# Дана и Бетса

Вахит Умарсултанович Хаджимурадов

История молодой девушки Бетса и юноши Дана, которые любят друг друга. Помехой является то, что они относятся к разным родовым тайпам.

Даний Бетсай. (Киносценари)


Дана – 11 классера дешархо.

Бетса – 11 классера дешархо.

Деши – Данин нана.

Дени – Данин доттаг1.

Дуда – Данин ден ваша

Чаборз – Бетсан да.

Сацита – Бетсан нана.

Берс – Чаборзан жимахволу ваша.

Казбек – Бетсан ваша.

Зезаг – Бетсаца цхьана партина т1ехь 1аш йолу дешархо, накъост.

1абдул – 11 классера дешархо.

Мохьалт– 1абдулан да.

Зарема – Дана везаш йолу, 11 классера дешархо.

Пет1мат – Заремин накъост.

Малена – Заремин накъост.


ЭКСТ. ИНТ. ДЕ. ВАЛАРГТ1ЕРА ЦХЬАНА ШКОЛАНА КЛАСС.

11 классехь йоьдуш урок ю. 50-60 шо долуш йолчу хьехархочо ц1ахь бан болх ло дешархошна. Хеза урок чекхйолуш бека горгали. Хьехархочо урок чекхяьлла олий хаам бо.


ЦХЬАНА ПАРТИ Т1ЕХЬ 1АШ ШИ ЙО1: Куц, кеп а долуш тайначу дег1ехь 11 классера ши дешархо Бета а, Зезаг а. Нохчийн кепехь коьрта техкина йовлакхаш, халла къасттал балдех хьаькхина басар ду шинне а.


Зезагас сихлой шен книгаш т1оьрмигна чу юхку. Къайлаха жимчу куьзгана чу а хьожуш, шен уллохь 1аш йолчу накъостана Бетина лерге таь1а.


ЗЕЗАГ.

Бета, сиха лелахь! Йитахь и книгаш партина т1ехь, х1ума а хир дац царна. Арахь дуьне серладаьккхина б1аьстенан малх бу, сиха араялийтахь вайшиъ.


Собар ца тоьуш хьала а г1оттий не1арехьа д1айолало.


БЕТСА.

Елакъежа. Йоьшучу книгана т1ехь п1елгаца билгало йо.


Кестта экзаменаш ю, ткъа хьан дагахь б1аьсте бен х1ума дац! Хьан «садуург» араваьлла хир ма вац х1инца а.

ЗЕЗАГ.

Дера хир ву тоххарехь школан ков ларош лаьтташ-м и!

БЕТСА.

Д1аяло делахь сихло! Со т1аьхьакхуьур ю хьуна жимма 1ийна.

ЗЕЗАГ.

Дика ду делахь. Хьен ма лолахь!


Классан не1арехьа д1ахьоду, кхин цкъа а къайлаха куьзган чу а хьожуш.


Хьехархо а, дешархой а сихбелла арабовлу оцу хенахь


БЕТСА.

Книгаш, тетрадаш т1оьрмигна чу а духкий, араяла д1айолало.


Лекхуочу оьздачу дег1ехь волу классера жима стаг Дана, сиха шен меттера хьалаг1оттуш, йо1ан улло вог1у.


ДАНА.

Бетса, собардехьа цхьажимма.

БЕТСА .

Соьга хьоьжуш Зезаг ю арахь, Х1ун ала воллура хьо, Дана?

ДАНА.

Аса хьайга селхана яздина кехат дийшарий ахьа?

БЕТСА.

Дийшира… Амма эрна яздина кехат ду и…


Жимма эхь хеташ соцу йо1.


ДАНА.

Стенна?

БЕТСА.

Дера вайшинна юкъахь цхьа а юкъаметтиг хилан йиш яц.

ДАНА.

Х1унда боху ахьа иштта? Со оццул ч1ог1а ца веза хьуна?


К1ант ца кхеташ жимма аз доьхна ша лаьттачохь д1асахьаьвза.


БЕТСА.

