 .     -      
 

  


    
       ?      ,     ,       ,      , - (-)   ,          .

 ,     ,       ,  ,           ,             .





 ,  

 .     -      












: - .  .., ..



      .       .



  .

                    .



.., 2026

.., 2026

. ΠԻ, 2026


* * *




 1.      



  

           .        XIX.        (   )          ,  ,    ,   ,   . ,     ,   ,            .                 .  , ,     .   ?

 ,         , , . -     ; -, ,    . Ƞ    ,           .

        ,    ,   :  , ,   軠    ,     - . -        -     ,      ,     ,     .      , ,   , ,    .                ,   ;             ,  , -    .       (   )   ,          , , ,   .     ,     : ,    ? Ӡ    ,  ,    ,  ,   ,       . Ƞ .

     ,  , ,     ,           ,      .


   

     . ,  ,    ,  蠖     .   , ,      .   ࠖ ,      , , . Ƞ  ,        ,    ࠖ .   ,    .      ,    ,   -.






     -    -, XI.

Wikimedia Commons



     .  ,        ,      ,    (, 젖 . ).       (  ).  ,    XVIII.,   . Ӡ     :        -   ,       .    :          .

       , , , ,     ,   (        ).        젖  , , ,   .

  - ,   蠖     ,      ,  ,    (  ).        2 1552.    c                .       ࠖ  .

    ,            .



    ,        (, ),   (, , , , , , , , , )    ( , ),       (, , , , , , , , ),  , -    ( , , , , ),   (, , , ),     (, , ),  ( )[1 - .   . URL: https://bigenc.ru/c/tiurki-93e972 (https://bigenc.ru/c/tiurki-93e972).].



 

 ,        .    XI.          -.        ,          .  XIV.     ,             .

       ,        370- .,      ,   ,   .       15 451.                       .

          .      ,    : , , , , , .        .


    

         ,   ,         .    ,  ,   ,     (   ..). ,       (XIIXIII.)  ,          (,   ). ,         ,  , , .              .   -    养.         :   , ,           .

          I., 1723.       .         ,      .          ,      .

 1889.              ,       ().  1891.          ,      -  .    -,         .


            

   (18371918)     ,                   .       -  ,        .






    .., 1893.

..    . ., 1893



    ,            -       1858.  ,              .            :  (18591871);  (18711884)   ,      ,  (18841918).

                  :        ;       ,       : ,   .

        ,                   ,  蠖   ()   ,    ,  ,    -, .        ,     .

         (1891),       -  ,   (1898)    .                  ,     (),       .


     

     - ,    ,    ,    .                    .

   ࠖ     .   ,        ,       :   ,  ,                     [2 -  . .  . ., 1993. .63.].

              ,    ,     ,     .     ?

     ,     XVIII.,   ,                    .






 - .

Yusuf Sami Kamadan/ shutterstock



, ,    :  1719 1727.    ,   ,     I.          -.       ,    ,        ,    ;      , ,    .   ,     ,   .   ,      ,      ,      II       [3 -  .   .   ,       . :     .   . .: . , 1963. URL: https://archive.org/details/1963_20220507.].

        . 25 1893.           .  ,          ⠖ .     ,         ,            .

  ,    ,      ,      .


 

            VIVIII.      ,      蠖 .

           ,         .

     ࠖ  ()   V.   ,    ,       500         ,      .       (   ) ,         ,  ,        .          ,            -,     .        VI. , ,      -,  - ,    , : ,  ,     ?[4 -  . .    . .:    , 1951. .495.]

 ,    , -     ,   ( -  ).      ; ,   .    40-. V.     ,      ,      .    70 . , ,         .       .     ,     .

  , /     -,          .   ,   ..,    ,      ,       ,         .         -.

                  [5 -  . .   . ʠ    //   -     . , 2001. .66.]. ,  :     ,       .

   ,   -          (-),     VI.  ,         ,    .

   554.        .      , 555.     .     , 563567.    .         .

 70-. VI.           .   (   )        .  堖       ,  ,   ,     .      -    .

        (     ࠖ -)   ,             .     .        ().               - .

  VII.      .   -        (  ,     ),          .        .

         .      .   ,    ()    ( ),  682 744.         (), - ()  .  711.      ,      ,  712.        .   ()        ,     ,        .






   , VI.

Wikimedia Commons,  Kerem Y?cel   CC BY-SA 4.0



      - -,       (.. ,   ,  , ,         ,   , ;      )[6 -  . .  . .30,114.].

      ,   , 3040-. VIII.    .     ,      .  742.        ,    744.  .

    ,           (745840),       ,      ,   XIII.,     ,        .

,            , .               ,        .       .       .


       

         .    :  .            ,     (, , ,   )   (, ,  ).  ,    ,   ,    .        ,      ,  ,      .     ,    ,    .

,   ,     ,      -     ,       .    .., .. ..    ,    ,  ,           [7 -  . .,  . .,  . .    //   . . .:     , 2003. . 2. ʠ . .536.  .].

        , ,    . ,   ,        ,      ,   ,       ,  , , ,       - [8 - ., :  . - .   . .: , :   , 2024.],   ,    -  ,          , , , , ,   ..,      ,      .

   - .          (      ),    ,       .        ,         ,    蠖   .

                 , ,  , -, -.                 ,        . , ,     ,    ,              . ʠ       ,        ,   .       , , ,  ,             ,    ,     ,    ..

          .      ..,            ,   .  , ,   -           .    ,           ,     .






ꠖ  .

Zinaida Shevchuk/ shutterstock



        -    ,  ,                    . ,    ..,  .. ..,               . ,    ( .)    () ,    ࠖ ,         [9 -  . .,  . .,  . .  :          //   . 2020. 3. .11.]. ,   ,                젖 ,  (. .  ),  ( . .  ),  ( ),       (, , -, ) -       .

      :     ?     ., ,         ,       -  -:            ,     .     ,   /        [10 - Laut J. P. Vielfalt t?rkischer Religionen. Spirita. 1996. 10. S.25.]. .     ..,  ,      ,       -     ,  ,    [11 - Arpaci G. Y. G?k Tanri Inancinin Bilinmeyenleri. Baski Yili: ?ati Kitaplari. 2015.].

,     , ,     ..,           .        ,   ,     (   ,  ),   . ,         -.        (  ).      ,   -  .

     (VII.),   . ,    .    ,      ,             ( ,   !)       .

         ,    ࠖ  - ( -).  ,         -      ,   ࠖ   .  ,                   [12 -       :  . .,  . .,  . .    .536541.].

,        , , ,    ,  ,    . ,      (  蠖 VIII.,   蠖 XIXII.,  堖 VII.,   蠖 XIV.)       .       (        ).

 ,      (, )     .      ,       ,           :  , , , ,   .

        .              / ,    ,   -    , , ,      ,       ,   ⠖         .






 .   .

Wellcome Collection



                .           :  (),   . ,    ,   ,    ,   .   ()    , , .     ,        ,    ⠖   ,     .          .

          .       ,   . ,  XVI.  (  ,  ,     - ,   ).   ,          ,  , ,  ,   -           ().

 ,           (              ,   -).      ,     , , - ,        .

       ,       . ,             : , , , 蠖    ,     ,   ,  ,     [13 -  . .   , ,     (,   ..)     ,      ,         , .      ,  ,    ,         .  . .  //   . . .:     , 2003. . 2. ʠ . .659.].

 ,   ,          ,     ,     .   ,             -蠖 , , .

   ,      :  ,    .       ,        .    (!)          ,  ,    .           .         ,    -, .

    - -. Ѡ      - (      ).    -.  ,   ,   -. ,         .

    -, :     ,  頖 -  ,  ⠖   ,    -    . - : -ࠖ  , -ࠖ     ..

 ,     ,  ,    : -堖 , 렖 , -ࠖ , 렖 , -ࠖ    (      : ࠖ , 蠖 ).       ,  ,  .      (  ),   ( ),     ,    ,       ..

         (.  ),    (.  ).    ,     - ( .   )   ( . 栖 ),    , - .

     - (     IXX.  ).   堖    ( .  ),   - ( . ࠖ ),  - ( .  , -   (  ,  ,    ),   ,  ,    .

          (, ) , ,   ,  ,   ,  .  ,   ,    ,     . ʠ         ,  ,        ,        ,     ,  ,   (    ).






 , .

Aybige Mert/ shutterstock



 ,  .., ,   -         .      ,    (  ,       ).           .

        .      :  (),  ()   ()  (            , ,    ,      ).       ,       . ,       (       )  .      -  .

          (-,  ,  -,




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/pages/biblio_book/?art=73997207)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes


Notes





1


.   . URL: https://bigenc.ru/c/tiurki-93e972 (https://bigenc.ru/c/tiurki-93e972).




2


 . .  . ., 1993. .63.




3


 .   .   ,       . :     .   . .: . , 1963. URL: https://archive.org/details/1963_20220507.




4


 . .    . .:    , 1951. .495.




5


 . .   . ʠ    //   -     . , 2001. .66.




6


 . .  . .30,114.




7


 . .,  . .,  . .    //   . . .:     , 2003. . 2. ʠ . .536.  .




8


., :  . - .   . .: , :   , 2024.




9


 . .,  . .,  . .  :          //   . 2020. 3. .11.




10


Laut J. P. Vielfalt t?rkischer Religionen. Spirita. 1996. 10. S.25.




11


Arpaci G. Y. G?k Tanri Inancinin Bilinmeyenleri. Baski Yili: ?ati Kitaplari. 2015.




12


      :  . .,  . .,  . .    .536541.




13


 . .   , ,     (,   ..)     ,      ,         , .      ,  ,    ,         .  . .  //   . . .:     , 2003. . 2. ʠ . .659.


