas asfaltin ?z?rin? d?sd?. D?rslikl?r yola s?p?l?ndi, s?hif?l?r yagisin altinda a?ildi. D?ft?rl?rd?n biri is? bord?r boyunca axan nazik su axinina d?s?r?k asta-asta s?r?kl?nm?y? basladi.

Banu n? bas verdiyini anlamaga macal tapmadi.

Bir anliq ona el? g?ldi ki, yenid?n m?kt?bin p?nc?r?si ?n?nd? dayanib balaca bir qusa t?r?f ?lini uzadir. Qus is? indic? qanad ?alib budaqlarin arxasinda yoxa ?ixacaq.

Sonra h?r sey qaranliga q?rq oldu.




Doqquzuncu f?sil


Banu S?vilin evind? oturmusdu, halbuki ora nec? g?lib ?ixdigini v? bu ki?ik evin astanasini ke?diyi andan n? q?d?r vaxt ?t?b ke?diyini xatirlamirdi.

Lakin onun burada olmasi he? kimd? t??cc?b v? ya narahatliq dogurmurdu. ?ksin?, ?trafindaki h?r sey ona dogma, az qala ?z evi kimi tanis g?lirdi. Sanki uzun ill?r burada yasamis, n?hay?t, onu ?oxdan g?zl?dikl?ri yer? qayitmisdi.

Ocaqda odunlar asta-asta ?irtildayir, otagi yumsaq bir istilikl? doldurur, divarlara qizili isiq ?alarlari salirdi. B?y?k bir adyala b?r?nm?s Banu al?aq k?rs?d? oturmus, ayaqlarini altina yigaraq ki?ik fincandan isti ?ay i?irdi. ?z?n?n ?n?nd? nazik buxar zolagi y?ks?lir, yariqaranliqda ?riyib yox olurdu. Ocaqdan yayilan h?rar?t is? ?s?m?s barmaqlarini xos bir istilikl? qizdirirdi.

P?nc?r?nin o ?z?nd? s?h?rin erk?n saatlari a?ilirdi. S?h?r h?l? tam oyanmamisdi. Damlarin ?z?rind? bozumsu duman asili qalmis, g?n?sin ilk s?alari qirmizi kir?mitl?r? ehtiyatla toxunmusdu. Evl?rin ag divarlari sanki i??rid?n isiq sa?irdi. Banunun qarsisinda k???l?r, meydanlar v? dar dalanlar uzanirdi. Artiq h?min yollarla balaca insan fiqurlari h?r?k?t etm?y? baslamisdi. Bu sakit m?nz?r?y? baxark?n Banu ist?r-ist?m?z g?l?ms?di.

O, ?z?n? yaxsi hiss edirdi. ?oxdandir bel? rahat v? sakit olmamisdi.

Burada he? yer? t?l?sm?k, kim?s? ?z?n? dogrultmaq, yaxud son hadis?l?ri ?zab i?ind? yenid?n xatirlamaq lazim deyildi. M?kt?b, m?st?ntiq, sinif yoldaslari v? h?r seyi d?yis?n faci? haqqinda d?s?nm?y? ehtiyac yox idi. Bu ev ona m?xsus imis kimi g?lirdi. I?ind?ki dinclik is? sanki n?hay?t, h?mis? olmali oldugu yer? qayitdigini s?yl?yirdi.

O, ?ayindan bir qurtum da i?ib yenid?n p?nc?r?y? baxdi.

El? h?min an bir qus g?rd?.

Yaxinliqdaki agacin nazik budaginda qeyri-adi d?r?c?d? parlaq l?l?kl?ri olan balaca bir qus oturmusdu. Qirmizi, qizili v? mavi l?l?kl?ri g?n?sin ilk s?alarinda parildayir, s?h?r dumaninin boz fonunda qus az qala nagillardaki kimi g?r?n?rd?.

Banu maraqla g?zl?rini qiydi.

— N? g?z?l qusdur...

O, fincani masanin ?st?n? qoydu, adyali k?nara ??kib ayaga qalxdi. Bir ne?? saniy? sonra artiq p?nc?r?nin qarsisinda dayanmis, bu nam?lum qonagi daha yaxindan g?rm?y? ?alisirdi.

Qus q?fild?n qanadlarini ?irpdi. Banu onu qorxudub u?urmaqdan ehtiyat ed?r?k yerind? dondu. Lakin qus uzaga u?madi. Y?ng?lc? qanad ?irpib agacin o biri t?r?fin? ke?di v? taxta darvazanin ?st?n? qondu.

Banu g?l?ms?di. Qusu daha yaxindan g?rm?k ist?di v? bu balaca canliya niy? bel? maraq g?st?rdiyini he? d?s?nm?d?n qapiya t?r?f y?n?ldi.

H?y?t? ?ixanda havanin evin i?ind? g?r?nd?y?nd?n daha s?rin oldugunu hiss etdi. Uzaqdan quslarin asta c?h-c?hi esidilirdi. Amma b?t?n ?trafi q?rib? bir s?ssizlik b?r?m?sd?. Bu sakitliyi n? insan s?sl?ri, n? d? s?h?rin ad?t etdiyi s?s-k?y pozurdu.

Banu darvazaya baxdi.

Qus artiq yox idi.

— Hara u?dun g?r?s?n? — dey? yaxinlasaraq astadan mizildandi.

Darvazanin arxasinda yol uzanirdi, lakin onu aydin g?rm?k m?mk?n deyildi. Qarsidaki m?kan t?dric?n q?rib?, agimtil bir dumanla dolurdu. Duman yerin ?z?ri il? s?r?n?r, agaclari b?r?y?r, getdikc? y?ks?l?r?k evl?ri v? k???ni gizl?dir, sanki kims? s?h?rin ?z?rin? agir bir p?rd? ??kirdi.

Banu dayandi. C?mi bir d?qiq? ?vv?l s?h?r aydin v? sakit g?r?n?rd?. Indi is? h?r sey o q?d?r q?fil d?yismisdi ki, bu dumanin haradan peyda oldugunu anlaya bilmirdi.

?slind?, ev? qayitmali, qapini baglamali v? q?rib? duman ??kil?n?d?k g?zl?m?li idi. Amma qus haqqinda d?s?nc? onu rahat buraxmirdi. Banu h?l? d? onun hara u?dugunu bilm?k ist?yirdi v? bu maraq getdikc? artan narahatligindan g?cl? ?ixdi.

O, darvazani a?ib yola ?ixdi.

Bir ne?? addim atdi, sonra daha bir ne?? addim... Qarsisindaki s?d r?ngli dumana diqq?tl? baxirdi. Tezlikl? duman o q?d?r sixlasdi ki, ?n yaxin agaclari bel? se?m?k m?mk?n olmadi. Banu geri qayitmaq ???n ?evril?nd? yalniz h?min an evin artiq g?r?nm?diyini anladi.

