"Avtomobil Nec? Isl?yir. Az?rbaycanli G?nc Ustalar ???n"
 


"Avtomobil Nec? Isl?yir. Az?rbaycanin G?nc Avtomobil H?v?skarlari ???n" kitabinin annotasiyasi

Salam, qardas! Bu darixdirici d?rslik deyil. Bu, s?nin ?sl qaraja gizli v?siq?ndir.

S?ni Bakidan olan Usta Elxan g?zl?yir. 30 ildir h?r seyi t?mir edir  babanin "Jiquli"sind?n tutmus Qobustan daglarina ged?n cipl?r? q?d?r. Indi is? o s?n? masinla eyni dild? danismagi ?yr?d?c?k.

I?ind? n? var:

Baki qarajindan 7 f?sil-mac?ra: Rasim dayinin "Volqa"si nec? dil? g?ldi, Qobustanda "Niva"ni nec? xilas etdik, Qiz Qalasinin yaninda masini nec? oyatdiq.

Ustadan 27 usta d?rsi: "Masinin 5 orqani"ndan tutmus OBD2 skaneri il? s?hvl?ri oxumaga q?d?r v? sayra.





"Avtomobil Nec? Isl?yir. Az?rbaycanli G?nc Ustalar ???n"





F?sil 1.Avtomobill? tanisliq


Salam, G?nc Usta! Qaraja Xos G?lmis?nUsta d?rsi + ?hvalat: Avtomobill? tanisliq






Salam, dost!M?nim adim Elxan ustadir. 30 ildir Bakida masin t?mir edir?m  babanin k?hn? "Jiquli"sind?n tutmus Qobustan daglarina ged?n t?z? cipl?r? q?d?r. Bu vaxt ?rzind? ?sas bir seyi basa d?sd?m: masin sad?c? d?mir deyil. O s?nin v?fali dostundur. Dostlarla is? danismagi bacarmaq lazimdir.Bu kitab  s?ninl? bizim qaraja gizli v?siq?mizdir. Burada darixdirici d?rsl?r olmayacaq. M?nim h?yatimdan ?hvalatlar, ?sl ustalarin f?ndl?ri v? tapsiriqlar olacaq. Onlardan sonra atana dey? bil?c?ks?n: "G?l m?n k?m?k edim!". Hazirsan? Onda motoru is? saliriq!?hvalat: 1

Nec? ilk d?f? kapotun altina d?sd?m8 yasim var idi. Indi s?nin yasinda. Qonsumuz Rasim dayinin "Volqa"si xarab olmusdu. Ag, g?z?l, X?z?rd?ki g?mi kimi. Evin yaninda dayanmisdi v? sad?c? susurdu. Is? d?sm?rd?.B?t?n b?y?kl?r bas qasiyirdilar. M?n is? yaxinlasib sorusdum: "Rasim dayi, baxmaq olar?" O g?ld?, amma kapotu a?di.






M?n motorlardan he? n? basa d?sm?rd?m. Amma bir seyi g?rd?m: qalin bir naqil parlaq yumru detaldan ?ixmisdi. Sad?c? g?t?r?b yerin? taxdim. Rasim dayi a?ari burdu... v? "Volqa" zooparkdaki p?l?ng kimi n?r? ??kdi!O vaxtdan Rasim dayi m?ni "Bala Usta"  Balaca Usta ?agirirdi. M?n is? 2 sey basa d?sd?m:Masinlar diqq?t sevir. B?z?n onlara sad?c? birinin baxmagi lazimdir.Qorxmaq lazim deyil. ?n ??tin masin bel? sad? detallardan ibar?tdir.Usta d?rsi 1:

Masinin 5 ?sas OrqaniT?s?vv?r el? ki, masin  insandir. Onun da ?r?yi, ciy?ri, m?d?si v? beyni var. G?l tanis olaq.| Masinin orqani | Insandaki kimi | N?y? cavabdehdir | Harada axtarmali || --- | --- | --- | --- || M?h?rrik / Motor | ?r?k | Enerji vurur v? masini yeridir | Kapotun altinda b?y?k d?mir sey || Akkumulyator | Beyin ???n batareya | Motoru is? salmaq, faralari yandirmaq ???n c?r?yan verir | Iki naqilli qara qutu, ad?t?n yanda || Benzin ??ni | M?d? | Masinin "yem?yini"  benzini v? ya dizeli saxlayir | Masinin b?yr?nd? yazi olan lyuk || Radiator | Ciy?r + t?r v?zil?ri | Motoru soyudur ki, istid?n "x?st?l?nm?sin" | Qabaqdaki barmaqliq, arxasinda  ventilyatorlu radiator || Bort komp?teri | Beyin | H?r seyi idar? edir: benzinin verilm?sind?n musiqiy? q?d?r | Ki?ik qutu, salonda v? ya kapotun altinda gizl?nib |

Usta Elxandan s?nin ilk tapsirigin:Atandan v? ya b?y?k qohumundan xahis et masinin kapotunu a?sin.

Vacibdir: motor soyuq v? s?n?l? olmalidir!"?r?yi" tap  m?h?rriki. O ?n b?y?y?d?r.

"Batareyani" tap  akkumulyatoru. Ehtiyatli ol! Naqill?r? toxunma."S?s?yuyan" mayenin t?k?ld?y? yeri tap. Ad?t?n fontan s?kli olan g?y qapagi olur.Tapdin? ?hs?n! S?n indic? Usta adina ilk addimini atdin.

Qaraj sirri: Niy? masinlar yayda Bakida "x?st?l?nir"?Az?rbaycanda yayda ?ox isti olur. Asfalt ?riyir, hava soba kimidir. Masinin motoruna da istidir. ?g?r k?m?k etm?s?n, "qaynaya" bil?r  kapotun altindan ?aydan kimi buxar ?ixar.Dosta nec? k?m?k etm?li?  Kapotun altindaki x?susi bakda soyuducu mayenin s?viyy?sini h?mis? yoxla. Bu onun "suyu"dur. Az olsa  motorun hali pis olar. Amma yadda saxla: qapagi yalniz motor soyuq olanda a?maq olar! Yoxsa yana bil?rs?n.

G?nc Ustanin L?g?ti

Usta  Az?rbaycanda ?z isinin ustasina h?rm?tl? bel? deyirl?r.

Qardas  qardas, dost. ?z adamina bel? m?raci?t edirl?r.

Kapotun alti  bu, masinin k?yn?yinin altina baxmaq kimidir, lap ?r?yin?.

Qaynamaq  motor o q?d?r qizanda ki, soyuducu maye qaynamaga baslayir.

S?nin ev tapsirigin:  Masin ??k v? bu g?n ?yr?ndiyimiz 5 orqani yaz. S?kli atana g?st?r. Qoy bilsin ki, evd? ?sl Bala Usta b?y?y?r!

?hvalat: 2

Atamla "Niva"ni Qobustanda nec? xilas etdik10 yasim olanda atamla onun "Niva"sinda Qobustana  q?dim qaya r?sml?rin? baxmaga getmisdik. G?z?llik! Amma qayidanda masin bird?n ?sk?r?b dayandi. ??l?n ortasinda. ?trafda  he? kim, yalniz k?l?k v? Az?rbaycan g?n?si yandirir.






Atam kapotu a?di, baxdi v? deyir: "Teymur, dey?s?n qizdirdiq. Borularda benzin qaynadi". M?n onda "?r?k" v? "ciy?r" haqqinda bilirdim. Isti haqqindaki d?rsimiz yadima d?sd?.

N? etdik? Panikaya d?sm?dik.  Kapotu a?diq ki, motor n?f?s alsin.  Masinin k?lg?sind? 30 d?qiq? g?zl?dik. Su i?dik, l?tif? danisdiq.  Atam ehtiyatla, ?ski il? radiatorun qapagini azca araladi. Fisss! Buxar ?ixdi.  Adi su t?kd?k  ?n yaxin servis? ?atmaga b?s ed?r."Niva" piqqildadi v? is? d?sd?! Bakiya yavas-yavas, musiqisiz v? kondisionersiz getdik ki, motoru y?kl?m?y?k. O vaxtdan bilir?m: ?sl Usta  h?r seyi t?mir ed?n deyil. Qorxmayan v? basi il? d?s?n?ndir.  Bir d? basa d?sd?m: baqajda h?mis? b?y?k su butulkasi olmalidir.

Usta D?rsi 2:  S?nin Ilk G?nc Usta D?stin

Qardas, al?tsiz usta  sazsiz asiq kimidi.

G?l ilk qutunu yigaq. H?r seyi bird?n almaga ehtiyac yoxdu.  ?sasindan baslayaq.






Vacibdir: Al?tl?rd?n yalniz b?y?kl?rl? istifad? el?! | Al?t | N?y? lazimdir | Teymurdan sirr | | --- | --- | --- | | ?lc?k | ?ll?rin t?miz v? ciziqsiz olsun dey? | Six, rezinli olanini g?t?r. Onlarda a?arlar s?r?sm?r | | F?n?r | Kapotun v? masinin altina baxmaq ???n | ?n yaxsisi alin f?n?ridir  ?ll?rin bos qalacaq | | Mikrofiber ?sgi | Yag ?ubugunu, faralari, ?ll?ri silm?k ???n | Atanin k?hn? futbolkasi da olar, qardas! | | Manometr | T?k?rl?rd?ki t?zyiqi ?l?m?k ???n | T?k?rl?r d?qiq t?zyiqi sevir | | WD-40 | Cirilti v? pas ???n "sehrli" yag | Tursumus bolta vurdun  a?ildi. Amma hara g?ldi t?km?! |

S?nin ikinci tapsirigin:  Atanla birg? evd? k?hn? ayaqqabi qutusu tap.  ?st?n? masin s?kill?ri yapisdir v? ya ?st?n? "Bala Ustanin Qaraji" yaz.  I?in? ?lc?k v? f?n?ri qoy. Bu s?nin kolleksiyanin baslangicidir!  Qutunun s?klini ??k. Bu s?nin ilk "Usta diplomun"dur.

Dinl?m?yi ?yr?nirik: Masin n? "deyir" :

Masin  qoca baba kimidi. O qisqirmir, n?s? xosuna g?lm?y?nd? xirildayir, donquldanir. Onu dinl?m?yi ?yr?n.

S?h?r is? salanda fit s?si  k?m?r s?r?s?r. Qorxulu deyil, amma mexanik dayiya g?st?rm?k lazimdir. Atana de: "Qardas, k?m?r oxuyur".

?alada "taq-taq" s?si  asqi yorulub. Bu masinin "ayaqlaridir". Yollarda s?rm?k ona ??tin g?ldiyini deyir.

S?f?rd?n sonra "siiiii" s?si  bu normaldir! Bel? qizmis m?h?rrik soyuyur. Isd?n sonra "n?f?sini d?rir".

Salonda benzin qoxusu  bu is? pisdir! D?rhal b?y?kl?r? de. Benzinl? zarafat olmaz.

Usta Elxanin ?sas qaydasi: Bilmirs?ns?  ?ll?m?. Sorus! Y?z d?f? sorusmaq, bir d?f? sindirmaqdan yaxsidir.

G?nc Ustanin L?g?ti  2-ci Hiss? 

?ubuq  yag ???n "d?r?c??l??n". M?h?rrikd? "qan" ?atib-?atmadigini yoxlamaq ???n nazik d?mir ?ubuq.

Manometr  t?k?rl?rin yaxsi "n?f?s aldigini" dey?n cihaz.

Qaynamaq  bu m?h?rrik? o q?d?r isti olanda olur ki, ?ay samovari kimi buxar buraxir.

Asiq  Az?rbaycanda xalq m?g?nnisi v? musiqi?isi. Usta kimi o da ?z isinin s?n?tkaridir.

F?slin sonunda s?nd? artiq var: masinin 5 orqani, ?z al?t qutun v? dinl?m?k bacarigi. S?n artiq dem?k olar ki, Bala Ustasan!






Evd? tapsiriq 2:Axsam, atan isd?n g?l?nd? masina yaxinlas v? ona qulaq as. Motor soyuyark?n sakitc? "tiqqildayacaq". Bu o dem?kdir ki, masin s?n? "sag ol" deyir, ev? sag-salamat ?atdirdigina g?r?. Onun qanadini sigalla. Masinla dostluq h?rm?td?n baslayir, qardas.Ustad d?rsi 3: Masinin "Qanini" v? "Suyunu" yoxlayiriqUsta Elxan deyir:

"Yagsiz masin - ?aysiz igid kimidir. Uzaga getm?z". Masinin 2 ?sas mayesi var. H?r bir qardas onlari yoxlamagi bacarmalidir.Qayda 1: Hamisini soyuq motorda v? yalniz b?y?kl?rl? edirik! Isti yag v? su samovardan ?ixan ?ay kimi yandirir.| N?yi yoxlayiriq | Masin ???n n? ???nd?r | Nec? g?r?n?r | Norma || --- | --- | --- | --- || Motor yagi | "Qan". ?r?k-motoru yaglayir | Sari v? ya narinci tutacaqli ?ubuq. ?ixardanda ucunda yag olur | S?viyy? MIN v? MAX isar?l?ri arasinda. R?ngi - qizili v? ya q?hv?yi, neft kimi qara yox || Soyuducu maye | "Su". Az?rbaycanin istisind? motorun qaynamasina qoymur | R?ngli mayesi olan plastik qab  ??hrayi, yasil v? ya g?y | Qabin divarinda MIN v? MAX arasinda s?viyy? |

Ustad?n s?nin tapsirigin:Atandan yag ?ubugunu g?st?rm?sini xahis et. Qoy birinci d?f? ?z? ?ixartsin.  ?ubugu ?ski il? sil, axira q?d?r yerin? sal v? yenid?n ?ixart.  Bax: yagin izi haradadir? ?g?r iki n?qt?nin arasindadirsa  af?rin, yag kifay?tdir!  Mavi qapaqli s?s? yuyan qabini tap. Bu ?n t?hl?k?siz mayedir  b?y?y?nd? ?z?n doldura bil?c?ks?n.Ustad d?rsi 4: T?k?rl?r  Masin ???n AyaqqabiAz?rbaycanda yollar m?xt?lifdir: Bakida  hamar asfalt, daglarda  das. T?k?rl?r? ?n ?ox y?k d?s?r. Usta onlara n?zar?t etm?lidir.T?k?r ???n ?? ?sas yoxlama:1. T?zyiq  T?k?r "n?f?s alir"?  Havasi enmis t?k?r  cirilmis ?ariqla qa?maq kimidir. Masina ??tin olur, benzin bos yer? gedir. H?dd?n artiq sisirdilmis  taxta basmaqla getm?k kimi, h?r t?p?d? silk?l?y?c?k. T?zyiqi manometrl? yoxlayirlar. D?zg?n r?q?ml?r benzobakin qapaginda v? ya s?r?c? qapisinin dir?yind? yazilib.2. Protektor  T?k?rin "altligi".  Bu rezinin ?z?rind?ki naxisdir. O, yola yapisir, x?susil? yagisda. Naxis silinibs?  t?k?r "ke??ldir". Bel?si il? Baki-Quba trasinda yagisda s?rm?k t?hl?k?lidir. Protektorun kanallarinda balaca ?ixintilar  yeyilm? indikatorlari var. Protektor onlara q?d?r yeyilibs?  dem?li d?d?-mexanik? getm?k vaxtidir.3. Yirtiq  T?k?rd? "qoz".  ?g?r t?k?rin yan t?r?find? qoz kimi qabariq ?ixibsa  bu yirtiqdir. T?k?r ?uxura d?yib v? x?st?l?nib. Bel? t?k?rl? s?rm?k olmaz! Partlaya bil?r. D?rhal atana de.S?nin tapsirigin:  Masinin ?trafina dolan v? 4 t?k?rin hamisina bax. Diz ??k. ?linl? yan t?r?fini yoxla  qoz var? Naxisa bax  d?rindirmi? S?n indic? ustalarin uzaq yola ?ixmazdan ?vv?l STO-da etdikl?rini etdin.

YENI USTANIN TESTL?RI

Indi is? g?r?k d?rsl?ri yaxsi m?nims?mis?nmi. Karandasi g?t?r, atani v? ya anani ?agir v? d?zg?n cavablari qeyd et. Sonda g?r?k s?n nec? Usta olmusan!

Test 1:

1.Masinin 5 Orqani  Masinin "?r?yi" n?dir?

A) Akkumulyator

B) M?h?rrik / Motor

C) Yanacaq ??ni

2.Yayda, x?sus?n Az?rbaycanda masina radiator niy? lazimdir?

A) Qisda salonu qizdirmaq ???n

B) Motoru soyutmaq v? onun "qaynamamasi" ???n

C) Masin daha g?z?l s?s ?ixarsin dey?

3.Masini is? salmaq ???n c?r?yani n? verir?

A) Yanacaq ??ni B) Radiator C) Akkumulyator



Test 2: Yeni Ustanin D?sti

1.Ustaya alina taxilan f?n?r niy? lazimdir?

A) Qarajda kitab oxumaq ???n

B) Kapotun altina isiq salanda ?ll?r bos qalsin dey?

C) X?z?rd?ki g?mil?r? siqnal verm?k ???n

2.WD-40 il? n? etm?k olar?

A) ?n s?s?ni yumaq

B) Paslanmis, ilisib qalmis boltu a?maga k?m?k etm?k

C) S?r?t ???n yanacaq ??nin? t?km?k

3.Al?tl?rl? isl?y?rk?n ?sas qayda:

A) H?r seyi c?ld etm?k

B) Onlardan yalniz b?y?kl?rl? istifad? etm?k

C) Dadini yoxlamaq ???n yalamaq

Test 3: "Qan" v? "Su" 

1.Motorda yagi n? vaxt yoxlamaq olar?

A) S?f?rd?n d?rhal sonra, isti motorda

B) Yalniz soyuq, s?nd?r?lm?s motorda

C) Yagis yaganda

2.Soyuducu maye hansi r?ngd? olur?

A) Yalniz su kimi s?ffaf

B) ??hrayi, yasil v? ya mavi

C) Neft kimi qara

3.Yagin s?viyy?sin? harada baxmaq lazimdir?

A) Sari tutacaqli yag ?ubugunda

B) S?s?yuyanin ??nind?

C) Televizorda

Test 4: T?k?rl?r 

1.T?k?rd? "yirtiq" n?dir?

A) Diskd?ki g?z?l naxis

B) Z?rb?d?n yan t?r?fd? ?m?l? g?l?n t?hl?k?li sis

C) Zavodun firma nisani

2.S?nin masininin t?k?rl?ri ???n d?zg?n t?zyiqi haradan ?yr?nm?k olar?

A) Qonsudan sorusmaq

B) Yanacaq ??ninin qapaginda v? ya s?r?c? qapisinin dir?yind?

C) ?z?n fikirl?sm?k

Protektor n?dir?

A) Oturacagin ?zl?y?

B) Rezin ?z?rind? yola yapisan naxis

C) Qazli i?kinin adi

ATA V? ANA ???N CAVABLAR

Ustad d?rsi 1: 1-B, 2-B, 3-C

Ustad d?rsi 2: 1-B, 2-B, 3-B

Ustad d?rsi 3: 1-B, 2-B, 3-A

Ustad d?rsi 4: 1-B, 2-B, 3-B

Ballari sayiriq, qardas:

10-12 d?zg?n cavab: S?n  I d?r?c?li Ustasan! ?z qarajini a?a bil?rs?n. Atan s?ninl? f?xr ed? bil?r.

7-9 d?zg?n cavab: S?n  Bala Ustasan! Artiq ?ox sey bilirs?n, amma d?rsl?ri t?krarlamaq lazimdir. F?sli atanla bir d? oxu.

4-6 d?zg?n cavab: S?n  Usta Sagirdis?n. Baslangic qoyulub! ?sas odur ki, t?slim olma. B?y?kl?rd?n bir d? basa salmagi xahis et.

0-3 d?zg?n cavab: S?n  G?l?c?yin Ustasisan! B?t?n ustalar bir vaxtlar baslayib. G?l f?sli birlikd? bir d? ke??k!






Usta Elxandan Qizil M?sl?h?t:

?sl usta  h?r seyi bil?n deyil. ?sl usta  sorusmaqdan v? ?yr?nm?kd?n qorxmayandir. N?tic?ni testl? birlikd? soyuducudan as. Qoy hami bilsin: evd? Az?rbaycandan olan G?nc Usta b?y?y?r!  N?vb?ti f?sild? Bakidaki Formula-1-in pit-stop komandasi kimi t?k?r d?yism?yi ?yr?n?c?yik. ?lc?kl?rini hazirla, qardas!  A?iq kapotun yaninda g?r?s?n?d?k!




F?sil 2. Qulaq as, o nec? "danisir": Masinlarin dili v? ilk t?mir


Usta d?rsi + hekay?: Anlamagi v? k?m?k etm?yi ?yr?nirik

Salam, Bala Usta! Yen? m?n?m, Usta Elxan M?mm?dov.

Birinci f?sild? masinla tanis olduq v? s?nin ilk al?t d?stini yigdiq. S?n artiq sad?c? s?rnisin deyils?n. S?n  Usta sagirdis?n. Sagird is? iki seyi bacarmalidir: qulaq asmaq v? ?ll?rini ?irkl?ndirm?kd?n qorxmamaq.

Bu g?n biz masinin "n? dediyini" anlamagi ?yr?n?c?yik v? s?nin ilk ?sl t?mirini ed?c?yik. El? o t?miri ki, sonra atan desin: "Vay, qardas, s?n ?sl igids?n!". Hazirsan? Onda ?lc?kl?ri geyin, qaraja gedirik.

Hekay?: 

Faiq dayinin "Kopeykasi" m?n? qulaq asmagi nec? ?yr?tdi






M?n s?nd?n bir az b?y?k olanda, qonsumuz Faiq dayinin "Kopeykasi" var idi. K?hn?, amma q?rurlu, Baki pomidoru r?ngind?. Bir g?n o, q?rib? oxumaga basladi. "Vrum-vrum" yox, Faiq dayi Neft?il?r prospektind? isiqforda tormozlayanda h?r d?f? "ciy-ciy-ciy".

Hami deyirdi: "?, k?hn? masindir, ondan n? g?zl?yirs?n". Faiq dayi is? ?s?bil?sib radioda mugamin s?sini daha da ucaldirdi ki, esitm?sin.

M?n yaxinlasib sorusdum: "Faiq dayi, olar t?k?rin yaninda qulaq asim?". O g?ld?: "Qulaq as, Bala Usta, b?lk? s?n onu yola g?tir?s?n".

M?n qabaq t?k?rin yaninda oturdum. Faiq dayi yavasca s?rd?. V? m?n esitdim  oxuyan motor deyildi. ?yl?cd?ki balaca d?mir l?vh?cik oxuyurdu. O, x?susi olaraq bel? d?z?ldilib! ?yl?c q?libl?ri yeyil?nd?, bu l?vh?cik disk? toxunmaga baslayir v? ciyildayir. Bu, masinin qisqirmasidir: "Ay sahibi, m?n? ayaqqabi d?yis, yoxsa ayaqyalin g?zm?k agridir!".

Faiq dayi il? servis? getdik. Usta t?k?ri ?ixarib m?n? g?st?rdi: q?libl?r sifira q?d?r yeyilmisdi. ?g?r Faiq dayi bel? s?rm?y? davam ets?ydi, baha basa g?l?n ?yl?c diskini korlaya bil?rdi. Amma bel?  bir saata q?libl?ri d?yisdil?r, v? "Kopeyka" susdu. Pisik kimi s?ssiz tormozlamaga basladi.

O vaxtdan m?n Ustanin 3 qaydasini bilir?m:

Masinda he? n? el?-bel? agrimir. H?r s?s  bir s?zd?r.

Pi?iltini esitm?k, sonra qisqirigi t?mir etm?kd?n yaxsidir. Balaca cirilti b?y?k "BAM!"-dan ucuzdur.

?yl?c  m?q?dd?sdir. Motorla servis? q?d?r getm?k olar. ?yl?csiz  olmaz.

Usta d?rsi 5:

Masinin Dili  Dinl?m?yi v? iyl?m?yi ?yr?nirik

Qardas, masinin s?ninl? danismaq ???n 4 ?sulu var. G?l bu ?lifbani ?yr?n?k.




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/book/nasiba-alizade-34076484/avtomobil-nec-isl-yir-az-rbaycanli-g-nc-ustalar-ucun-74524468/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .


