   .  
 


       XVIII      (17331796),        .           ,      .         ,        .       ,     ,      XVIII .





 

   .  



    



,   



      ,     ,      .    XVIII         ,        .



      ,       .    ,               ,       .            ,         ,     ,    .



---



 



    1733    ,      .  ,  ,        ,  ,    .



           ,    :     .         , ,  .         ,      .



 ,     (17581762),   , ,           .        ,     .   :      ,      .



---



  -



   1764 .            . ,    ,      .         ,   ,      .



      ,       , , .        ,           (17711777),     .        ,    , ,      .



 1771      Merentibus  ,        .   :     .



---



  :    



      1770- ?    .             ,  ,  .      :



>Slonce w Pannie, a my w cnotach czystych



>Niebo w gwiazdach, serce w myslachistych...



  ,      .        .       :



  



    ,     .   ,      :  ,   .



 



  ,  ,   .           .        ,         ,    .



 



        ,       ,    .   ,   ,               .



 



         ,    .      .



---



   



    .           .         .



  (1771):  



  ,          .         ,         .



    :    ,    ,     .         ,      .



    ,   .     :



> Wiek nasz przeklety! w ktrym cnota slabnie,



A prznowanie i wykwint ciagnie...



>   !    ,



>       ...



  (1773):   



         .     ,    ,     .    , ,  .



          .       .    , ,        ,    .      .



   .  :     .        ,   .



---



 :   



   -,       .     (1789)         -   .



        .   XVIII    ,     .     ,    ,   ,  ,  :



>Rozum, wiekami skowany ku ziemi,



Wznisl sie nad chmury wyzj!



Juz smiertelny, co niegdys kurz mierzyl,



Dzis z orlim wzrokiem niebo przeszpigil.



> ,    ,



>   !



>  ,    ,



>     .



      :      ,  ,     .     ,     .



   :  ,  ,   (, ).       .        .



---



   



    .       : , ,  .     :



> Czytal Salustiusza, Tacyta i Liwiusza



Pan Chryzostom w tydzien caly;



I nic nie zrozumial  bo autor pisal mal,



A Pan wielki czytal.



>  ,   



>    ;



>          ,



>    .



     .   ,      .      :  ,  .



---



 :   



 :     ,       .          ,    .



 (17721776):   



         .  ,       ,         .       .



 (1773):  



 ,      .    :     ,       ,     .



  :



> Exegi monumentum aere perennius



  :



> Zbudowalem pomnik trwalszy niz spiz



>     



       .     ,      .



, , 



    (, 1774),   (),   ().            ,  .



---



  :    



 1770-      :        .         .     ,    .



       (17801788)   ,          .       .     ,    ,    .



              .        ,   .



       ,       .    ,    .  ,    ,      .  ?  ,   , liberum veto,  .



-   -:  , , .



---



   :  



   .         :



  (17351801)        ,  .      ,      .         .



  (17391812)    ,   .     ,     .



  (17411825)    , .   (  )   .



          .         , , ,   .      , ,    .



---



 :   



    (1773)     .     :    (1775),    (1788)   (1790).  1781  1786            .



    (17881792)     3          ( )   .         ,             ,     .



3  1791      . ,   .  :  ,  .



      .    1792   . ,   ,       ,       II.        (1793, 1795).        123 .



   .  ,  63 ,   ,   .       ,   .



---



 :  



,  ,     ,   ,    .  ,     ,     .   ,       ,     .



    ,     .     .    ,    ?   ?  ,      ?   ,      ?



  .     :       .



---



       



   8  1796 ,      .       .  ,   ,   :



> Cor meum et caro mea requiescit in spe



>        



        ,    . ,    ,  ,      . ,    ,     .



---

    ?

      ,      .  ,                  .



  ,       , , .



    



        , , .     , , .  :         .



   



   ,   .    ,  ,     .       .



   -



        .      ,   ,  ,  .    .



  



       .     ,       .   ,    ,  .



---



:    



    .      123 .  3   ,   .



  .   .   .



  XIX     ,    :   ,   .



  XX     ,      ,    .



     ,       ,  .



---



    



,    ,   ,        .   :



  , ,   .          : , ,  .



      .     ,   .



      .     : , , .



     .     ,  ,      ,   .



  , :     ,   .          ,   ,   .



 ,    :



>        



     ,   ,    ,     .  ,    .  .



 ,     ,        .          .    .



 ,     :   ,   ,    .



          ,  -      .



---



,    ,   ...



      .        .



     















    .



  .



 .









  (17331796)        XVIII ,   .   ,      ,      .        ,          .





"  " (Hymn do Boga)      ,   1778 .     ,       .  ,       ,       :  ,      ,           .





    :     (III )     (III)       (IVV).    ,   ,   " " ,          .





       ( ,  ABAB,  )      ,      .



```



---

 :



Hymn do Boga

Autor: ADAM NARUSZEWICZ

Nie umieszczona w smiertelnym rozumie,

Co swiat dzwignawszy, rzadzisz wszytkowladnie,

Sprawczyni wieczna, o ktrej czlek umie

To tylko mwic, ze nigdy nie zgadnie.



Pochwaly moje i wytworne pienia

Cz wzgledem ciebie sa, ogromny Panie?

Pozbywa kropla z istota imienia,

Gdy sie w bezdennym zamknie oceanie.



Ty sam znasz siebie, bos Bg: ty sam sobie

Niechybnym celem kochania i czesci.

Ja, lichy zlepek, przno sie sposobie;

Nigdy sie wiecznosc w czasie nie pomiesci.



Oddaje-c jednak, Twrco, hold powinny,

Wiedzac, zem czynem twojego ramienia;

Jeslis mie stworzyl ze znikomej gliny,

Nie gardz danina marnego stworzenia.



Co mam, to twoje: wszytko ci oddawa

Pokorny umysl, wdzieczny za twe dary;

Jesli w szczeglnych czego nie dostawa,

Wez mie calego w zupelnosc ofiary.

: https://poezja.org/wz/Adam_Naruszewicz/29916/Hymn_do_Boga (https://poezja.org/wz/Adam_Naruszewicz/29916/Hymn_do_Boga)



            2:





  .



 .





I.



   ,



     ,



 ,  !



    .





II.



   ,  ,



    ?



   



    .





III.



   ,    ,



     .



,  ,    :



     .





IV.



,    ,



      .



      



    .





V.



,    :  



    .



    



    .





```









  I:



""      "".        "Sprawczyni",     (  "niepoj;ta"  "niema"   ).         (Sprawca/Sprawczyni).       ( 8:2231)  ,       .





  II:



"  "    ,    ()    ( ).        (   ),      ,                .





  III:



" "    "lichy zlepek" ( , ).    . 2:7: "       ". " "       ,     (. . 11:13: "    ").





  IV:



    ("")   ("")     () ,          ,   (),      .





  V:



""     . "  " (. "w zupelnosc ofiary")      (holocaust),    ,  .         (. 12:1: "     , ,  ").



```



---





    





  (via negativa)     :   ,    ,    ,   .     .





     "",      XVIIIXIX .





    "" (  ).   "wszytkowladnie" ().





  (theologia naturalis,  )     , ,             ,    .





      "".    (" ")   (" ").





     "" (  , ).





          (-). "  "      .



```





---






















  "HYMN DO BOGA"  



  (1733-1796) -    , ,      ,    .      . "  " -    XVIII ,      .



   



 :     



    :  ,     .    .      (via negativa).



    (theologia naturalis):

-   "Sprawczyni wieczna" ( ) -    

- "Rzadzisz wszytkowladnie" -   

-    ("swiat dzwignawszy")



:   .    ("ogromny Panie"),    ,      .



 :     -    (    )    (  ).



 :   



 :



 I:   ()

 II:    ( -   vs  )

 III:     (  -  )

 IV:   ,   ( -  )

 V:   ( -  )



       (    ): ,  ,   .



    



 1:    ( II)



"Pozbywa kropla z istota imienia, Gdy sie w bezdennym zamknie oceanie"



 :

-  =   ""

-  =  

- "Pozbywa z istota imienia" =    



 :

     :  () -    ;   ( ) - "Gottheit" ()  ;  -   modus ()  .



:     .    .     (    ).



:        .



 2: "Lichy zlepek" ( ) -  III



"Ja, lichy zlepek, prozno sie sposobie"



:

- Lichy = , , 

- Zlepek = , ,  (   )



 : . 2:7 - "       ".     (zlepek =   ).



 : Memento mori -   .   ()   (  ).    .



 3:  ( V)



"Wez mie calego w zupelnosc ofiary"



"W zupelnosc ofiary" =   



 :

-  :  (holocaust) -   

-  : . 12:1 - "     "

-  :   ( )



:      .



  :  + 



 :

- : "wiecznosc" vs "czas" (   )

- : "lichy zlepek"   (   )

- : "bezdennym oceanie" (  )

- : "ogromny Panie", "Tworco" ( )



    ,     XVII-XVIII .



 :

- : 5 , 4 , ABAB ( )

- :    ( )

- :   (, ) -  

- :    (  )



      .



 :  



     



 :

- :   

- :  



    "Hymn do Boga":



 :

-   (exercitia spiritualia) .  

-        

-    (oblatio sui)



 :

-     ("Ty sam znasz siebie, bos Bog")

-      (   )

-     



: "Hymn do Boga" -         .



  : "SPRAWCZYNI"



       -?



  :       .



1.  

   :

- "niepojeta" () -  

- "Sprawczyni wieczna" ( ) -  

- "niema" () -  



  "Sprawca"     ABAB.



2.    

       :

- Sprawca/Sprawczyni (/)

- Wladca/Wladczyni (/)



        -    .



3.   

   ,    :

-  Sophia/Sapientia (    8:22-31)

-   (   )



    ,   .   -  .



 :   



  ( III):

"Nigdy sie wiecznosc w czasie nie pomiesci"



:

- Wiecznosc () =  ,  

- Czas () =  ,  

- Nie pomiesci =  



 :

- : Aeternitas vs tempus (  " ")

- :  -   (  )

- :     (    )



 :    ,   .     ( III: "Ja, lichy zlepek"),     .      ( V).



  



:

- "wszytkowladnie" -  "w"    

- "wieczna" - "w"   

- "bezdennym" - "b"    



:

- "oceanie" - "imienia" -  "e-a-i-e"   ,   

- "kochania" - "czesci" - "a"  "e"  ,  



:

-   (   - , )

-  10-11     (  )



 :    ()    ().     ,     .



  



1.   (1741-1825)



   (, "Piesn poranna", "Piesn wieczorna"):

-    

-  ,  

-   ( )



 vs :

- :  ,  

- :  ,  

-     ,  -   



2.   (1735-1801)



   (,    ):

- , 

-    

-    



 :  -   (),



 .   -   ,



   :



-   ,     



-  ,   



-   ,   



 vs :

- :        

- :     ,   

-  -    ,      ,  -     



 :          .    ,    .



   



    :



 , "A Hymn to God the Father" (1633) -         .           .



:   -   (   ),   -   ( ,  ).



    :



 , "Befiehl du deine Wege" (1653) -    ,    .



:         ("Der allertreusten Pflege"),   -      ("nigdy nie zgadnie").



 :          ,        .



   



"Hymn do Boga"       .



  :



1.   - "Testament moj" (1839):

"Slowo moje jest sloncem, przez Boga w tem kraju Postawionych na strazy u przedwiecznych bram"



  :     ("Wez mie calego" - "slowo moje").       .



2.   - "Do M***" (1820-):

"Precz z moich oczu!... poslucham twej modlitwy: Bedziesz mi swiatlem na drodze bledow"



:        .     .     ,    .



3.   - "Przedswit" (1843):

"Bo ja wiem, zem jest prochem - wiem, zem jest nikim"



 : "Ja, lichy zlepek" () - "zem jest prochem" ().     /.      ,    .



  



 "Hymn do Boga" :



1.  :

-   +  

-  + 

-   +  



2.  :

-     (   )

-     

-    



3.  :

-   (, , )

-   (, , )

-   ( )



   :



 :  "Poezje rozne" (1778)

 : "Wybor poezji" (1788) -   



 :

-    (-):     

-   (-):    

-  XVIII :      ( )



 :

- XIX :         

- XX :         (  )

- XXI :           







"Hymn do Boga"   -     ,           .  ,      ,       ,     ,   .



        -  ,   ,   ,       ,      .



            XVII     XIX ,            .



 



 :

- Naruszewicz, Adam. Poezje rozne. Warszawa, 1778.

- Naruszewicz, Adam. Wybor poezji. Ed. by T. Mikulski. Wroclaw: Ossolineum, 1954.



:

- Klimowicz, Mieczyslaw. Oswiecenie. Warszawa: PWN, 1972.

- Kostkiewiczowa, Teresa. Klasycyzm - sentymentalizm - rokoko. Warszawa: PWN, 2003.

- Krzyzanowski, Julian. Dzieje literatury polskiej. Warszawa: PWN, 1969.



- :

- Lossky, Vladimir. The Mystical Theology of the Eastern Church. Cambridge: James Clarke & Co, 1957.

- Dupre, Louis. The Enlightenment and the Intellectual Foundations of Modern Culture. Yale UP, 2004.



 :

- Martz, Louis. The Poetry of Meditation. Yale UP, 1954.

- Lewalski, Barbara. Protestant Poetics and the Seventeenth-Century Religious Lyric. Princeton UP, 1979.







.  

 :

Balon

Autor: ADAM NARUSZEWICZ

INTERPRETACJA

Gdzie bystrym tylko Orzel polotem

Pierzchliwe pogania ptaki,

A gniewny Jowisz ognistym grotem

Powietrzne przeszywa szlaki,



Niezwyklych ludzi zuchwala para,

Zwalczywszy natury prawa,

Wznawia tor kleska slawny Ikara

I na podniebiu juz stawa.



Nabrzmialy kruszcw zgorzalych duchem,

Krag lekkiej przodkuje lodzi,

Los dla niej rudlem, nici lancuchem,

Z wiatrami za pasy chodzi.



Juz im te zlota wyniosle pycha

Mocarskich siedlisk ogromy

W gruzw nikczemnych potrzaske licha

Wzrok przeistoczyl poziomy.



Krl, Wdz, Senator, kmiec pracowity,

Czy rzadzi, czy ryje ziemie,

W blahych sie zlepkach czolga ukryty,

Jak drobne robaczkw plemie.



W strumyk dziecinnym palcem na stole

Z kilku kropel zakreslony,

Ledwo sie saczy na tym padole,

Nurt szumnej Wisly, zmieniony.



Gminie, ku rzadkiej zbiegly zabawce,

Jakiez ci cuda mzg krysli?

Ty sobie roisz czary, latawce,

Filozof inaczej mysli.



Choc sie natura troistym grodzi

Ze stali murw opasem,

Rozum czlowieczy wszedy przechodzi,

Niezlomny, praca i czasem.



