    
  


    ,       .

        ,   ,        .         ,     ,      .       ,  - ,      .        ,            .

        ,     .        , , ,   ,      ,       .





 . 

    


    



  . ., 2024

  , 2024







       ,      ,      ( ) ,       .      ,          .

    ,           XIX .        ,  .               ,      (. . , . .   .),  (. . , . . , . .   .),   (. , . ),  (. . , . .   .),     ,      .    , ,   ,           .

   XIX             .   ,        ,         ,    .  ,  ,   . , . , . , . , .  , .    .        XX    ,     - ,            1980- .            ,        ,      , ,        .         ( ,  ,   ..),               .

    XXI     ,         . ,    ,       ,          .   , ,   . [1 - ., : Kelley R. In Praise of Followers // Harvard Business Review. 1988. Vol. 66. N. 6. P. 142148; Idem. The Power of Followership. How to create leaders people want to follow and followers who lead themselves. New York: Doubleday, 1992. 347 .],    . [2 - ., :  .   .        . .:  , 2009.],     ,         ,     ,    [3 -  .].  ,   A New Handbook of Political Science   .   .-. ,        ,         [4 - .:  . .    // .  . 2023. 3. . 181191.].

         .    ,        ,        .         . . ,     ,     ,       ,   20212022 :    Political leadership between democracy and authoritarianism. Comparative and historical perspectives,      Leadership. Six studies in worldstrategy, ,    ,     :   ,        ,  ,    ,   . .     .         .      . .      ,                ,     ,     [5 -  .].

       ,     ,  ,  ,    ,     (,   ).        ,      ,          ,         .

          ,   ,        .

          ,        .         ,  ,          .  ,          ,       . ,           ,    .

   ,    ,   -    .            ,           ,     .      ,    -    ,        .  ,       ,        ,   .

 ,             ,  ,             .

 ,         .           ,        ,     ,  ,        ,           .

      ,            : ,           .

         ,       .

       . . , - ,   ,        ,    .

       ,   ,        ,    .                ,        .

       :   ,           ,      .

,              ,          ,        .             ,           .




 1.    



,           ,    .         XIX ,  ,    ,  .              ,  , ,     .     ,       ,    ,         .             ,    ,      .     -   ,           .




1.1.    - 


      3,5  ,        , ,      . ,  ,   ,    ,   (  ,    ,   ),             .        , :    ?      ?     ,    ?  ..


 

       ,   , ,  .         ,   .      (. 551479  ..),         .

 ,          :     .  ,   ,          ,      .  ,        .

           :             .       :

     ;

  ,   ;

   ;

   ;

 ,  [6 - .   //  . . 1. ., 1972. . 174.].

    ,  ,    ,      : ,     ,   ; ,         ; ,             ; ,        [7 -  :  . . . ., 1995. . 12.].

  ,     ,        ,   ,   .

- (. 604  .. ?),    ,      , ,    ,      [8 -    /  . . . . ., 1996. . 29.].   ,       ,  :

     ,          ,   ,  . <>    ,  . <>   ,   ,       [9 -    /  . . . . ., 1996. . 29.].




      ,  , , ,        ,        .

 (469399  ..),      ,    ,    ,         .  ,          :

      ,   ,    ,         ,  ,   [10 - . :  . .  : 2. : , 1997. . 1. . 624.]. 

 ,   ,   .             (.. ),    ,                 .     ,            .

 (427347  ..),   ,     .         , , .    ,    ,       ,       .           ,      ,       ,         .          ,     ,           [11 - . . . . .: , 1998. . 450.].

  ,    ,     ,      :  (  ),  (  ),  (), .    -     ,     :

          ,               .            ,          ,      ,    ,   , [12 - . . . . .: , 1998. . 780.]. 

   ,  ,     (     ),       ,       .                 ,    ,  , , .      ,    ,     ,    ,  ,       , ..    .

  ,        ,     .   ,    ,      : , , , .       :          ,    ,       .      ,     ,        ,         ,           .

    ,  ,      ,       .     ,        .       .

 ,         ()  .      ,     .         ,   ,          .