Darvazanin oldugu t?r?f? baxdi, amma arxasinda da eyni r?ngsiz duman uzanirdi. G?ldiyi yol da yoxa ?ixmisdi.

— M?n haradayam?.. — dey? Banu ?asqinliqla pi?ildadi.

Tanis k???y? ?ixacagina ?mid ed?r?k ir?li getdi. Lakin g?rm? m?saf?si getdikc? azalirdi. Duman onu h?r t?r?fd?n ?hat? etmisdi. ?vv?l saga, sonra sola d?n?b yenid?n d?z ir?lil?y?nd? istiqam?tini itirdiyini basa d?sd?.

Indiy?d?k z?if hiss olunan narahatliq t?dric?n b?t?n varligina hakim k?silirdi.

Bird?n duman titr?di v? yavas-yavas aralanmaga basladi.

Bir ne?? addimliqda insan silueti g?r?nd?. ?vv?lc? Banu yalniz uzun sa?larin v? inc? b?d?nin k?lg?sini se?? bildi. Lakin nam?lum qizin sif?ti getdikc? aydinlasdiqca onun ?r?yi daha s?r?tl? d?y?nm?y? basladi.

Bu ?z? taniyirdi.

O q?d?r yaxsi taniyirdi ki, bir anliq n?f?si k?sildi.

Qarsisinda S?vil dayanmisdi — sag, tamamil? sag!

Banu g?zl?rin? inana bilmirdi. ?asqinligini el? b?y?k sevinc b?r?d? ki, az qala qiza t?r?f qa?acaqdi.

— S?vil?.. S?n sagsan?

S?vil cavab verm?di. Sad?c? Banunun ?z?n? baxirdi. Onun donuq sif?tind? n? sevinc, n? t??cc?b, h?tta q?z?b d? vardi. Yalniz insana q?rib? bir vahim? g?tir?n anlasilmaz s?kut hiss olunurdu.

— S?vil, dogrudan da s?ns?n? — Banu ona t?r?f bir addim ataraq yenid?n sorusdu. — B?s nec??.. Axi...

O, s?z?n? tamamlaya bilm?di. K?lm?l?r bogazinda d?y?nl?ndi, agli is? bas ver?nl?ri q?bul etm?kd?n imtina edirdi. Banu h?r seyin d?hs?tli bir s?hv olduguna, S?vilin hansisa m?c?z? n?tic?sind? sag qaldigina v? indi yenid?n ?vv?lki h?yatlarina qayida bil?c?kl?rin? inanmaq ist?yirdi.

Amma S?vil susmaqda davam edirdi.

Bird?n o, ir?liy? bir addim atdi, sonra daha birini. G?zl?rini Banuya zill?y?r?k yavas, lakin qarsisialinmaz s?kild? ona yaxinlasirdi.

Banu geri ??kildi.

— G?zl?...

S?vil is? dayanmadi.

Banu daha bir ne?? addim geri getdi v? yalniz onda ayaqlarinin altinda artiq hamar yol olmadigini hiss etdi. Baxislarini asagi salanda d?hs?td?n ?r?yi az qala dayanacaqdi: dabanlarinin arxasinda u?urumun k?nari a?ilirdi.

Asagida qaranliq duman burulub qalxirdi. Ondan da d?rind?, dibsiz g?r?n?n qara v? h?r?k?tsiz su uzanirdi.

Banu basini q?fil qaldirdi.

— S?vil...

Qiz artiq lap yaxininda idi. He? n? dem?d?n ?ll?rini uzadib Banunun sin?sind?n it?l?di.

H?r sey o q?d?r q?fil bas verdi ki, Banu he? qisqirmaga bel? macal tapmadi. O, m?vazin?tini itirdi, n?y?s? ilisib qalmaq ?midi il? ?ll?rini havada ?irpdi, amma barmaqlari bosluqdan basqa he? n?y? toxunmadi. Bir anliq el? g?ldi ki, u?urumun k?narindan yapisib ?z?n? saxlaya bil?r. Lakin ayaqlarinin altindaki torpaq yox oldu v? Banu asagiya dogru u?maga basladi.

B?d?nini buz kimi soyuq desib ke?di.

O, qisqiraraq suya q?rq oldu. Qara su agir bir p?rd? kimi basinin ?z?rind? qapanaraq onu bir anda b?t?n d?nyadan ayirdi. Banu ?abalayaraq ?ll?rini var g?c? il? h?r?k?t etdirdi, ?z? ?ixmaga ?alisdi, amma su sanki onu d?rinliy? ??kirdi. N? suyun s?thini, n? sahili, n? d? ?n ki?ik isiq pariltisini g?r? bilirdi.

?trafi z?lm?t b?r?m?sd?.

Banu yuxari dartinaraq n?f?s almaga ?alisdi, amma sin?sin? hava ?v?zin? yeni bir vahim? dalgasi doldu. Agciy?rl?ri yanir, b?d?ni soyuga m?qavim?t g?st?rir, g?c? is? getdikc? t?k?nirdi. O, yenid?n xilas olmaga ?alisdi, lakin qollari getdikc? daha yavas h?r?k?t edirdi. G?zl?rinin ?n?nd? qaranliq dair?l?r yaranib yayilirdi.

M?n ?lm?k ist?mir?m...

Bu fikir s?urunda o q?d?r aydin parladi ki, bir anliq bas ver?n b?t?n d?hs?ti k?lg?d? qoydu.

Sonra h?min fikir d? yox oldu.

Qaranliq Banunu uddu.

?f?q? q?d?r uzanan qumlar yandirici g?n?sin altinda qizili r?ngd? parildayirdi. H?nd?r qum t?p?l?ri n?h?ng d?nizin donub qalmis dalgalarini xatirladaraq bir-birini ?v?z edir, ?trafda n? agac, n? yol, n? d? insan m?sk?ni g?r?n?rd?. Qizmar torpagin ?z?rind? hava titr?yir, uzaqlarda su s?thin? b?nz?y?n aldadici ilgimlar yaranirdi.

Amma su yox idi.

Qumdan, g?n?sd?n v? s?ssizlikd?n basqa he? n? yox idi.

Banu g?zl?rini yavasca a?di v? bir ne?? saniy? h?r?k?tsiz uzanaraq qarsisinda n? oldugunu anlamaga ?alisdi. Parlaq isiq g?zl?rini qamasdirirdi. O, instinktiv olaraq ovucu il? ?z?n? ?rtd?.

Bura haradir?

Bu sual q?fil aglina g?ldi v? d?rhal narahatliq yaratdi. Banu t?rp?nm?y? ?alisdi, amma b?d?ni ona yad, agir v? s?z? baxmayan kimi g?lirdi. ?ll?rini quma dayayib ??tinlikl? dik?ldi. Lakin el? h?min an basi gic?ll?ndi, g?zl?rinin ?n?n? qaranliq ??kd?, ayaqlari taq?td?n d?sd?. Yixilmamaq ???n t?l?sik yenid?n oturmali oldu.

— Ay... — dey? astadan n?f?s aldi.

Bir m?dd?t basgic?ll?nm?nin ke?m?sini g?zl?di. Gicgahlarinda xosag?lm?z bir d?y?nt? vardi, qollari v? ayaqlari qeyri-adi d?r?c?d? z?if g?r?n?rd?. Bogazi o q?d?r qurumusdu ki, udqunmaq bel? agri verirdi. Dilini ?atlamis dodaqlarinin ?z?rind? g?zdirdi, amma agzinda bir damci da n?m qalmamisdi.

Su i?m?k ist?yirdi. Bu, adi bir susuzluq deyildi. Susuzluq getdikc? d?z?lm?z h?dd? ?atir, b?t?n dig?r d?s?nc?l?ri beynind?n silib aparirdi.

Banu yaninda he? olmasa bir n?f?r g?rm?k ?midi il? ?trafa baxdi. Amma he? kim yox idi. O, o biri t?r?f?, sonra yenid?n arxaya n?z?r saldi. El? bilirdi ki, diqq?ti bir ne?? saniy? yayinan kimi kims? s?ssizc? peyda ola bil?r.

Lakin s?hra bombos idi.

Qiz g?zl?rini yumaraq son saatlarda bas ver?nl?ri xatirlamaga ?alisdi. S?urunun ?n?nd? ayri-ayri m?nz?r?l?r canlandi: m?kt?b, sinif yoldaslari, S?vil, agac, ayaqqabilar... B?t?n bunlar qorxunc bir hadis? il? bagli idi, amma xatir?l?r bir-birin? qarisir, vahid ardicilliq yaratmaq ist?mirdi.

Sonra...

Banu q?fil g?zl?rini a?di.

— N? bas verdi?..

T?bii ki, he? kim cavab verm?di.

O, baxislarini asagi saldi v? yalniz indi m?kt?bli formasinda olmadigini g?rd?. Bir ne?? saniy? inamsizliqla ?z geyimin? baxdi. Yorgunlugun v? g?n?s isiginin g?zl?rini aldatdigina inanmaq ist?yirdi.

?ynind? kobud par?adan tikilmis, uzun v? formasiz bir libas vardi. Paltarin ?st? toz-torpaq v? qumla ?irkl?nmisdi. Par?a k?hn? v? cod g?r?n?rd?. Genis qollari, qeyri-b?rab?r ?t?yi is? sanki onu ill?r ?vv?l ?l il? tikmisdil?r.

Banu ehtiyatla barmaqlari arasinda par?ani dartdi.

— Bu n?dir bel??..

?ll?rin? baxdi. Dirnaqlarinin altina kir dolmus, d?risi qumla ?rt?lm?sd?. Ovuclarinda v? dirs?kl?rind? xirda siyriqlar g?r?n?rd?. Sa?lari dolasmis, dagilmis, bir ne?? tel ?z?n? yapismisdi.

Banu sa?larina toxunub d?hs?t i?ind? ?z?n? baxdi.

— Ilahi... M?n? n? olub?

Qorxu onu b?r?d?. O, m?vazin?tini qorumaga ?alisaraq yavasca ayaga qalxdi v? bir daha ?trafina n?z?r saldi. H?r t?r?fd? s?hra uzanirdi. N? tanis yol, n? bina, n? masin, n? d? telefon vardi. Onu ?vv?lki h?yati il? baglayan he? n? g?z? d?ymirdi.

El? h?min an beynind? belini ?s?d?n bir fikir yarandi.

— Dey?s?n... aglimi itirmis?m.

Bu s?zl?ri az qala pi?ilti il? s?yl?di. Sanki s?hranin onlari esitm?sind?n qorxurdu.

— B?li, y?qin bel? seyl?r olur. Insanlar olmayan seyl?ri g?r?r... ?zl?ri ???n basqa d?nyalar uydururlar...

Amma bu izah ona rahatliq g?tirm?di. ?ksin?, daxilind?ki qorxu daha da g?cl?ndi. Banu basini bulayib bu vahim?li fikri qovmaga ?alisdi.

— Yox. Yox, buna inanmaq ist?mir?m.

G?zl?ri yasardi. Bas ver?nl?ri anlamaga k?m?k ed?c?k he? olmasa bir sey tapmaq ?midi il? ?ar?siz halda ?trafa baxdi.

— Ilahi, m?n haradayam? N? bas verib? Niy? buradayam?

Suallar bir-birinin ardinca dodaqlarindan qopurdu, amma onlara cavab ver?c?k he? kim yox idi.

— Bu, yuxudur, — dey? n?hay?t Banu onu sakitl?sdir? bil?c?k yegan? izaha sigindi. — B?li, sad?c? yuxudur. Bel? sey ola bilm?z.

O, qolunu ?imdikl?di. ?vv?lc? ehtiyatla, sonra agridan ?z?n? tursutmali olana q?d?r daha b?rk.

— Oyan...

Banu barmaqlari il? d?risini daha m?hk?m sixdi.

— Oyan da!

— Ay!

Qolunda qirmizi l?k? ?m?l? g?lmisdi. Qiz ona baxaraq donub qaldi, sonra g?zl?rini yavasca qizmar ?f?q? qaldirdi.

He? n? d?yism?misdi. G?n?s yen? g?zl?rini qamasdirir, qum ?ilpaq ayaqlarini yandirir, z?if k?l?k is? q?rib? libasinin ?t?yini g?cl? t?rp?dirdi.

Bu, yuxuya b?nz?mirdi. ?n azi, Banunun xatirladigi he? bir yuxu bu q?d?r h?qiqi g?r?nm?misdi.

— Ana... Ata...

S?si titr?di, bogazina g?z yaslari d?y?nl?ndi. Banu oyandigi andan b?ri ilk d?f? ?z?n? h?qiq?t?n t?nha v? k?m?ksiz hiss etdi. O, evd? olmaq, anasinin s?sini esitm?k, atasini g?rm?k, bas ver?nl?rin tezlikl? bit?c?k bir anlasilmazliq olduguna inanmaq ist?yirdi.

Amma ?trafda yalniz qumlar vardi.

Banu ovucu il? g?zl?rini tez silib ?z z?ifliyin? ?s?bil?sdi.

— Aglamaq olmaz. Buradan ?ixis yolu tapmaq lazimdir.

Hara getm?li oldugunu v? n? ed?c?yini bilm?s? d?, Banu yoluna davam etm?k q?rarina g?ldi. Oldugu yerd? qalmaq daha qorxulu idi. O, t?sad?fi bir istiqam?t se?di v? n?vb?ti qum t?p?sinin arxasinda bir yol, yaxud he? olmasa v?ziyy?tini izah ed? bil?c?yi bir insanla qarsilasacagina ?mid etdi.