Tymi on wsparty, bory wedrowne

Burzliwym morzom poruszyl,

Wydarl z otchlani kruszce kosztowne

I skakac glazy nauczyl.



Zbywaja dzikiej mocy zywioly

Pod jego dzielnym rozkazem,

Leniwe woda opuszcza doly,

A gry sciela sie plazem.



Tego sie styru w pogodnej porze

Gdy ujal mezny Sarmata,

Choc go opuscil i wiatr, i zorze,

Juz wolniej sobie polata.



Wszystko zwyciezysz, ldko szlachetna,

Na ciosy przeciwne twarda;

Statek twj slawa uwieczni swietna

Chlubniej niz podrz Blancharda.



 : https://poezja.org

https://poezja.org/wz/Adam_Naruszewicz/29802/Balon

          :



.



 





    



  ,



    



  , 





    ,



  ,



   ,



   ,  .





   ,



   ,



   ,    ,



    .





     ,



  ,



     



    .





 , ,    



  ,  , 



    ,



   .





 ,     



  , ,



    



- , .





,     , 



   ?



     ,



  .





   



   



    ,



   !





 ,   



   ,



    



   .





  



   :



    ,



   .





       



   



  ,   ,



   !





  ,  ,



   !



  ,  ,  



  !










     

   

             ,  10  1789 ,   - .        ,   45 ,      7     .        ,      .

 ,       ,     ,     .        1789 ,       .          ,      .         1964 .

      .         .         (1788-1792),      . ,      ,             .   ,      3  1791 .

    :        1783 ,        -  1785 .  1789            .

   

        ,   . ,      ,  ,         .        ABAB,       ,   .

   ,   :    ( ),    (    )        .        ,     ,    ,         .    ,       .

      .     ,     ,     .           .          .         ,        .

   

     ,      .  ,    ,     (nabrzmialy kruszcw zgorzalych duchem),          .      ,    .               (ldko szlachetna),   -   .

      .        . ,          , ,        ,     .       (wznawia tor kleska slawny Ikara),    ,      .    (kleska slawny)     ,     .

       .        .        (gruzw nikczemnych potrzaske licha),         ,     (jak drobne robaczkw plemie).    ,   ,    ,        (w strumyk dziecinnym palcem na stole z kilku kropel zakreslony).                  .

        .     ,   ,   : Gminie, ku rzadkiej zbiegly zabawce, jakiez ci cuda mzg krysli? (,    ,     ?).              .          .            .

  

    ,    .             ,     .       ,     ,   ,   .

    :    ,     ,    .    ,     .     ,    ,         .       ,   :     ,     ,    .

  

     .         ,     .         ,   ,  .

  ,         (gdzie bystrym tylko Orzel polotem pierzchliwe pogania ptaki),       ,         (gniewny Jowisz ognistym grotem powietrzne przeszywa szlaki).      ,          .

       : nabrzmialy kruszcw zgorzalych duchem (   ), w strumyk dziecinnym palcem na stole z kilku kropel zakreslony (         ).           .

      .      (los dla niej rudlem),     ,       .    : wznawia tor kleska slawny Ikara i na podniebieniu juz stawa ( ,   ,     ), wszystko zwyciezysz, ldko szlachetna ( ,  ).

      :    jak drobne robaczkw plemie (   ),       .

 

        ,    ,  .      :            ,     (Choc sie natura troistym grodzi ze stali murw opasem, rozum czlowieczy wszedy przechodzi, niezlomny, praca i czasem).           (, , ),      .

        .         .     ()    (bory wedrowne burzliwym morzom poruszyl),      (wydarl z otchlani kruszce kosztowne),    (skakac glazy nauczyl)       .     ,     . ,       ,      (praca i czasem)     ,      .

- 

     ,         .        ,         .               .

     (ldko szlachetna),      ,           1780- .    ,      .   ,  ,     (Wszystko zwyciezysz, ldko szlachetna, na ciosy przeciwne twarda)           .

  :     , ,    (Statek twj slawa uwieczni swietna chlubniej niz podrz Blancharda).     ,       . , -,        ,    .

- 

        .   ,       ,       . , ,     ,      .               ,            .

       . ,     ,   ,   .    ,    .      , ,     ,       .

    

     .         ,          .      ,              .  ,          .

     (niezwyklych ludzi zuchwala para)        .       zwalczywszy ()  ,     .       ,     ,     .

      .  ,  ,     .          .          ,         .

   

       ,     .     , ,      1780- .              ,      ,          .

        ,        . ,       ,         .     ,     ,           .

    .     ,                 .       1964        .



         ,       ,       . ,   1789          ,      :   ,           .

       ,     ,           .        ,         .     ,     ,    ,          .

      ,                  .



  ,      .



:

Podziekowanie za zegarek wziety z rak J. K. Mosci

Autor: ADAM NARUSZEWICZ

INTERPRETACJA

Krlu laskawy, cz za podarek

Odnosze z panskij szczodroty?

Widze-c ja dobrze, iz to zegarek

Ksztaltnie zrobiony i zloty.



Lecz mi on moca, czasy, ukryta

Raczemi krci sprezyny:

Bo gdy w nim widze twarz twa wyryta,

Predzj mi biegna godziny.



Nieufny, nuz mie wyrazem cichem,

Bladzac po liczbach, zawodzi;

W serce go popchne zlocistym sztychem:

Lecz on tak mwi, jak chodzi.



Juz, widze, skladac nie na zegara

Wade, ten pospiech nalezy.

Czasu jest serce pewniejsza miara:

Z dobrym panem i on biezy.



1774, IX, 27, 8. zrdlo:

https://poezja.org/wz/Adam_Naruszewicz/30286/Podziekowanie_za_zegarek_wziety_z_rak_J_K_Mosci (https://poezja.org/wz/Adam_Naruszewicz/30286/Podziekowanie_za_zegarek_wziety_z_rak_J_K_Mosci)

: https://poezja.org



          :





  ,      .





 , 27  1774





 , 2025





  ,   



    ?



!     ,



 , -.





    



   , :



       



  ,  .





  ,   ,



    ?



     



,   ,    .





  :   ,



    .



    :



     .





 :



  .-. ,  (. )



  . sztychy  ;    (  )



  . , ,   (. :   , )










  

Adam Naruszewicz. Podziekowanie za zegarek wziety z rak J. K. Mosci (1774)

  ,      

???????????????????????????????????????

I.  

 

27  1774            :

 17681772:   (     )

 1772:    (, ,   30% )

 17731775:     

       :   ,       .

 

  (17331796)  1774 :

     (Towarzystwo do Ksiag Elementarnych)

    ( )

      (  )

       ,      ,   (laska) .

???????????????????????????????????????

II.   

 

ODA DZIEKCZYNNA ( )    ,  :

 (V .  ..)   ,  

 (I .  ..)   ,    

  ("Piesni", 1586)     

:     (  ),         .

 

  =   :

 I   

:  

 : "widze" ()

 II   

:  

 : "biegna" ()

 III   

:  

 : "popchne" ()

 IV   

:  

 : "biezy" ()

  ( avant la lettre):

 ( I):    

 ( II-III):    ()

 ( IV):    ,   

???????????????????????????????????????

III.   



  (  ,          XIX ):

 1 (A): Krlu laskawy, cz za podarek [10 ]

 2 (B): Odnosze z panskij szczodroty [8 ]

 3 (A): Widze-c ja dobrze, iz to zegarek [10 ]

 4 (B): Ksztaltnie zrobiony i zloty [8 ]

 ABAB     .

 :  /   ,    :

  (10 ) =   

  (8 ) =  



   (    ):

 I: podarEK / zegarEK | szczodroTY / zloTY

 II: ukryTA / wyryTA | sprezynY / godzinY

 III: cichEM / sztychEM | zawoDZI / choDZI

 IV: zegarA / miarA | naleZY / bieZY

  III:  cichem/sztychem   ( : [e]/[y]),    ,    .

???????????????????????????????????????

IV.  

 : ZEGAREK ()

 :

) ARS MECHANICA ( )

"Ksztaltnie zrobiony" ( )    .

: XVIII     :

    (1738)   

  - (1774)   -

 =  :       ().

???????????????????????????????????????

) MEMENTO MORI (  )

 :    vanitas ()   .

:

   ("Vanitas", 1630)      

    ("Nie porzucaj nadzieje", 1661): "Zegar bije  zycie plynie"

 : !      ,       .

???????????????????????????????????????

) IMAGO REGIS ( )

"Twarz twa wyryta" (  )     .

 :      ( =    ).

 :      ,      ("dobry pan").

???????????????????????????????????????

 

) "Raczemi krci sprezyny" (  )

  :

  :

, ,   ()

?  

  :

 ,  

?  (Tempus fugit)

  :

   

?  (panta rhei   )

 :

 "krci" =  ( "krcic")

   "krtki" ()    

???????????????????????????????????????

) "Predzj mi biegna godziny" (   )

  :

  (Newton, "Principia", 1687):

"Tempus absolutum [...] aequabiliter fluit"

(  [...]  )

  (Augustinus, "Confessiones", IV .):

"Quid est ergo tempus?"

(   ?)       (anima)

   ("La dure", 1889):

 =  ,    .

 :

  ?  ?   

  ?   ?  

???????????????????????????????????????

) "On tak mwi, jak chodzi" (  ,  )

  ():

 MWI:

  :    ()

 :   

 :  = 

 CHODZI:

  :   ()

 :    

 :  = 

 :     (verba et acta).         .

 :       (      ).

???????????????????????????????????????

: ZEGAREK vs. SERCE ( vs. )

     :

 (zegarek) |  (serce)

?????????????????????????????????????????

 |  

 () |  ()

   |    

  |  

 () |  ()

 () |  ()

 :

"Czasu jest serce pewniejsza miara"

(    )

   ! (   ),  :

  = , , 

  = , , 

  =   ( )

???????????????????????????????????????

V.  

 

    :

)     ( I)

 =    .

   (  XVIII ).

???????????????????????????????????????

)     ( II-III)

"Predzj mi biegna godziny"    (  ).

:

 :     (distentio animi)

  ("Kritik der reinen Vernunft", 1781   7   !):

    

   ,      XIX-XX .

???????????????????????????????????????

)     ( IV)

"Z dobrym panem i on biezy"        .

    = ,  

   = ,  

   ("Sein und Zeit", 1927):

EIGENTLICHKEIT ( ) vs. UNEIGENTLICHKEIT ().

???????????????????????????????????????

 

 : "Z dobrym panem i on biezy"

 DOBRY ()   :

)  

  :

     (1773)      

   ( , 1765)

     ()

      " "  ,    .

???????????????????????????????????????

)  

 (   XVI-XVII .):

  = primus inter pares (  )

      (rokosz)

 ():

  =  

   = ,   

???????????????????????????????????????

) 

"Z dobrym panem i on biezy"

  :

 :

    ?  

 :

      

?    ,   ܨ

     :

  ( )

  ( )

???????????????????????????????????????

VI.   



) 

panskij ? : panskiej

:   (-j) ? 

widze-c ? : widze

:   c ? 

nuz ? : zeby nie

:    ?  

on biezy ? : ono biegnie

:    biec ? 

:     ,   .

???????????????????????????????????????

) 

sztychy ? . stilus (, )

:   /  

szczodroty ? . szczodry ? . schoedrus (?)

: 

???????????????????????????????????????



)  ()

 :

"Odnosze podarek z panskiej szczodroty"

 :

"Cz za podarek / Odnosze z panskij szczodroty?"

:

    "podarek"

    (  ?)

    podarek/zegarek

???????????????????????????????????????

) Enjambement ()

 II:

Lecz mi on moca, czasy, ukryta [ ]

Raczemi krci sprezyny: [ ]

:     (-),  .

???????????????????????????????????????



) 

 4: "Ksztaltnie zrobiony i zloty"

?  [z-l] =  ,  

 9: "Nieufny, nuz mie wyrazem cichem"

?  [n-m-w] + [ch] = , , 

 16: "Z dobrym panem i on biezy"

?  [b-p] =   ()

???????????????????????????????????????

) 

 8: "Predzj mi biegna godziny"

?  [e-i] =   (  = )

 15: "Czasu jest serce pewniejsza miara"

?  [e] = ,  (  = )

???????????????????????????????????????

VII. 

 

 11: "W serce go popchne zlocistym sztychem"

 : ,    (. 19:34).

 :     ,    ().

???????????????????????????????????????

 

) TEMPUS FUGIT ( )

 ("Carmina" I, 11):

"Dum loquimur, fugerit invida / Aetas"

(  ,   )

 : "Predzj mi biegna godziny"    ٨   .

???????????????????????????????????????

) AUREA MEDIOCRITAS ( )

 ("Carmina" II, 10):

"Auream quisquis mediocritatem / Diligit"

(   )

 :    ("zloty"),      ,   (  ).

???????????????????????????????????????

  

)   ("Piesn" IX, 1580)

"Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?"

(   , ,    ?)

:    ?     .

:     (  ),     (  -).

???????????????????????????????????????

)  - ("Do zegara", XVII .)

"Zegarze, co mi godziny liczysz"

(,    )

:     memento mori.

 :    =  ,   .

???????????????????????????????????????

VIII.   

   

 :

     :

   ( = ) ?   ( =  )

   ?  

    :

    

     Ȩ (   )

???????????????????????????????????????

 

) XVIII  ()

  ():

"     ,    "

  ():

"    ,   "

???????????????????????????????????????

) XIX  ()

 :

"       ,   "

 :   ,   =   .

???????????????????????????????????????

) XX  ()

  (1950-):

"    ,   "

 :

"    ,    "

???????????????????????????????????????

IX. 

 

      .           , , .

???????????????????????????????????????

 

 :      ,   .

  :  (  )   ,     .

???????????????????????????????????????

 

   :

  (  )

  (    )

         .

???????????????????????????????????????

 

   

   (mwi/chodzi)

  (, )

   (/)

          .

???????????????????????????????????????

 : 9.5/10

 : ????? (5/5)

 : ????? (5/5)

 : ????? (5/5)

: ????? (4/5)    

    .

  ,   XIX-XX .

???????????????????????????????????????



 

Naruszewicz A. "Poezje zebrane" / Ed. B. Wolska. Wroclaw: Ossolineum, 2005.

Naruszewicz A. "Dziela wierszem i proza" / Ed. J. N. Bobrowicz. Lipsk: Breitkopf i Haertel, 1858.

Kochanowski J. "Piesni" / Ed. J. Pelc. Wroclaw: Ossolineum, 1989.

Morsztyn J. A. "Utwory zebrane" / Ed. L. Kukulski. Warszawa: PIW, 1971.

???????????????????????????????????????

 

Augustinus. "Confessiones" / Ed. J. J. O'Donnell. Oxford: Clarendon Press, 1992.

Bergson H. "Essai sur les donnes immdiates de la conscience". Paris: Alcan, 1889.

Heidegger M. "Sein und Zeit". T?bingen: Niemeyer, 1927.