-        (384322  ..),     ,              .     (  ),   ,    ,  ,      ,    .       ,         ,    .  -,  ,     ,       ,     ,     . ,       ,       ,      [13 - .  // .: 4. .: , 1983. . 4. . 551.].  ,     , ,      :

 ,   ,     ,   []   ,   []        -,   (eidos), -,   (proairoymenos)    [] , -,    [14 - .   //  . . 83.]. 

 ,            - ,   [15 -  . . 78.].       -,              [16 -  . . 82.].




           ,             .          ,       ,        .    , ,       (. 160  . 220),  ,   ,       .         (      ),         .

        (12251274),           (1266).   ,       ,    .     ,   ,       ,     .  , ,          ,          ,         .

 ,             .        ,      ,    ,      ,     ,        .




               ,   ,  ,  ,      .      (14691527), ,     ,         14 . , ,    -   ,    ,        (1513;   1532,   ).

,   , ,   Il Principe   ,      .        ,    ,  .   Il Principe        (.. ,   ),     ,        ,    -   .

         ,      ,       ,  ,   ,    ,    . ,  ,    ,     .   ,           ,         ,              .

,        ,       .   ,     :    , ,   ,    .           ,    ;      .        ,  ,  ,       :

   ,  []   ,  ,      .   ,     ,   ,    ,  ,    [17 -  . . .: , 1990. . 49.]. 

 , ,        ,  , ,   ,      .           ,     ,  ,  .

 ,     ,    ,  ,    ,      .  ,     ,  ,  ,       .         .   ,           ,                ,        ,    ,   -    ,      ,      .               ,   [18 -  . . .: , 1990. . 67.].        ,          ,  ,    ,   .     ,            .

       ,         .  ,    ,  ,  ,   ,       ,              .         ,      .

,        ,      .    ,     .       ,           (    . ).    , :

  ,    , ,    ,    ,  ,   . ,    ,    [19 -  . . 51.]. 

        , :

          ,         ,    .     ,      ,  ,  ,   ,         .       [20 -  . . . 51.]. 

 ,  ,    ,  ,  ,         ,           [21 - , :  . .      //   . 2017. 32 (43). . 7678.].  ,   ,              ,       ,          (, , ).


 

            ,    .           ,       .

        (15881679),           .         ,        ,     :   (..   )    .

    ,      ,    -   . ,        (1642)      ,      ,  ,   :

      : , ,    . <>   ,         ,     ,           ,  -,      [22 -  .     . .; : ; , 2001. . 158.]. 

         (17951881),      ,       (1841), ,  ,        .    ,      :

 ,  ,      , ,   ,  ,   ,  ,  . <>      ,  ,   ,     ,   ,    .         [23 -  . ,      . .: , 2008. . 7.]. 

               ,          -  : , , ,   ..        ,       .   , ,                 .

   -   ;   -,       ;           -;    -,     ;         , , ; ,      -,       .

               ,        ,         ,       . , -  ,       -    .       .    .     ,      ,  . ,  ,   ,        ,   .        ,     .      -,          .       ,        ,   ,       .

,          ,     ,     ,  , , ,        .   ,    ,  ,    .         ,       :   ,      ,  , , ,  ,     ,     :   ; ,         ,  [24 -  . ,      . . 159.].

 ,    ,           (    )   ,          , ,    ,     .      ,  ,           , .. .

      -  ,        . ,     ,           .         ,      .




1.2. -   


  XIX        .    ,        , ,      ,         , ,  ,        .

      XIX    - .           ⻠    .       ,         .

      ,   ,      ,       (18421904),   1879     ,      - ,   .      ,  ,   .

 1882        ,     ,         -  ,   ,         ,           .   ,      ,     .

           ,     ,      ,    .        ,  ,         .

   ,   ,     .     .      -      .     ,   ,   ,      , , ,    .     ,       .

,  1891 ,        ,             ,   ,  .    ,  ,   

,   ,   .         ,      , ,         <>            .   ,          ,                  [25 -  . . .: 6. . 2. ., 1896. . 349.]. 

           ,    - . ,     ,  ,       ,    , ,          ,      ,   .  ,    ,    ,  , , .

  (18681913)  ,   ,  . , . , . :   ,       .       ,   ,      .

       .    (1892)      ,   ,     ,     .  ,       ,       (    ).      .      ,      .  ,   () ,   ,    ,  ,  ,   , .        ,     ,        . ,   ,    ,    ,         ,          .

 ,  ,            .          .       ,         ,              ,             .

   (18411931)   ,    -      ,     . ,       XIXXX    .    ,                  .         (1895),              [26 -                .].         (    ),      .        ,      ,    , ,  ,   ,   [27 -  .  . ., 1998. . 109.].     ,     ,    ,  ,   ,     ,         .

            ,   .   .         .                -  ( ).    ,   ,           .

    ,       , .. ,       ,    ,    ?        ,   ,       .

   ,   ,   .  ,     ,    .   ,     ,       .   ,         ,        :

 [ ]   ,            ,         ,    ,      ,             [28 -  .  . . 184.]. 

  ,     ,    : ,   .  ,    ,         ,             [29 -  . . 187.]. ,      ,     ,      ,  ,  ,   ,  ,   ,    .

 ,  ,  (  , )    ,     ,      , ,  ,     . ,    ,   ,        ,   ;    ,    ,     [30 -  . . 195.].       ,  , ,   ,  ,  :

      ,       ,  [31 -  . . 198.],

  ,       ,    .

   ,   ,     ,    ,  ,         ,    .       ,    .

   (18431904),  ,         (1892)        [32 -  public        .].               ,       ,       .

   ,         ,    .  , ,        ,          ,      ,       ,             .  ,   ,    ,    .      ,    ,   ( ),    ,    ,     .   ,     ,      :

      ,    ,     ,       [33 -  .    //  . .:   ; +, 1998. . 377.]. 

    ,      ,    ,     .          (  , ,   ,     ),       ,     . ,          .     ,     ,      :

          ,      ,        ,      ;           ,       ,   [34 -  . . 400.]. 

 , ,     ,       .

  ,            ,  . ,     -       ,    :

  ,  ,      ,  ,  ,    , ,  ,  ,   , ;             , ,    [35 -  .   . . 377.]. 

 ,          ,    ,   .  ,  ,           ,    .       (    )    (    . ),   ?   ,   :        ,          ,       .

    .   ,   ,  ,    .            , , -    ,      .       .

 ,  ,             .        . , ,   , ,          ,   ,       ,   ,    .       ,  ,                  ,        ,  ,  ,   ,    ,       .

  (19252014)    ,  ,       .       ,       (1981).

   ,    ,          ,       .

  ,   ,  ,  -  -໠      .  ,      ,  ,      ,      .         .       .

  ,   ,        ,    .       .           ,     ,     ,      .        ,        ,     . ,  ,         : ,     ,     ,     ,  ,  ,   ,      .                ,   .  ,     ,  ,  .       .

 ,         ,       . ,    ,  ,        ,       .         ,      ,       .

 ,   ,     XIX         .       (  , )   - ,       .      ,         - ,         .  ,       XIX     ,     ,  ,       ,   ,   - .




1.3.     


    ,       XIX     .   -      19001910 ,     ,          ,    ,   -    , ,   .

  (18641920)     .   ,       (1925),      :   .      ,         ,   ( .  ..)         [36 -  .      //  . ., 2003.].  ,   ,     ,     .  ,      ,          .        ,       .

 ,        .          ,  ,     (  ),       .   ,     ,     ,          .

,   ,    ,         .  ,       ,    .

  , -  ,         .       ,   ,    ,   ,     ,         .

, ,            ,      ,    .       ,    .       .           ,     ,  ,        .        ,      ,         .

      ,        (      - )      .           (, ,    ..)   ,       ,     .    ,   ,             .

        .         .   . ,   ,       :  , ,   .          ,         . ,   ,      , .          [37 - . :  . .        //   . 2008. 2 (66). . 35.].

         (19182014).  ,     (1978)  ,         (    ).        :         .      ?    ,      :  (, )  .

      ,           .     .         ,      (  ).           ,      .         .  ,    ,       ,         :  -     ,     ,   ,      .

        (       ),         ,      .        ,      ,  ,           .  ,   ,    ,    .       (   )  .

        :

   ,         .    ,           ,            ,        .  ,  ,  ,         [38 - Burns J. M. Leadership. New York: Harper & Row, 1978.]. 

    ,         ,    .

   (19182010),      ,        ,   .       (1981)    ,     ,     , ,  ,           ,        [39 - Tucker R. C. Politics as Leadership. University of Missouri Press, 1981. . 1516.].

 ,   -,   .              ,           . ,  ,          -,   ,   ,     ,     ,            .    ,  ,    ,       ,     ,       :       ,     ,    ;      ,          .  ,    ,  ,   .

   ,       ,      (19292022).        .     (1987), ,    ,     .

   ,  -      .      ,          ,       [40 -  .  .    . ., 1992. . 7.],       ,       .

 ,        ?,   ,          ,         .              ,  :         ,   ,       ,              .      :    ,       ,          .               .

  ,         ,        ,            .   ,   ,    ,    ,  ,   ,      .        : , , , , , , , , [41 -     .  3.2.].

       ,   ,   ,    .       ,            . ,  ,        ,    ,     ,    .          .  ,  ,       ?    ,     ,      ,      .        ,              .       ,      .

        ,   .  2030-          ,  ,  ,     .    ,         ,   -     [42 - ., :  . .    . ., 1927;  . .   : .  . .; ., 1930.].    (,     )     ,          .

  70-       (19302012),        [43 - .:  . .   . ., 1973.].        .     ,     ,         [44 - ., :  . .     . ., 1978.].

,   80- ,        ,              ,    ,     ,       (19302011).   ,     ,          . ,   ,   ,    ,     ( ).    ,   ,      ,    .  ,         ,   ,   ,     .  ,        ,        .       ,    , ,    ,    ,    , -   (   ,     :  -     ),   ,       .

      ,            .    ,     70- ,         .     80-      . ,    ,       ,     ,     , ,     ..      ,                      ,     - .

   -     ,        .              ,        .


* * *

  ,       -     .     XX          .       ,     ,    .    , ,      ,       ,        .  ,         ,    . ,     ,        ,       .


  

1.            ,     ?

2.       XIX ?        ?

3.       ,     ()?

4.    .     ?

5. ,   ,            ?

6.      .   .    .         ?           ?




   

1. . .  :    . .:  ; , 2005.

2. ..,  . .    : , , :  . .:  , 2006.

3. . . :  ,  : . ., 2000.

4. . .  :   . 6- ., . . .:  , 2022.

5. . .   :  . :   , 2010.

,    

1. . .     . ., 1978.

2. . .  :   //    . 1993. 2.

3. .  .    . ., 1992.

4. .      // .  . 2016. 1.

5. .   // . 1988. 5.

6. . .           //    . 2000. 4 (18). . 6973.

7. . .  : - . :  , 2001.

8. . .     : . .: , 2002.

9. . ,      . .: , 2012.

10. . .        //   . 2008. 2 (66). . 3438.

11. . .  : ,    . : . , 2013.

12. .    . .: :  , 2024.

13. . ,  . ., 1998.

14. . .             //     . 2015. 3.

15. . .    //  .  12:  . 1994. 4.




 2. -    



 ,      ,     -,    .        ,            .      ,       , ..,  ,     ,        .   ,     ,    ,       ,         ,   .        ,     ,      ,      ,   ,    ,         .

       ,         ,      ,     ,     .       ,            ,    .            ,     ,      .          ,    ,    ,   ,        ,     ,      .        ,      ,    ,    , ,    ,    .




2.1.   


      leader (),    , , ,    ,   ,    . .        .      ,         .  ,            ,       leader.    ?     :  shef            , ..    ,      ;  deckleur      , ,     ; guide,   ,   ,   ,        ,      (   ,     );      dirigeant,  ,            , ..       [45 -  .  .    . ., 1992. . 16.].

       ?   . ,    ,         , ..   .  , ,  ,     -  , ,   ,               ,      .

        .      :     ? ,        -              ,       .         ,       ,    ,     ,      .   ,     ,          ,        ,      ,    ,  , - ,   , , ,  ,   ..                    .

  ,         ,  ,  , ,      . , ,    XIX           ,      :   11-  (18301832, . . ),  . .   . .  (18311834),  . .  (18311839),    (18261827)  .[46 -  .:  . .     :    // . 2023. . 14. 6 (128).]    ,      ,    ,   ,       .

                .      ,      ,         .             ? ,    ,    ,      , ..        [47 -  . . 18.]. ,         ,     .      ,     (    )   :

 ;

 ;

  (    ,    -  );

  (      );

  (  )[48 -  . .,  .,  .  . ., 1999. . 518519.].

     . .      ,        ,    ,    [49 -  . .   :  . :   , 2010. . 53.],          : , , , ,        [50 -          3.1.].

       ,    -  ,        ,        ,         .     ,          , ,   . . ,        [51 -  . .   . . 54.].

        . . ,         ,        ( .  . .),    ( )             (, , )    ( .  . .)    [52 -  . . :  ,  : . ., 2000. . 145.].

     ,      . ,  ,          ,     .       -      ,          .

     ,     ,         :   ,     .           . ,       - (   ),   - ,     (    ,     , ).     ,  .. ,          ,        ,      /,  ,           [53 -  . .,  . .      //   .  18.   . 2016. 4. . 146.].

     .

                (, , , ).

    /   ,         ,  ,      .

 ,                   .

        ,  .

        :

    - ,             ,     /     ,    /             .




2.2.     


             ,      ,      .    .

  ,            .

           (19041978)     (1974).     ,  ,     ,    :

1.   (..   -  ,   , ,    ).

2.  ,         .

3.  , ,   .

4.   ( ,         ,  ,     ,    ).

5.    .

6. (   ):  ,       .

7.     (       ).

8.    .

9.  (         ).

10. ,          ,      ,      .

11.     (     ,     ).

   (       )    . . ,     :

 ,  ,     ,       , ..  ,       ,    .

 ,    ,   ,            .

,     , ..         .

  ,     .

,       ,           .

,      .

-  ,           [54 -  . .  :   . 6- ., . . .:  , 2022. . 192196.].

        .        ,          .    ,          .

- ,           .   ,  ,   ,   -  , ,      ,   .       . , . , . .

- ,        ,   .        . . , . , . ,       . , . , . .

 ,      ,       .                .     . , . , .   .             ,     ( )     :       ,   , ..   ; -    ,      ;                   /  ,          .

 ,       ,     (18481923)    (18581941).      ,       ,  ,  ,         ,   .  ,      :      .     , ,   ,       ,     .  ,     ,        ,   .

,   ,    ,    ,  ,      .   ,            .       ,       ,    ,            .

        ,       .       (18931953),             .         ,      ,       .        ,      ,     ,    :       ,        .

              ,   1987          .    .        ,                  .              ,   ,   ,       .

 ,    ,             [55 -       3.1.],           .       ,                .        ,    -  ,    -   .

        ,      .    ,            ,     ,  -   .            . . -, . . ,     . .   . . .

 ,          . ,     ,   [56 -        2.3.]        ,      .  ,         (18221911),    .        ,    ,     ,       ,     ,    :             .

   ,               ,       ,        ,    ,       .

    ,     ,   ,   ,      .  ,      -      ,    ,         ,   ,        () , ..   ,    .                    .                ,          .

      -,         (19021978).       (1930)          (,   ),             .  ,        .

   -      (19302018),     ,            -   .        ,    :  ,    (1969),   :    (1982),    :     1954  1965. (1989,   . ),   :         (2000)  .

          ,       ,           ,   ,     .  ,              ,                .  ,     ,              ߻.            ,     ,  ,  ,  ,     .

   30-      -    ,           .        . , .  , . , . . -, . . .           ,       . . . -    -       .

            ,    ,  .        ,       .

          (  , ,    ..),      .           ,        ,         -    .    ,  ,        ,    ,        ,   ,      .

-     XX      ,     .     ,   (  )    ,       .        ,        .   ,      ,   , ..    ,   .

  XX        ,        ,        .  ,          :     ,       ,     ,     .




2.3.   


  XX ,       ,   ,    ,       ,  ,           .    ,            .     ,   ,        ,      ,  ,       ,      .

       ,        .

             ( ),      .

     .          1.1.       ,         ,      ,  ,       .     ,       ,    ,     ,  (  ,        ).

               .      ,     ,      .      .        (1991)       :

      ,             ,  . <>    ,     ,     , , , ,    .      ;     ,     .            ,     [57 -  .    / . .  . . . . .:  , 1996. . 335.]. 

           . ,     :       ,      [58 - Bogardus E. Leaders and leadership. New York, 1934. P. 138.].

 ,      ,       ,      . ,   1940  .         ,        .         ,     79 .      , ,  ,  , .              ,   .          ,       .  ,   65%      , 20%  , 5%  [59 - .:  . .  :  . .: , 2007. . 33;  /  . . . . ., 1999. . 192.].

 1948  . ,  ,  1959 , .        .       124   :

 ;

 ;

  ;

;

;

;

 .

.     , ,    ,  .

 1967    , . ,   20     80 ,         .

 ,                ,       :   , ,  ,       ,     .

  ,      . ,  1970-     ,       ,  , ,     ,  .  ,     ,    ,     ,    1974     .         , :

1)   .       ,         XX : ,  , , , ,  ,   ,  (,       ),   (      ,    ),        , ;

2)     .      ,      25  : , , ;

3)    .      ,  , ,    : , , , ,   ,   (  ,     ),   ;

4)     : ,   , ,  , .




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/pages/biblio_book/?art=72757195)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes








1


., : Kelley R. In Praise of Followers // Harvard Business Review. 1988. Vol. 66. N. 6. P. 142148; Idem. The Power of Followership. How to create leaders people want to follow and followers who lead themselves. New York: Doubleday, 1992. 347 .




2


., :  .   .        . .:  , 2009.




3


 .




4


.:  . .    // .  . 2023. 3. . 181191.




5


 .




6


.   //  . . 1. ., 1972. . 174.




7


 :  . . . ., 1995. . 12.




8


   /  . . . . ., 1996. . 29.




9


   /  . . . . ., 1996. . 29.




10


. :  . .  : 2. : , 1997. . 1. . 624.




11


. . . . .: , 1998. . 450.




12


. . . . .: , 1998. . 780.




13


.  // .: 4. .: , 1983. . 4. . 551.




14


.   //  . . 83.




15


 . . 78.




16


 . . 82.




17


 . . .: , 1990. . 49.




18


 . . .: , 1990. . 67.




19


 . . 51.




20


 . . . 51.




21


, :  . .      //   . 2017. 32 (43). . 7678.




22


 .     . .; : ; , 2001. . 158.




23


 . ,      . .: , 2008. . 7.




24


 . ,      . . 159.




25


 . . .: 6. . 2. ., 1896. . 349.




26


               .




27


 .  . ., 1998. . 109.




28


 .  . . 184.




29


 . . 187.




30


 . . 195.




31


 . . 198.




32


 public        .




33


 .    //  . .:   ; +, 1998. . 377.




34


 . . 400.




35


 .   . . 377.




36


 .      //  . ., 2003.




37


. :  . .        //   . 2008. 2 (66). . 35.




38


Burns J. M. Leadership. New York: Harper & Row, 1978.




39


Tucker R. C. Politics as Leadership. University of Missouri Press, 1981. . 1516.




40


 .  .    . ., 1992. . 7.




41


    .  3.2.




42


., :  . .    . ., 1927;  . .   : .  . .; ., 1930.




43


.:  . .   . ., 1973.




44


., :  . .     . ., 1978.




45


 .  .    . ., 1992. . 16.




46


 .:  . .     :    // . 2023. . 14. 6 (128).




47


 . . 18.




48


 . .,  .,  .  . ., 1999. . 518519.




49


 . .   :  . :   , 2010. . 53.




50


         3.1.




51


 . .   . . 54.




52


 . . :  ,  : . ., 2000. . 145.




53


 . .,  . .      //   .  18.   . 2016. 4. . 146.




54


 . .  :   . 6- ., . . .:  , 2022. . 192196.




55


      3.1.




56


       2.3.




57


 .    / . .  . . . . .:  , 1996. . 335.




58


Bogardus E. Leaders and leadership. New York, 1934. P. 138.




59


.:  . .  :  . .: , 2007. . 33;  /  . . . . ., 1999. . 192.