Хьоьга безама-м муьлхачу а йоь1ан г1ура бу… Амма и тхан да а, ден ваша а ца вевза-кх хьуна.

ДАНА.

Аса хоьттург-м хьан дог-ойла яй. Хьан дена ца лаьа шен йо1 ирс долуш хуьлийла?

БЕТСА.

Со хьоьца къамел деш хиллий хаахь а реза хир вац-кх и тхан да.

ДАНА.

Шун да ца вуьйцу аса-м хьоьга… Хьо хьуо реза юй соьца гергарло леладан. Сан кехатана жоп лохьа, ва Бетса. Х1ара шолг1а де ду-кх аса кехат яздина, сан ойла дешарна т1е ца йоьду. Хьуна ма-хаъъара, жима волуш дуьйна ву со хьан сибат бен х1окху доккхачу дуьненчохь кхин х1ума ца гуш лелаш волу.

БЕТСА.

Арахь б1аьстенан къегина малх ма бу. Ара а валий цуьнга хьажа.

ДАНА.

Хьоьга хьаьжича оцу маьлхан серло эшна хетало-кх суна.

БЕТСА.

Вайн классера Зарема ма-ю хьан ц1е бен кхин дуьненчохь ц1е а йоцуш санна лелаш. Цуьнца х1унда ца лоху ахьа юкъаметтиг?

Классана чохь шаьшшиъ бен кхин стагга а ца хилар гой, сагаттадеш не1арехьа хьожу.

ДАНА.

Зарема-м дика йо1 яра, амма сан ойла хьуна т1аьхьа лелаш ю. Са дан х1ума дац оцунна. Суна чохь са а долуш, кхин и ойла хийцалур йолуш а яц.

БЕТСА.

Дана, иштта ч1ог1а еза хьуна со?


Жимма йоьхна хилар гуш ду йуьхь т1ехь.


ДАНА.

Сайн сил дукха…


Не1 йоьллуш чухьожу Зезаг. Цецйолий бага г1аттийначохь юьсу. Не1 д1акъовлий къевлайолу. Юха а не1 схьайоьллу сиха. Чуйог1у.


ЗЕЗАГ

Бета! Хьоьга хьежа к1адъелла со-м. Хьо х1ун деш ю кху чохь? Вайн паралельни 11 классера 1абдулас хьоьга схьакхайкха аьлла яийтина-кх со. Х1ун ала аса цуьнга?

БЕТСА.

Со д1айог1у… х1инцца.

ЗЕЗАГ

Хьо хьаьнца лаьтташ яра хьан ц1ахь д1ахаахь, хьол декъаза йо1 яц-кх х1окху йоккхачу Валаргт1ехь.


Йо1 корта а ластабой арайолу классера.


ДАНА.

Суна жоп а ца луш, 1абдулас кхайкхича цига д1аяха ма сихъелла хьо, Бетса.

БЕТСА.

1абдул со жима йолуш дуьйна суна хьехош ву церан ц1ерачара… Амма сан т1ехь ойла соцуш к1ант-м вац и, церан тайпа доккха делахь а, церан да а ден вежарий а хьал долуш белахь а. Цхьайтта шарахь, дешарца бала боцуш, кисина ши куьйг а доьллина лелаш ву и наггахь бен классе чу а ца воьдуш.

ДАНА.

Иштта делахь а, цо кхайкхича, и волчу яхан сиха ма ю хьо.

БЕТСА.

Сиха елахьара-м тоххарехь д1аяхана хир яра со.

ДАНА.

Бехк ма биллалахь суна, Бетса. Хьо кхечу к1антаца лаьтташ гар суна ч1ог1а лазам бу!

БЕТСА

Со-м и тергалвийр волуш а яцара, тхан ц1еранаш реза хир бац суна, аса 1абдулас бохург ца дахь. Тхан дена г1алахь хьаькиман болх нисбина 1абдулан дас. Цуьнан ден вежарий а, церан баккхий к1ентий а шаберш даккхийра даржаш карахь долуш белхаш деш бу вайн г1алахь. Х1окху юьртахь уггар доккхачу думхойн тайпана а бу уьш… Йо1ана цу лаха, аьлла боху вайн дайша…

ДАНА.

«Ирс», «безам» боху дешнаш девзаш ца хилла техьа оцу вайн дайшна?

БЕТСА.

Дана, аса доьху хьоьга, сайна бехк ца биллар. Со сайн ц1ерачара бохург ца дича ера яц. Ахьа хьайна кхин йо1 лахахьа. Лахахьа, хьо дешарах а дика кхеташ ву, хьо муьлххачу а институте деша вахалур ву. Оьзда, дика к1ант а ву хьо… Хьоьга сатесина дукха мехкарий бу…


Классера араяла д1айолало Бетса.


Д1айолаеллачу йо1ана йишйоьхна т1аьхьа вист хуьлу Дана.


ДАНА.

Бетса, йо1-м т1орказ чохь лаха безаш болу маха баций. Йо1-м даго хоржуш болу безам буй! Сан даго хьо хаьржина. Цхьаъ.


Б1аьргах даьлла хи д1а а доккхуш классана чуьра арайолу Бетса.


Дана воьхна вуьсу. Партана т1е охьалахло. Ойлане волу.

К1АНТАНА ДУЬХЬАЛА ТОСУ СУРТ: зазадаьллачу диттийн гаьннашна юккъехь йоьлуш йолчу Бетсан сурт. Ц1аьххьана цунна улло кхочу 1абдул. И Бетсага хьожуш велакъежа.


Дана парти т1ера хьалаэккхий, сиха не1арах араэккха.


ЭКСТ. (НАТ.) ДЕ. ШКОЛАН УЬЙТ1Е. БОВХА ХЬАЬЖИНА Б1АЬСТЕНАН МАЛХ. Дана школана коьрта не1арах араволу. Школана уьйтахь ловзуш д1аса уьдуш бераш. Данина геннара го: школана йистехьо, сонехь лаьтташ ду 1абдуллий, Бетсай. Бетсана пхьаьрсах куьйг а тесина уллохь лаьтташ Зезаг а ю. Дана догдоьхина лаьтташ ву геннара цаьрга хьоьжуш.


Данин классера зудабераш дешархой Зарема, Пет1мат, Малена Данина улло г1урту.


ЗАРЕМА

Дана, хьо ма кхоьлина ву х1окху малххьаьжинчу б1аьстенан дийнахь.


Шега луьйш йолу Заремин аз ца хезаш, ойла д1аяхана лаьтта Дана.


ПЕТ1МАТ

Дера, Зарема, оцу к1ентан корта генахь бу моьттуш ма ю

со-м.


Шена халахетар накъостех къайладаккха г1уртуш, Данина улло т1ехуьлу Зарема.


ЗАРЕМА

Дана, хьуна турмал лой аса? Дика гур ду хьуна, Бетса 1абдулана муха елакъежа. Нехан ирсах ма хьегахь, хьайниг лахахь.


Заремас аьлларг ца хеза, ойланашка ваханчу Данина.


ЗАРЕМА

Дана!

ДАНА

Х1а? Х1у элира ахьа? Бетса… Бетса-м суна турмал ца хилча а дика го, седа ца ган йиш юй хазачу буьйсана! Хьо гур ярий техьа цхьанна а телескоп хилча а?

ЗАРЕМА

Дера гур ю, оцу есачу стиглахь буьйсана седарчий а ца лоьхуш, ахьа дийнахь малх лахахь-м!

ДАНА

Ахьа астрономи дика ца 1амийна моьтту суна. Малх а ма бу седа. Амма стиглахь цхьаъ бен бац-кх и седа а.

ЗАРЕМА

Цхьажимма дешар а дитина, хьо гонаха д1асахьажахь гура ду хьуна, гонаха маьлхаш а, зезагаш санна дукха хилар.


Даниний, Зареминий улло хуьлу Малена а, Пет1мат а.


ПЕТ1МАТ

Дера, Зарема, Дана а Ромео санна шен Джульетта бен кхин цхьа а йо1 гуш ву моьттуш яц со. Ромеох хилларг хаьа-кх вайна массарна а.


Зудабераш кхин тергал ца деш, уьш шаьш дуьтуш школана ц1а чу воьду Дана.


МАЛЕНА

Х1ун хилла цунахь?


Шега дуьйцург ца хезаш, Данина т1аьхьахьоьжуш лаьтта Зарема.


ПЕТ1МАТ

Малена, ахьа Вильям Шекспиран «Ромео а, Джульетта а» трагедии ца ешна моьтту суна.

МАЛЕНА

Цо х1ун дуьйцу? Х1окху цхьайтта шарахь хьажимма бен йоцу Тургеневан «Муму» еша а карх ца долуш йолчу аса муха йоьшур ю оццул йоккха произведени?

ПЕТ1МАТ

Аса видиодиск лур ду хьоьга, кино хьажа-м карх дериг ма хир ду хьан?

МАЛЕНА

Дера кхин ахьа а Шекспиран трагеди еша г1ерташ къахьегна моьттуш ма яц со, стенна делахь а. Дискана т1ера кинофильме хьаьжина хир ю-кх.


Х1иллане хьожу Малена Пет1мате.


ПЕТ1МАТ

Х1ун бен дарара иза-м. Чекх муха йолу хиъчхьана.

МАЛЕНА

Ткъа муха йолу и чекх?

ЗАРЕМА

Дана…, аьлча а, Ромео цхьаннена а ца кхочуш чекхйолу-кх.

МАЛЕНА

И бохург х1ун ду? Зарема, Петька! Ма к1амдайша сан са, алийша х1ун хилира Ромеох! Шуна со дика ма евза, со х1инцца иккхина д1аг1ур ю-кх, цунах х1ун хилла ца хаьахь!

ЗАРЕМА

Ромео д1овш а мелла велла д1авелира…

МАЛЕНА

И бохург х1ун ду? И саннарг бусалба стагана мегаш х1ума ма дац!

ПЕТ1МАТ

Хьоьга хьан аьлла ингалсаш бусалба бу?

МАЛЕНА

Ромео ингалсан къомах хилла?

ЗАРЕМА

Хилла дера.

МАЛЕНА

Собар дехьа, керста нахана а ма дац д1овш а мелла вала магош. Ткъа, цуьнан т1ехьийзачу йо1ах х1ун хилира? И 1абдулега маре-м ца яхара, ЕГЭ д1аяллалц собар а ца деш?

ЗАРЕМА

Ахьа х1ун 1абдул вуьйцу? Ингалсехь!

МАЛЕНА

Аса-м ала дашна бохура. Ткъа хьаьнга маре яхара Джульетта?

ЗАРЕМА

Иза а елла д1аелира, ша-шена шаьлта а тоьхна.

МАЛЕНА

Ой, шаьлта ира ма ю. Шена автомат тоха мегар дацара цо, и ира шаьлта а ца 1уьттуш шех?

ПЕТ1МАТ

Хьо гена йолуш йоллу, йо1. Джульетта ехачу хенахь автоматаш ца хилла.

МАЛЕНА

Ткъа мичхьа хилла автоматаш?

ЗАРЕМА

Россехь, Тула-г1алахь заводехь еш, йина йовлаза хилла-кх, Джульетта схьакхачале бохуш.


ШКОЛАНА УЬЙТ1АХЬ ТОКАН ГОРГАЛИ БЕКАШ ХЕЗА. Массо а бераш школана чухьоьлху.


Заремий, Пет1матий школана чуяха д1айолало.


Малена а зудаберашна т1аьхьайолало. Соцунг1а хуьлуш юьсу ц1аьххьана.


МАЛЕНА

Зудабераш! Уггар коьртаниг ма ца элира аша соьга! Ромеос Джульеттина шаьлта х1унда туьйхира?


ИНТ. КЛАСС. УРОК Ю ЙОЬДУШ. Даний, Дени цхьана партии т1ехь 1аш ву. Хабар меллаша дуьйцу шиммо а, хьехархочунна ца хазийта.


ДЕНИ

Дан, хьо кхалла г1ерташ болу 1аж, лекхачу керта т1ехьа кхиъна бу. Бетсан йоккхаха йолчу йишина т1ехула вайн юьртахь хилла дов дага ца дог1у хьуна? Малх-Аьзни шена везаш волчу к1анте маре яха г1оьртинера. Амма цу к1ентан тайпанца геннара дов хиллера думхойн тайпана. Ц1ера ара а дахале хилла дов. Ч1ира!

ДАНА

Сан ма дац думхошца цхьа а дов. Аса мила вийна церан?

ДЕНИ

Ца хаьа суна-м. Бетсан да Чаборз ч1ог1а сонта стаг ву. 1абдулин да Болатсар-м вийца оьшуш а вац. Иза-м ша «новый русский» хеташ ву.

ДАНА

«Новый русский» муха хуьлу цунах «старый» чеченски муцар а йина? Т1ехула т1е «новый русский» мухха велахь а бизнесмен ма ву. Ткъа Болатсарас 1едалан ахча ду лачкъош дериг. Цунах бахамаш а бина охьахиина и. Чаборз а, цуьнан вежарий а шен оцу шайт1ана гуона юккъе уозийна цо.

ДЕНИ

Доттаг1, со-м ахьа дицдина моьттуш вара, церан «тобана» юккъехь Чаборзар а хилар. Уьш цхьана думхойн тайпана бу. Хьайн оза муц1ар а йина оцу думхошна юккъехь товш хир вац хьо, Дан. 1адйита и йо1.

ДАНА

Йо1 ледара юй?

ДЕНИ

Йо1-м паччахьан йо1ах а лур йоцуш ю. И бакъ ду.

ДАНА

Ткъа хьан ваша муха к1ант ву?

ДЕНИ

Хьо ледара к1ант велхьара-м аса иштта са а гаттадийр дацара оцу балхана.

ДАНА

Т1аккха со вухавер воцийла а, хьуна суначул а дика хууш ду-кх.

ДЕНИ

Хьашт доцург-м ду ахьа кегош дериг, амма со хьан доттаг1 ву. Со дуьненчу волуш кхелхина сан нана. Хьан нанас Дешис нанас санна шен шурийца кхаьбна со а, хьо санна. Вайшиъ цхьана агана чохь 1иллина ву шала вина ши ваша санна. Ахьа диначунна т1аьхьа а х1оьттина вала а кийча а ву со. И хьуна хууш ду…


Данас шен куьйг Денин куьйга т1е а дуьллий юкъахдоккху цуьнан хабар.


ИНТ. КЛАСС. Урок чекхйолу, горгали бека. Массо а, шайн т1оьрмигашна чу книгаш а гулйой, арабовлу не1арехьа буьйлало.


Дени книгаш тетрадаш шен т1оьрмигна чу гулдеш хьенвелла.


Дана Денига хьоьжуш лаьттий, не1арехьа д1аволало.


ДАНА

Ден, т1аьхьакхуьур хьо!


НАТ. ДЕ. ШКОЛАНАН УЬЙТ1Е. Школана чуьра арадовлуш бераш ду.


Йистехьуо арахь лаьтташ 1абдул ву, шен накъосташца. И урокехь хилла а вац. Дана волчу аг1ора п1елг а хьажош ца вашарца цхьаъ-м олу 1абдулас шен накъосташка.

Ша волчу аг1ора п1елг хьажош го Данина. И нийсса 1абдулна а, цуьнан накъосташна а т1е воьду.


ДАНА

Салам1алайкум! 1абдул, и п1елг суна т1е хьажийра ахьа?


Ца вешаш велакъежа 1абдул, бат а саттош.


1АБДУЛ

Сайна луъуча хьажон сан п1елг бу-кх х1ара!

ДАНА

П1елг-м хьан бу, амма ахьа и п1елг т1ехьежош волу со вац хьан, Далла бу хастам!

1АБДУЛ

Сан велахьара-м хьайн ирс дара хьан! Хьайн тайпа а, тукхам а долуш стаг хир вара хьо!

ДАНА

Цхьанна а нохчийн тайпана ала-м х1ума дацара, ша х1уьттарена ца алахь. Амма хьо санна болчу нехан тайпа ша-тайпа ду! Оцу тайпана хиллал верстина а вац со! Шу санна нехан къа дууш вехаш а вац со! Хьо саннарчу нехан тайпана хиллал осала а вац со!

1АБДУЛ

Аса хьуна хьажийнарг п1елг бен бацара, амма аса х1инца хьуна хьажон дериг х1ара т1ара ду! И лалой хьажал хьайн бете!


1абдулас ластош т1ара туху Данина.


Т1ара хьакхаделла далале, боцца буй тухий муьшгали санна вожаво Данас 1абдул.


1абдулан накъостий т1елета Данина. Оцу хенахь т1екхочу Дени а. Жимма тасабелчул т1аьхьа бухабовлу 1абдулан накъостий. 1абдулан т1ера ченаш д1айохуш, иза ц1анван х1утту уьш.


Бетах ц1ийш д1аса а хьоькхуш буьрса геннара б1аьргаш къерзадо 1абдулас Данина.


1АБДУЛ

Собар де ахьа! Ас бийр бу хьан болх! Аса «Стечкин» хьуна ца еттахь, аса дуьйцург дош дац-кх хьуна!


Дана самукъадолуш велало. Ца вешаш хьожу 1абдулига.


ДАНА

Хьайн дас нехан къа а дууш эцна йолу тапча тоха воллу хьо суна? Эхь ду хьуна и! Айхьа болх а бина, ахча а даьккхина, цунах эцна тапча тохар-м ша дара. Амма шуна болх х1ун ю-м ца хаьа!


Ц1аьххьана хьаьжаюккъе шед беш хьожу Дана 1абдулига.


ДАНА

Кхин со волчу аг1ора ахьа п1елг хьажабе ахьа, хьуо вахьахь!


Денигахьа воьрзу Дана, оьг1азвахарх васталой самукъне велакъежа.


ДАНА

Вало, сан ваша, иштта сингаттаме а ца хилла х1ара дуьне-м! Хьажахь, малх бац и д1о схьакъерзаш бериг!


Даний, Дений, шаьш тасалучу хенахь охьакхийсина шайн т1оьрмигаш кара а оьций, ц1авахан д1аволало.


ИНТ. ШУЬЙРА ЧОЬ. Ц1ЕНКЪАЮККЪЕХЬ ЛАЬТТАШ СТОЛ. СОНЕХЬ, ПЕШАТ1ЕХЬ КЕЧЛУШ, ЯЙНЧУЬРА 1АЮЬЙЛУШ ХААЛУШ, ЮУРГ Ю. Юкъах йихкина фартук а йолуш, белша т1е оьллина жима гата а долуш, Данин нана Деши ю шен к1ант школера ц1аваре сатесина корах арахьоьжуш лаьтташ.


Арара чувог1учуьнан г1овг1а а хезий дуьхьала йолало Деши.


Оцу хенахь не1 а йоьллуш чуволу Дана.


Нанна велакъежа и. Мараэккха, шаьш ганза дуккха а хан йолуш санна.


ДЕШИ

Ой, ганза шо долуш санна маралелхаш ма ву хьо, ва к1ант! Муха д1аевлира урокаш? Дени мичхьа ву?

ДАНА

Шарахь ца гича санна сагаттделла сан хьуна, нана. Ден х1инцца схьакхочур ву, мерз багийча Сир Дин санна.

ДЕШИ

Хьо-х воккха к1ант ву. Кестта институте деша ваха а веза хьан. Цигахь со хир ма яц хьуна уллохь.

ДАНА

Х1умма а дац, нана, ас ректоре дехар дийра ду: хьо а сайца лекцешка эхийта бакъо ло аьлла. Цхьана доьшур ду вайша, нана!


Къовлуш кхин цкъа а мара юллу нана к1анта.


Деши елало.


ДЕШИ

Вало хьайн куьйгаш дила сиха, «студент». Ас йовха юург столана т1е охьайуьллушехь.


Дана куьйгаш дила дехьа чу волу. Цигара схьа хеза аз.


ДАНА

Нана, аса ойла хийцина сайн. Со деша юридически факультете ца вахача вер вац.


Деши стола т1е юург охьаюьллуш ю.


ДЕШИ

И бохург х1ун ду? Хьо-х жима волуш дуьйна лор хила лууш вара.

ДАНА

Вайн къоман коьшкала а хевшина, цуьнан ц1ий муьйлуш 1аш дукха нах бу. Цаьрца къийсам латталур бац, лор болх а беш.

ДЕШИ

«Адамашна могашалла ялар. Цулла доккха х1ума хир дац!», баьхнарг хьо вацара х1инццалца?


Сехьа чу а волу к1ант.


ДАНА

Вайн махкахь боккха бохам а беш т1ом хилла. Адамаш оцу т1амо човхийна кхерийна ду. Ткъа х1инцалера цхьаболу чиновникаш и адамаш кхин а ч1ог1а охьата1адеш, церан хьакъ дууш бу. Цаьрца къийсам латто беза хьалакхуьучу кегийрхоша. Оцу къийсамца хьекъал долу нах бен ларалур бац. Къийсам законан т1ера а ца волуш д1акхехьан юристан бен ницкъа кхочур бац. Цундела хийцина аса сайн ойла.


Дог доьхна к1анте хьоьжуш лаьтта Деши, юург охьайилла а дицделла.


ДЕШИ

Делахь к1ант ма диканиг ца хьоьху сан даго. Вайн къам иштта 1овдал а ма дац. Шен-шен хан ю х1умана. Цхьа хан йог1ура ю и чиновникаш адамаша шайн гира охьакхуьйсуш а.

ДАНА

И боху-кх аса а. И хан т1е муха кхочур ю, къоман хьекъал долу нах орцаха ца бевлача?

ДЕШИ

Хьо хьуо цхьаъ д1аг1ертарх х1умма а хийцалур дац! Хьо х1аллак хир ву, хьайн да санна. Къар валан хууш вацара иза а. Цхьана стеган ницкъа кхочур бац б1енна дуьхьала къийса. Хьайна лор болх харжахьара ахьа, к1ант. Сан дехар ду хьоьга!

ДАНА

Дика ду, нана, хьан омра суна уггар деза ду х1окху дуьненчохь. Амма соьга-м шиъ-кхоъ а институт чекхъяккхалур ю. Хьан к1ант «Дашо мидална» школа чекхйоккхуш ву! Ницкъа а сан тоьур бу. Са ма гаттадехьа, нана!


Юург стол т1е охьайилла йолало Деши. Соцунг1а хуьлуш к1анте хьожу, цхьаъ-м дагадеъча санна, елаялар а гойтуш.


ДЕШИ

Ванах, Дана, хьо тахана ма тамашена, г1овг1ане ву. Х1умма а хиллий школехь? Алахьа соьга.


Юучу х1умана юккъехула, юуург мерза хилар а гойтуш къежа Дана нанна.


ДАНА

Нана, са ма гаттадехьа цхьана а х1умана. Хьан к1ант ледара велахь со бехке ву-кх хьуна!


Ша кечъйина юург дика нисъяларх самукъадолуш к1антана гунаха хьаьвза Деша.


ДЕШИ

Х1умма яал ахьа. Хьажал, алсама жижг а кхоллуш.

ДАНА

Нана, деша вахале хьалха зуда ялийча х1ун дара техьа аса?


Цецйолуш, куьйг шен бетана т1е хьо Дешис. Соцуш к1анте хьожу.


ДЕШИ

Суна хаара цхьаъ-м хиллийла тахана шун школехь. Т1аккха мила ю и? Дийцал!


Х1ума юучура соций, хазачу ойлано 1ехавой т1емаваьлча санна хуьлу Дана.


ДАНА

Э-э, нана, дера ю и ша и паччахьан йо1 санна хаза а, хьекъал долуш а, дика а …

ДЕШИ

Оццул хьуьнарш долуш-м паччахьан йо1 а ца хуьлу. Йийцал, нанина, мила ю и. Аса эр ду хьоьга и муха йо1 ю-м. Со х1окху юьртахь хьалакхиъна ма ю. Суна ца девзаш кху юьртахь цхьа а ж1аьла а дац.


Шен хазчу ойланашкара стиглара лаьтта вуссуш санна хуьлу Дана.


ДАНА

Деллахь, х1окху юьртара ж1аьлеш а довза дезар ду моьттуш дера ву со, оцу йо1ана т1екхачале-м. Ма тамашена дуьне ду-кх х1ара дуьне. Йо1 дика а, хаза а, оьзда а хуьлу… ткъа цуьнан да ша и бакъдолу ж1аьла санна хуьлу… акха ж1аьла.

ДЕШИ

Ванах, хьена мила ю и? Алий валахь, Дана. Ма диканиг ца хьоьху-кх суна оцу хьан дешнаша.

ДАНА

Чаборзан йо1 Бетса ю-кх. Тхан классехь доьшуш ю и. Дага ца йог1у хьуна, аса тхо хьалхар классехь доьшуш долуш «и йо1 бен ялор яц аса» аьллера-кх цунна.


Шен к1ентан жималла дагайог1ий, елало Деши.


ДЕШИ

Х1а-а-а, дагайог1у суна!

Хьо-м и хьалхара классехь волуш яло г1ерташ вара. Хьажахьа, ма сиха а йоьду хан д1а. Селхана долуш санна ду-кх и.

ДАНА

Оцу хенахь суна схьаялон езаш ма хиллера ахьа и, нана.


Цхьаъ-м дагадог1ий, ша-шен ойланах кхоьлина хуьлу Деши. Йовлакхан маь1игца, ц1аьххьана т1ехьаьдда, б1аьрхи д1адоккху)


ДЕШИ

Дера, к1ант, ж1аьлеш хилла а ца 1а цуьнан дай, ден вежарий-м. Уьш-м бакъйолу акхарой ю. Хьайн ден кхолламах хьо к1елхьара ваккхар доьхуш 1ийнера-кх со Деле. Цхьаъ бен ма вац хьо а, хьайн да санна. Ца къарлуш хьалхарчу т1амт1ехь вайна д1авели.

Ма къонахийн зама яцар-кх х1ара. Къонах ву аьлла хеташ вериг а х1аллакхуьлуш зама ю-кх.

ДАНА

Ма ала иштта, нана. Нохчийн къомана даима а эшна шен дика к1ентий. Нохчийн къомана даима хила а хилла дика к1ентий. Царнна т1ехь лаьтташ ду вайн къам а, цуьнан хиндерг а! Сирла хиндерг! Сирла кхане!

ДЕШИ

Цу Везчу Дала ларадойла вай! Х1ун дина сацон веза техьа аса цхьаъ бен воцу к1ант къизаллан кара ца вохийтуш! Дана, вайн кертахь хьийза рицкъа долуш йо1 яц ахьа хаьржинарг. Ма 1ехавайта хьо безаме.


Майрра велакъежа к1ант.


ДАНА

Нана, хьан к1ант иштта осала а вац, дуьххьара халона т1е ма 1оттавелла вухавала! Аса лохур ду сайн рицкъа.

Т1ехула т1е, хьан к1ант везаш шен са хьаладала доллуш ма ю и йо1! Ас муха юьтур ю и оцу ж1аьлешан карахь! Хьан баьрччехь товш хира ю и ненан дика йо1. Мел хаза ю, хаьий хьуна и, нана! Бетса!


Арахь геннара чувог1учу Денин мохь хеза. Жимма хан юкъаялале чоьхьа волу малх санна вела а къежаш.Дешина мараэккха вог1уш лаьтташехь.


ДЕНИ

Мама, ва мам! Чохь дуй шу? Мама, хьайн шолг1ачу к1антана а лохьа яах1ума. Ахьа йина яах1ума ца йиъча ца вузу-кх со цкъа а! Шо ду-кх суна хьо ганза, мама!