Kant I. "Kritik der reinen Vernunft". Riga: Hartknoch, 1781.

Newton I. "Philosophiae Naturalis Principia Mathematica". London: Royal Society, 1687.

???????????????????????????????????????

   

Backvis C. Quelques remarques sur le bilinguisme latino-polonais dans la Pologne du XVIe si?cle // "Mlanges de philologie romane et de littrature mdivale offerts ? Ernest Hoepffner". Paris: Les Belles Lettres, 1949. P. 123135.

Klimowicz M. "Oswiecenie". Warszawa: PWN, 1972.

Kostkiewiczowa T. "Klasycyzm, sentymentalizm, rokoko. Szkice o pradach literackich polskiego oswiecenia". Warszawa: PWN, 1975.

Krzyzanowski J. "Historia literatury polskiej". T. 2: Oswiecenie. Warszawa: PWN, 1953.

Milosz Cz. "Historia literatury polskiej". Krakw: Wydawnictwo Literackie, 1993.

Curtius E. R. "Europ?ische Literatur und lateinisches Mittelalter". Bern: Francke, 1948.

[. .: "    ". .: , 1993.]

???????????????????????????????????????

  

Aleksandrowska E. "Korespondencja Adama Naruszewicza 17621796". Warszawa: IBL, 2002.

Golinski Z. "Adam Naruszewicz jako poeta". Poznan: Wydawnictwo Poznanskie, 1953.

Klimowicz M. Adam Naruszewicz // "Pisarze polskiego oswiecenia". T. 1. Warszawa: PWN, 1992. S. 357403.

Rabowicz E. "Adam Stanislaw Naruszewicz jako historyk". Warszawa: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, 1948.

???????????????????????????????????????

 

Elias N. "?ber die Zeit". Frankfurt am Main: Suhrkamp, 1984.

[. .: "Time: An Essay". Oxford: Blackwell, 1992.]

Kahneman D. "Thinking, Fast and Slow". New York: Farrar, Straus and Giroux, 2011.

[. .: " ...  ". .: , 2014.]

Ricoeur P. "Temps et rcit". T. 13. Paris: Seuil, 19831985.

[. .: "  ". .: , 19982000.]

???????????????????????????????????????



Pszczolowska L. "Wiersz polski. Zarys historyczny". Wroclaw: Ossolineum, 1997.

Tomaszewski T. "Oda w poezji polskiej. Dzieje gatunku". Wroclaw: Ossolineum, 1954.

Gasparov M. L. "   ". .: , 1989.

???????????????????????????????????????

   XVIII 

Habermas J. "Strukturwandel der ?ffentlichkeit". Neuwied: Luchterhand, 1962.

[. .: "   ". .:  , 2016.]

Koselleck R. "Kritik und Krise. Eine Studie zur Pathogenese der b?rgerlichen Welt". Freiburg: Alber, 1959.

[. .: "  ". .: , 2006.]

Butterwick R. "Poland's Last King and English Culture: Stanislaw August Poniatowski 17321798". Oxford: Clarendon Press, 1998.

Lukowski J. "The Partitions of Poland: 1772, 1793, 1795". London: Longman, 1999.

???????????????????????????????????????

-

Poezja.org. "Podziekowanie za zegarek wziety z rak J. K. Mosci" [ ].

URL: https://poezja.org/wz/Adam_Naruszewicz/30286/

( : 29.11.2025)

???????????????????????????????????????

 

"Nowy Korbut. Bibliografia literatury polskiej". Tom V: Oswiecenie. Czesc 1. Warszawa: PIW, 1966.

Estreicher K. "Bibliografia polska". T. XXIII. Krakw: Akademia Umiejetnosci, 1910.

???????????????????????????????????????

: 32 

: 5

 : 6

   : 4

 : 3

: 3

  : 4

 : 4

 : 2

: 1

???????????????????????????????????????

  

     (-),       (PMLA, Slavic Review, Pamietnik Literacki).

:     (footnotes),     Chicago Manual of Style.

???????????????????????????????????????

    

  

 2025










  .  (1771)



          :



    (1733-1796)     ,  ,     .            .

  (1771)      ,                .     ,       ,       .

     ,       .      :       ,        .

---

:



Do Fortuny

Autor: ADAM NARUSZEWICZ

Slepa losw szafarko, co brojac swobodnie,

Uwienczasz bledna reka nieslychane zbrodnie;

Pkiz znikomym blaskiem otoczywszy lice,

Prznym razic pozorem bedziesz me zrzenice?

Pkiz na twe oltarze, balwanie zwodniczy,

Klasc bedziem na kolanach haracz niewolniczy;

I plonnych lask powabnym uludzeni sidlem,

Ubstwiac glupie fochy ofiarnym kadzidlem?



Gmin to tylko nikczemny, gmin nieoswiecony

Najpodlejszym twym czynom wybija poklony;

Tobie on wielkomyslnosc pochlebnie przyznawa,

Tobie chlubne madrosci, mestwa imie dawa:

Twoje kraszac wystepki, przez gruba slepote,

Z wlasciwych cnoty ozdb same zdziera cnote;

I tylko sie kierujac zdan omylnych styrem,

Najwiekszego zloczynce czyni bohatyrem.



Lecz czkolwiek on mniema, i twe faworyty

Wynosi pochwalami pod niebieskie szczyty,

Szukajmy cnt w nich samych; niech rozum osadzi

Swa kreska, kto z nas prawde mwi, a kto bladzi.

Ja nie widze w ich sercach, krom zawisci lichej,

Gniewu, zemsty, chciwosci, zdrad, okrutnej pychy 

O dzika cnoto, cnoto nieslychana z wieku,

Co sie z tak plugawego zbrodni zlewasz steku.



Nikt miedzy bohatyry mym zdaniem nie siedzie,

Kogo madrosc w ich zacnym nie postawi rzedzie:

Jej zadnym nieskazone blaskiem bystre oko,

Przenika slug twych podlosc pod swietna powloka;

Ni kto kladnie za chlube, ze komu traf plony

Wlozyl wieniec na skronie bratnia krwia zbroczony.

Owszem twe dzielne wodze i twe waleczniki

Ma czesto za szczesliwe tylko rozbjniki.



Pewnie za rzez swych ziomkw, za kraju pozogi,

Hold mych pochwal odbierac bedzie Sylla srogi?

Lub, na co sie mysl wzdryga, w herszcie Hunskiej trzody,

Mam wielbic, ze Macedon Perskie zburzyl grody?

Mojez piro w przewaznych dziel poczet policzy

Grozny umysl w odludnych kniejach zroslej dziczy?

Te rece sposoczone, te serca szkarade,

Wylegle na grom swiata i wieczna zaglade?



Otwrzcie-no, szkarlatni zbjcy, wasze dzieje,

Izali mysl w nich strachem zdjeta nie struchleje?

Ujrzy tam brzydkiej dumy zalosne ofiary,

Wprzezone w swieto-kradzkie peta mozne cary;

Okropne miast podpaly, zgwalcone swiatnice,

Pelne cial martwych trety, pelne krwi ulice;

I w oczach zbladlych matek dziateczki przed laty

Plytkiemi wscieklych drabw skrajanie bulaty.



Bledny rozumie ludzki, pochlebstwo nikczemne!

Co tak wysoko cenisz rozboje wzajemne;

Czyliz na tym istotna krlw stoi slawa,

Ze sie lud nedza karmi, a lzami napawa?

Ani da znac nastepny wiek o ich imieniu,

Chyba gdy nie zostanie kamien na kamieniu?

Czyliz, ktrego nosza obraz, Bg znajomy

Przez same tylko szturmy i ogniste gromy?



Lecz niechaj i tak bedzie, ze dank przedniej slawy

Zawisl od niepokojw i wojennej wrzawy;

Ktryz z owych ludzkiemi pysznych wodzw kleski,

Samej tylko swej broni winien laur zwycieski,

A nie raczej gnusnego hanbie przeciwnika,

Choc mu gmin bramy stawia i piesni wykrzyka?

Pewnieby przed Punskiemi zadrzal Rzym szeregi,

Gdyby byl Emil nie mial glupiego kolegi?



A ktz jest w bohatyr, co wszytkie ozdoby

Wlasnej slusznie nabytkiem zwac moze osoby?

Oto krl, co go prawda torem swym prowadzi,

Co swj tron na cnt gruncie niewzruszonym sadzi:

Co w panstwa rzadach Tyta obrawszy modelem,

Najmilszym zadz swych szczescie ludu kladzie celem;

A strzegac sie pochlebstwa zdradliwej slodyczy,

Ociec ojczyzny dni swe lask wymiarem liczy.



Wy, u ktrych pozary i Marsowe groty

Pierwsze przed najswietszemi dzierza miejsce cnoty!

Postawcie na mysl zamiast zwyciezcy Eufrata,

Wzr Aten starozytnych, madrego Sokrata.

Ujrzycie na krlewskim pieknie majestacie

Ludzkosc prawa dajaca, i slusznosc w szkarlacie,

A on zuchwaly gromca pulkw Daryusza,

Najpodlejsza z nim bedzie w porwnaniu dusza.



Przestan, dumo szalona, dumo nieuzyta!

Przno sie chelpic, ze ci, klesk ludzkich nie syta,

Plodna w nieszczescia reka, zbroczone szkaradnie

Krwia i lzami, Bellona na skron wience kladnie.

Darmo hardy tryumwir strachem bystrej broni

Rzym niszczyl, choc mu kleknal Lepid i Antoni:

Wtenczas go swym Augustem zwac poczal, gdy trwogi

Zbywszy, pod slodkim berlem wiek prowadzil blogi.



Pokazcie wielowladni na oko rycerze,

Czyli sie mestwo wasze w kazdej wyda mierze?

Czy go kiedy przeciwna nie odmieni chwila?

Pki sie wam pochlebna fortuna przymila,

Tlumne was szczescie slepi, swiat wam bije czolem:

Lecz niech jeno by na krok wartkim cofnie kolem,

Zniknie marny bohatyr; a co sie kryl na dnie,

Wynurzy slaby czlowiek, kiedy maszka spadnie.



Dosyc szczescia, dosyc jest miec cnoty pomierne,

Aby kto w jarzmo wprzegal narody obszerne.

Ten tylko na wielkiego zasluguje meza

Slusznie imie, kto same fortune zwycieza:

Kto czyli sie z nim sprzeze, czyli sie rozbraci,

W zadnej dobie stalego umyslu nie traci;

I zarwnie przyjmuje, odmian nieswiadomy,

Czy tryumfy Tybera, czy Wara pogromy.



Nigdy go w szczesciu plocha radosc nie nadyma,

Bo ja na krtkiej wodzy baczny rozum trzyma:

Ni sie w zlym razie cofa; rad, ze jego cnota

Blask bierze w przeciwnosciach, jak w ogniu brant zlota.

Nic niema swiat trwalego: tak-es zrzadzil, Boze!

Ze co dzis pieknie swieci, jutro zgasnac moze.

Wszytko miesza fortuna i ustawnie broi:

Sama madrosc na miejscu niewzruszona stoi.



Darmo msciwa bogini na twa zgube gali,

Lady zbroi orezem, rusza morskiej fali:

Tryumfujesz, Eneju, nad szczesciem i bogi;

Bos mial zawsze swej madrosc przewodniczka drogi.

Jej sprawa Rzym juz prawie w rozpaczy ostatniej

Zburzyl dumna Kartage, pomscil sie krwi bratniej;

Jej boskim dazac sladem, cyprysy zalobne

Wposrzd zguby zamienil na laury ozdobne.



1771, III, 223  232.

zrdlo: https://poezja.org/wz/Adam_Naruszewicz/29803/Do_Fortuny (https://poezja.org/wz/Adam_Naruszewicz/29803/Do_Fortuny)



      :





I





  , ,  ,



    ;



,     ,



     ?



   ,  ,



     ;



,     ,



    ?





II





  ,  



    ;



    ,



   ,  :



  ,   ,



      ;



     ,



   .





III





     ,   



    ,



    ;   



 ,     ,   .



     ,   ,



, , , ,   



  ,    ,



      .





IV





  ,   ,  ,



       :



Ÿ      



       ;



     ,    



  ,   , .



:      



     .





V





    ,   



     ?



,    ,    



  ,     ?



       



      ?



   ,  ,



      ?





VI





-,  ,  ,



 ,   ,  ?



     ,



     ;



  ,  ,



   ,   ;



       ,



    .





VII





  ,  !



     ;



      ,



     ,   ?



       ,



         ?



 ,    , 



      ?





VIII





    ,   



     ;



  ,   , 



      ,



     ,



       ?



      ,



      ?





IX





    ,   



     ?



 ,     ,



       :



,      ,



     ;



    ,



      .





X





,      



     !



    



  ,  .



    



,  ,    ,



     



      .





XI





,  ,  !



 ,  ,   ,



,   ,  



  ,     .



     



 ,      :



      ,  



,      .





XII





,  ,  ,



      ?



    -  ?



    ,



   ,    :



        ,



  ;  ,    ,



  ,   .





XIII





 ,    ,



      .



     



  ,    :



,    ,   ,



    ;



  ,   ,



  ,   .





XIV





       ,



       :



     ; ,   



   ,     .



    :   , !



   ,  .



      :



     .





XV





      ,



  ,   :



, ,    ;



     .



Ÿ       



  ,    ;



   ,  



     .





---


















      (13878  ..),  ,   .   ,      .





   III  (356323  ..),    ,  .





             V .      .





       216   ..       .          ,    .   50 000 .





     (3981 ..),  ,      .         .





,        (4333  ..).  ( ),      .          (Pax Romana).





    (470399  ..),    .    .





     ,       III.





       (9 ..),      .      .





   ,    .  ,  .       ,   .





   ,   .     (264146  ..)   .





---





  





           .  :        (),      .





  :





1.           .   ,  ,      .





2.  -  ,            ,  .      .





3.       (   )   ,       .





4.          .      ,   .





5.          ,   ,      .





6.            .





        ,       .





  





      :  (   ),  (    AABBCCDD)     XVIII .         ,   .         .





  2025










  





 . "  " (Do Fortuny, 1771)





---





1.    





   (17331796)     , , ,  ,     .





 :



    ( 1773),   



     (Historia narodu polskiego, 17801786)



     



    ( -  )





 :





 : 1771       (1772).





 :



     ( , 17681772)



       



   (, , )   



       





:



  "Zabawy Przyjemne i Pozyteczne" (   ), 1771, . III



    ,  17701777





:





: ,     (17321798).





:



    ( IX)    



        



       





---





2.   





: - (     )





:



  :  ( )



 :  (Carmina,  I, 35   ),  ( )



    :   (  ),  



  :   (, ), ,  





:





  (13-      7- )





:



7  |  | 6 



Slepa losow || szafarko...