N?vb?ti qum t?p?sinin arxasinda is? yalniz yeni qumlu yamaclar a?ildi.

Banu yoluna davam etdi.

G?n?s getdikc? y?ks?lir, istilik d?z?lm?z h?dd? ?atirdi. H?r saat ke?dikc? g?c? daha s?r?tl? t?k?nirdi. Dodaqlari quruyub agrili s?kild? ?atlamaga baslamisdi. Basi agir-agir uguldayir, ayaqlari yumsaq qumun ?z?rind? ??tinlikl? h?r?k?t edirdi. Bir ne?? d?f? dayanib n?f?sini d?rm?li oldu, amma qisa istirah?t bel? ona rahatliq g?tirmirdi.

O, ?trafa baxir, h?yatin ?n ki?ik bir ?lam?tini axtarirdi. Lakin s?hra yen? d? s?ssiz idi. N? k?lg?, n? su, n? d? insan vardi. Yalniz insanin yolunu itir? bil?c?yi, son g?c?n? is? bundan da asanliqla t?k?d? bil?c?yi sonsuz qum d?nizi uzanirdi.

Banu artiq xilas olacagina ?midini dem?k olar ki, itirdiyi anda n?vb?ti h?nd?r qum t?p?sin? qalxdi v? bird?n asagida qeyri-adi bir sey g?rd?.

?vv?lc? bunun n?vb?ti ilgim oldugunu d?s?nd?. G?zl?rini qiyib ovucunu g?n?sd?n qorunmaq ???n alnina tutdu v? g?rd?kl?rin? inanmaga qorxaraq uzun m?dd?t uzaqlara baxdi.

Qumlarin arasinda h?qiq?t?n d? bir yasayis m?sk?ni vardi.

H?r??nd bu tikilil?ri k?nd adlandirmaq bir q?d?r ??tin idi.

Pal?iqdan tikilmis ki?ik evl?r k?l?kd?n v? yandirici istid?n qorunmaq ist?yirmis kimi bir-birin? sixilmisdi. K?l?-k?t?r divarlari g?n?sd?n solmus, ?atlamisdi. Yasti damlari taxta tirl?rl? saxlanilirdi. Evl?rin arasinda is? dar, qumlu cigirlar uzanirdi.

Banu bu c?r evl?ri indiy?d?k yalniz q?dim sivilizasiyalar haqqinda ??kilmis k?hn? filml?rd? g?rm?sd?.

— Bu, ola bilm?z...

O, yamacla t?l?sik asagi d?sd?. Lakin ilk evl?r? yaxinlasanda ist?r-ist?m?z addimlarini yavasitdi. Q?fild?n burada kimin yasadigini v? yad bir qizi nec? qarsilayacaqlarini he? bilm?diyini d?s?nd?.

Amma se?im imkani yox idi. Susuzluq getdikc? d?z?lm?z olurdu v? Banu bu yasayis m?sk?nind? he? olmasa bir az su tapacagina ?mid edirdi.

O, ?n yaxin evin i??risin? ehtiyatla boylandi.

I??rid? yariqaranliq h?km s?r?rd?. Ad?t etdiyi mebell?rin ?v?zin? al?aq taxta ?arpayi, kobud bir masa v? bir ne?? gil qab vardi. D?s?m?y? h?sirl?r s?rilmisdi, k?ncd? is? quru bitki g?vd?l?rind?n h?r?lm?s b?y?k bir s?b?t qaralirdi.

Banu tanimadigi ev? bir ne?? addim atib ?trafina baxdi. N? soyuducu, n? ?anaq, n? hamam otagi, n? d? elektrik isigi vardi. ?vv?ll?r g?nd?lik h?yatini bunlarsiz t?s?vv?r ed? bilm?diyi seyl?rin he? biri burada yox idi.

O, ??l? ?ixib qonsu ev? boylandi. Orada gil k?pl?r, taxta kasalar, toxunma ?rt?kl?r v? bir ne?? anlasilmaz al?t g?rd?. ???nc? evd? balaca ocaq v? bir ne?? qazan vardi, divarlar is? dem?k olar ki, bos idi.

Banu otagi n?z?rl?ri il? yavasca s?zd?.

H?r sey o q?d?r yad g?r?n?rd? ki, sanki o, sad?c? basqa bir yer? deyil, tamam basqa bir d?vr? d?sm?sd?.

— ?la... — dey? yorgun halda divara s?yk?nib mizildandi. — Dey?s?n, dogrudan da, m?ni q?dim tarix? apariblar.

G?l?ms?m?y? ?alisdi, amma t?b?ss?m? s?ni alindi.

— T??cc?bl?nm?r?m, indic? tarix m??llimim peyda olar v? q?dim xalqlarin m?is?tind?n danismaga baslayar.

Cavabinda yalniz s?kut esidildi.

Banu k???y? boylandi. Yasayis m?sk?ni q?rib? t?sir bagislayirdi. El? bil sakinl?r evl?rini indic? t?rk etmisdil?r v? h?r an geri qayida bil?rdil?r. Amma he? yerd? n? insan, n? d? heyvan g?r?n?rd?. Insan s?sl?ri, usaqlarin g?l?s?, it h?r?sm?si esidilmirdi. H?tta quslar da g?z? d?ymirdi.

Sanki b?t?n k?nd Banu g?lm?zd?n ?ox ?vv?l bosalmisdi.

Narahatliq yenid?n bogazina d?y?nl?ndi. Amma indi onu h?r seyd?n ?ox bir m?s?l? d?s?nd?r?rd?.

Su.

O, axtarisini davam etdirdi. Evl?rin arxasina baxir, gil divarlarin ?trafindan dolanir, i?ind? k?p v? ya basqa bir qab ola bil?c?k h?r k?nc? yoxlayirdi. Lakin rastina ?ixan b?t?n qablar bos idi.

N?hay?t, qiz k?ndin ortasinda dayanib d?rind?n n?f?s aldi.

— G?r?s?n, insanlar burada susuz nec? yasayirdilar? Suyu haradan g?t?r?rd?l?r?

Dodaqlarinin ?z?rind?n dilini ke?ir?r?k fikrini c?ml?m?y? ?alisdi. Susuzluqdan d?s?nc?l?ri bel? getdikc? agirlasirdi.

— M?g?r el? susuzluqdan ?l? bil?rdil?r?..

Banu g?zl?rini yumub m?kt?bd?ki tarix d?rsl?rini xatirlamaga basladi. Vaxtil? q?dim sivilizasiyalar haqqinda m?lumatlar ona darixdirici g?r?n?rd?. K?hn? al?tl?rin adlari v? yasayis m?sk?nl?rinin qurulusu il? bagli bilikl?r onun ???n he? bir ?h?miyy?t dasimirdi. Indi is? h?min bilikl?rin ?n ki?ik par?asi bel? isin? yaraya bil?rdi.

— Bel?, Banu, d?s?n. Bir az d?s?n...

O, qaslarini ?atib s?hrada insanlarin nec? yasadigi bar?d? bildikl?rini xatirlamaga ?alisdi.

— Quyular... ?lb?tt?! Quyular v? ya bulaqlar.

Qiz ?trafa baxdi. Sanki bu s?z? dil? g?tir?n kimi quyu bird?n qarsisinda peyda ola bil?rdi.

— B?s onu harada gizl?tmisiniz?..

O, evl?rin arasinda yavas-yavas ir?lil?y?r?k diqq?tl? yer? baxirdi. ?vv?lc? qeyri-adi he? n? g?rm?di. Lakin sonuncu tikilinin arxasinda baxislari ?trafdaki qumdan f?rql?n?n ki?ik bir sah?y? satasdi. Burada torpaq ayaq altinda tapdalanaraq b?rkimis, ?z?ri qalin gil qati il? ?rt?lm?sd?. Evl?rd?n birinin yanindan h?min yer? q?d?r is? z?if bir cigir uzanirdi. Sanki bu yolla d?f?l?rl? g?lib-getmisdil?r.

Banu h?min yer? t?r?f y?n?ldi.

Al?aq gil divarin arxasinda das v? gild?n h?r?lm?s dair?vi bir tikili vardi. ?st?n? taxta tir qoyulmus, yaninda is? yerd? qalin bir k?ndir uzanmisdi.

Quyu!

Banu dayandi. N?hay?t, axtardigini tapdigini d?rhal d?rk ed? bilm?di. Bir ne?? saniy? qaranliq d?liy? baxdi, sonra ?z?nd? inanilmaz bir rahatliq ifad?si yarandi.

— Budur...

?z s?si ona yad v? z?if g?ldi.

— N?hay?t...

O, quyuya yaxinlasdi. Quyunun n? q?d?r d?rin oldugunu v? suyu ?ixarmaq ???n n? q?d?r g?c s?rf etm?li olacagini d?s?nm?m?y? ?alisirdi. Indi ona el? g?lirdi ki, oyandigi andan b?ri etdiyi h?r sey yalniz bu yer? ?atmaq ???n g?st?rdiyi c?hdd?n ibar?t olub.

?ox az qalmisdi.

Banu ?lini k?ndir? uzatdi.

El? h?min an bir s?s esitdi.

Z?if, g?cl? se?il?n, amma yasayis m?sk?ninin ?l? s?kutunda o q?d?r q?fil s?sl?n?n bir s?s idi ki, Banu d?rhal yerind? dondu.

Bu, atin finxirmasi idi.

Qiz yavasca basini qaldirdi. ?r?yi daha s?r?tl? d?y?nm?y? basladi. Bir an sonra h?min s?s yenid?n esidildi. Bu d?f? daha aydin idi, sanki kims? yaxinliqda, evl?rd?n birinin arxasinda dayanmisdi.

Ardinca b?rkimis torpaga d?y?n dirnaqlarin y?ng?l tappiltisi esidildi.

Banu n?f?sini tutdu.

O, k?ndiri daha m?hk?m sixaraq tikilil?rin arasindaki dar ke?id? g?zl?rini zill?di. B?t?n b?d?ni g?rilmisdi. Aglindan burada, b?lk? d?, t?rk edilmis kimi g?r?n?n bu k?ndd? t?k olmadigi fikri ke?di.

Dem?li, burada kims? vardi.

S?sl?rd?n bel? ?ixirdi ki, bu, at idi. B?s onun yaninda sahibi d? vardimi?

Banu basini yavasca dirnaq s?sl?rinin g?ldiyi t?r?f? ?evirdi. Bir ne?? d?qiq? ?vv?l onu s?hradan xilas ed? bil?c?k bir insanla qarsilasmaq ???n h?r seyini verm?y? hazir idi. Indi is? tanimadigi yasayis m?sk?nind?, quyunun yaninda dayanark?n ilk d?f? bu d?nyanin sakinl?ri il? g?r?s?n s?hranin ?z? q?d?r t?hl?k?li ola bil?c?yini d?s?nd?.

O, n?d?n daha ?ox qorxmali oldugunu bilmirdi: susuzluqdan ?l? bil?c?yi ucsuz-bucaqsiz qumlardan, yoxsa ad?tl?ri, dill?ri v? niyy?tl?ri onun ???n tamamil? nam?lum olan insanlardan?

Bununla bel?, geri ??kilm?y? yer yox idi.

Banu n?f?sini i?in? ??kib g?zl?yirdi. Divarlarin o biri t?r?find?n n?vb?ti addim s?sl?n?n?d?k t?rp?nm?di.






Onuncu f?sil


Gil evl?rd?n birinin yaxinliginda h?nd?r bir xurma agaci bitmisdi. Onun uzun yarpaqlari isti k?l?yin t?sirind?n g?cl? sezil?c?k q?d?r t?rp?nir, qizmar torpagin ?z?rin? seyr?k, az qala ??kisiz bir k?lg? salirdi. Agacin altinda qara bir at dayanmisdi. H?nd?rboylu, z?rif quruluslu heyvanin g?n?s s?alari altinda parildayan t?kl?ri vardi. At t?nb?l-t?nb?l ayaqlarini d?yisir, arabir quyrugunu yell?y?r?k onu narahat ed?n h?s?ratlari qovurdu.

Agacin yaninda, k?r?yini nahamar g?vd?y? s?yk?mis bir kisi yatirdi.

Banu dayanib yaxinliqdaki evin k?nc?nd?n ehtiyatla boylandi. Kisinin ?ynind? zamanin v? tozun r?ngini soldurdugu uzun bir paltar, ayaqlarinda is? k?hn?lmis s?nd?ll?r vardi. Basqa bir s?raitd? Banu bu geyimi cir-cindir adlandirardi. Ancaq indi bu q?rib? d?nyada onun tanidigi d?b, rahatliq v? s?liq? anlayislarinin ?mumiyy?tl? h?r hansi bir m?na dasidigina bel? ?min deyildi.

Kisi basini arxaya atib ayaqlarini uzadaraq yatirdi. El? bil ?trafda bas ver?n he? n? onu narahat ed? bilm?zdi. Banu bu f?rs?td?n istifad? etm?k q?rarina g?ldi. Ona quyuya ?atmaq, su g?t?rm?k v? harada oldugunu izah ed? bil?c?k adamlari tapmaq lazim idi.

S?s salmamaga ?alisaraq ehtiyatla bir ne?? addim atdi. Artiq az qala evin k?nc?nd?n ke?ib g?zd?n it?c?kdi ki, q?fild?n tanimadigi bir adamla ?z-?z? g?ldi.

Banu qisqirigini g?cl? bogdu.

Qarsisinda xurma agacinin altinda yatan kisi il? t?xmin?n eyni yasda bir adam dayanmisdi. Ancaq onun sif?ti daha xosag?lm?z g?r?n?rd?. Basina t?nd r?ngli yayliq baglamisdi, yanaqlarini six saqqal ?rtm?sd?. D?rin ?uxura d?sm?s g?zl?ri is? a?iq-askar maraqla Banuya, onun geyimin? v? ?z?n? baxirdi. Bu baxislarda el? bir sey vardi ki, Banu d?rhal ?z?n? ondan m?mk?n q?d?r uzaqda g?rm?k ist?di.

Bir ne?? an onlar susaraq bir-birl?rin? baxdilar. Sanki h?r ikisi qarsisindakinin kim oldugunu anlamaga ?alisirdi. Sonra kisi danismaga basladi.

Banu bir k?lm? bel? basa d?sm?di. Tanimadigi dil kobud v? yad s?sl?nirdi. Kisi s?zl?rini k?skin samitl?rl?, q?rib? s?s birl?sm?l?ri il? ifad? edirdi. Banu indiy?d?k bel? bir dil esitm?misdi.

O, qeyri-ixtiyari geri ??kildi.

— Xahis edir?m, m?n? toxunmayin, — dey? Banu az?rbaycanca dill?ndi. Sakit danismaga ?alissa da, s?si xainc?sin? titr?yirdi.

Kisi qaslarini ?atib yen? n?s? dedi v? s?zl?rini ifad?li bir ?l h?r?k?ti il? m?sayi?t etdi. Banu onu basa d?sm?diyini bildirm?k ???n basini buladi v? daha bir addim geri ??kildi.

— M?n sizi basa d?sm?r?m. Xahis edir?m...

O, mehriban g?r?nm?y? ?alisaraq g?l?ms?di. ?mid edirdi ki, ?z?nd?ki xos ifad? onu xosag?lm?z bir v?ziyy?td?n xilas ed?r. Ancaq yad adam ona g?l?ms?m?di. ?ksin?, baxislari daha da israrli oldu, dodaqlarinda is? ?yri, xosag?lm?z bir t?b?ss?m yarandi. Bu zaman onun nahamar, sarimtil disl?ri g?r?nd?.

Kisid?n t?r, toz v? k?hn? paltar qoxusu g?lirdi. Banu qeyri-ixtiyari ?z?n? tursutdu v? el? h?min an buna g?r? pesman oldu. Yad adam onun reaksiyasini g?rm?sd? v? ?z?n?n ifad?si d?yismisdi.

O, bir ne?? s?z s?yl?di, sonra q?fil basini xurma agacina t?r?f ?evirib ucadan qisqirdi.

Agacin altinda yatan kisi t?rp?ndi, g?zl?rini a?di v? asta-asta ayaga qalxdi. Banunu g?r?n kimi yuxulu g?rk?mi yox oldu. Bir ne?? an qizi diqq?tl? s?zd?, sonra onlara t?r?f addimladi.

El? h?min an Banu qa?mali oldugunu anladi.

O, bas ver?nl?ri n? d?s?nm?y?, n? d? t?hl?k?ni ?l??b-bi?m?y? macal tapdi. Onu instinktiv bir qorxu b?r?m?sd?. Bu qorxuya yad adamlarin s?zl?rini basa d?sm?k, niyy?tl?rini bilm?k lazim deyildi.

Qa?!

Banu q?fil ?evrilib var g?c? il? qa?maga basladi.

Bir d?qiq? ?vv?l ayaqlari ona agir g?lirdi, b?d?ni g?cs?zl?kd?n g?cl? ayaq ?st? dayanirdi, susuzluq is? fikrini c?ml?sdirm?y? imkan vermirdi. Indi qorxu ona yorgunlugu unutdurmusdu. Banu gil evl?rin arasindan s?r?tl? ke?irdi, az qala ?iyni il? divarlara toxunurdu. Arxasinca g?l?nl?rin qisqiriqlarini esidirdi.

Onlarin n? dediyini anlamaga ?alismirdi. Arxadan g?l?n addim s?sl?rinin getdikc? yaxinlasmasi kifay?t idi.

K?nc? d?n?nd? Banu ?z?n? dar bir ke?idd? g?rd?. Ke?id az sonra dalana dir?ndi. O, q?fil dayanib geri ?evrildi v? ?z?nd?n bir ne?? addim aralida adamlardan birini g?rd?. Arxasinda is? ?ixis yolunu k?s?r?k ikinci kisi yaxinlasirdi.

Bir anliq ona el? g?ldi ki, bu adamlar onu q?sd?n t?l?y? salir, dar k???l?rin labirintind?n ?ixmasina imkan vermirdil?r.

— Yox... — dey? o, n?f?sini d?r?r?k pi?ildadi.

Banu yana si?rayib iki divarin arasindan ke?di v? ayaqlarindaki agriya m?h?l qoymadan yenid?n qa?maga basladi. ?r?yi o q?d?r b?rk d?y?n?rd? ki, h?r z?rb?si gicgahlarinda ?ks-s?da verirdi. N?f?si k?silir, istid?n g?zl?ri ?n?nd? evl?rin cizgil?ri bulanmaga baslayirdi.

N?hay?t, qarsisinda a?iq bir sah? g?r?nd?.

S?hra.

Banu dar k???l?rd?n uzaqlasaraq qumluga ?ixdi. ?mid edirdi ki, a?iq sah?d? t?qib?il?rind?n yaxa qurtara bil?c?k. Ancaq bos qum ?z?rind? qa?maq ??tin idi. Ayaqlari quma batir, h?r addim ona b?y?k g?c bahasina basa g?lirdi. G?n?s is? basini ?rtm?y?n sa?larini amansizcasina yandirirdi.

Agciy?rl?ri havasizliqdan yanmaga baslasa da, ?z?n? daha s?r?tl? h?r?k?t etm?y? m?cbur edirdi. Ona el? g?lirdi ki, bir az da d?zs?, n?vb?ti qum t?p?sin? ?atsa v? onun arxasinda gizl?ns?, b?lk? d? t?qib?il?r onu g?zd?n itir?c?kl?r.

Lakin arxadan g?l?n agir addimlar getdikc? yaxinlasirdi.

Bird?n kims? onun ?iynind?n yapisdi.

Banu qisqirib qurtulmaga ?alisdi, amma kisi onu q?fil geri dartdi. O, m?vazin?tini itir?r?k qizmar qumun ?z?rin? yixildi v? ovuclari yer? d?y?r?k b?rk agridi.

— Buraxin m?ni!

Banu var g?c? il? qisqirib s?r?n?r?k uzaqlasmaga ?alisdi, ancaq yad adam onu buraxmirdi. Qiz ?irpinir, cirmaqlayir, ?ll?ri il? onu it?l?y?r?k qurtulmaga ?alisirdi. Lakin h?r?k?tl?ri getdikc? z?ifl?yirdi. Ikinci kisi d? artiq onlarin yanina ?atmisdi. O, bir q?d?r k?narda dayanib bas ver?nl?r? xosag?lm?z bir t?b?ss?ml? baxirdi.

Banu g?zl?rini ona dikdi v? qorxunun b?t?n b?d?nini iflic etdiyini hiss etdi. Onlarin dilini basa d?sm?y? ehtiyac yox idi. O, artiq tamamil? aydin anlayirdi ki, qarsisindaki adamlarin ?lind? aciz qalib v? onlarin onun ?midsizliyin? z?rr? q?d?r d? ?h?miyy?ti yoxdur.

— K?m?k edin! — dey? qisqirdi. — Kims? var? Xahis edir?m, k?m?k edin!

Onu tutan kisi susmasini t?l?b edirmis kimi s?rt bir s?z s?yl?di, amma Banu qisqirmaga davam etdi. Qorxu onu el? b?r?m?sd? ki, artiq ?z?n? idar? ed? bilmirdi.

— M?n? toxunmayin! Siz? yalvariram... Xahis edir?m!

G?z yaslari yanaqlarindan s?z?l?r?k qumla qarisirdi. Banu ?z?n? yana ?evirir, ?ll?ri il? ?z?n? qorumaga ?alisir, yenid?n qurtulmaq ???n ?irpinirdi. Ancaq g?c? s?r?tl? t?k?nirdi. O, yox olmaq, yer yarilib onu udmaq, ?z otaginda yuxudan oyanmaq, tanis divarlari g?rm?k v? anasinin s?sini esitm?k ist?yirdi. T?ki b?t?n bunlar oyanandan sonra unuda bil?c?yi bir kabus olaydi, o, d?nyada h?r seyini verm?y? hazir idi.

Amma g?n?s h?l? d? d?risini yandirir, qum ovuclarini g?yn?dir, yad bir ?z is? onun ?z?rin? ?yilirdi.

Banu h?yatinda ilk d?f? ?vv?lki t?hl?k?sizliyinin n? q?d?r k?vr?k oldugunu hiss etdi. ?vv?ll?r d?rsl?rd?n bez?, valideynl?ri il? m?bahis? ed?, g?z?l paltarlar v? bahali ?syalar arzulaya bilirdi. Adi q?bul etdiyi, h?r seyin ?z-?z?n? var oldugu tanis d?nyasinin bir anin i?ind? yox ola bil?c?yini he? d?s?nm?misdi. Indi is? vaxtil? darixdirici v? m?nasiz hesab etdiyi g?nl?r? bel? qayitmaq ???n h?r seyind?n ke?m?y? hazir idi.

— Ana... — dey? o, g?cl? esidil?n s?sl? pi?ildadi. — Anacan...

Amma yaninda n? anasi, n? atasi, n? d? onu qoruya bil?c?k basqa bir kims? vardi.

Banu yenid?n qurtulmaga ?alisdi, lakin kisi onu daha m?hk?m tutdu. Qorxudan g?zl?rini yumub onun ?z?n? g?rm?m?y? ?alisdi v? boguq s?sl? bir daha qisqirdi:

— K?m?k edin!

El? bu vaxt lap yaxinliqda basqa bir s?s esidildi.

Gur, s?rt v? h?kmkar bir s?s.

Banunu tutan kisi donub qaldi. Onun yoldasi basini q?fil s?s g?l?n t?r?f? ?evirdi v? ?z?n?n ifad?si bir anda d?yisdi. Yad adam yenid?n n?s? s?yl?di, bu d?f? daha s?rt s?sl?. Ardinca s?r?tli addim s?sl?ri esidildi.

Banu ??tinlikl? g?zl?rini a?di.

Yanlarinda ???nc? bir kisi dayanmisdi.

O, h?r iki t?qib?id?n h?nd?r, enlik?r?k v? m?hk?m b?d?n quruluslu idi. T?nd r?ngli geyimi b?d?nin? kip oturmusdu. G?n?sd?n qaralmis, k?l?kd?n codlasmis ?z?nd? s?rt bir ifad? vardi. Durusundan v? h?r?k?tl?rind?n artiq s?z? ehtiyac duymadan basqalarina ita?t etdirm?y? alismis bir insan oldugu hiss edilirdi.

Bir ne?? an o, Banunu tutan adamlara s?ssizc? baxdi, sonra qisa bir c?ml? s?yl?di. Banu s?zl?rin m?nasini anlamasa da, onun s?sind?ki q?tiyy?t el? g?cl? idi ki, h?tta ona da aydin oldu: bu adam bas ver?nl?rin d?rhal dayandirilmasini t?l?b edirdi.

T?qib?il?rd?n biri t?l?sik n?s? cavab verdi, ?z?n? b?ra?t qazandirmaga ?alisirdi. Lakin yad adam onun s?z?n? s?rt s?kild? k?sdi. Ikinci kisi d? s?hb?t? qarisaraq s?r?tl? v? ?s?bi halda danismaga basladi. Ancaq bu, ???nc? kisinin q?z?bini daha da artirdi.

O, ir?liy? dogru bir addim atdi.

Indi onunla t?qib?il?r arasinda c?mi bir ne?? addimliq m?saf? qalmisdi. Yad adam yenid?n bir ne?? s?z s?yl?di. Bu d?f? s?sind? a?iq-askar t?hdid duyulurdu.

Banunu tutan kisi barmaqlarini yavas-yavas bosaldib geri ??kildi. Yoldasi naraziliqla qumun ?z?rin? t?p?rd?, qiza nifr?tl? baxdi, amma yad adamla m?bahis? etm?y? c?sar?t etm?di.

Bir ne?? an sonra h?r ikisi geri d?n?b yasayis m?sk?nin? t?r?f getdi.

Banu yerind?n t?rp?nmirdi. Dizl?rini sin?sin? sixaraq qumun ?z?rind? oturmus, b?t?n b?d?ni il? titr?yirdi. Sa?lari t?rli ?z?n? yapismis, qum dirnaqlarinin altina v? kobud paltarinin qatlarina dolmusdu. N?f?si is? h?l? d? d?z?lmirdi. D?rind?n n?f?s almaga ?alissa da, h?r d?f? hava sin?sinin harasindasa ilisib qalirdi.

T?hl?k?, dey?s?n, sovusmusdu, amma b?d?ni h?l? d? xilas olduguna inanmirdi.

???nc? kisi ona t?r?f ?evrildi.

Banu qorxuyla geri ??kilib s?r?n?r?k uzaqlasmaga ?alisdi. Kisi d?rhal dayandi. Yaxinlasmadan bir ne?? saniy? onu s?ssizc? s?zd?. Sanki h?r hansi q?fil h?r?k?tin qizda yenid?n qorxu yaradacagini anlayirdi.

Sonra ?vv?lki s?rtliyind?n ?s?r-?lam?t qalmayan sakit bir s?sl? n?s? s?yl?di.

Banu yen? d? bir k?lm? bel? anlamadi.

O, sad?c? g?zl?rini genis a?araq kisiy? baxir, bundan sonra n? ed?c?yini bilmirdi. Bu adamin onu h?qiq?t?n xilas etdiyin? inanmaq ist?yirdi, amma son d?qiq?l?rd? bas ver?nl?r o q?d?r d?hs?tli idi ki, yad birin? d?rhal etibar ed? bilm?zdi.

— M?n... m?n sizi basa d?sm?r?m, — dey? ??tinlikl? pi?ildadi. — Siz m?ni basa d?s?rs?n?z?

Kisi diqq?tl? ona baxdi, amma cavab verm?di. ?z?nd?n onun he? olmasa ayri-ayri s?sl?ri anlayib-anlamadigini, yoxsa Banu ???n onun dili n? q?d?r yad idis?, onun ???n d? Banu dilinin el? yad oldugunu m??yy?n etm?k m?mk?n deyildi.

O, yavasca ?lini uzadaraq k?m?k t?klif etdi, amma ?z? yerind?n t?rp?nm?di.

Banu ?vv?lc? kisinin ovcuna, sonra ?z?n? baxdi. Bir ne?? saniy? t?r?dd?d etdi. Yad adamdan qorxusu il? bu aciz v?ziyy?td?n qurtulmaq ???n duydugu ?midsiz ist?k arasinda qalmisdi. N?hay?t, qalan g?c?n? toplayib ehtiyatla barmaqlarini onun ?lin? qoydu.

Kisi ona ayaga qalxmaga k?m?k etdi. Banu yixilmasin dey? onu yalniz lazim oldugu q?d?r saxlayirdi. Qiz dik?l?nd? ayaqlari g?cl? b?d?nini saxladi v? o, kisinin qolundan yapismaga m?cbur oldu.

Kisi n?s? sorusdu, ?vv?lc? onu, sonra is? yasayis m?sk?nini g?st?rdi. Banu yalniz basini buladi. G?z yaslarinin yenid?n g?zl?rin? doldugunu hiss edirdi.

— Bilmir?m... M?n he? n? basa d?sm?r?m...

S?si titr?di v? o, q?lbin? dolan ?midsizlikl? m?bariz? aparmaga ?alisaraq g?zl?rini asagi dikdi.

Kisi bir m?dd?t onu m?sahid? etdi, sonra evl?r? t?r?f baxdi. Oradan uzaqlasan t?qib?il?rin s?sl?ri h?l? d? esidilirdi. Onun sif?ti yenid?n s?rtl?sdi. Qisa bir c?ml? s?yl?y?r?k ?li il? Banunu ardinca g?lm?y? ?agirdi.

Qiz yerind?n t?rp?nm?di.

O, yad adamin ardinca getm?kd?n qorxurdu. Amma s?hranin ortasinda, susuz, yerli ad?tl?ri bilm?d?n v? k?m?k ist?m?k ???n bel? tanis dild? danisa bilm?d?n t?k qalmaqdan daha ?ox qorxurdu.

Kisi sanki onun t?r?dd?d?n? anlamisdi. Qizi t?l?sdirm?di. Sad?c? aralarinda m?saf? saxlayaraq g?zl?di.

Banu bir d?f? yasayis m?sk?nin?, sonra is? onun h?dudlarindan k?nara uzanan ucsuz-bucaqsiz qumlara baxdi. G?n?s ?vv?lki kimi amansizcasina yandirirdi. Uzun yolun v? ke?irdiyi d?hs?tli qorxunun t?sirind?n yaranan halsizliq is? artiq d?z?lm?z h?dd? ?atirdi.

Onun basqa ?ixis yolu yox idi. ?n azindan, indi basqa bir yol g?rm?rd?.

Banu t?r?dd?dl? ilk addimini atdi.

Yad adam ?evril?r?k evl?r? t?r?f yavas-yavas ir?lil?di. Qizin gerid? qalmadigindan ?min olmaq ???n arabir arxaya baxirdi. Banu da onun ardinca getdi, arada bir q?d?r m?saf? saxlamaga v? h?r h?r?k?tini diqq?tl? izl?m?y? ?alisirdi.

Bu adamin kim oldugunu, haradan g?ldiyini v? n? ???n m?daxil? etdiyini bilmirdi. H?tta onun yaninda he? bir t?hl?k?nin olmadigindan da ?min deyildi. Amma s?hrada g?zl?rini a?digi andan b?ri ilk d?f? idi ki, kims? ona z?r?r verm?y? ?alismirdi.

H?l?lik bu, kifay?t idi.

Banu yad adamin ardinca gedir, h?r addiminda q?lbind?ki ?midin bir az da g?cl?ndiyini hiss edirdi. O, h?l? d? qorxmus, taq?td?n d?sm?s v? bas ver?nl?rd?n tamamil? x?b?rsiz idi. Amma he? olmasa, bundan sonra nam?lumluqla t?kbasina ?zl?sm?li olmayacaqdi.

Qarsida t?hl?k?l?rl? v? sirrl?rl? dolu yad bir d?nya uzanirdi. Bu d?nyada onun yegan? b?l?d?isi is? h?l? adini bel? bilm?diyi bir adam olacaqdi.




Êîíåö îçíàêîìèòåëüíîãî ôðàãìåíòà.


Òåêñò ïðåäîñòàâëåí ÎÎÎ «Ëèòðåñ».

Ïðî÷èòàéòå ýòó êíèãó öåëèêîì, êóïèâ ïîëíóþ ëåãàëüíóþ âåðñèþ (https://www.litres.ru/book/s-s-nur-34131068/banu-74717588/) íà Ëèòðåñ.

Áåçîïàñíî îïëàòèòü êíèãó ìîæíî áàíêîâñêîé êàðòîé Visa, MasterCard, Maestro, ñî ñ÷åòà ìîáèëüíîãî òåëåôîíà, ñ ïëàòåæíîãî òåðìèíàëà, â ñàëîíå ÌÒÑ èëè Ñâÿçíîé, ÷åðåç PayPal, WebMoney, ßíäåêñ.Äåíüãè, QIWI Êîøåëåê, áîíóñíûìè êàðòàìè èëè äðóãèì óäîáíûì Âàì ñïîñîáîì.