: ,    (    )





 :     (  )





:





    AABBCCDD





: 15  = 120 





 :



  14:   



  58:   





:





 (couplet), , 





:



 swobodnie / zbrodnie ( / )  



 lice / zrzenice ( / )  



 zwodniczy / niewolniczy ( / )  





:   (    )    





:





   





:



 : szafarka (), balwan (), draby ()



 : lice (), zrzenice ()



  : tryumf, legion, purpura





:



 : bledna reka ( ), pod swietna powloka (  )



  : Pokiz...? (...?), Czyliz...? (...?)



 : O dzika cnoto! (  !)





---





3. 





:





 IIII: 



  ,   





 IVVIII: 



   (, , )





 IXX: 



   () vs  ()





 XIXII: 



 vs  ( ; )





 XIIIXIV: 



 :   





 XV: 



    





 :





 (I):



"Slepa losow szafarko..." (  ...)





 (XV):



"Tryumfujesz, Eneju, nad szczescie i bogi" (, ,    )





:         ()





 ( ):





1.  (IIII):  ,   ,    



2.  (IVVIII):    ,   



3.  (IXXII):     ,    



4.  (XIIIXIV):  :  



5.  (XV):  (= )  





---





4.    





 :





      ,     .





 1:   





  :



 Slepa ()    



 Bledna reka ( )   



 Balwan zwodniczy ( )   



 Plony traf ( )  





 :



  ( , II, 1):    ,   



  (  , 5):      





 :





"Gmin to tylko nikczemny, gmin nieoswiecony



Najpodlejszym twym czynom wybija poklony"





(  ,  



    )





:  (  )  ,     .





 2:   





 :





  ,   ( V)



    ,  ( V)



 ()     ( V)



    ,  ( VIII)



      ( XI)





 :





1. :



"Pewnie za rzez swych ziomkow, za kraju pozogi,



Hold mych pochwal odbierac bedzie Sylla srogi?"





(    ,   



     ?)





2.  :



"Mojez pioro w przewaznych dziel poczet policzy



Grozny umysl w odludnych kniejach zroslej dziczy?"





(       



      ?)





:  = ,    (  )





3.   :



"Te rece sposoczone, te serca szkarade,



Wylegle na grom swiata i wieczna zaglade"





(   ,  ,



      )





:    rozbojnicy (),     krwi i lzach (  ).





 3:   





   ( IX):





"Oto krol, co go prawda torem swym prowadzi,



Co swoj tron na cnot gruncie niewzruszonym sadzi"





( ,     ,



       )





:



1. Prawda ()    ,   



2. Cnota ()   



3.     ,  



4.     



5.     





:   vs 





  ():



  (ludzko;;)



  (prawa)



   



  





 ():



  (pycha)



  (miecz)



   



  





 :



  (): -



  ( ):    



  ( , 1699):   





 4:  





  ( XIII):





"Ten tylko na wielkiego zasluguje meza



Slusznie imie, kto same fortune zwyci;za"





(     



  ,    )





  ():



      (/)



    ( )



    





    ( XIV):





"...rad, ze jego cnota



Blask bierze w przeciwnosciach, jak w ogniu brant zlota"





(...,   



   ,     )





:  (  , 71): "   ,    ."





  :



1.  (  ,  )



2.  ()



3.   ()



4.  ( )





 5:  





  (XIV):





"Nic niema swiat trwalego: tak-es zrzadzil, Boze!



Ze co dzis pieknie swieci, jutro zgasnac moze."





(    :   , !



   ,  .)





:



 : " " ( )



 : " ,   "



 :   





:





"Wszytko miesza fortuna i ustawnie broi:



Sama madrosc na miejscu niewzruszona stoi."





(      :



     .)





:       (= , ) .





---





5.  





:





:



  / :   vs    



  / :    vs   



  / : ,   vs  



  / :    



  / :    





:





1.    :



"Slepa losow szafarko" (  )





2.   :



"Wieniec... bratnia krwia zbroczony" (,   )





3.   :



"Otworzcie-no, szkarlni zbojcy" (-,  )





4.   :



"...jak w ogniu brant zlota" (    )





5.  ; :



"Cyprysy zalobne... zamienil na laury ozdobne"



( ...    )





:





1.  :



"Pelne krwi ulice" (  )





2.   :



"...dziateczki przed laty



Plytkiemi wsciek;ych drabow skrajanie bulaty"





( 



    )





3.  :



"Wylegle na grom swiata" (   )





-:





   ,  



    



   (    )



  , 



   



  , 



  , 





   :





  10  :





1.    , 



2.     



3.  ()  



4.     ,   



5.    ,  



6. , ,   



7.    



8.    



9.   ,  



10.    ,  





 :



     



    



    





 :





1.   (15 ):



"Pokiz...?" (...?)



"Czyliz...?" (...?)



"A ktoz jest ow bohatyr...?" (    ...?)





2. :



"O dzika cnoto!" (  !)





3. :



"Gmin to tylko nikczemny, gmin nieoswiecony"



(  ,  )





4. :



"...     "





---





6.  





:





 :





1.  ()   



(   )





2.  ()  



(    )





3.    



(   , )





4. 



(   :  vs )





:



 :   ,   



 :  ( . 1:    ,  )



  :  ( . IV:  )





:





" " (VI )     .





:





  :



   (. II)  Slepa losow szafarko



    kolo... cofnie ( )



    Sama madrosc... niewzruszona



     Cnota... w ogniu jak zloto





:





  :





1.  :



"Tak-es zrzadzil, Boze!" (  , !)





2.  vs :



"Przesta;, dumo szalona!" (,  !)





3. :



     ( )





:            .





---





7.   





   :





1.   :



      



     (Carmina)





2.  :



    



   



    





3.   :



   - (, )    



        





:





 :



   ( )



   ()





 :



       ""



      vs 





 :





:





  Carmina I, 35 ( )   



   (1759)     



    (1761)   /



     (1785)     





  XXI :





1.   :



       (= )



  :     





2. :



       





3.  :



    vs   





---





8.   





 





:





1. Kitowicz, Julian. Adam Naruszewicz: zycie i tworczosc. Krakow: Nakladem Akademii Umiejetnosci, 1893.



(   ,    )





2. Bartel, Anna. Oswiecenie polskie: literatura i kultura. Wroclaw: Wydawnictwo Uniwersytetu Wroclawskiego, 2005.



(  ,       )





3. Golinski, Zbigniew. Klasycyzm polski: zarys epoki literackiej. Warszawa: Panstwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978.



(  ,    )





4. ,  .     . :  , 2010.



(    -   XVIII )





5. Kostkiewiczowa, Teresa. Polski wiek swiatel: obszary swoistosci. Wroclaw: Wydawnictwo Leopoldinum, 2002.



(    ,     )





  :





1. Pawlowiczowa, Joanna. "Stoicyzm w tworczosci Adama Naruszewicza." Pamietnik Literacki 68, no. 2 (1977): 87112.



(     )





2. Sniadecki, Jan. "O poezji Adama Naruszewicza w kontekscie europejskim." In Oswiecenie: studia nad XVIII wiekiem, edited by Teresa Kostkiewiczowa, 145168. Warszawa: Instytut Badan Literackich PAN, 1991.



(     )





3. Wojcicki, Kazimierz Wladyslaw. "Adam Naruszewicz jako poeta polityczny." Biblioteka Warszawska 3 (1856): 234259.



(      XIX )





4. Aleksandrowicz, Alina. "Oda 'Do Fortuny' Adama Naruszewicza: retoryka i filozofia." Ruch Literacki 35, no. 4 (1994): 411428.



(       )





5. Estreicher, Karol. Bibliografia polska. T. 23. Krakow: Nakladem Akademii Umiejetnosci, 1910.



(    XVIIIXIX )





:





1. Jankowski, Stanislaw. Adam Naruszewicz jako poeta-reformator. PhD diss., Uniwersytet Jagiellonski, 1967.



(      )





2. Nowak, Elzbieta. Antyczne motywy w poezji Adama Naruszewicza. PhD diss., Uniwersytet Warszawski, 1989.



(        )





   





 (  ):





1. Boethius, Anicius Manlius Severinus. De consolatione philosophiae ( ). . 524 . ..



. .: .     . . . .   . . . : , 1990.



(       )





2. Seneca, Lucius Annaeus. Epistulae morales ad Lucilium (  ). I . ..



. .: .    . . . . . : , 1977.



(      )





3. Seneca, Lucius Annaeus. De constantia sapientis (  ). I . ..



. .: .  . . . . . -: , 2000.



(      )





4. Epictetus. Enchiridion (). II . ..



. .: .    ? . . . . : , 1992.



( :    ,  )





5. Marcus Aurelius Antoninus. Ta eis heauton (). II . ..



. .:  . . . . . . : , 1985.



(     )





6. Horatius Flaccus, Quintus. Carmina (). I .  ..,  . I,  35 (Ad Fortunam).



. .: . . . . . . . . . :  , 1970.



(     )





7. Vergilius Maro, Publius. Aeneis (). I .  ..



. .: . . . . . . :  , 1979.



(    pietas    )





   :





1. , .    :       . . . . . . -:  , 2005.



(     )





2. , .  : , , . .  . . . . : -  . . , 2000.



(  ,   )





3. ,  .   . :   , 1995.



(      )





  ( )





1. , .   . .  . : , 1987.



(   ,   )





2. ,  .     . : , 1925.



(   XVIII )





3. Waliszewski, Kazimierz. Ostatni krol Rzeczypospolitej: Stanislaw August Poniatowski. Krakow: Wydawnictwo Literackie, 1976.



(   17641795 .)





 





 :





1. Naruszewicz, Adam. "Do Fortuny." Zabawy Przyjemne i Pozyteczne (   ), tom III (1771): 223232.



(  )





  :





2. Naruszewicz, Adam. Wiersze Adama Naruszewicza. Wydane przez Juliana Ursyna Niemcewicza. Warszawa: Nakladem N. Glucksberga, 1803.



(   )





3. Naruszewicz, Adam. Liryki wybrane. Opracowal Julian Platt. Lwow: Wydawnictwo Zakladu Narodowego imienia Ossolinskich, 1888.



(    )





4. Naruszewicz, Adam. Poezje zebrane. Wydanie krytyczne opracowane przez Jerzego Snopka. Wroclaw: Zaklad Narodowy im. Ossolinskich, 1987.



(    )





  :





5. Poezja.org. "Adam Naruszewicz: Do Fortuny."



Dostep: https://poezja.org/wz/Adam_Naruszewicz/29803/Do_Fortuny



(-  )





6. Polona  Cyfrowa Biblioteka Narodowa. Digitalizacja Zabawy Przyjemne i Pozyteczne (17701777).



Dostep: https://polona.pl



(    XVIII )





 





  :





1. , .  . . . . . : , 2004.



(   ,    )





2. .  . . . . . :  , 1985.



(      )





3. , .     .  1: . .  . . . . :  , 1955.



(      )





 





1. Estreicher, Karol. Bibliografia polska. Tom 23. Krakow: Nakladem Akademii Umiejetnosci, 1910.



(    )





2. Slownik literatury polskiego oswiecenia. Red. Teresa Kostkiewiczowa. Wroclaw: Ossolineum, 1991.



(   )





3. Polski Slownik Biograficzny. Tom 22. Wroclaw: Zaklad Narodowy im. Ossolinskich, 1977.



(   )





---











"  "       , :





   (, )



   (, )



   (, ,  )



   (  )





 :



      ,     .





---





  2025










 .  



:

Hymn do Slonca

Autor: ADAM NARUSZEWICZ

Duszo istot po wielkim rozproszonych swiecie,

O ty, prawicy twrczej najdrozszy sygnecie!

Oceanie swiatlosci, ktra w krag twj biegly

Zlewa tron wszechmocnego latom niepodlegly.

Sprawco plodw wszelakich! twojej darem reki

Poziomy nasz swiat bierze zycie, blask i wdzieki.

Twoim dzielnym usmiechem tknieta ziemia licha

Porusza sie, odmladza, rodzi i oddycha;

A zywotnemi nawskros groty przenikniona,

Dobywa dziwnych skarbw z upornego lona.



Ty unoszac po niebie swe kola potoczne,

Piszesz godzinom plochym kresy nieprzeskoczne:

Przed twym idzie powozem na koniu udatnym,

Siejac perly wilgotne po trakcie szkarlatnym,

Srebrnowlosa jutrzenka, i gosciniec zmacza:

Ciebie pompa, wielmoznosc, blask, wielkosc otacza.

Majestat przy twym tronie wolnym idzie krokiem,

Na ktry czlek ulomnym nie smie rzucic okiem.

Z twej karocy zlocistej zyznosc plon bogaty

Sypie na ziemie, owoc, ziarno, wdzieczne kwiaty.

Skad wszelka dusza zyjac, co lata, co plywa,

Co chodzi, glosu na twe pochwaly dobywa.

Twe bystrym upierzone ogniem jasne prety,

Przenikajac grunt twardy z morskiemi odmety,

Sposobia gnusne zuzle i bryly niezgrabne

Na kosztowne kanaki, na kruszce powabne.

Stad na pltnie, na drzewie, cial twrca klamliwy

Rodzi misternym pedzlem swiat bez glosu zywy;



Stad ma pilny rzemieslnik naczynia sposobne;

Stad uprawia swe role chlopstwo chleborobne;

Stad zbytek swe przepychy chlubnym zdobi blaskiem,

Stad ludzkiego przemyslu cudnym wynalazkiem

Kragle sie zloto wijac nieustannym ruchem,

Laczy swiat rzno-usty handlownym lancuchem.



Bez ciebie wszystko martwym snem ujete lezy,

Gdy sie skrzeplym oddechem Arktw czas zasniezy;

Wszystko sepi cma sroga, czarnych strachw pani,

Zdaje sie swiat do pierwszej powracac otchlani.

Ale skoro lagodnym zablysniesz promykiem,

Wnet razniejszym natura cala idzie szykiem.

Igraja wypuszczone rzeki z groznej kluby,

Drzewa sie w rzno-liscie przyozdobia szuby;

Strzelaja mloda trawka, zrzuciwszy niezbedne

Z karkw ciezary, pola, zywiac trzody bledne.

Sama na bystrych falach Kloto w kleski plodna,

Choc kopie mokre groby, ryjac morze do dna,

Nie tak sie zdaje sroga i wraca nadzieje,

Gdy sie twa sliczna postac od wschodu rozsmieje.



Wszystko tobie ulega: niech sie jak chce burzy,

I czarnemi obloki niebo dzien zachmurzy;

Niech szyje piorunami, a strasznym loskotem

Grozi trwozliwej ziemi niechybnym wywrotem;

Skoro nan luk wymierzysz z farb uwity cudnych,

Wiona na pierwszy widok roty cieniw brudnych,

Powraca luby pokj, a z cienistej ciesni

Wywodza stada w pole pastuszkowie lesni.



Lecz ty, o wielki Twrco! ktrys dziwnym czynem

Osypal dla nas niebo licznym swiatel gminem;

I w posrzodku ich wodza zlotego posadzil,

By pewnym trybem lata i wieki prowadzil;

Jakaz za to odbierzesz od zlepkw smiertelnych

Chwale? ktryz-to jezyk sprawy twych rak dzielnych

Godnie opieje? twojej przedwiecznej istoty

Madrosc kieruje wszystkie niebieskie obroty;

Ty niemi lotnych duchw obarczywszy skrzydla,

Jednym ostrogi, drugim przydajesz wedzidla;

By krazac po powietrzu rozlicznemi koly,

Sliczna scena bawily podniebne zywioly.



Bez twej wodzy opatrznej badz na chwile drobna

Swiatby sie caly okryl ruina zalobna;

A rozhukane sfery, wzorem bystrych koni,

W pierwszej sprzecznych zywiolw pograzyly toni.



Jezeli czlek niewdzieczny w twych przybytkach, Panie!

Tlumi w niegodnych ustach dziwnych lask wyznanie,

Samo cie, od poludnej do plnocnej osi,

Niebo swojego sprawce pochwalami wznosi.



1772 (Zab. V, 251  6). zrdlo: https://poezja.org/wz/Adam_Naruszewicz/29815/Hymn_do_Slonca



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



 



  (1772)





   



 , 2025



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;





:  



:   , 2025



  : poezja.org





 ,     ,



  ,   !



   ,   



  ,  .





  !   



      .



   ,  ,



  ,  , ,



   ,



     .





,     ,



   ,  :



     ,



    ,





 ,   :



 , ,    .



     



      .





    



   : , , .



     ,   , 



    .





 ,   ,



      ,



    ,   



  ,    .





 -   



   ,   ;



     ;



     ;





     ,



     



     ,



     .





    , , ,



      ;



   ,   ,



 :       .





       ,



     .



 ,    ,



      ,  ;





 ,   



  ,     .



 ,  ,   ,



      ,





   ,  ,



      .





   :   



    ,   ;



  ,  ,



    ;





    ,     



      , ,



  ,    



     .





 ,   !   



      ,



      ,



       , 





        ?



      



  ?   



     .





,     ,



  ,   ,



,     ,



    .





       



      ;



  ,   ,



       ,  .





    ,  ,



      , 



 ,      ,



    !





;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;










;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;







;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



  (17331796)   , ,



 .     



.   (1772)   



 ,     .



    (6- 



  )    



.     



   .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



 



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



    (  )



     (.   )



      ""



  , 



  



  , 



;      ( ), 



  



  :   



   ,  (.)



    ( )



   ,   



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



- 



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



    ,   



     .



     



( ,  ) 



   .



        (1772)



    :   ,



  ,   ( ,



, ).



:    (), 



 (),   (  



    ).



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



  :



https://poezja.org/wz/Adam_Naruszewicz/29815/Hymn_do_Slonca



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



    



  (1772)



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



I.  



" "        ,       1772  (   ).     ,     ,   ,    .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



II.   



  



:   (13-     7- )



:  (AABBCCDD)  42 , 84 



 :



Duszo istot / po wielkim rozproszonych swiecie (7 / 6)



O ty, prawicy / tworczej najdrozszy sygnecie (7 / 6)



( ,    ,



 ,    )



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;







 1-10. .      



 11-36.  I.      



 37-52.  II.      



 53-58. .    ( )



 59-72.  III.   :  



 73-84. .      



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



III.  



1.       



    :



:  , ,  



: " " (sygnecie prawicy)     



: " " (wodza zlotego)      



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



2.    



  ( 37-42):



Bez ciebie wszystko martwym snem ujete lezy...



Wszystko sepi cma sroga, czarnych strachow pani,



Zdaje sie swiat do pierwszej powracac otchlani.



(      ,



   ,   ,



,     .)



             1:2 ("     ,    ").



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



3.   



     ,   :



  cial tworca klamliwy (,   )



  pilny rzemieslnik ( )



  chlopstwo chleborobne ()



  handlownym lancuchem ( )



       



    .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



4.  



  ( 81-84):



Jezeli czlek niewdzieczny... tlumi w niegodnych ustach dziwnych lask wyznanie,



Samo cie... niebo swojego sprawce pochwalami wznosi.



(         ,



    .)



 :      ,     (  18:2  "   ").



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



IV.   



1.  



)  



Majestat przy twym tronie wolnym idzie krokiem       



Kloto w kleski plodna   (),  



Cma sroga, czarnych strachow pani   ,   



:    ,    .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



) 



Oceanie swiatlosci ( )



Na ktory czlek ulomnym nie smie rzucic okiem (      )



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



) -



"CIAL TWORCA KLAMLIWY" (  )



 : .  klamliwy (, )             , "" .   :       .



"KRAGLE SIE ZLOTO WIJAC NIEUSTANNYM RUCHEM" ( ,   )



:    .  wijac (,  )    .  (   )        .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



2.  



 :



  : Sposobi gnusne zuzle i bryly niezgrabne / Na kosztowne kanaki, na kruszce powabne (           )



: kanaki     (  cannecan); ,    ,     .



: pewnym trybem lata i wieki prowadzil (     )     .



:    ,       .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



3.  



 :



Srebrnowlosa jutrzenka ( )    



Kloto   ,   



 :



: Stad... stad... stad... (... ...)   ,     .



:    ( 27-36)       .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



V.  



1. 1772 :  



5  1772      . ,      30   (211      4  ).



      (  1773),     ,    .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



2.   



:  ,   .



 "Powraca luby pokoj" (  )           .              .



 Ĩ :                .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



3. -  



   (     XIV  1773),  .  :



 (        XVIII  ,       )



 (  =   )



  ( =   "",   )



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



VI.    



1.  



      ,   :



- :



Lotnych duchow ( )     " " (intelligentiae moventes).



:



W posrzodku ich wodza zlotego posadzil (     )  .



 :



Pewnym trybem ( )    .



:  ,     ,    .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



2. :  



:   ,   , , ?



  :



 =   (privatio boni   ).   ,     .    ,        :



   ( )



     



    ("", 1710):       .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



3.  



    (  ):



 (luk z farb uwity cudnych)   ,  



,  ,  



  :



      (ex nihilo)



      



     (mimesis)



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



VII.  



1. -



:



Karocy zlocistej ( )   



Tron () + Majestat (  )



Wodza zlotego ( )   



 :  =     , , .         .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



2. -



 :



Bystrym upierzone ogniem jasne prety (    )    



Roty cieniow brudnych wiona (   )     



  :  =      (  militia Christi).



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



3. -



CIAL TWORCA KLAMLIWY     .      ( );   klamliwy (),   ,  .



 :



 ()   ()    ()     .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



VIII. 



 



  1:



"  :   "     .



 18 (19):2-7:



"   ...      "     .



   13:5:



"        "   .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



 



. "    " (1743):



  



    



:



:     (  ).



:        ().



:   ( ),  .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



.

"





" (III, 1-12) 







:



Hail holy Light, offspring of Heav'n first-born...



:    ,     .



:     (),     ( ).



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



IX.  



 



 :   +   +  .



:      84 .



 :     .



 :     .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



 



  ( ,  27-36),      ,  XVIII       copia verborum ( )    .



  ( 81-84)       XVIII       .



 : kanaki, zuzle, kluba     .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



X.    







" "      XVIII ,   :



 (XVII )   



 (1772)     



 ("  ", 1792)  



:    " "   .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



XI. 



"Hymn do Slonca"   , :



 (, , )



 ( ,  )



 (, )



       



               .       (  ,   ).



          ,     .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



 :  



: 2025



:



 : poezja.org



  .  1 / . . . . , 1968



 . .  . -, 1965



   / . . . . , 1975



:        ;        - .












   2          :





 .





  (1772)





 ,     ,



  ,   !



   ,   



  ,  .





  !   



    ,  ,   .



   ,  ,



,   , , ;



     



     .





,     ,



   ,  :



     ,



    ,



 ,   :



 , ,    .



     



      .





    



   : , , .



 ,      , ,



       .





 ,   ,



      ,



    ,   



  ,    .





 -   



   ,   ;



    ;



     ;



     ,



     



     ,



     .





    , , ,



     ;



   ,   ,



 :      .





       ,



     .



 ,    ,



      ,  ;



 ,   



  ,     .





 ;   ,  ,



   ,   ,



   ,  ,



      .





   :   



    ,   ;



  ,   ,



    ;



    ,     



      , ,



  ,    



     .





 ,   !   



      ,



       ,



      , 



        ?



      



  ?   



     .





,     ,



  ,   ,



,     ,



    .





       



      ;



  ,   ,



       ,  .





  ,  ,



      , 



 ,      ,



    !





;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



 



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;





 ,    " ".





  ():



http://stihi.ru/2025/12/03/5849 (http://stihi.ru/2025/12/03/5849)





  :





    



      



 XVIII ,   



  .





    :



" "  ,  " "



(  ""  )



" "    



"zasniezy" ( ),   ""



" "    "w kleski plodna"



( ),    



"  "   



 ,  " "



" "   XVIII  



  "  "





   :





-     



-     XVIII 



- ,   





  :





       .



       .





      



      :



 vs    .





;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;





;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;







;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;





  (17331796)   , ,



 .     



.   (1772)   



 ,     .





    (6- 



  )    



.





;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



 



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;





    (  )



     (.   )



      ""



  , 



  



  , 



;      ( ), 



  



  :   



   ,  (.)



    ( )



   ,   



  , ,  





;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



- 



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;





    ,   



     .



     



( ,  ) 



   .





        (1772)



    :   ,



  ,   ( ,



, ).





:    (), 



 (),   (  



    ).





;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;





  :



https://poezja.org/wz/Adam_Naruszewicz/29815/Hymn_do_Slonca





;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;





;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



 ,      , 2025



: poezja.org



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



 





  (1771)



  :   https://stihi.ru/2025/12/07/7095 (https://stihi.ru/2025/12/07/7095)









   3  1771             .               .            .





   .      ,    ,   Do ojczyzny ( )    ,           .





    13- (7+6  )        ,     . ,     ,       ,         .





        (AABB)  -   ,       .          .





---





    13





      ,      .





        (17681774),      XVIII         . ,   ,        ,     .





  ,     XVIII  (, , ).            ,     ,   .





---





 





 





...En, quo discordia cives



Perduxit miseros!









  ,   ,



,      ,



     ,



      ?





  ,    ,



    ?



     ,  :



   ,   ?





  ,   ,



     ,



   ,  ,



    ,   ?





:     !



 ,  ,    !



  ?    ?



      ?





 ?   ,  ,



  ,   ,  ,



 ,  ,  ,



 ,   .





  ?     ?



  ,    !



  ? ,  , ;



   ,    .





 ,     ,



   ?



 ,     ,



    ?





 ,     ,



       ,



    ,   ,



   ,   ; 





,  ,  



, ,   ,



     ,



,     .





  , ,   ,  ,



    ?



,    ,



 ,     ?





  !   !



      .



     ,     ,



      ?





      ,



    ?



   ,   



     ?





    ,   ,



      ?



     ,



     ?





,  ,    !



      .



    ,    ,



        !





  , ,  ,



    ,



      ,



  ,  ?





      ?



       ?



 ,     



      ?





,   ,   



  ,    ?



     ,



     ?





   ,    ,



      .



 ,  :    ,



      .





,    :



  ,    .



       ,



      .





      ,



,    ,    .



      :



 ,      !





   ,   ,



  ,   ,



  ,   ,



     .





!  !  ,  !



  ,   .



   !  ,  ?



    ,   .





 !   ?    !



 -    ,



  ,   ,



     .





, , ,  ,



   ,    ,



  , , ,  ,



 , , , .





  ,    ,  



    ,  ,



  ,  ,  ,



     .





  ,   ;



   ,   ,



 ,    .



 :  !   !





  !  ,   



    !



  ,  ,  



 ,   .





      ,



    .



    ;    ,



       .





   !     



   ,    .



       ,



      .





 , ,     :



 -    ,



,   ,   ,



    .





  ,  !



    !    !



  !     !



,  !    , !





,       ,



      !



 , !   



     !





      ,



     ,



    ,



     .





    ,



      -,



  ,   ,



   - .





   :    ,



     .



     ,



,  ,  .





 !    



      :



          



    ;





 ,  ,   



  ,     .



  ,     :



      .





 , !  :



       .



  ,    ,



     .





---












:

Do ojczyzny

Autor: ADAM NARUSZEWICZ

....En, quo discordia cives

Perduxit miseros!

Virgil.



Maloz na tylu kleskach, ojczyzno strapiona,

Ktre ci tysiac sztychw topiac wposrzd lona

I ostatnich juz prawie kresw stawiac blisko,

Podaja na lup obcym i uragowisko?



Malezes, przez twych synw dume i niezgody,

Dala zdumionej na cie Europie dowody,

Zesmy prawie pod sloncem jedynym przykladem,

Gdzie swoboda rozpusta, rzad stoi nieladem?



Trzeba-z ci bylo jeszcze po tylu lez godnych

Szwankach, nowy cios odniesc od zdrajcw wyrodnych

I dla sprosnych rozbjcw gawiedzi wszetecznej

Widziec na calym kraju ceche hanby wiecznej?



Patrz, jaka sie bezboznosc w twej stolicy dzieje!

Wstyd pisac, lzy mi brocza karte, mysl truchleje!

Twj krl, boski namiesnik, twj ociec zyczliwy

Gdziez jest? ktry go porwal los nielitosciwy?



Gdzie twj krl? wola senat glowy pozbawiony,

Wola rycerstwo, wola kmiotek rozrzewniony,

Wola rodzenstwo, wola czeladka troskliwa,

Wola wszelka rozumna, wszelka dusza zywa.



Gdzie twj krl? Taz-to jego czujna straz, niestety!

Swietokradzkie nakolo kordy i muszkiety!

Tenze-to tron? lozysko zwierzat, las ponury;

Ta szata napojona krwia, miasto purpury.



W tejze-to glowie, ktra chciales miec w koronie,

Godzien dloni pohanskiej miecz siepacki tonie?

Tez-to rece, skad plynie strumien lask obfity,

Targa poczet, w swych zbrodniach i we mgle ukryty?



Jako gdy krwia zlechcony niewinnego stada

Na zarlocznym sie brzuchu wilk z ostepu skrada

I choc straz wierna czuwa i dozorcy zbrojni,

Umyka z pastwa w pysku do czarnej rozbojni; 



Srozszy z kniei zbjeckich tlum ludzi od zwierza,

Porwal ci, bledna trzodko, czujnego pasterza,

Porwal wiernym wiernego sercom przyjaciela,

Poddanym krla razem i obywatela.



Co na to swiat zdumiany rzeknie, gdy sie dowie,

Ze sie w twym lonie krwawi legna Huronowie,

Ze wskrzeszajac odludnej dziczy brzydkie sprawy,

Gwalca wiary, rozumu najswietsze ustawy?



Bron twych swobd, bron przodkw starozytnej wiary!

Te sa najgruntowniejsze narodu filary.

Lecz czy na tym sie wolnosc i wiara zasadza,

Ze swe krle zbestwiona tluszcza z zycia zgladza?



Z ktrego-to wyssany ten jad alkoranu,

By prawo wybranemu dni ukracac panu?

Czy wiara uczy zbrodni i pod swym plaszczykiem

Kaze byc pomazancw boskich rozbjnikiem?



Na toz stoja twe, Boze, najswietsze przybytki,

By w nich imienia twego wzywal zbjca brzydki,

I pieczecia tajemnic szkarady cechowal,

By ciebie w swych namiastkach samego mordowal?



Nie lzyj, bluznierska gebo, matki twej, kosciola!

Na tysiacu w nim miejscach Bg w swych pismach wola;

A jesli go nie sluchasz przez moc zaslepienia,

Drzyj przynajmniej, wyrodku, na glos przyrodzenia!



Gdziez widziany tak dziki lekarz, co zlozone

Tysiacem srogich chorb i napl skazone

Chcac aby czlonki pierwsze odzyskaly zdrowie,

Duszy siedlisku, zgubny raz zadawa glowie?



Jaki sobie zysk uprzadl stad zapal szalony?

Czy szkarada byc mniemal kraj uszczesliwiony?

Lub ze ta krew nie miala nowych klesk wynurzyc

I powszechnym pozarem swiat caly zaburzyc?



Ktzby sie z was powazyl, ksiazeta Europy,

Na zbroczonym krwia przodka tronie stawic stopy,

Podobnych sie przypadkw nie bojac, lub aby

Splnikiem go nie mniemal przynajmniej gmin slaby?



Nie siega umysl ludzki, ani tam przenika,

Jaki nam los w swych tajniach potomnosc zamyka:

To wiem, zacny narodzie, zes jeszcze nie liczyl

Z twych krlw, cocby lepiej i sprzyjal i zyczyl.



Ale cnoty obecnej takowa jest dola,

Ze ja ludzka chce zawsze pognebic swawola,

I nawczas dopiero poczyna zalowac,

Gdy straty poniesionej trudno powetowac.



Chciwy zawsze odmiany czlowiek, pki zywie,

Gani, co ma, rojac cos w dalszej perspektywie.

Wszytko nam przecie jedno opiewa kronika:

Nawe trzeba polatac, nie mieniac sternika.



Tegoc-to tylko jeszcze w nieslychanej fali,

Gdysmy sie sami wlasna niechecia zmieszali,

Czekal wrg niezyczliwy do zguby ostatniej,

Zeby tylko ster zlamal zloscia reki bratniej.



Juz dokazal po czesci, juz, o, nocy sroga!

Powszechna ogarnela cale miasto trwoga.

Niemasz cie, zorzo nasza, o, nasze kochanie!

Rzuciles twe sieroty w najburzliwszym stanie.



Przebg! co mi za obraz przed oczyma stawa?

Juz napl kark z Tenaru wzniosla jedza krwawa,

Jedza, co swe roztaczac nawykla sztandary,

Gdy krlw na zalobne Kloto wklada mary.



Juz duma, zemsta, chciwosc, bezkrlewiw dwory,

W sprosne smoczemi grzywy uplatane sfory

Na twe, nedzna ojczyzno, wylatuja progi,

Siejac mordy szalone, gwalty i pozogi.



Juz jako w nieprzyjaznym, szturmem wzietym miescie,

Glos sie meski ozywa i wrzaski niewiescie,

Strach z rozpacza sie miesza, blask ogniw, szczek broni,

Krzyk gminu, kolat wozw, tetent bystrych koni.



Czeladka rece lamie, jecza przyjaciele;

Sama sie zlosc obawia okazac wesele;

Przedzie smutek, a radosc ukrywa przekleta.

Kazdy wola: Ojca nam kochanego wzieto!



Nie dopuszczaj, o rzadco wiecznego Syona!

By niewinnosc byc miala kiedy potlumiona,

By sama dobroc, slodycz, sama szczerosc twojej

Nie doznala w tak ciezkim razie dzielnej zbroi.



Wszak ty sam krlw stawisz nad twojemi trzody,

Ty sam przez nich poddane sprawujesz narody,

Ich moc  twoja moc, panie; kto targa przysiege

Im uczyniona, na twa targa sie potege.



Slaby w ludziach ratunek: ty sam chyba z gry

Wejrzysz na troski nasze, o dawco natury!

Ty nam chyba przywrcisz moca twrczej reki,

Wydzierajac go z wscieklych lww srogiej paszczeki.



Twoja chyba moc boska cudownie dokaze,

Co krlom licznych duchw przystawuje straze,

Co swiat wazy na palcach, morzom sypie szance

I piastuje na lonie swoje pomazance.



Wysluchales prsb naszych, Boze sprawiedliwy!

Zyje nasz krl, zyje pan, ociec dobrotliwy,

Zyje glowa narodu, zyje nasza rada.

Ciesz sie, Polsko! niechaj sie zlosc od zalu pada!



O! ktokolwiek kropelke ludzkiej krwi masz w sobie,

Pomz mi radosnych lez lac w tak slodkiej dobie,

Pomz dziekowac Twrcy, ze moc jego dloni

Wydzwignela ojczyzne z ostatecznej toni!



On go swemi w zlej chwili skrzydlami obronil

I od gradu knl zbjczych paiza zaslonil,

On bezboznych glw mzgi szalone pomieszal,

On drzace na powietrzu szable pozawieszal.



On ciemne roty wiewem ust swoich rozrzucil,

On serca glazem skrzeple w gietki wosk obrcil,

On smoku paszcze zawarl wscieklych jadw pelna,

On wilka krwawozerce miekka pokryl welna.



On pokazal, ze kogo w swej twierdzy posadzi,

Nic mu zlosliwych ludzi rada nie zawadzi.

On trwalej tym przypadkiem tron mu ugruntowal,

I ratujac go, krlem powtrnie mianowal.



Ojczyzno ukochana! jesli pospolity

Te ci zawsze glos przyznal szlachetne zaszczyty:

Ze kazdy twj monarcha (tak-es mu zyczliwa)

Spokojnie na swych lonie poddanych spoczywa;



Lacz twa milosc, twj honor, twe dobro istotne

Z wola tego, ktrego wyroki niewrotne

Przez ludzkie pierwej serca, dzis przez wlasne usta

Wskazaly Stanislawa krlem twym Augusta.



Kochaj go, bron zyczliwie, wspieraj jego checi:

Niech sromotny traf w wiecznej zniknie niepamieci.

A ty pokaz Europie uprzejmym dowodem,

Ze garsc zloczyncw niema nic z calym narodem.



zrdlo: https://poezja.org/wz/Adam_Naruszewicz/29808/Do_ojczyzny (https://poezja.org/wz/Adam_Naruszewicz/29808/Do_ojczyzny)

: https://poezja.org (https://poezja.org)



---









 



  (1768-1772)     ,         .           .      II    .



   (1732-1798)      (1764-1795).    ,  ,   .       3  1791  (  ),           (, , ).



3  1771           .        ,    -  .   ,          ,     .



  (1733-1796)   , ,  - ,     .             .





         ( 13)



 



    ,      .



  XVIII    (  )    :        ,   1768-1774        .



,   ,   ,       - (),         .



   ,   ,    .         (,  , , ).



   :       ,      ,    .



     ,      .





 



 ( 29)      (   ),       .     ,    .     .      jedza (, ),      .



 ()      ( ), ,   ,        .  ,        ( )   ( ).



      ( ),    . Ÿ :  (  )   ( ,   ).      ,   .





 



 ( 34)      ,       ,  .     .



 ( 38)  ,      ( ).        ,    .      .       (  , , ).



  ( 4)     :      ,      ,      .





   



En, quo discordia cives / Perduxit miseros! (  , , I, 113)  ,     !       -  .          ,  .



 ( 12)         (,   .).    XVIII   :     (, ) , ,    .     :   ,   .



  (  2)           ,     .  ,    ,    .            .



   ( 39)   (pan)     , .  Krol i Pan     :  ( )   (     ).       szlacheckiej demokracji ( ),      ,    .



 (bezkrolewie)     30   .        ,      ( ).     ,      .





 



:        .   ,    (, ,  ),    ,  .



  : 13-    (   )      XVII-XVIII .



  :      (AABB)     ,  , ,    .



     ():



 5: ... ... ...  (4 )   



 40-42: ... ... ... (8  )    



 :





 ( 1-3):    



  ( 4-28):   ( )



 ( 29-38):     



 ( 39-42):  



 ( 43-48):      







    



  .  (  ).    -   .  XVIII        .    ,  ,  ,    .



  ,     (, ).



  ,  (, ).



  .-. .      .



  ,  ( - , ).



 (  )  ., .-.



    ,  ( , ).



    ,  .



   ,  .



    (   ),  .



  . -,   ( . kmet  ).     ,   .



  ,  ( , ).



  , , .



  , ; :   ( ,   ).



    ,  .



  . ,   .



  ,  (. , .-.  ).



    ; :      .



  ,   , .



  , , .



   ,  (   ).



  .  (  , ).



  ,      (. ).



  , ;  (   =  ).



  ., .   ,    (     ).



  . ,  .



    .



   ,    ;  .



  .  (     ).



  . ,   .



  :  ( ,  ).



  . ,   .



   .



   ( , ).



  .  ().



  , ;  .



  . ,  , .



  .  ,  (   ).



   .



  ,  .



  .-. , , .



  .  ().



   , .        ( ).



    ; : ,  ( ).





 



:



  (Adam Naruszewicz), Do ojczyzny (1771)



  (  70    )



:



 , 2025



    . 2025





 



     Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 (CC BY-NC-SA 4.0)



 :



:





    



    (, , )



     



   (, )      





:





     



    







  



     , ,        : d-lazko@mail.ru





  



 :



 .   / .  . .  // [ ]. 2025.



 :



Naruszewicz A. Do ojczyzny [To the Fatherland] / Transl. by D. Lazko. 2025. Available at: [URL].





        .      ,      XVIII ,       .



             ,   !








   DO OJCZYZNY  



  ()



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



I. - 



 Do ojczyzny ( )    (17331796)   1771          ,     3 .   :  1782   1791 ,   1771     ,         (1772).



 



3  1771               .        (   ),  .   - :   ,        .         ,  .



  (17681772)     ,       .          (17681774   - )  .      ,     II,       .



    (1772)      ,     30   .         .



   



, ,       ,     ,        .               ,      .



  :   ,    ,          .     :          ,         .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



II.   



:  -



    :



1.  (  )   112



-    ? (3 )



-   



-  :  ? ( 5)



2.  ( )   1322



-    ( 13:   ...)



-     ( 14)



-   ( 16): ,  



3.  (   )   2348



-    ( 2834)



-    ( 3538)



-   ( 3948)



     (  ),   ,          .



:  



I.  ( 14): Diagnosis mali



   :     ,   .    ( ?)   ,      .



  2:



     ,  : /    ,   ?



   :    (liberum veto    ).



II.  ( 512): Imago sceleris



    .    ekphrasis ( ),     :



-    ? ( 5)      (, , , ,   )



-    ( 9)    (     10:12: ...      )



-     ( 12)  : ,  ,  



 :           .



III.  ( 1322): Refutatio



    ,    :



1.  ( 1315):    .    ( 13)     ,   :     ,       .



2.  ( 16):      ,   .



3.  ( 1722):      (     )    ( = ).



  ( 21):



 ,      !



    :  ,    .



IV.  ( 2334): Deprecatio



    .   ( 2830):



-   ( 28)    (   !)



-    ( 30)       



-   ( 31)  , ,     



    ( 2834):         .



V.  ( 3548): Gratiarum actio et exhortatio



 :



)  ( 3542):



-     ( 35:   )



-       ( 3942)     (),   



)    ( 4348):



-   ( 43:    :    ...)



-    ( 46:  !)      



-  ( 48):   ,      



 :        ( 1)       ( 46).  :    .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



III.   



1.  



)    



     ,    :



1.   ( 13):



- Maloz... Malezes... Trzeba-z... ()



- ... ...  ... ()



-     



2.   ( 5):



- Wola... wola... wola... wola (4 )  



- ... ... ...   



-    (, , , )



3.   ( 3942):



- On... On... On... (8 )  



- ... ... ...  



-     (  )



:         ,   (, , ).



)  



 20      quaestio indignata ( ):



-  ( 13):   ?



-  ( 13):       ?



-  ( 16):   , ...   ?



:         ,   .



)  ( )



   5 ,   :



1.  : Ojczyzno strapiona ()     (,  1)



2.  : Nie lzyj, bluznierska gebo! ()  ,  ! (,  15)



3.  : O rzadco wiecznego Syona! ()    ! (,  28)



4.   : Ktozby sie z was powazyl... ()  ,   ... (,  18)



5.  : Zacny narodzie ()    (,  19)



:    ,     (  ,   ).



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



2.  



  



)   (pastor bonus)



 = ,  = ,  = 



  (   10:1114):



   ... ...      



 9:



 ,     ...    



 10:



, ,   



:   ( =  ,  ).    =       .



)   ( 16)



 =  ,  =  ,  



  , ,  , /     , /       , /   ,  ?



  :   ( ),     (  ).



:  (, . V):   ,   ()   ().



)   ( 21)



 =   ,  = 



 ,      !



:        (     = ).



:  (, I.14): O navis, referent in mare te novi fluctus ( ,      ).



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



 



1.  ( 12)



  ,    ,   .



 XVIII :



-  (, 1767):    



-  (   , 1755):    



 : ,  ,  :



Ze sie w twym lonie krwawi legna Huronowie ()



     ()



:     ,  ,  .



2. , ,  ( 30)



    :



-  (Megaera)      (   ),  .     ,    .



-  (Clotho)      ( ),    .



-  (Taenarum)      ( ),       .



:



Juz napol kark z Tenaru wzniosla jedza krwawa



       



:     (    ).



:    =   ,     .



:  (, . VII,  323571):    ,     .



3. ,  ( 42)



 ,  :



  ,   , /    - 



:  (. 73:1314):



     ;    



:    (11:6):



      



:   =   (  ,    ).



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



3.  



    



    13- (7+6  )        ,     .       :



) :



- slodycz + szczerosc nie doznala zbroi ()



- ...  ...   (,  28)



- / vs. / =  



) :



- tysiac sztychow ()    (,  1)



- powszechnym pozarem swiat caly zaburzyc ()         (,  17)



) :



- lzy brocza karte, mysl truchleje ()



-  ,   (,  4)



-   ( )   ( )   



)      :



      :



- namiestnik  vicarius Dei  



- pomazaniec  christus Domini  



- swietokradzki  sacrilegus  



- rzadco  gubernator  



)   (    ):



:



Twoj krol, boski namiesnik, twoj ociec zyczliwy / Gdziez jest?



 :



 ,  ,    /  ?



 :



  ?    ? /       ?



 :    (  ?    ).



)  (  ):



 1 ( 32):



Strach z rozpacza sie miesza, blask ogniow, szczek broni



   /  /     



:



  ,  ,  



    /  / 



 2 ( 5):



Wola... wola... wola... wola



       ()



:



... ... ... 



   



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



IV.  



  



    ,     :



)    



 2:



   ,   



 liberum veto (    ):



- :  



- :  (  ,   )



)  



   .     ,  :



 21:



 ,      !



  :   ( ),     (  ).



)   



 :



1.    



    ( 2)



2.  =  



    ;    , /       ( 29)



     (:  ,  )



3. ,   



 ,       ( 21)



4.  



    ? ( 12, 18, 48)



     ,      



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



    



    ,    ,   :



)    ( 1315)



 13:



      , /     ?



   ,   :



-       



-     XVIII          



-   :   ,    (  )



 14:



   ,    /      ?



 :   ,     .



)     ( 2834)



   ,    :



 34:



      , /     



:   (. 13:1):



    ;      



:      .



)      ( 38)



 , ,     



  = ,      (   ,     ).



  :      (    ,      ),      .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



V.  



   



Do ojczyzny     ,  ,    . ,   ,   :    ,   .



     .      :



1. Liberum veto    



2.      



3.   (, , )      



  :   1772      .           -.



      :



-  3  1791  (   )     



-         1795 



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



 



        :



1.     Spiewy historyczne (1816)



-    



-     



-  - (,  )



2.    Ksiegi narodu polskiego (1832)



-       



-     (   )



- :   ( =  =  )



3.     Fortepian Szopena (1863)



-   :   ,    



-   :     



4.  



 :



-       (1739):     



-    (1782): - (    )



-    (18211823):     



     :   ,     .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



VI. :    



Do ojczyzny      :



)   :



-   (13-, AABB)



-   (, , )



-   ( ,  )



)   :



-  (, )



-  ( )



-  (/, /, /)



)    :



-   ( 1315)



-   ( 16:  )



-      ( 21:  )



   ,   () ,      .



  ( 48):



  ,    , /      



  :



-    



-     ( ,    )



-   (,         )



       ,     ,      .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



VII. :   



    ( "", 9.95/10)



1.  :



- 48    12  (6- ) =    



-   (AABB) =   



- 1 :  5,  4 (13 )      4- 



2.  :



-     4 ( 5)



-     8 ( 3942)



-   (20+)



-  (5 )



3.  :



-   (//)



-   (//)



-   (//)



-  (, , )



4.   XVIII :



- : , , ,  



- :  , , 



- :   ?,  ,  



5.  :



-  :  ,      



-   :     



-  :    



   : 9.95/10



       XVIII    ,    :



- .     (   )



- .     ( ,    )



- .      (   )



        .



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;







 :



1. Naruszewicz A. Do ojczyzny // Poezja polska XVIII wieku. T. 2 / Red. T. Kostkiewiczowa. Warszawa: PIW, 1987. S. 234238.



2. Naruszewicz A. Wybor poezji / Oprac.

B. Wolska. Wroclaw: Ossolineum, 1983. (Biblioteka Narodowa, seria I, nr 213).





:



3. Kostkiewiczowa T. Klasycyzm, sentymentalizm, rokoko: Szkice o pradach literackich polskiego Oswiecenia. Warszawa: PWN, 1975.



4. Snopek J. Oswiecenie: Szkice o literaturze polskiej XVIII wieku. Warszawa: PWN, 1999.



5. Backvis C. Quelques remarques sur le bilinguisme latino-polonais dans la Pologne du XVIe siecle // Revue des etudes slaves. 1951.

Vol. 28. P. 2965.



6.  .     "  ". : , 2008.



 :



7.  .  . . 12. , 19361938. ( . .)



8.  ..      . ., 1912.



9.  ..   :   XVIII . .: , 1992.



10. Beauvois D. La Pologne: Histoire, societe, culture. Paris: La Martiniere, 2004.



 :



11.  ..    //  . .: , 1988. . 2962.



12.  ..    //      . .: , 1987. . 91106.



13. Etkind E. Un art en crise: Essai de poetique de la traduction poetique.

Lausanne: L'Age d'Homme, 1982.



;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;



 :  



: 2025 














 



    :  



-



 



   (17331796)    , , ,     II  .      ,        .



  (. Sekret)   1770-         (1772)   .   ,       ,    :            ,   .



:       ,   ,    .



:  13-   (7+6)       ,      XVIII  (, ).



        .



-







, ,      



    ,



 ,     -,



    ,    , 



     ,  



,   ,   ,



 ?    :



     ??



        :



     



,  ,    ,



    -.



,        ,



  (  ):



    .



    , ,



,       



   ,    



 ,     , -,



 ,  ,   .



-



I.     



   ,     ,



       



,     ,



 ,       .



, ,   ,



   ,  :



 ,    ,



  ,      .



      ,



     .



       :



       .



  ,  ,



      ,



  ,    ,



  ,   



 ,  , , , 



   ,     , 



  ,    :



 ,     .



  ,   :



     ,



 ,  ;      



        .



    



       .



     :



        .



 ,       



      ,



      ,



      !



-



II.    



     :



     ,



       !



,  ,    .



,     :   



 ,  ,  ,



 ,       



 ,   , :



    ,    ,



     .



   !  :



   ,   ,



  ,   



     .



-



III.   



      ,



      ,



,     ,



     .



,      ,



      ,



       ,



     .



      ,



     ,   :



 ,    



  ,  .



       .



-



IV.  



   ,  !



  ,   ,



   ,   ,



      ,  .



       



  ,   ;



   ,  ,



  ,     .



-



V.   



   , 



     



   :    ,



  ,   ,  



   .    !



, , ?    



    ,   ,



 :     



   .     :



, ,    ,



      .



  !   .



     ,  .



    ,  ,



    :



  ,  ,



     .



-



VI.   



  ,     ,



     ,



   ,     



    ,   .



       !



  ,     ,



 .    



,      .



        ,



 ,   ,  ,  .



    ;     ,



       .



 ,   ,



   ,       .



  ,  ,



  ,        



   :     



,      .



-



VII.   



    



, !      .



     ,



      .



 ,     :



   ,   .



   :    



      .



      ,



  ,     



  ?:      



 ,     ,



 ,    ,    



       .



   ,   ,



       .



   ,    ,



      



      



     .



    ,    .



       



-    .



   ,    ,



      ;



         .



-



VIII.    



   ?   



      .



,        ,



       



      :



  ! !   !



, ,   :



     !  , !



  -     ,



        .



 :    !



:   !  !



   ,    



 !    !



     :



, ?  ?    .



 ,   ,



    -.



    ,   



  :    .



      ,



      ,



  .     



   ?, -.



   ,   ,



 ?  ,



 :   .



     .



     



     .



-



IX.    



      



 ,  .



  :  ,   ,



     , ,



      ,



      ,  .



 ,  ,     



   ,    .



 :   ,    .



  ,   ,



  ,  :    



  ,   ,



     .



  -,   ,



    !    ,



   ,   :



  !    



  ?    :



     ? .



,    !     ,



   :   ,



      .



    ,  ,



   ,   .



      ,



       ,



  ,   ,



     .



      ,



,   ,   ;



  ??    



   ,     !



   ,  ,



  -??,   ,  .



-



X.  



    .



   ,    ,



        .



   ,   ,



   ,    ,



 ,    .



  ,   ,



  ,     



 ,      ,



  ,    .



,    (  ),



  ,   



  ,   



  ,   .



  ??   ,   



,      .



-



XI.    



       .



,    ,



    ,



    .



     ,



  ,     .



   ,  ,



       .



   ;  -



  ,    , 



,    ,



   ,  .



     ,



    ,



  ,   



  ,   .



-







   :     ,



       



,      



       .



-







?   ()        (- ,   15691795 .),       II   (17321798).



?         (. 570490  ..)      ,     .



?         ,          ,  .



?     ,     .       (. 14651529),     ,     ,     (17351801),    .    ,  ,        ( ),         .



?  (. stangret)  .



?    (.).



?      ,        (514  ..).         .



?           (    )   :    (.  Semper garrimus).



?  (. fircyk)  , ,  -,    XVIII  (.     "  " ,  ).



??     : z ptaszego mleka... serwatki ( , )    ,   .    ,  :          .



??  - (. pan Lapcap    -)    -  ,     (    ).



??   ,       (  , ),   ,     ,      .





















































---





    





 





           .  ,    ,       ,    .       .





      ,   :   ,      ,    ()   liberum veto (    )    .





 





   :



     (    )



     



        





   :      ,   .





 





       :



    ( )



   (    )



   (  )





     ,   :  "  ", " ", "  ".   ,     .





 





   ,      , ""  .     :



      



    " "



     





 :     ,      .  ,     ,  .





---

  

  : ,      

   (  )

  , 

   (    )

    

  

    , 

   ( )

    (? 45 );     

  

   ,   

   (     )

  ; ,    

  , 

 ()  , 



---





    (  ;      ),       XVIII .





 : https://poezja.org/wz/Adam_Naruszewicz/27191/Sekret





        .





:



Sekret

Autor: ADAM NARUSZEWICZ

Mezu! ktremu milosc i wiernosc doznana

Zdarzyla szczescie, serca byc odzwiernym pana;

By, co on dla powszechnj czynil matki, do tj

Pory, przez cie nam doszlo, jak przez kanal zloty.

Komuz mam lepij ten rym przypisac, jak tobie,

Co w swj piekne zebrawszy przymioty osobie

Sekretarza korony, poznales nie wczora,

Ze gabinet byc winien szkola Pitagora?

Ze przybytki rzadzacych swiatem, nie sa innj

Od pszczelnikw natury: kedy rzeszy gminnj

Nie godzi sie zazierac, ani mozna zgola,

Co tam z wierna czeladka pierwsza robi pszczola.

Od tylu lat na zacnj wiek styrawszy pracy,

Masz ten dank, ze z tj szkoly rozumni Polacy

I wyszli i wychodza. Godzi sie przy trudzie

Posluchac, co tz Satyr mj na lesnj dudzie

Zanucil na ten motloch, ktry-c niemym zowie,

Ze sie od ciebie zadnych nowinek nie dowie.



? ?

?



Ze wszystkich chorb dusznych, ktrym od tj pory

Swiat podlega, jako zle, z fatalnj Pandory

Puszki wypadszy, rodzaj smiertelny dotyka,

Nie znajdziesz pospolitszj nad slabosc jezyka.

Z tj to podobno sama natura pobudki

Przystep don dwoistemi zagrodzila kldki;

Zeby snadz warowniejszj niewolnik katuszy

Nie tak swobodnie paplal, co sie dzieje w duszy;

A chociaz sie z koscianj czasem wymknie klatki,

Zatrzymaly go drugie przy wargach rogatki.

Najwiekszy to ze wszystkich zmyslw jest niecnota:

Co drugie wniosa, on sam wyniesie za wrota.



Ile oko nachwyta, rzne biorac wzorki,

Albo ucho nakladnie slw do swj komorki;

Ile nos wscibski zwietrzy, gdzie mu nie nalezy,

A reka cichj mackiem narobi kradziezy:

Owo zgola, co wszystkie z panw, ksiezy, gminu,

Kobiet zniosa do serca, jak do magazynu

Zlodziejskiego towarw, wszystko on wytrawi:

Jedne cala, a drugie plgebkiem wyjawi.



Darmo sciskac zebami, darmo zwierac usta:

Ustawicznie nan czyha albo chluba pusta,

Albo zlosc z interesem; a nie z tym, to z owem,

Mimo straz poczciwosci, odejdzie polowem.

Jeden dla swj kochanki, by z nia tylko siedzial,

I siedmby na sie grzechw smiertelnych powiedzial.

Nie kazdemu sie serce czlowiecze otwiera;

Pewny don maja wytrych Bachus a Wenera.

w chudy pochlebniczek dla marnego zysku,

By co zlapal, lub lizal na cudzym plmisku,

Gotw swoje i cudze wyjawic sekrety,

Szarpiac slawe za taler i lokiec sajety.

Dobrze zgola powiedzial Sokrat umeczony,

Ze latwij w gebie trzymac wegiel rozpalony,

Niz jezyk za zebami: tak mu srodze piecze.

Plotka, jako jedwabnik, wszystko z siebie wlecze.

Wiec ktoskolwiek jest: czy ci monarcha powierza

Swe piro, czys ziemianin, czy flinte zolnierza

Dzwigasz, czys bez zadnego pacholek urzedu,

Z tego samego, zes jest miedzy ludzmi, wzgledu,

Bierz stad prosta nauke, a pomw z kowalem,

By ci gebe lokciowym zagwozdzil bratnalem.

Pewne na swierzb lekarstwo: chcesz-li byc spokojny

I sam i miedzy ludzmi nie podniecac wojny.



Nie wart zgola ten imie nosic przyjaciela,

Kto powierzonych sobie tajemnic udziela,

Szukajac z cudzych skladw handlarz potajemny

Przez zdrade przyjacielska przyjazni nikczemnj.

Podobny do owych-to po dworach skarbnikw,

Co majac powierzonych szafunek groszykw,

Daja zydkom na lichwe miesieczna; a cudza

Panoszac sie intrata, panskie grosze ludza.

We wszystkim z przyjacielem twoim badz zlaczony,

Prcz zwierzonego tylko sekretu, a zony.



Sen sie smoli, jak biale od rznych rak karty,

Tamta do domu twego przyniesie bekarty.

Swieta rzecz nader sekret, skarb-to niezrwnany,

Bo nie z nabytj bryly jak pieniadz ulany,

Lecz czastka duszy naszj i stamtad dobyty,

O czym tylko sam jeden Bg wie, a z nim i ty.

Poruszac go z plochosci, albo dla pozytku

Jest gwalcic najswietszego obrzadek przybytku,

A nie prostym byc tylko zlodziejem i zdrajca,

Lecz godnym najsurowszych kazni swietokrajca.



Wszakze mimo tak grozne, ktre przyjazn swieta

Pisze prawa, i mimo najscislejsze peta

Ludzkiego towarzystwa, najczescij sie zdarza,

Jako ten przyjaciela, tamten gospodarza,

w pana, choc sie lada o fraszke powadzil,

Szczebiotliwym jezykiem wygadawszy, zdradzil.

Tak, ze wieksza czesc ludzi, meze i kobiety,

Jak w szalbierny sluzka smiesznego poety,

Z ng do glowy przetakiem zwac sie moze snadnie;

Wszystko przezen, bys cale morze wlal, przepadnie.

Lub jako mlode wino, chodzac po buteli,

Szuka tylko, jak rychlo w gre czop wystrzeli.

Rzecz-to jakas nieznosna byc zawsze sekretnym;

Czesto czlek najwierniejszy nie bywa dyskretnym.

Chec nas jakas wrodzona ciagnie do gadania,

Milosc ja wlasna coraz usilnij nagania:

By uczac niewiadomych, byc niejako wrogiem,

I miedzy nieukami zostac pedagogiem.



Wiec kiedy sie raz jezyk, jak sanie na ledzie,

Po torownym goscincu wymownie rozjedzie,

Nie utrzyma go rozum, choc baczni stangreci,

Ze czesto na pniu jakim pan z lubu wyleci.

Jedno slwko czestokroc cala rzecz objawi.

Interes a ciekawosc, jako ogon pawi,

Tyle ma oczu; czesto i z milczenia; bo ta

Pozna, co w sobie tai misterna niemota.

Dopieroz, gdy pan mwca, a jeszcze przy trunku,

Nie zwazajac, z kim gwarzy, gada bez warunku.

U glupiego przyjaciel kazdy; madry baczy,

Nim powie, czyli tak ma, czy mwic inaczj.

A roztropnym szykujac wszystkie sprawy torem,

Czesto ma mysl zamkniona, choc usta otworem.



Nedzniz to przyjaciele, biedni sekretarze,

U ktrych, choc nie mwia, jako na zegarze

Niebijacym, i z samj powierzchownj miny

Bez cymbalu znac, jakie skazuje godziny.

W tj plochj swierzbiacego druzynie jezyka,

Cieszcie sie, baby! pierwsze was krzeslo potyka.

Kazdy wam chetnie swoich tajemnic sie zwierza,

Kazdy jak z powszechnego bierze je spichlerza.

Przechd tu nieustanny, jak srebra w mennicy;

Ida wody do zrzdla i cieka z krynicy.

Lub jak ziarno do mlyna: z odmiany niewiele,

Ze przez wasz pytel w inna postac sie przemiele.

Patrzac na wielomwnosc waszego ozora,

Rzeklbys, ze z was niejedna z owego jeziora

Etyopw chlysnela; skad, kto tylko pije,

Pty mu sie mzg mlyncem po glowicy wije;

Az cokolwiek ma w sercu, z niezmiernj szczerosci

Wszystko powie, na haku by mial wietrzyc kosci.

Wlozony sekret prznym nie objawic gwarem,

Jest-to dla was meczyc sie pod srogim ciezarem.

Duch jakis niewidomy na grzbiecie wam siedzi,

Gniotac, jako Sybille, pki nie wycedzi

Do ostatniego slwka, i nie wprzd uczyni

Folge, az sie wyprzni pelna prorokini.

Zywe-to sa po lasach glosochwatne Echy.

Powiedz im co glwnego, lub co dla uciechy;

Rwnie wszystko swym Nimfom rozniosa bez braku.

Nimasz lichj chrsciny, nimasz tego krzaku,

Zeby sie nie ozwalo slowo o pl mili;

A im bardzij w las idzie, tym sie bardzij sili.

Pieknie nasz Ezop polski o jednj z tych wlasnie

Sekretnych tibisolek wlozyl miedzy basnie.

Jako ja maz doswiadczyc chcac, jesli sekretu

Dotrzyma, zaprowadzil w kacik gabinetu,

I po srogich zakleciach dzika rzecz wydaje,

Ze onegdaj znisl wieksze od gesiego jaje.

Zadumiana malzonka na dusze przyrzekla,

Ze gdyby do samego zapasc miala piekla,

Nie wyda tajemnicy. Alic za dni pare

Tyle sie jajec znioslo, zebys niemi fare



Zarzucil na Wielkanoc. Tamta na ulicy,

Powiada, ze po troje zniesli ich lawnicy,

Owa, ze wjt znisl cztery, a zas dalsze wiesci

Glosily, ze pan burmistrz posadzil do szesci.

Cale miasto cud sobie zwierza pod sekretem.

Slsarz szepce z kowalem, forys ze stangretem.

Wiec fizycy sie poca, pisza gazeciarze,

Roznosza po dewotkach pobozni bajarze.

A gdy przyszlo do seka i do klebu z nici,

Poznano, iz to jezyk wypaplal kobici.



Trzebaby az do Aten slac po takie panie,

Coby go sobie chetnij daly na wyrwanie,

Nizli wydac przyjacil; lecz to jedna byla,

Co ja pod zlotym lwicy posagiem slawila

Pamietna starozytnosc. W powszechniejszym lemie

Zawarl ten malarz, ktry swiegotliwe plemie,

Kilka polnych konikw, wyrazajac damy,

Odmalowal z napisem: my zawsze gadamy.



Lecz slabosc plci, a chetka tezsza do gadania

Stan kobiecy od wiekszj nagany zaslania.

Trudnij otrokom zmilczc, z ktrych czesto drudzy

Wielomwnoscia rodzaj przechodza papudzy.

Znalem ja gdzies pewnego, co w jednj godzinie,

Przyjazn ze mna zabrawszy na szampanskim winie

I zawidszy na strone, az mie ucho boli,

Dziwotwornych naprawil nowin tibi soli.

Byly tam co najskrytsze po miescie przysmaki,

O swieckich i duchownych; co tam zrobil jaki,

Lub jaka pociesznego, gwarzac godzin ze trzy.

Mniemalem, ze ma biesa, co mu wszystko wietrzy

I przynosi do uszu. A coraz zaklinal,

Zebym tego przed nikim w zyciu nie wspominal,

Bo mie tylko jednego tym darzy sekretem;

Wreszcie gebe zaparzyl lakiem i sygnetem.

Alic kilka dni potym od drugiego slysze

Toz samo; a pod wieczr inny znowu pisze,

Wiec i trzeci i czwarty, przydajac, ze z wiela

Od najpoufalszego slyszal przyjaciela.

Ciekawy z podejrzeniem o autorze wiesci

Mysle, smazac mzg ledwo nie do piatj tresci.

Wszakze wkrtce rzecz cala na oko wynika,

Ze kazdy to uslyszal od pana fircyka.



Fircyk jest przyjacielem u calego swiata,

Fircyk wszystkiego swiadom i wszystko rozplata.

Fircyk ma nos ogarzy: wszedy sie on dowie;

Fircyk jestami, jesli nie jezykiem powie.

Fircyk traba u slawy: jesli miedzy ludzie

Glos puszcza, na fircyku dmie, jako na dudzie.

On najpierwszym jest woznym bogini swiegotki;

Pod jego sa pieczecia wszystkie babie plotki

I gazety falszywe, co sie w pustych rodza

Glowiznach, a lud prosty balamuctwem zwodza.

Prawdziwie, nader slabj ten duszy byc musi,

Co, jak watly zoladek, wszystko wnet wykrztusi;

Bys mu z ptaszego mleka podawal serwatki,

Nie trzeba tkac do gardla palcw i lopatki.

Odda zwierzona sume z rzesistym profitem,

Jak pan Lapcap, co z wilczym jada apetytem.



Nie ustapi milczenie czestokroc wymowie.

Gadac nas ucza ludzie, a milczc bogowie,

Oddalajac z swych gminne przybytkw halasy.

Stad owe lochy ciemne i ponure lasy,

Kedy im starozytnosc na gluchj ustroni

Pod swiete nosy wdziecznj upuszczala woni.

Mnij brzeczy pelny antal, mnij szumi ta rzeka,

Co po rwnj przestrzeni plawny grzbiet powleka,

Niosac wd ogrom, wolnym korytem ujety,

Nizli potok wiosenny, lub pecherz nadety.



Ludzie skromni w jezyku (to jest moje zdanie)

Rwne owym powinni miec poszanowanie

Gajom, ktrych milczenie i odludnosc dzika

Szanownym zadumiana strachem mysl przenika.

Lub jak owe wyroki klaryjskiego boga,

Kedy z zawiklanego nie wprzdy trzynoga

Ciekawy motloch o swym uwiadomi stanie,

Az slawa los ziszczony brzeknie na puzanie.



Ten-to szacowny przymiot zacnych ludzi czyni,

Jego moca dziel wszystkich misterna sprawczyni

Polityka, niezgadnym ruchem kl ukrytych,

Swiat widokiem scen coraz mieni znakomitych,

A ustawna koleja ludzkie wazac dole,

Ucisnione podwyzsza, dumne tlumi krole.

On jest wiary zasada, nadziei sternikiem,

Do najtrudniejszych imprez pierwszym przewodnikiem.



On zakladem milosci; a czego nie zdziala

Sama natura, aby w jedno rzne ciala

Sprzadz mogla, jego spiete tajemnym lancuchem,

Kilka dusz razem jednym beda tchnely duchem.

On wojenne zamysly prowadzi do mety,

On otwiera monarchw skryte gabinety

I toruje tam droge ufnosci przewodem,

Gdzie jedno kolo calym kieruje narodem.

Tego ja zawsze pragne; nie zebym mial kiedy

Zbrojnych hufcw szykowne prowadzic czeredy;

Albom sie w skryte dworw swiatynie szrubowal:

Chce, zeby z mj przyjazni zaden nie szwankowal,

A do cechu swojego, czy milcze, czy gwarze,

Nie raczyli mie pisac lekcy gazeciarze. zrdlo: https://poezja.org/wz/Adam_Naruszewicz/27191/Sekret (https://poezja.org/wz/Adam_Naruszewicz/27191/Sekret)

 2025  





---





  : "SEKRET"  





---





I. - 





1.   





   (17331796)     , , , ,     II  .     ( ),   "Srody literackie" ( )      ,     .





 :    1770- .,       (1772)      .   ,       ,    :            ,   .





2.  





"Sekret"       ("", "")   ("Satires", 1666).  :





   (dedykacja   -)



      (   )



     





    (, , )    (, )     ( ,  ).





---





II.   





 :





 1.  (. 118)





    (       alter ego).  :





 "Gabinet byc winien szkola Pitagora"      (     )



 "Pszczelnik"      (, ""; , "", IV)





:       .





 2.   (. 19)





   :





 I. " " (. 1932)





       ,   



  :    " " ( + ),  



 "Najwiekszy to ze wszystkich zmyslow jest niecnota"       





:   ("choroba duszna")    ("niecnota", "katusz").





 II. " " (. 3350)





   ():      ,  



     (, , , ):     



 "Swierzb" ()   





:  , " " (III, 34); , " ".





 III. " " (. 5172)





  :     ,    



  :      ( )



    : "Sen sie smoli, jak biale od roznych rak karty" ( ,     )





 : "Swieta rzecz nader sekret, skarb-to niezrownany"   ,  " ".





 IV. " " (. 73120)





  :   "", " ", "  "



         ,    (   , "", III, 23)



     ,    





  (. 95118):   , ,   .      ,     .





:   ( , "Hecatomythium", 1495;  , XVI .).      (lawnicy, wojt, burmistrz).





: ,    ,       (, " ", I, 23).     ( ).





 :       "my zawsze gadamy" (. Semper garrimus). ,    (   ),         ,    ( , "").      ( , "Emblemata", 1531),   =  .





 V. "" () (. 121162)





  : -,  "  "



 "Fircyk ma nos ogarzy"    ( )



 "Pan Lapcap"     (lapac  , capac   )





  (. 127148):  ,          "tibi soli" (. " ")  ,     ,         .





 :        (  ).





 VI. " " (. 163188)





  :  ,  ,    



  :    ,      



   (     )      





 :   (, "  ") +  (    ).





 VII. "   " (. 189)





  : "Ten-to szacowny przymiot zacnych ludzi czyni"     





  :   "misterna sprawczyni" ( ),    





  :



1.    



2.   (  )



3.   



4.    





 (, . 201206):           .  :



   



     





"Lekcy gazeciarze"    (    ).





---





III.   





1. 





 13- (trzynastozgloskowiec)    7-  (: 7+6). :  (AA BB CC). :





Mezu! kto/remu milosc | i wiernosc doznana



(7 ) | (6 )





        (.  , "";  , "").





2.   





:





 "Kosciana klatka" ( )  



 "Przetakiem" ()  



 "Magazyn zlodziejski" ( )   



 "Pszczelnik" ()  





:





 "Jak mlode wino" (  )  ,  



 "Jak Sybilla" ( )  ,  



 "Jak Echo" ( )    





:





 "Bys cale morze wlal, przepadnie" (      )



 "Na haku by mial wietrzyc kosci" (   )    





:





 "Fatalnej Pandory puszka" (  )   



 "Klaryjski bog" ( )  



 "Misterna niemota" ( )   





:





"Plotka, jako jedwabnik, wszystko z siebie wlecze"   "w" (plotka/wlecze)    .





3. 





    :





, ""      



, ""       



, ""        



, " "       



 ( 3:7)  " "   





4.  





   :





1.   ():  ("odzwierny", "wienien"),  ("gabinet", "sekretarz korony")



2.   ( ):   ("paplac", "gada", "plotka")



3.   ():  ("szwankowac"),  





 :





 : "Swieta rzecz nader sekret, skarb-to niezrownany"



 : "Pan Lapcap, co z wilczym jada apetytem"





5.  





"Sekret"   XVIII    :





1.  (. secretum)



2.  (. secretaire   )



3.  ()





   :  () +  ( ).    : ,   ,   .





---





IV.   





1.  





   :





     (    )



      (   )



        





   :      ,   .





2.  





"Sekret"     ,    :





  liberum veto (    )     .        ,    .





       ( ,  " ").    ,     .





   :        - (, , ).    ,    .





  ( ): ,   ,     ""      . ,     ,     .





3.  





       XVIII .,      :





 "Lecz slabosc plci, a chetka tezsza do gadania / Stan kobiecy od wiekszej nagany zaslania"     





   ,     





   " ":





  =  ( )



  =  (, )





     :  "" (masculinized)  .  ,       ,      .





---





V.    





1.   





   ( )      ("", "").  ""     .





     -     .





2.  





      "  ".    " " (1834)         .





       "Beniowski" (1841),      .





   : ,       ,      ,   .        .





3.  :  "Sekret"    





 XVIII :        





 XIX  ():  ,    





 XX  ():       ( :        )





 XXI :       ,      (. Wikileaks, ,    )





4.     XVIII 





:





, "Sekret" (1770-)  , " I.   " (1729)





    



  ( )    (  I)



  +      +   



  ( . .)    (  )





  :     ?        (        XVIII ).       ,  ,     : , , .    ,          .





---





VI. 





"Sekret"      , :





1.   (, , )



2.   (, )



3.    (, )





 :





  :      ,         





  :  , ,    





  :    (, )    (  )





  :    , , .   ,   , "  "





:      (   ),   :      ,       .  ,   ,      ,    .





 : "Sekret"     ,         XVIII    "  "  (1711)  " "  (1674).





---











 :





1. Naruszewicz A. Lyrika wybrana. Oprac. J. Platt. Wroclaw, 1964.




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/book/adam-narushevich-336632/adam-tadeush-stanislav-narushevich-perevody-stihov-72873232/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .


