Nikita Shcheholevatyi
Nauka Holenderskiego przez Literaturę: Analiza i Tłumaczenie 'Max Havelaar' z Klasyki Niderlandzkiej

Wprowadzenie

Drodzy Czytelnicy,

Z wielką radością przedstawiam Wam książkę, która ma szansę stać się prawdziwym bestsellerem. To podręcznik, który odmieni Wasze podejście do nauki języka niderlandzkiego, czyniąc ją nie tylko efektywną, ale i fascynującą. Metoda, którą zastosowałem, opiera się na czytaniu oryginalnych tekstów literackich w języku niderlandzkim, z jednoczesnym tłumaczeniem na język polski. Dzięki temu, nauka w kontekście literackim staje się kluczem do skutecznego przyswajania nowego języka.

Książka zawiera analizę i tłumaczenie powieści "Max Havelaar" autorstwa Multatuli, jednego z najważniejszych dzieł klasyki niderlandzkiej literatury. Tekst oryginalny jest przetłumaczony na język polski, wzbogacony o objaśnienia trudnych wyrażeń i słownictwa. Każda część jest starannie opracowana, aby pomóc Wam lepiej zrozumieć kontekst i strukturę językową, jednocześnie czerpiąc przyjemność z czytania literatury.

Początek fabuły

"Max Havelaar" to opowieść o holenderskim urzędniku, który postanawia stanąć do walki z niesprawiedliwościami kolonialnymi w XIX-wiecznej Indonezji. Max Havelaar, główny bohater, zostaje przeniesiony do odległej prowincji, gdzie odkrywa przerażające nadużycia wobec miejscowej ludności. Jego zmagania z korupcją i niesprawiedliwością stają się kanwą dla dramatycznych wydarzeń, pełnych napięcia i emocji.

Zagadka

Co skłoniło Maxa Havelaar'a do podjęcia tak ryzykownej misji? Czy jego determinacja i odwaga wystarczą, by pokonać wszechobecną korupcję i przywrócić sprawiedliwość? Każda strona tej książki zanurza nas głębiej w złożony i intrygujący świat kolonialnej Indonezji, pełen tajemnic, zdrad i nieoczekiwanych zwrotów akcji.

Mam nadzieję, że ta książka stanie się dla Was nieocenionym narzędziem w nauce języka niderlandzkiego i przyniesie Wam wiele satysfakcji oraz motywacji do dalszego rozwijania swoich umiejętności. Przygotujcie się na niezapomnianą podróż literacką, która nie tylko wzbogaci Waszą wiedzę językową, ale także otworzy drzwi do nowej kultury i historii.

Życzę Wam owocnej nauki i czerpania radości z każdego nowo przyswojonego słowa i zwrotu.

Z serdecznymi pozdrowieniami,

Autor

Jak Korzystać z Tej Książki

Czytaj dialogi i teksty w języku niderlandzkim – Staraj się zrozumieć ogólny sens. Teksty są napisane w naturalnym, codziennym języku.

Sprawdzaj tłumaczenia na język polski – Aby upewnić się, że poprawnie rozumiesz tekst.

Skup się na analizie trudnych wyrażeń – Wyrażenia są rozłożone na części pierwsze i szczegółowo wyjaśnione.

Regularnie powtarzaj przeczytane dialogi i teksty – Aby utrwalić nowo poznane słownictwo i struktury gramatyczne.

Spis Treści

Opdracht: Aan de diep vereerde nagedachtenis van Everdine Huberte baronnesse van Wynbergen der trouwe gade der heldhaftige liefdevolle moeder der edele vrouw.

Motto

Eerste hoofdstuk: Wprowadzenie głównego bohatera, Batavusa Droogstoppela, maklera kawowego z Amsterdamu, i jego widzenia świata.

Tweede hoofdstuk: Batavus kontynuuje opowieść o swojej decyzji napisania książki, wprowadza Ludwiga Sterna.

Derde hoofdstuk: Wprowadzenie młodego Niemca, Sterna, i jego roli w tłumaczeniu książki.

Vierde hoofdstuk: Dalsze przygody Sterna i jego zmagania z trudnościami literackimi.

Vyfde hoofdstuk: Podróż po Jawie, trudności i przeszkody napotkane przez podróżników.

Zesde hoofdstuk: Przedstawienie Maxa Havelaar i jego rodziny, pierwsze wrażenia z Jawy.

Zevende hoofdstuk: Max Havelaar zapoznaje się z lokalnymi urzędnikami.

Achtste hoofdstuk: Przygotowania do ważnego zebrania z lokalnymi wodzami wiosek.

Negende hoofdstuk: Historia Havelaar i jego interakcji z lokalną ludnością.

Tiende hoofdstuk: Szczegóły życia i trudności Havelaar.

Elfde hoofdstuk: Opis życia zawodowego i osobistego Havelaar.

Twaalfde hoofdstuk: Historie z przeszłości Havelaar.

Dertiende hoofdstuk: Opis jednego dnia pracy Havelaar.

Veertiende hoofdstuk: Kulturowe różnice i trudności, z jakimi mierzy się Havelaar.

Vyftiende hoofdstuk: Osobiste refleksje Havelaar o swojej pracy i życiu na Jawie.

Zestiende hoofdstuk: Havelaar kontynuuje swoje wysiłki na rzecz poprawy życia lokalnej ludności.

Zeventiende hoofdstuk: Historie sukcesów i niepowodzeń Havelaar.

Achttiende hoofdstuk: Szczegóły dotyczące trudności i przeszkód napotkanych przez Havelaar.

Negentiende hoofdstuk: Końcowe refleksje Havelaar o jego misji i życiu na Jawie.

Twintigste hoofdstuk: Epilog, podsumowanie pracy Havelaar.

Aanteekeningen en ophelderingen by de uitgaaf van 1875 (herzien gewyzigd en aangevuld in 1881): Przypisy i wyjaśnienia do wydania z 1875 roku, zrewidowane, poprawione i uzupełnione w 1881 roku.

Różnice między językiem holenderskim z okresu "Max Havelaar" a współczesnym językiem holenderskim

W trakcie lektury "Max Havelaar" warto zwrócić uwagę na istotne różnice językowe między językiem holenderskim z XIX wieku a współczesnym holenderskim. Poniżej przedstawiamy najważniejsze zmiany, które pomogą lepiej zrozumieć tekst i jego kontekst.

Ortografia: W XIX wieku często używano liter 'y' i 'ÿ', które współcześnie zastąpiono literami 'ij'. Na przykład "mynheer" (pan) pisano z literą 'y', a dziś pisze się "mijnheer". Podobnie, "goeijen" (dobry) obecnie zapisuje się jako "goede".

Zaimek osobowy: Zaimek "gy" używany w tamtym okresie został zastąpiony przez współczesne "jij" lub "je". Przykład z "Max Havelaar": "Hebt gy plannen voor heden?" (Czy masz plany na dzisiaj?) obecnie brzmi "Heb jij plannen voor vandaag?".

Gramatyka: Struktury gramatyczne były bardziej złożone. Na przykład zdanie "Ik wens u een vruchtbaren dag toe." (Życzę ci owocnego dnia) w dzisiejszym języku brzmi prościej: "Ik wens je een vruchtbare dag.".

Słownictwo: Używano wielu przestarzałych słów. Słowo "heden" (dziś) zostało zastąpione przez "vandaag". Tego typu zmiany pokazują adaptację języka do nowych realiów.

Fonetyka: Wymowa niektórych słów uległa zmianie. Słowo "goeijen" (dobry) obecnie wymawia się i zapisuje jako "goede".

Składnia: Szyk wyrazów był bardziej swobodny. Zdanie "Hoe gaat het u heden?" (Jak się masz dzisiaj?) współcześnie brzmi "Hoe gaat het met jou vandaag?".

Morfologia: Formy czasowników i rzeczowników były bardziej złożone. "Gij zult" (Ty będziesz) zostało uproszczone do "Jij zal".

Semantyka: Znaczenie niektórych słów uległo zmianie. Słowo "heden" (dziś) zmieniło się na "vandaag".

Styl: Styl pisania i mówienia był bardziej formalny. Na przykład "Goeijen morgen, mynheer." (Dzień dobry, panie) współcześnie to "Goedemorgen, meneer.".

Podsumowanie: Zrozumienie tych różnic językowych jest kluczowe dla pełnego docenienia "Max Havelaar" oraz dla efektywnej nauki języka niderlandzkiego. Przyswajanie języka w jego literackim kontekście pozwala nie tylko na naukę słownictwa i gramatyki, ale także na zanurzenie się w kulturze i historii Holandii.

Rozdział 1: Makler kawowy

Opdracht: Aan de diep vereerde nagedachtenis van Everdine Huberte baronnesse van Wynbergen der trouwe gade der heldhaftige liefdevolle moeder der edele vrouw. (Ku głębokiej pamięci Everdine Huberte baronessy van Wynbergen, wiernej żony, bohaterskiej i kochającej matki, szlachetnej kobiety; aan – ku, de diep vereerde nagedachtenis – głęboka pamięć, van – (od) Everdine Huberte baronnesse van Wynbergen – Everdine Huberte baronessa van Wynbergen, der trouwe gade – wierna żona, der heldhaftige liefdevolle moeder – bohaterska kochająca matka, der edele vrouw – szlachetna kobieta).

Motto:

Niet de Domper-woning is mij aardsch verblijf geweest,

Niet de Domper-toren heeft mijn levensnacht verlicht,

Want de menschen zonden mij hun donkere gedachten,

En 't verschil dat wij droegen was van beider Zij van God.

(Nie Domper-woning było moim ziemskim mieszkaniem,

Nie Domper-toren rozświetliło noc mojego życia,

Ludzie przysłali mi swoje mroczne myśli,

A różnica, którą nosiliśmy, była z obu stron Boga;

niet de Domper-woning – nie Domper-woning, is mij aardsch verblijf geweest – było moim ziemskim mieszkaniem, niet de Domper-toren – nie Domper-toren, heeft mijn levensnacht verlicht – rozświetliło noc mojego życia, want de menschen – ponieważ ludzie, zonden mij hun donkere gedachten – przysłali mi swoje mroczne myśli, en 't verschil dat wij droegen – a różnica, którą nosiliśmy, was van beider Zij van God – była z obu stron Boga).

Eerste hoofdstuk:  (Rozdział pierwszy)

Ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht, No 37. (Jestem maklerem kawowym i mieszkam przy Lauriergracht 37; ik ben – jestem, makelaar in koffi – makler kawowy, en woon – i mieszkam, op de Lauriergracht – przy Lauriergracht, No 37 – numer 37).

Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt. (Nie mam zwyczaju pisać powieści ani takich rzeczy, i zajęło mi to dużo czasu, zanim zdecydowałem się zamówić dodatkowy ryz papieru i rozpocząć pracę, którą, drogi czytelniku, właśnie wziąłeś do ręki i którą powinieneś przeczytać, jeśli jesteś maklerem kawowym lub kimś innym; het is myn gewoonte niet – nie mam zwyczaju, romans te schryven – pisać powieści, of zulke dingen – ani takich rzeczy, en het heeft dan ook lang geduurd – i zajęło mi to dużo czasu, voor ik er toe overging – zanim zdecydowałem się, een paar riem papier extra te bestellen – zamówić dodatkowy ryz papieru, en het werk aantevangen – i rozpocząć pracę, dat gy, lieve lezer – którą, drogi czytelniku, zoo-even in de hand hebt genomen – właśnie wziąłeś do ręki, en dat ge lezen moet – i którą powinieneś przeczytać, als ge makelaar in koffi zyt – jeśli jesteś maklerem kawowym, of als ge wat anders zyt – lub kimś innym).

Niet alleen dat ik nooit iets schreef wat naar een roman geleek, maar ik houd er zelfs niet van, iets dergelyks te lezen, omdat ik een man van zaken ben. (Nie tylko nigdy nie napisałem niczego, co przypominałoby powieść, ale nawet nie lubię czytać czegoś podobnego, ponieważ jestem człowiekiem interesów; niet alleen dat ik nooit iets schreef – nie tylko nigdy nie napisałem niczego, wat naar een roman geleek – co przypominałoby powieść, maar ik houd er zelfs niet van – ale nawet nie lubię, iets dergelyks te lezen – czegoś podobnego czytać, omdat ik een man van zaken ben – ponieważ jestem człowiekiem interesów).

Sedert jaren vraag ik my af, waartoe zulke dingen dienen, en ik sta verbaasd over de onbeschaamdheid, waarmede een dichter of romanverteller u iets op de mouw durft spelden, dat nooit gebeurd is, en meestal niet gebeuren kan. (Od lat zastanawiam się, do czego takie rzeczy służą, i jestem zdumiony bezczelnością, z jaką poeta lub opowiadacz powieści odważa się wmawiać ci coś, co nigdy się nie wydarzyło i najczęściej nie może się wydarzyć; sedert jaren vraag ik my af – od lat zastanawiam się, waartoe zulke dingen dienen – do czego takie rzeczy służą, en ik sta verbaasd over de onbeschaamdheid – i jestem zdumiony bezczelnością, waarmede een dichter of romanverteller – z jaką poeta lub opowiadacz powieści, u iets op de mouw durft spelden – odważa się wmawiać ci coś, dat nooit gebeurd is – co nigdy się nie wydarzyło, en meestal niet gebeuren kan – i najczęściej nie może się wydarzyć).

Als ik in myn vak – ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht No 37 – aan een principaal – een principaal is iemand die koffi verkoopt – een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. (Gdybym w moim zawodzie – jestem maklerem kawowym i mieszkam przy Lauriergracht 37 – podał szefowi – szef to ktoś, kto sprzedaje kawę – raport, w którym znalazłaby się choćby niewielka część nieprawd, które są główną treścią wierszy i powieści, natychmiast zatrudniłby Busselinck & Waterman; als ik in myn vak – gdybym w moim zawodzie, ik ben makelaar in koffi – jestem maklerem kawowym, en woon op de Lauriergracht No 37 – i mieszkam przy Lauriergracht 37, aan een principaal – szefowi, een principaal is iemand die koffi verkoopt – szef to ktoś, kto sprzedaje kawę, een opgave deed – podał raport, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam – w którym znalazłaby się choćby niewielka część nieprawd, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken – które są główną treścią wierszy i powieści, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen – natychmiast zatrudniłby Busselinck & Waterman).

Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten. (To też są maklerzy kawowi, ale nie musisz znać ich adresu; dat zyn ook makelaars in koffi – to też są maklerzy kawowi, doch hun adres behoeft ge niet te weten – ale nie musisz znać ich adresu).

Ik pas er dus wel op, dat ik geen romans schryf, of andere valsche opgaven doe. (Dlatego bardzo się staram, aby nie pisać powieści ani nie podawać fałszywych raportów; ik pas er dus wel op – dlatego bardzo się staram, dat ik geen romans schryf – aby nie pisać powieści, of andere valsche opgaven doe – ani nie podawać fałszywych raportów).

Ik heb dan ook altyd opgemerkt dat menschen die zich met zoo-iets inlaten, gewoonlyk slecht wegkomen. (Zawsze zauważałem, że ludzie, którzy zajmują się takimi rzeczami, zwykle źle na tym wychodzą; ik heb dan ook altyd opgemerkt – zawsze zauważałem, dat menschen die zich met zoo-iets inlaten – że ludzie, którzy zajmują się takimi rzeczami, gewoonlyk slecht wegkomen – zwykle źle na tym wychodzą).

Ik ben drie en veertig jaren oud, bezoek sedert twintig jaren de beurs, en kan dus voor den dag treden, als men iemand roept die ondervinding heeft. (Mam czterdzieści trzy lata, od dwudziestu lat bywam na giełdzie i mogę więc występować, gdy potrzebna jest osoba z doświadczeniem; ik ben drie en veertig jaren oud – mam czterdzieści trzy lata, bezoek sedert twintig jaren de beurs – od dwudziestu lat bywam na giełdzie, en kan dus voor den dag treden – i mogę więc występować, als men iemand roept die ondervinding heeft – gdy potrzebna jest osoba z doświadczeniem).

Ik heb al wat huizen zien vallen! En gewoonlyk, wanneer ik de oorzaken naging, kwam het me voor, dat die moesten gezocht worden in de verkeerde richting die aan de meesten gegeven was in hun jeugd. (Widziałem już kilka domów, które upadły! I zazwyczaj, kiedy badałem przyczyny, wydawało mi się, że należy ich szukać w złym kierunku, który został im nadany w młodości; ik heb al wat huizen zien vallen – widziałem już kilka domów, które upadły, en gewoonlyk, wanneer ik de oorzaken naging – i zazwyczaj, kiedy badałem przyczyny, kwam het me voor – wydawało mi się, dat die moesten gezocht worden – że należy ich szukać, in de verkeerde richting die aan de meesten gegeven was in hun jeugd – w złym kierunku, który został im nadany w młodości).

Ik zeg: waarheid en gezond verstand, en hier blyf ik by. (Mówię: prawda i zdrowy rozsądek, i przy tym pozostaję; ik zeg – mówię, waarheid en gezond verstand – prawda i zdrowy rozsądek, en hier blyf ik by – i przy tym pozostaję).

Voor de Schrift maak ik natuurlyk een uitzondering. (Dla Pisma Świętego robię oczywiście wyjątek; voor de Schrift – dla Pisma Świętego, maak ik natuurlyk een uitzondering – robię oczywiście wyjątek).

De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die ‘lieve wichtjes’. (Błąd zaczyna się już od Van Alphena, a mianowicie od pierwszego wiersza o „kochanych dzieciaczkach”; de fout begint al van Van Alphen af – błąd zaczyna się już od Van Alphena, en wel terstond by den eersten regel – a mianowicie od pierwszego wiersza, over die ‘lieve wichtjes’ – o „kochanych dzieciaczkach”).

Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? (Co do diabła mogło skłonić tego starego pana do udawania wielbiciela mojej siostry Truitje, która miała bolące oczy, lub mojego brata Gerrita, który zawsze bawił się nosem?; wat drommel kon dien ouden heer bewegen – co do diabła mogło skłonić tego starego pana, zich uittegeven voor een aanbidder – do udawania wielbiciela, van myn zusje Truitje die zeere oogen had – mojej siostry Truitje, która miała bolące oczy, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde – lub mojego brata Gerrita, który zawsze bawił się nosem).

En toch, hy zegt: ‘dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.’ (A jednak, on mówi: „że śpiewał te wierszyki, kierowany miłością”; en toch – a jednak, hy zegt – on mówi, dat hy die versjes zong – że śpiewał te wierszyki, door liefde gedrongen – kierowany miłością).

Ik dacht dikwyls als kind: ‘man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket – ik heet Batavus – dan houd ik u voor een leugenaar.’ (Często myślałem jako dziecko: „człowieku, chciałbym cię kiedyś spotkać, i jeśli odmówiłbyś mi szklanych kulek, o które bym cię poprosił, lub mojego imienia w całości z marcepanu – nazywam się Batavus – to uznałbym cię za kłamcę”; ik dacht dikwyls als kind – często myślałem jako dziecko, man, ik wilde u graag eens ontmoeten – człowieku, chciałbym cię kiedyś spotkać, en als ge my de marmerknikkers weigerde – i jeśli odmówiłbyś mi szklanych kulek, die ik u vragen zou – o które bym cię poprosił, of myn naam voluit in banket – lub mojego imienia w całości z marcepanu, ik heet Batavus – nazywam się Batavus, dan houd ik u voor een leugenaar – to uznałbym cię za kłamcę).

Maar ik heb Van Alphen nooit gezien. (Ale nigdy nie widziałem Van Alphena; maar ik heb Van Alphen nooit gezien – ale nigdy nie widziałem Van Alphena).

Hy was al dood, geloof ik, toen hy ons vertelde dat myn vader myn beste vrind was – ik hield meer van Pauweltje Winser, die naast ons woonde in de Batavierstraat – en dat myn kleine hond zoo dankbaar was. (On już nie żył, chyba, kiedy powiedział nam, że mój ojciec był moim najlepszym przyjacielem – bardziej lubiłem Pauweltje Winsera, który mieszkał obok nas na ulicy Batavierstraat – i że mój mały pies był taki wdzięczny; hy was al dood, geloof ik – on już nie żył, chyba, toen hy ons vertelde – kiedy powiedział nam, dat myn vader myn beste vrind was – że mój ojciec był moim najlepszym przyjacielem, ik hield meer van Pauweltje Winser – bardziej lubiłem Pauweltje Winsera, die naast ons woonde in de Batavierstraat – który mieszkał obok nas na ulicy Batavierstraat, en dat myn kleine hond zoo dankbaar was – i że mój mały pies był taki wdzięczny).

We hielden geen honden, omdat ze zoo onzindelyk zyn. (Nie trzymaliśmy psów, ponieważ były takie nieczyste; we hielden geen honden – nie trzymaliśmy psów, omdat ze zoo onzindelyk zyn – ponieważ były takie nieczyste).

Alles leugens! Zoo gaat dan de opvoeding voort. (Wszystko kłamstwa! Tak więc edukacja trwa; alles leugens – wszystko kłamstwa, zoo gaat dan de opvoeding voort – tak więc edukacja trwa).

Het nieuwe zusjen is van de groenvrouw gekomen in een groote kool. (Nowa siostrzyczka przyszła od zielonej kobiety w dużej kapuście; het nieuwe zusjen – nowa siostrzyczka, is van de groenvrouw gekomen – przyszła od zielonej kobiety, in een groote kool – w dużej kapuście).

Alle Hollanders zyn dapper en edelmoedig. (Wszyscy Holendrzy są odważni i szlachetni; alle Hollanders – wszyscy Holendrzy, zyn dapper en edelmoedig – są odważni i szlachetni).

De Romeinen waren bly dat de Batavieren hen lieten leven. (Rzymianie byli szczęśliwi, że Batawowie pozwolili im żyć; de Romeinen waren bly – Rzymianie byli szczęśliwi, dat de Batavieren hen lieten leven – że Batawowie pozwolili im żyć).

De Bey van Tunis kreeg een kolyk als hy het wapperen hoorde van de nederlandsche vlag. (Bej Tunisu dostał kolki, gdy usłyszał powiew holenderskiej flagi; de Bey van Tunis – Bej Tunisu, kreeg een kolyk – dostał kolki, als hy het wapperen hoorde – gdy usłyszał powiew, van de nederlandsche vlag – holenderskiej flagi).

De hertog van Alva was een ondier. (Książę Alby był potworem; de hertog van Alva – książę Alby, was een ondier – był potworem).

De eb, in 1672 geloof ik, duurde wat langer dan gewoonlyk, expres om Nederland te beschermen. (Odpływ, w 1672 roku, chyba, trwał trochę dłużej niż zwykle, specjalnie aby chronić Holandię; de eb – odpływ, in 1672 geloof ik – w 1672 roku, chyba, duurde wat langer dan gewoonlyk – trwał trochę dłużej niż zwykle, expres om Nederland te beschermen – specjalnie aby chronić Holandię).

Leugens! Nederland is Nederland gebleven, omdat onze oude luî goed op hun zaken pasten, en omdat ze het ware geloof hadden. (Kłamstwa! Holandia pozostała Holandią, ponieważ nasi starzy ludzie dobrze dbali o swoje sprawy i mieli prawdziwą wiarę; leugens – kłamstwa, Nederland is Nederland gebleven – Holandia pozostała Holandią, omdat onze oude luî goed op hun zaken pasten – ponieważ nasi starzy ludzie dobrze dbali o swoje sprawy, en omdat ze het ware geloof hadden – i mieli prawdziwą wiarę).

Dat is de zaak! (To jest rzecz!; dat is de zaak – to jest rzecz).

En dan komen later weer andere leugens. (A potem pojawiają się inne kłamstwa; en dan komen later weer andere leugens – a potem pojawiają się inne kłamstwa).

Een meisjen is een engel. (Dziewczyna to anioł; een meisjen – dziewczyna, is een engel – to anioł).

Wie dit het eerst ontdekte, heeft nooit zusters gehad. (Kto to pierwszy odkrył, nigdy nie miał sióstr; wie dit het eerst ontdekte – kto to pierwszy odkrył, heeft nooit zusters gehad – nigdy nie miał sióstr).

Liefde is een zaligheid. (Miłość to błogość; liefde – miłość, is een zaligheid – to błogość).

Men vlucht met het een of ander voorwerp naar het einde der aarde. (Uciekamy z jakimś przedmiotem na koniec świata; men vlucht – uciekamy, met het een of ander voorwerp – z jakimś przedmiotem, naar het einde der aarde – na koniec świata).

De aarde heeft geen einden, en die liefde is ook gekheid. (Ziemia nie ma końców, a ta miłość to też szaleństwo; de aarde heeft geen einden – ziemia nie ma końców, en die liefde is ook gekheid – a ta miłość to też szaleństwo).

Niemand kan zeggen dat ik niet goed leef met myn vrouw – zy is een dochter van Last & Co, makelaars in koffi – niemand kan iets op ons huwelyk aanmerken. (Nikt nie może powiedzieć, że nie żyję dobrze z moją żoną – jest córką Last & Co, maklerów kawowych – nikt nie może nic zarzucić naszemu małżeństwu; niemand kan zeggen – nikt nie może powiedzieć, dat ik niet goed leef met myn vrouw – że nie żyję dobrze z moją żoną, zy is een dochter van Last & Co – jest córką Last & Co, makelaars in koffi – maklerów kawowych, niemand kan iets op ons huwelyk aanmerken – nikt nie może nic zarzucić naszemu małżeństwu).

Ik ben lid van Artis, zy heeft een sjaallong van twee-en-negentig gulden, en van zulk een malle liefde die volstrekt aan het einde der aarde wil wonen, is toch tusschen ons nooit spraak geweest. (Jestem członkiem Artis, ona ma szal za dziewięćdziesiąt dwa guldeny, i nigdy między nami nie było mowy o takiej szalonej miłości, która chce mieszkać na końcu świata; ik ben lid van Artis – jestem członkiem Artis, zy heeft een sjaallong van twee-en-negentig gulden – ona ma szal za dziewięćdziesiąt dwa guldeny, en van zulk een malle liefde – i nigdy między nami, die volstrekt aan het einde der aarde wil wonen – o takiej szalonej miłości, która chce mieszkać na końcu świata, is toch tusschen ons nooit spraak geweest – nigdy nie było mowy).

Toen we getrouwd zyn, hebben wy een toertje naar den Haag gemaakt – ze heeft daar flanel gekocht, waarvan ik nog borstrokken draag – en verder heeft ons de liefde nooit de wereld ingejaagd. (Kiedy się pobraliśmy, zrobiliśmy wycieczkę do Hagi – tam kupiła flanelę, z której nadal noszę koszule – a miłość nigdy nas nie wyganiała w świat; toen we getrouwd zyn – kiedy się pobraliśmy, hebben wy een toertje naar den Haag gemaakt – zrobiliśmy wycieczkę do Hagi, ze heeft daar flanel gekocht – tam kupiła flanelę, waarvan ik nog borstrokken draag – z której nadal noszę koszule, en verder heeft ons de liefde nooit de wereld ingejaagd – a miłość nigdy nas nie wyganiała w świat).

Dus: alles gekheid en leugens! (Więc: wszystko szaleństwo i kłamstwa; dus – więc, alles gekheid en leugens – wszystko szaleństwo i kłamstwa).

En zou myn huwelyk nu minder gelukkig wezen, dan van de menschen die zich uit liefde de tering op den hals haalden, of de haren uit het hoofd? (Czy moje małżeństwo miałoby być teraz mniej szczęśliwe niż ludzi, którzy z miłości narażali się na gruźlicę lub wyrywali sobie włosy z głowy?; en zou myn huwelyk nu minder gelukkig wezen – czy moje małżeństwo miałoby być teraz mniej szczęśliwe, dan van de menschen – niż ludzi, die zich uit liefde de tering op den hals haalden – którzy z miłości narażali się na gruźlicę, of de haren uit het hoofd – lub wyrywali sobie włosy z głowy).

Of denkt ge dat myn huishouden iets minder wel geregeld is, dan het wezen zou als ik voor zeventien jaar myn meisjen in verzen gezegd had dat ik haar trouwen wilde? (Czy myślisz, że moje gospodarstwo domowe jest mniej dobrze zorganizowane, niż byłoby, gdybym siedemnaście lat temu powiedział mojej dziewczynie w wierszach, że chcę ją poślubić?; of denkt ge dat myn huishouden iets minder wel geregeld is – czy myślisz, że moje gospodarstwo domowe jest mniej dobrze zorganizowane, dan het wezen zou als ik voor zeventien jaar myn meisjen in verzen gezegd had – niż byłoby, gdybym siedemnaście lat temu powiedział mojej dziewczynie w wierszach, dat ik haar trouwen wilde – że chcę ją poślubić).

Gekheid! (Szaleństwo!; gekheid – szaleństwo).

Ik had dit toch even goed kunnen doen als ieder ander, want verzenmaken is een ambacht, zeker minder moeielyk dan ivoordraaien. (Mogłem to zrobić równie dobrze jak każdy inny, bo pisanie wierszy to rzemiosło, z pewnością mniej trudne niż toczenie kości słoniowej; ik had dit toch even goed kunnen doen als ieder ander – mogłem to zrobić równie dobrze jak każdy inny, want verzenmaken is een ambacht – bo pisanie wierszy to rzemiosło, zeker minder moeielyk dan ivoordraaien – z pewnością mniej trudne niż toczenie kości słoniowej).

Hoe zouden anders de ulevellen met deviezen zoo goedkoop wezen? (Jak inaczej kartki z sentencjami byłyby tak tanie?; hoe zouden anders de ulevellen met deviezen zoo goedkoop wezen – jak inaczej kartki z sentencjami byłyby tak tanie).

Frits zegt: ‘Uhlefeldjes’ ik weet niet, waarom? (Frits mówi: „Uhlefeldjes” nie wiem, dlaczego?; Frits zegt – Frits mówi, ‘Uhlefeldjes’ – „Uhlefeldjes”, ik weet niet, waarom – nie wiem, dlaczego).

En vraag eens naar den prys van een stel billardballen! (A zapytaj o cenę zestawu bilardowych kul!; en vraag eens naar den prys van een stel billardballen – a zapytaj o cenę zestawu bilardowych kul).

Ik heb niets tegen verzen op-zichzelf. (Nie mam nic przeciwko wierszom jako takim; ik heb niets tegen verzen op-zichzelf – nie mam nic przeciwko wierszom jako takim).

Wil men de woorden in 't gelid zetten, goed! Maar zeg niets wat niet waar is. (Jeśli ktoś chce ustawić słowa w rym, dobrze! Ale nie mów nic, co nie jest prawdą; wil men de woorden in 't gelid zetten – jeśli ktoś chce ustawić słowa w rym, goed – dobrze, maar zeg niets wat niet waar is – ale nie mów nic, co nie jest prawdą).

‘De lucht is guur, en 't is vier uur.’ Dit laat ik gelden, als het werkelyk guur en vier uur is. (Powietrze jest surowe, a jest czwarta godzina. To mogę uznać, jeśli rzeczywiście jest surowe i jest czwarta godzina; de lucht is guur – powietrze jest surowe, en 't is vier uur – a jest czwarta godzina, dit laat ik gelden – to mogę uznać, als het werkelyk guur en vier uur is – jeśli rzeczywiście jest surowe i jest czwarta godzina).

Maar als 't kwartier voor drieën is, kan ik, die myn woorden niet in 't gelid zet, zeggen: ‘de lucht is guur, en 't is kwartier voor drieën.’ (Ale jeśli jest za piętnaście trzecia, mogę, ja, który nie ustawiam słów w rym, powiedzieć: „powietrze jest surowe, a jest za piętnaście trzecia”; maar als 't kwartier voor drieën is – ale jeśli jest za piętnaście trzecia, kan ik, die myn woorden niet in 't gelid zet – mogę, ja, który nie ustawiam słów w rym, zeggen – powiedzieć, de lucht is guur, en 't is kwartier voor drieën – powietrze jest surowe, a jest za piętnaście trzecia).

De verzenmaker is door de guurheid van den eersten regel aan een vol uur gebonden. (Poeta jest związany przez surowość pierwszego wersu na pełną godzinę; de verzenmaker is door de guurheid van den eersten regel aan een vol uur gebonden – poeta jest związany przez surowość pierwszego wersu na pełną godzinę).

Het moet voor hem juist een, twee uur, enz. wezen, of de lucht mag niet guur zyn. (Dla niego musi to być dokładnie jedna, druga godzina itp., albo powietrze nie może być surowe; het moet voor hem juist een, twee uur, enz. wezen – dla niego musi to być dokładnie jedna, druga godzina itp., of de lucht mag niet guur zyn – albo powietrze nie może być surowe).

Zeven en negen is verboden door de maat. (Siedem i dziewięć jest zabronione przez metr; zeven en negen is verboden door de maat – siedem i dziewięć jest zabronione przez metr).

Daar gaat hy dan aan 't knoeien! (I wtedy zaczyna się knuć; daar gaat hy dan aan 't knoeien – i wtedy zaczyna się knuć).

Of het weêr moet veranderd, òf de tyd. (Albo pogoda musi się zmienić, albo czas; of het weêr moet veranderd – albo pogoda musi się zmienić, òf de tyd – albo czas).

Eén van beiden is dan gelogen. (Jedno z dwóch jest wtedy kłamstwem; één van beiden is dan gelogen – jedno z dwóch jest wtedy kłamstwem).

En niet alleen die verzen lokken de jeugd tot onwaarheid. (I nie tylko te wiersze przyciągają młodzież do nieprawdy; en niet alleen die verzen lokken de jeugd tot onwaarheid – i nie tylko te wiersze przyciągają młodzież do nieprawdy).

Ga eens in den schouwburg, en luister dáár wat er voor leugens aan den man worden gebracht. (Idź do teatru i posłuchaj, jakie kłamstwa są tam przedstawiane; ga eens in den schouwburg – idź do teatru, en luister dáár wat er voor leugens aan den man worden gebracht – i posłuchaj, jakie kłamstwa są tam przedstawiane).

De held van 't stuk wordt uit het water gehaald door iemand die op 't punt staat bankroet te maken. (Bohater sztuki zostaje wyciągnięty z wody przez kogoś, kto jest na skraju bankructwa; de held van 't stuk – bohater sztuki, wordt uit het water gehaald – zostaje wyciągnięty z wody, door iemand die op 't punt staat bankroet te maken – przez kogoś, kto jest na skraju bankructwa).

Dan geeft hy hem zyn halve vermogen. (Następnie daje mu połowę swojego majątku; dan geeft hy hem zyn halve vermogen – następnie daje mu połowę swojego majątku).

Dat kan niet waar zyn. (To nie może być prawdą; dat kan niet waar zyn – to nie może być prawdą).

Toen onlangs op de Prinsengracht myn hoed te-water woei – Frits zegt: waaide – heb ik den man die hem my terugbracht, een dubbeltje gegeven, en hy was tevreden. (Kiedy niedawno na Prinsengracht mój kapelusz wpadł do wody – Frits mówi: wiał – dałem człowiekowi, który mi go zwrócił, dziesięć centów i był zadowolony; toen onlangs op de Prinsengracht myn hoed te-water woei – kiedy niedawno na Prinsengracht mój kapelusz wpadł do wody, Frits zegt: waaide – Frits mówi: wiał, heb ik den man die hem my terugbracht – dałem człowiekowi, który mi go zwrócił, een dubbeltje gegeven, en hy was tevreden – dziesięć centów i był zadowolony).

Ik weet wel dat ik iets meer had moeten geven als hy myzelf er uit gehaald had, maar zeker myn halve vermogen niet. (Wiem, że powinienem dać trochę więcej, gdyby wyciągnął mnie samego, ale na pewno nie połowę mojego majątku; ik weet wel dat ik iets meer had moeten geven als hy myzelf er uit gehaald had – wiem, że powinienem dać trochę więcej, gdyby wyciągnął mnie samego, maar zeker myn halve vermogen niet – ale na pewno nie połowę mojego majątku).

't Is immers duidelyk dat men op die wys maar tweemaal in 't water hoeft te vallen om doodarm te wezen. (To jasne, że w ten sposób wystarczy wpaść do wody dwa razy, aby być zupełnie biednym; 't is immers duidelyk – to jasne, dat men op die wys maar tweemaal in 't water hoeft te vallen – że w ten sposób wystarczy wpaść do wody dwa razy, om doodarm te wezen – aby być zupełnie biednym).

Wat het ergste is by zulke vertooningen op het tooneel, het publiek gewent zich zóó aan al die onwaarheden, dat het ze mooi vindt en toejuicht. (Najgorsze jest to, że publiczność tak bardzo przyzwyczaja się do tych wszystkich nieprawd, że uważa je za piękne i bije im brawo; wat het ergste is by zulke vertooningen op het tooneel – najgorsze jest to, że publiczność tak bardzo przyzwyczaja się do tych wszystkich nieprawd, het publiek gewent zich zóó aan al die onwaarheden – że publiczność tak bardzo przyzwyczaja się do tych wszystkich nieprawd, dat het ze mooi vindt en toejuicht – że uważa je za piękne i bije im brawo).

Ik had wel eens lust zoo'n heel parterre in 't water te gooien, om te zien wie dat toejuichen gemeend had. (Czasami mam ochotę wrzucić całą widownię do wody, żeby zobaczyć, kto naprawdę bije brawo; ik had wel eens lust – czasami mam ochotę, zoo'n heel parterre in 't water te gooien – wrzucić całą widownię do wody, om te zien wie dat toejuichen gemeend had – żeby zobaczyć, kto naprawdę bije brawo).

Ik, die van waarheid houd, waarschuw ieder dat ik voor 't opvisschen van myn persoon geen zoo hoog bergloon betalen wil. (Ja, który cenię prawdę, ostrzegam wszystkich, że nie chcę płacić tak wysokiej ceny za wyciągnięcie mnie z wody; ik, die van waarheid houd – ja, który cenię prawdę, waarschuw ieder – ostrzegam wszystkich, dat ik voor 't opvisschen van myn persoon – że za wyciągnięcie mnie z wody, geen zoo hoog bergloon betalen wil – nie chcę płacić tak wysokiej ceny).

Wie met minder niet tevreden is, mag me laten liggen. (Kto nie jest zadowolony z mniejszej kwoty, może mnie zostawić; wie met minder niet tevreden is – kto nie jest zadowolony z mniejszej kwoty, mag me laten liggen – może mnie zostawić).

Alleen Zondags zou ik iets meer geven, omdat ik dan myn kantilje ketting draag, en een anderen rok. (Tylko w niedziele dałbym trochę więcej, ponieważ wtedy noszę mój łańcuszek z kantylami i inny płaszcz; alleen Zondags zou ik iets meer geven – tylko w niedziele dałbym trochę więcej, omdat ik dan myn kantilje ketting draag – ponieważ wtedy noszę mój łańcuszek z kantylami, en een anderen rok – i inny płaszcz).

Ja, dat tooneel bederft velen, meer nog dan de romans. (Tak, teatr psuje wielu ludzi, jeszcze bardziej niż powieści; ja, dat tooneel bederft velen – tak, teatr psuje wielu ludzi, meer nog dan de romans – jeszcze bardziej niż powieści).

Het is zoo aanschouwelyk! (To jest takie widowiskowe!; het is zoo aanschouwelyk – to jest takie widowiskowe).

Met wat klatergoud en wat kant van uitgeslagen papier, ziet er dat alles zoo aanlokkelyk uit. (Z odrobiną blichtru i wyciętego papieru, wszystko wygląda tak kusząco; met wat klatergoud en wat kant van uitgeslagen papier – z odrobiną blichtru i wyciętego papieru, ziet er dat alles zoo aanlokkelyk uit – wszystko wygląda tak kusząco).

Voor kinderen, meen ik, en voor menschen die niet in zaken zyn. (Dla dzieci, myślę, i dla ludzi, którzy nie są w biznesie; voor kinderen, meen ik – dla dzieci, myślę, en voor menschen die niet in zaken zyn – i dla ludzi, którzy nie są w biznesie).

Zelfs als die tooneelmenschen armoede willen voorstellen, is hun voorstelling altyd leugenachtig. (Nawet jeśli ci ludzie teatralni chcą przedstawić biedę, ich przedstawienie zawsze jest kłamliwe; zelfs als die tooneelmenschen armoede willen voorstellen – nawet jeśli ci ludzie teatralni chcą przedstawić biedę, is hun voorstelling altyd leugenachtig – ich przedstawienie zawsze jest kłamliwe).

Een meisje wier vader bankroet maakte, werkt om de familie te onderhouden. (Dziewczyna, której ojciec zbankrutował, pracuje, aby utrzymać rodzinę; een meisje wier vader bankroet maakte – dziewczyna, której ojciec zbankrutował, werkt om de familie te onderhouden – pracuje, aby utrzymać rodzinę).

Heel goed. (Bardzo dobrze; heel goed – bardzo dobrze).

Daar zit ze dan te naaien, te breien of te borduren. (Siedzi tam, szyjąc, dziergając lub haftując; daar zit ze dan te naaien – siedzi tam, szyjąc, te breien of te borduren – dziergając lub haftując).

Maar tel nu eens de steken die ze doet gedurende het heele bedryf. (Ale policz teraz ściegi, które wykonuje przez cały czas; maar tel nu eens de steken die ze doet – ale policz teraz ściegi, gedurende het heele bedryf – przez cały czas).

Ze praat, ze zucht, ze loopt naar 't venster, maar werken doet ze niet. (Ona rozmawia, wzdycha, podchodzi do okna, ale nie pracuje; ze praat, ze zucht, ze loopt naar 't venster – ona rozmawia, wzdycha, podchodzi do okna, maar werken doet ze niet – ale nie pracuje).

De familie die van dezen arbeid leven kan, heeft weinig noodig. (Rodzina, która może żyć z tej pracy, potrzebuje niewiele; de familie die van dezen arbeid leven kan – rodzina, która może żyć z tej pracy, heeft weinig noodig – potrzebuje niewiele).

Zoo'n meisjen is natuurlyk de heldin. (Taka dziewczyna jest oczywiście bohaterką; zoo'n meisjen is natuurlyk de heldin – taka dziewczyna jest oczywiście bohaterką).

Ze heeft eenige verleiders de trappen afgeworpen, ze roept gedurig: ‘o myne moeder, o, myne moeder!’ en stelt dus de deugd voor. (Ona zrzuciła kilku uwodzicieli ze schodów, ciągle woła: „o moja matko, o, moja matko!” i w ten sposób przedstawia cnotę; ze heeft eenige verleiders de trappen afgeworpen – ona zrzuciła kilku uwodzicieli ze schodów, ze roept gedurig – ciągle woła, o myne moeder, o, myne moeder – o moja matko, o, moja matko, en stelt dus de deugd voor – i w ten sposób przedstawia cnotę).

Wat is dat voor een deugd, die een vol jaar noodig heeft voor een paar wollen kousen? (Co to za cnota, która potrzebuje pełnego roku na parę wełnianych skarpet?; wat is dat voor een deugd – co to za cnota, die een vol jaar noodig heeft – która potrzebuje pełnego roku, voor een paar wollen kousen – na parę wełnianych skarpet).

Geeft dit alles niet valsche denkbeelden van deugd, en ‘werken voor den kost’? (Czy to wszystko nie daje fałszywych wyobrażeń o cnocie i „pracy na życie”?; geeft dit alles niet valsche denkbeelden van deugd – czy to wszystko nie daje fałszywych wyobrażeń o cnocie, en ‘werken voor den kost’ – i „pracy na życie”).

Alles gekheid en leugens! (Wszystko szaleństwo i kłamstwa; alles gekheid en leugens – wszystko szaleństwo i kłamstwa).

Dan komt haar eerste minnaar – die vroeger klerk was aan 't kopieboek, maar nu schatryk – op-eens terug, en trouwt haar. (Następnie wraca jej pierwszy ukochany – który wcześniej był urzędnikiem przy kopiarce, ale teraz jest bogaty – i żeni się z nią; dan komt haar eerste minnaar – następnie wraca jej pierwszy ukochany, die vroeger klerk was aan 't kopieboek – który wcześniej był urzędnikiem przy kopiarce, maar nu schatryk – ale teraz jest bogaty, op-eens terug, en trouwt haar – i żeni się z nią).

Ook weer leugens. (Znów kłamstwa; ook weer leugens – znów kłamstwa).

Wie geld heeft, trouwt geen meisjen uit een gefailleerd huis. (Kto ma pieniądze, nie żeni się z dziewczyną z bankrutującego domu; wie geld heeft – kto ma pieniądze, trouwt geen meisjen uit een gefailleerd huis – nie żeni się z dziewczyną z bankrutującego domu).

En als ge meent, dat dit op het tooneel er dóór kan als uitzondering, blyft toch myn aanmerking bestaan, dat men den zin voor waarheid bederft by het volk, dat de uitzondering als regel aanneemt, en dat men de publieke zedelykheid ondermynt, door het te gewennen iets toetejuichen op het tooneel, wat door elk fatsoenlyk makelaar of koopman voor een bespottelyke krankzinnigheid wordt gehouden in de wereld. (A jeśli uważasz, że to na scenie może przejść jako wyjątek, to i tak pozostaje moje zastrzeżenie, że psuje się poczucie prawdy w ludziach, którzy biorą wyjątek za regułę, i podkopuje się publiczną moralność, przyzwyczajając ludzi do oklaskiwania czegoś na scenie, co każdy przyzwoity makler lub kupiec uważa za śmieszną szaleństwo w świecie; en als ge meent – a jeśli uważasz, dat dit op het tooneel er dóór kan als uitzondering – że to na scenie może przejść jako wyjątek, blyft toch myn aanmerking bestaan – to i tak pozostaje moje zastrzeżenie, dat men den zin voor waarheid bederft by het volk – że psuje się poczucie prawdy w ludziach, dat de uitzondering als regel aanneemt – którzy biorą wyjątek za regułę, en dat men de publieke zedelykheid ondermynt – i podkopuje się publiczną moralność, door het te gewennen iets toetejuichen op het tooneel – przyzwyczajając ludzi do oklaskiwania czegoś na scenie, wat door elk fatsoenlyk makelaar of koopman voor een bespottelyke krankzinnigheid wordt gehouden in de wereld – co każdy przyzwoity makler lub kupiec uważa za śmieszną szaleństwo w świecie).

Toen ik trouwde, waren wy op 't kantoor van myn schoonvader – Last & Co – met ons dertienen, en er ging wat om! (Kiedy się ożeniłem, byliśmy w biurze mojego teścia – Last & Co – w trzynastu, i wiele się działo!; toen ik trouwde – kiedy się ożeniłem, waren wy op 't kantoor van myn schoonvader – byliśmy w biurze mojego teścia, Last & Co – Last & Co, met ons dertienen – w trzynastu, en er ging wat om – i wiele się działo).

En nog meer leugens op het tooneel. (I jeszcze więcej kłamstw na scenie; en nog meer leugens op het tooneel – i jeszcze więcej kłamstw na scenie).

Als de held met zyn styven komediestap weggaat om 't verdrukte vaderland te redden, waarom gaat dan de dubbele achterdeur altyd vanzelf open? (Kiedy bohater z sztywnym krokiem komedianta odchodzi, by ratować uciskany kraj, dlaczego tylne drzwi zawsze otwierają się same?; als de held met zyn styven komediestap weggaat – kiedy bohater z sztywnym krokiem komedianta odchodzi, om 't verdrukte vaderland te redden – by ratować uciskany kraj, waarom gaat dan de dubbele achterdeur altyd vanzelf open – dlaczego tylne drzwi zawsze otwierają się same).

En verder, hoe kan de persoon die in verzen spreekt, voorzien wat de ander te antwoorden heeft, om hem 't rym gemakkelyk te maken? (I dalej, jak osoba mówiąca wierszem może przewidzieć, co drugi ma odpowiedzieć, aby ułatwić mu rymowanie?; en verder, hoe kan de persoon die in verzen spreekt – i dalej, jak osoba mówiąca wierszem, voorzien wat de ander te antwoorden heeft – może przewidzieć, co drugi ma odpowiedzieć, om hem 't rym gemakkelyk te maken – aby ułatwić mu rymowanie).

Als de veldheer tot de prinses zegt: ‘mevrouw, het is te laat, de poorten zyn gesloten’ hoe kan hy dan vooruit weten, dat zy zeggen wil: ‘welaan dan, onversaagd, men doe het zwaard ontblooten’? (Kiedy dowódca mówi do księżniczki: „pani, jest za późno, bramy są zamknięte”, skąd może wiedzieć, że ona chce powiedzieć: „no cóż, odważnie, wyciągnijmy miecz”?; als de veldheer tot de prinses zegt – kiedy dowódca mówi do księżniczki, mevrouw, het is te laat, de poorten zyn gesloten – pani, jest za późno, bramy są zamknięte, hoe kan hy dan vooruit weten – skąd może wiedzieć, dat zy zeggen wil – że ona chce powiedzieć, welaan dan, onversaagd, men doe het zwaard ontblooten – no cóż, odważnie, wyciągnijmy miecz).

Want als zy nu eens, hoorende dat de poort toe was, antwoordde dat ze dan wat wachten zou tot er geopend werd, of dat zy een andermaal eens terug zou komen, waar bleef dan maat en rym? (Bo gdyby usłyszała, że brama jest zamknięta, odpowiedziała, że poczeka, aż zostanie otwarta, albo że wróci kiedy indziej, gdzie wtedy byłby rym i miara?; want als zy nu eens – bo gdyby usłyszała, hoorende dat de poort toe was – że brama jest zamknięta, antwoordde dat ze dan wat wachten zou tot er geopend werd – odpowiedziała, że poczeka, aż zostanie otwarta, of dat zy een andermaal eens terug zou komen – albo że wróci kiedy indziej, waar bleef dan maat en rym – gdzie wtedy byłby rym i miara).

Is het dus niet een pure leugen, als de veldheer de prinses vragend aanziet, om te weten wat ze doen wil na 't poortsluiten? (Czy to nie jest czyste kłamstwo, gdy dowódca patrzy pytająco na księżniczkę, aby wiedzieć, co chce zrobić po zamknięciu bramy?; is het dus niet een pure leugen – czy to nie jest czyste kłamstwo, als de veldheer de prinses vragend aanziet – gdy dowódca patrzy pytająco na księżniczkę, om te weten wat ze doen wil na 't poortsluiten – aby wiedzieć, co chce zrobić po zamknięciu bramy).

Nog-eens: als 't mensch nu eens lust had gehad te gaan slapen, in plaats van iets te ontblooten? (Jeszcze raz: co jeśli osoba miałaby ochotę pójść spać, zamiast coś odkryć?; nog-eens – jeszcze raz, als 't mensch nu eens lust had gehad – co jeśli osoba miałaby ochotę, te gaan slapen – pójść spać, in plaats van iets te ontblooten – zamiast coś odkryć).

Alles leugens! (Wszystko kłamstwa!; alles leugens – wszystko kłamstwa).

En dan die beloonde deugd! O, o, o! (I ta nagrodzona cnota! O, o, o!; en dan die beloonde deugd – i ta nagrodzona cnota, o, o, o – o, o, o).

Ik ben sedert zeventien jaren makelaar in koffi – Lauriergracht, No 37 – en heb dus al zoo-iets by-gewoond, maar het stuit my altyd vreeselyk, als ik de goede lieve waarheid zóó zie verdraaien. (Od siedemnastu lat jestem maklerem kawowym – Lauriergracht nr 37 – i widziałem coś takiego, ale zawsze mnie to przeraża, gdy widzę, jak dobra, kochana prawda jest tak zniekształcana; ik ben sedert zeventien jaren makelaar in koffi – od siedemnastu lat jestem maklerem kawowym, Lauriergracht, No 37 – Lauriergracht nr 37, en heb dus al zoo-iets by-gewoond – i widziałem coś takiego, maar het stuit my altyd vreeselyk – ale zawsze mnie to przeraża, als ik de goede lieve waarheid zóó zie verdraaien – gdy widzę, jak dobra, kochana prawda jest tak zniekształcana).

Beloonde deugd? (Nagrodzona cnota?; beloonde deugd – nagrodzona cnota).

Is 't niet om van de deugd een handelsartikel te maken? (Czy nie chodzi o to, by cnotę uczynić towarem handlowym?; is 't niet om van de deugd een handelsartikel te maken – czy nie chodzi o to, by cnotę uczynić towarem handlowym).

Het is zoo niet in de wereld, en 't is goed dat het niet zoo is. (Tak nie jest na świecie i dobrze, że tak nie jest; het is zoo niet in de wereld – tak nie jest na świecie, en 't is goed dat het niet zoo is – i dobrze, że tak nie jest).

Want waar bleef de verdienste, als de deugd beloond werd? (Bo gdzie byłaby zasługa, gdyby cnota była nagradzana?; want waar bleef de verdienste – bo gdzie byłaby zasługa, als de deugd beloond werd – gdyby cnota była nagradzana).

Waartoe dus die infame leugens altyd voorgewend? (Dlaczego więc zawsze udaje się te haniebne kłamstwa?; waartoe dus die infame leugens altyd voorgewend – dlaczego więc zawsze udaje się te haniebne kłamstwa).

Daar is by-voorbeeld Lukas, onze pakhuisknecht, die reeds by den vader van Last & Co heeft gewerkt – de firma was toen Last & Meyer, maar de Meyers zyn er lang uit – dàt was dan toch wel een deugdzaam man. (Weźmy na przykład Lukasa, naszego magazyniera, który pracował już u ojca Last & Co – firma nazywała się wtedy Last & Meyer, ale Meyerowie od dawna nie mają z nią nic wspólnego – to był cnotliwy człowiek; daar is by-voorbeeld Lukas – weźmy na przykład Lukasa, onze pakhuisknecht – naszego magazyniera, die reeds by den vader van Last & Co heeft gewerkt – który pracował już u ojca Last & Co, de firma was toen Last & Meyer – firma nazywała się wtedy Last & Meyer, maar de Meyers zyn er lang uit – ale Meyerowie od dawna nie mają z nią nic wspólnego, dàt was dan toch wel een deugdzaam man – to był cnotliwy człowiek).

Geen boon kwam er ooit te-kort, hy ging stipt naar de kerk, en drinken deed hy niet. (Nigdy nie brakowało żadnej fasoli, regularnie chodził do kościoła i nie pił; geen boon kwam er ooit te-kort – nigdy nie brakowało żadnej fasoli, hy ging stipt naar de kerk – regularnie chodził do kościoła, en drinken deed hy niet – i nie pił).

Als myn schoonvader te Driebergen was, bewaarde hy het huis, en de kas, en alles. (Kiedy mój teść był w Driebergen, pilnował domu, kasy i wszystkiego; als myn schoonvader te Driebergen was – kiedy mój teść był w Driebergen, bewaarde hy het huis, en de kas, en alles – pilnował domu, kasy i wszystkiego).

Eens heeft hy aan de Bank zeventien gulden te veel ontvangen, en, hy bracht ze terug. (Pewnego razu otrzymał od Banku siedemnaście guldenów za dużo i oddał je; eens heeft hy aan de Bank zeventien gulden te veel ontvangen – pewnego razu otrzymał od Banku siedemnaście guldenów za dużo, en, hy bracht ze terug – i oddał je).

Hy is nu oud en jichtig, en kan niet meer dienen. (Jest teraz stary i chory na dnę, i nie może już służyć; hy is nu oud en jichtig – jest teraz stary i chory na dnę, en kan niet meer dienen – i nie może już służyć).

Nu heeft hy niets, want er gaat veel by ons om, en we hebben jong volk noodig. (Teraz nie ma nic, bo u nas dużo się dzieje, a my potrzebujemy młodych ludzi; nu heeft hy niets – teraz nie ma nic, want er gaat veel by ons om – bo u nas dużo się dzieje, en we hebben jong volk noodig – a my potrzebujemy młodych ludzi).

Welnu, ik houd dien Lukas voor zeer deugdzaam, maar wordt hy nu beloond? (Cóż, uważam Lukasa za bardzo cnotliwego, ale czy teraz jest nagradzany?; welnu, ik houd dien Lukas voor zeer deugdzaam – cóż, uważam Lukasa za bardzo cnotliwego, maar wordt hy nu beloond – ale czy teraz jest nagradzany).

Komt er een prins die hem diamanten geeft, of een fee die hem boterhammen smeert? (Czy przychodzi książę, który daje mu diamenty, albo wróżka, która smaruje mu kanapki?; komt er een prins die hem diamanten geeft – czy przychodzi książę, który daje mu diamenty, of een fee die hem boterhammen smeert – albo wróżka, która smaruje mu kanapki).

Waarachtig niet! (Na pewno nie!; waarachtig niet – na pewno nie).

Hy is arm, en blyft arm, en dit moet ook zoo wezen. (Jest biedny i pozostaje biedny, i tak powinno być; hy is arm – jest biedny, en blyft arm – i pozostaje biedny, en dit moet ook zoo wezen – i tak powinno być).

Ik kan hem niet helpen – want we hebben jong volk noodig, omdat er zooveel by ons omgaat – maar al kon ik, waar bleef zyn verdienste, als hy nu op zyn ouden dag een gemakkelyk leven leiden kon? (Nie mogę mu pomóc – bo potrzebujemy młodych ludzi, ponieważ u nas dużo się dzieje – ale nawet gdybym mógł, gdzie byłaby jego zasługa, gdyby teraz na starość mógł wieść wygodne życie?; ik kan hem niet helpen – nie mogę mu pomóc, want we hebben jong volk noodig – bo potrzebujemy młodych ludzi, omdat er zooveel by ons omgaat – ponieważ u nas dużo się dzieje, maar al kon ik – ale nawet gdybym mógł, waar bleef zyn verdienste – gdzie byłaby jego zasługa, als hy nu op zyn ouden dag een gemakkelyk leven leiden kon – gdyby teraz na starość mógł wieść wygodne życie).

Dan zouden alle pakhuisknechts wel deugdzaam worden, en iedereen, hetgeen Gods bedoeling niet wezen kan, omdat er dan geen byzondere belooning voor de braven overbleef hier-namaals. (Wtedy wszyscy magazynierzy i każdy inny byliby cnotliwi, co nie może być zamiarem Boga, ponieważ wtedy nie byłoby specjalnej nagrody dla dobrych ludzi w zaświatach; dan zouden alle pakhuisknechts wel deugdzaam worden – wtedy wszyscy magazynierzy byliby cnotliwi, en iedereen – i każdy inny, hetgeen Gods bedoeling niet wezen kan – co nie może być zamiarem Boga, omdat er dan geen byzondere belooning voor de braven overbleef hier-namaals – ponieważ wtedy nie byłoby specjalnej nagrody dla dobrych ludzi w zaświatach).

Maar op een tooneel verdraaien ze dat…alles leugens! (Ale na scenie to przekręcają… wszystko kłamstwa!; maar op een tooneel verdraaien ze dat – ale na scenie to przekręcają, alles leugens – wszystko kłamstwa).

Ik ben ook deugdzaam, maar vraag ik hiervoor belooning? (Też jestem cnotliwy, ale czy za to proszę o nagrodę?; ik ben ook deugdzaam – też jestem cnotliwy, maar vraag ik hiervoor belooning – ale czy za to proszę o nagrodę).

Als myn zaken goed gaan – en dit doen ze – als myn vrouw en kinderen gezond zyn, zoodat ik geen gemaal heb met dokter en apteker… (Jeśli moje sprawy idą dobrze – a tak jest – jeśli moja żona i dzieci są zdrowe, więc nie mam do czynienia z lekarzem i aptekarzem…; als myn zaken goed gaan – jeśli moje sprawy idą dobrze, en dit doen ze – a tak jest, als myn vrouw en kinderen gezond zyn – jeśli moja żona i dzieci są zdrowe, zoodat ik geen gemaal heb met dokter en apteker – więc nie mam do czynienia z lekarzem i aptekarzem).

als ik jaar-in jaar-uit een sommetje kan ter-zy leggen voor den ouden dag… (jeśli rok po roku mogę odkładać trochę pieniędzy na starość…; als ik jaar-in jaar-uit een sommetje kan ter-zy leggen – jeśli rok po roku mogę odkładać trochę pieniędzy, voor den ouden dag – na starość).

als Frits knap opgroeit, om later in myn plaats te komen als ik naar Driebergen ga… (jeśli Frits dobrze się rozwija, aby później mnie zastąpić, gdy pójdę do Driebergen…; als Frits knap opgroeit – jeśli Frits dobrze się rozwija, om later in myn plaats te komen – aby później mnie zastąpić, als ik naar Driebergen ga – gdy pójdę do Driebergen).

zie, dan ben ik heel tevreden. (Wtedy jestem bardzo zadowolony; zie, dan ben ik heel tevreden – wtedy jestem bardzo zadowolony).

Maar dit alles is een natuurlyk gevolg van de omstandigheden, en omdat ik op de zaken pas. (Ale to wszystko jest naturalnym wynikiem okoliczności i dlatego, że dbam o interesy; maar dit alles is een natuurlyk gevolg van de omstandigheden – ale to wszystko jest naturalnym wynikiem okoliczności, en omdat ik op de zaken pas – i dlatego, że dbam o interesy).

Voor myn deugd eisch ik niets. (Nie żądam niczego za moją cnotę; voor myn deugd eisch ik niets – nie żądam niczego za moją cnotę).

En dat ik toch deugdzaam bèn, blykt uit myn liefde voor de waarheid. (A to, że jestem cnotliwy, wynika z mojej miłości do prawdy; en dat ik toch deugdzaam bèn – a to, że jestem cnotliwy, blykt uit myn liefde voor de waarheid – wynika z mojej miłości do prawdy).

Deze is, na myn gehechtheid aan het geloof, myn hoofdneiging. (Jest to, po mojej przywiązaniu do wiary, moja główna skłonność; deze is, na myn gehechtheid aan het geloof – jest to, po mojej przywiązaniu do wiary, myn hoofdneiging – moja główna skłonność).

En ik wenschte dat ge hiervan overtuigd waart, lezer, omdat het de verontschuldiging is voor 't schryven van dit boek. (I chciałbym, abyś, czytelniku, był o tym przekonany, ponieważ jest to usprawiedliwienie dla napisania tej książki; en ik wenschte dat ge hiervan overtuigd waart, lezer – i chciałbym, abyś, czytelniku, był o tym przekonany, omdat het de verontschuldiging is voor 't schryven van dit boek – ponieważ jest to usprawiedliwienie dla napisania tej książki).

Een tweede neiging, die my even sterk als waarheidsliefde beheerscht, is de hartstocht voor myn vak. (Drugą skłonnością, która rządzi mną równie mocno jak miłość do prawdy, jest pasja do mojego zawodu; een tweede neiging, die my even sterk als waarheidsliefde beheerscht – drugą skłonnością, która rządzi mną równie mocno jak miłość do prawdy, is de hartstocht voor myn vak – jest pasja do mojego zawodu).

Ik ben namelyk makelaar in koffi, Lauriergracht No 37. (Jestem bowiem maklerem kawowym, Lauriergracht nr 37; ik ben namelyk makelaar in koffi – jestem bowiem maklerem kawowym, Lauriergracht No 37 – Lauriergracht nr 37).

Welnu, lezer, aan myn onkreukbare liefde voor de waarheid, en aan myn yver voor de zaken, hebt gy te danken dat deze bladen geschreven zyn. (Cóż, czytelniku, mojej nieskazitelnej miłości do prawdy i mojej gorliwości w interesach zawdzięczasz, że te strony zostały napisane; welnu, lezer – cóż, czytelniku, aan myn onkreukbare liefde voor de waarheid – mojej nieskazitelnej miłości do prawdy, en aan myn yver voor de zaken – i mojej gorliwości w interesach, hebt gy te danken dat deze bladen geschreven zyn – zawdzięczasz, że te strony zostały napisane).

Ik zal u vertellen hoe dit is toegegaan. (Opowiem ci, jak do tego doszło; ik zal u vertellen hoe dit is toegegaan – opowiem ci, jak do tego doszło).

Daar ik nu voor 't oogenblik afscheid van u neem – ik moet naar de beurs – noodig ik u straks op een tweede hoofdstuk. (Ponieważ teraz chwilowo się z tobą żegnam – muszę iść na giełdę – zapraszam cię później na drugi rozdział; daar ik nu voor 't oogenblik afscheid van u neem – ponieważ teraz chwilowo się z tobą żegnam, ik moet naar de beurs – muszę iść na giełdę, noodig ik u straks op een tweede hoofdstuk – zapraszam cię później na drugi rozdział).

Tot weerziens dus! (Do zobaczenia zatem!; tot weerziens dus – do zobaczenia zatem).

Eilieve, steek het by u… 't is een kleine moeite… het kan te-pas komen… ei zie, daar is het: een adreskaartje! (Proszę, weź to ze sobą… to mały wysiłek… może się przydać… o, zobacz, tu jest: wizytówka!; eilieve, steek het by u – proszę, weź to ze sobą, 't is een kleine moeite – to mały wysiłek, het kan te-pas komen – może się przydać, ei zie, daar is het: een adreskaartje – o, zobacz, tu jest: wizytówka).

Die Co ben ik, sedert de Meyers er uit zyn… de oude Last is myn schoonvader. (Jestem Co, odkąd Meyers odeszli… stary Last to mój teść; die Co ben ik – jestem Co, sedert de Meyers er uit zyn – odkąd Meyers odeszli, de oude Last is myn schoonvader – stary Last to mój teść).

Rozdział 2: Decyzja o napisaniu książki

Tweede hoofdstuk

Het was slap op de beurs, maar de voorjaarsveiling zal 't wel goed maken. (Było mało ruchu na giełdzie, ale wiosenna aukcja na pewno to naprawi; het – to, was – było, slap – mało ruchu, op de beurs – na giełdzie, maar – ale, de voorjaarsveiling – wiosenna aukcja, zal 't wel goed maken – na pewno to naprawi).

Denk niet dat er niets by ons omgaat. By Busselinck & Waterman is 't nog slapper. (Nie myśl, że u nas nic się nie dzieje. U Busselinck & Waterman jest jeszcze gorzej; denk niet – nie myśl, dat er niets by ons omgaat – że u nas nic się nie dzieje, by – u, Busselinck & Waterman – Busselinck & Waterman, is 't nog slapper – jest jeszcze gorzej).

Een vreemde wereld! Men woont zoo iets by, als men zoo'n twintig jaren de beurs bezoekt. (Dziwny świat! Takie rzeczy się widzi, kiedy się przez około dwadzieścia lat odwiedza giełdę; een vreemde wereld – dziwny świat, men woont zoo iets by – takie rzeczy się widzi, als men zoo'n twintig jaren de beurs bezoekt – kiedy się przez około dwadzieścia lat odwiedza giełdę).

Verbeeld u dat ze daar getracht hebben – Busselinck & Waterman, meen ik – my Ludwig Stern aftenemen. (Wyobraź sobie, że próbowali tam – mam na myśli Busselinck & Waterman – odebrać mi Ludwiga Sterna; verbeeld u dat ze daar getracht hebben – wyobraź sobie, że próbowali tam, Busselinck & Waterman, meen ik – mam na myśli Busselinck & Waterman, my Ludwig Stern aftenemen – odebrać mi Ludwiga Sterna).

Daar ik niet weet of gy aan de beurs bekend zyt, wil ik u even zeggen dat Stern een eerst huis is in koffi te Hamburg, dat altyd door Last & Co is bediend geworden. (Ponieważ nie wiem, czy jesteś zaznajomiony z giełdą, chciałbym ci powiedzieć, że Stern to pierwsza firma kawowa w Hamburgu, która zawsze była obsługiwana przez Last & Co; daar ik niet weet of gy aan de beurs bekend zyt – ponieważ nie wiem, czy jesteś zaznajomiony z giełdą, wil ik u even zeggen – chciałbym ci powiedzieć, dat Stern een eerst huis is in koffi te Hamburg – że Stern to pierwsza firma kawowa w Hamburgu, dat altyd door Last & Co is bediend geworden – która zawsze była obsługiwana przez Last & Co).

Heel toevallig kwam ik daar achter… ik meen achter de knoeiery van Busselinck & Waterman. (Bardzo przypadkowo odkryłem… mam na myśli przekręt Busselinck & Waterman; heel toevallig – bardzo przypadkowo, kwam ik daar achter – odkryłem to, ik meen achter de knoeiery van Busselinck & Waterman – mam na myśli przekręt Busselinck & Waterman).

Zy zouden een kwart procent van de courtage laten vallen – onderkruipers zyn het, anders niet! – en zie nu eens wat ik gedaan heb om dien slag afteweren. (Zniżyliby prowizję o ćwierć procent – to oszuści, nic więcej! – i zobacz, co zrobiłem, aby odeprzeć ten cios; zy zouden een kwart procent van de courtage laten vallen – zniżyliby prowizję o ćwierć procent, onderkruipers zyn het, anders niet – to oszuści, nic więcej, en zie nu eens wat ik gedaan heb om dien slag afteweren – i zobacz, co zrobiłem, aby odeprzeć ten cios).

Een ander in myn plaats had misschien aan Ludwig Stern geschreven dat hy ook wat zou laten vallen, dat hy hoopte op konsideratie om de langdurige diensten van Last & Co… (Ktoś inny na moim miejscu może napisałby do Ludwiga Sterna, że również trochę obniży, mając nadzieję na uznanie za długotrwałe usługi Last & Co…; een ander in myn plaats had misschien aan Ludwig Stern geschreven – ktoś inny na moim miejscu może napisałby do Ludwiga Sterna, dat hy ook wat zou laten vallen – że również trochę obniży, dat hy hoopte op konsideratie om de langdurige diensten van Last & Co – mając nadzieję na uznanie za długotrwałe usługi Last & Co).

Ik heb uitgerekend dat de firma, sedert ruim vyftig jaren, vier ton aan Stern verdiend heeft. (Wyliczyłem, że firma, od ponad pięćdziesięciu lat, zarobiła cztery tony na Sternie; ik heb uitgerekend dat de firma – wyliczyłem, że firma, sedert ruim vyftig jaren – od ponad pięćdziesięciu lat, vier ton aan Stern verdiend heeft – zarobiła cztery tony na Sternie).

Die konnexie dateert van 't kontinentaal stelsel, toen wy de koloniale waren insmokkelden van Helgoland. (Ta znajomość sięga systemu kontynentalnego, kiedy przemycaliśmy towary kolonialne z Helgolandu; die konnexie dateert van 't kontinentaal stelsel – ta znajomość sięga systemu kontynentalnego, toen wy de koloniale waren insmokkelden van Helgoland – kiedy przemycaliśmy towary kolonialne z Helgolandu).

Ja, wie weet wat 'n ander al zoo zou geschreven hebben. (Tak, kto wie, co jeszcze ktoś inny by napisał; ja, wie weet wat 'n ander al zoo zou geschreven hebben – tak, kto wie, co jeszcze ktoś inny by napisał).

Maar neen, onderkruipen doe ik niet. (Ale nie, nie oszukuję; maar neen – ale nie, onderkruipen doe ik niet – nie oszukuję).

Ik ben naar Polen gegaan, liet me pen en papier geven, en schreef: (Pojechałem do Polski, kazałem sobie dać pióro i papier, i napisałem; ik ben naar Polen gegaan – pojechałem do Polski, liet me pen en papier geven – kazałem sobie dać pióro i papier, en schreef – i napisałem).

Dat de groote uitbreiding die onze zaken den laatsten tyd genomen hadden, vooral door de vele geëerde orders uit Noord-Duitschland… (Że duży rozwój, jaki nasze interesy ostatnio przybrały, zwłaszcza dzięki wielu cenionym zamówieniom z Północnych Niemiec…; dat de groote uitbreiding – że duży rozwój, die onze zaken den laatsten tyd genomen hadden – jaki nasze interesy ostatnio przybrały, vooral door de vele geëerde orders uit Noord-Duitschland – zwłaszcza dzięki wielu cenionym zamówieniom z Północnych Niemiec).

't Is de zuivere waarheid! (To czysta prawda!; 't is de zuivere waarheid – to czysta prawda).

Dat die uitbreiding eenige vermeerdering van ons personeel noodzakelyk maakte. (Że ten rozwój wymagał pewnego zwiększenia naszego personelu; dat die uitbreiding – że ten rozwój, eenige vermeerdering van ons personeel noodzakelyk maakte – wymagał pewnego zwiększenia naszego personelu).

't Is de waarheid! Gister-avend nog was de boekhouder na elven op 't kantoor, om zyn bril te zoeken. (To prawda! Wczoraj wieczorem księgowy jeszcze po jedenastej szukał na biurku swoich okularów; 't is de waarheid – to prawda, gister-avend nog – wczoraj wieczorem, was de boekhouder na elven op 't kantoor – księgowy jeszcze po jedenastej był w biurze, om zyn bril te zoeken – aby szukać swoich okularów).

Dat vooral zich de behoefte deed gevoelen aan fatsoenlyke, welopgevoede jongelieden, voor de korrespondentie in het duitsch. (Że przede wszystkim odczuwano potrzebę porządnych, dobrze wychowanych młodych ludzi do korespondencji po niemiecku; dat vooral zich de behoefte deed gevoelen – że przede wszystkim odczuwano potrzebę, aan fatsoenlyke, welopgevoede jongelieden – porządnych, dobrze wychowanych młodych ludzi, voor de korrespondentie in het duitsch – do korespondencji po niemiecku).

Dat wel-is-waar veel duitsche jongelingen, in Amsterdam aanwezig, hiertoe de vereischte bekwaamheden bezaten, maar dat een huis dat zich respekteert… (Że wprawdzie wielu młodych Niemców, obecnych w Amsterdamie, posiadało do tego wymagane kwalifikacje, ale że dom, który się szanuje…; dat wel-is-waar veel duitsche jongelingen – że wprawdzie wielu młodych Niemców, in Amsterdam aanwezig – obecnych w Amsterdamie, hiertoe de vereischte bekwaamheden bezaten – posiadało do tego wymagane kwalifikacje, maar dat een huis dat zich respekteert – ale że dom, który się szanuje…).

't Is de zuivere waarheid! (To czysta prawda!; 't is de zuivere waarheid – to czysta prawda).

By de toenemende ligtzinnigheid en onzedelykheid onder de jeugd, by het dagelyks aangroeien van het getal fortuinzoekers, en met het oog op de noodzakelykheid om soliditeit van gedrag, hand-aan-hand te doen gaan met soliditeit in de uitvoering van de gegeven orders… (Przy rosnącej lekkomyślności i nieprzyzwoitości wśród młodzieży, przy codziennym wzroście liczby poszukiwaczy fortun, i mając na uwadze konieczność łączenia solidności zachowania z solidnością w wykonywaniu danych zamówień…; by de toenemende ligtzinnigheid en onzedelykheid onder de jeugd – przy rosnącej lekkomyślności i nieprzyzwoitości wśród młodzieży, by het dagelyks aangroeien van het getal fortuinzoekers – przy codziennym wzroście liczby poszukiwaczy fortun, en met het oog op de noodzakelykheid – i mając na uwadze konieczność, om soliditeit van gedrag – łączenia solidności zachowania, hand-aan-hand te doen gaan met soliditeit – z solidnością, in de uitvoering van de gegeven orders – w wykonywaniu danych zamówień).

't Is, waarachtig, alles de zuivere waarheid! (To naprawdę, wszystko czysta prawda!; 't is, waarachtig, alles de zuivere waarheid – to naprawdę, wszystko czysta prawda).

Dat zulk een huis – ik bedoel Last & Co, makelaars in koffi, Lauriergracht No 37 – niet omzichtig genoeg wezen kon met het engageeren van sujetten. (Że taki dom – mam na myśli Last & Co, maklerzy kawy, Lauriergracht nr 37 – nie mógł być wystarczająco ostrożny przy zatrudnianiu pracowników; dat zulk een huis – że taki dom, ik bedoel Last & Co, makelaars in koffi, Lauriergracht No 37 – mam na myśli Last & Co, maklerzy kawy, Lauriergracht nr 37, niet omzichtig genoeg wezen kon – nie mógł być wystarczająco ostrożny, met het engageeren van sujetten – przy zatrudnianiu pracowników).

Dit alles is de zuivere waarheid, lezer! Weet ge wel, dat de jonge Duitscher, die op de beurs by pilaar 17 stond, weggeloopen is met de dochter van Busselinck & Waterman? Onze Marie wordt ook al dertien in September. (To wszystko jest czysta prawda, czytelniku! Czy wiesz, że młody Niemiec, który stał na giełdzie przy filarze 17, uciekł z córką Busselinck & Waterman? Nasza Marie również skończy trzynaście lat we wrześniu; dit alles is de zuivere waarheid, lezer – to wszystko jest czysta prawda, czytelniku, weet ge wel, dat de jonge Duitscher – czy wiesz, że młody Niemiec, die op de beurs by pilaar 17 stond – który stał na giełdzie przy filarze 17, weggeloopen is met de dochter van Busselinck & Waterman – uciekł z córką Busselinck & Waterman, onze Marie wordt ook al dertien in September – nasza Marie również skończy trzynaście lat we wrześniu).

Dat ik de eer had gehad van den heer Saffeler te vernemen – Saffeler reist voor Stern – dat de geachte chef der firma, de heer Ludwig Stern, een zoon had, den heer Ernest Stern, die ter volmaking zyner kommercieele kennis, eenigen tyd in een hollandsch huis wenschte geëmploieerd te zyn. (Że miałem zaszczyt dowiedzieć się od pana Saffelera – Saffeler podróżuje dla Sterna – że szanowany szef firmy, pan Ludwig Stern, miał syna, pana Ernesta Sterna, który dla uzupełnienia swojej wiedzy handlowej, chciałby być zatrudniony przez pewien czas w holenderskim domu; dat ik de eer had gehad van den heer Saffeler te vernemen – że miałem zaszczyt dowiedzieć się od pana Saffelera, Saffeler reist voor Stern – Saffeler podróżuje dla Sterna, dat de geachte chef der firma, de heer Ludwig Stern, een zoon had – że szanowany szef firmy, pan Ludwig Stern, miał syna, den heer Ernest Stern – pana Ernesta Sterna, die ter volmaking zyner kommercieele kennis – który dla uzupełnienia swojej wiedzy handlowej, eenigen tyd in een hollandsch huis wenschte geëmploieerd te zyn – chciałby być zatrudniony przez pewien czas w holenderskim domu).

Dat ik met het oog op… (Że mając na uwadze…; dat ik met het oog op – że mając na uwadze).

Hier herhaalde ik weer al die onzedelykheid, en vertelde de geschiedenis der dochter van Busselinck & Waterman. Niet om iemand zwart te maken… neen, bekladden ligt nu juist heelemaal niet in myn manier! Maar… het kan nooit kwaad dat ze 't weten, dunkt me. (Tutaj powtórzyłem całą tę nieprzyzwoitość i opowiedziałem historię córki Busselinck & Waterman. Nie po to, aby kogoś oczernić… nie, oczernianie nie leży w mojej naturze! Ale… nigdy nie zaszkodzi, aby to wiedzieli, wydaje mi się; hier herhaalde ik weer al die onzedelykheid – tutaj powtórzyłem całą tę nieprzyzwoitość, en vertelde de geschiedenis der dochter van Busselinck & Waterman – i opowiedziałem historię córki Busselinck & Waterman, niet om iemand zwart te maken – nie po to, aby kogoś oczernić, neen, bekladden ligt nu juist heelemaal niet in myn manier – nie, oczernianie nie leży w mojej naturze, maar het kan nooit kwaad dat ze 't weten, dunkt me – ale nigdy nie zaszkodzi, aby to wiedzieli, wydaje mi się).

Dat ik met het oog dáárop, niets liever wenschte dan den heer Ernest Stern belast te zien met de duitsche korrespondentie van ons huis. (Że mając na uwadze to, niczego bardziej nie pragnąłem niż zobaczyć pana Ernesta Sterna obciążonego niemiecką korespondencją naszego domu; dat ik met het oog dáárop – że mając na uwadze to, niets liever wenschte dan den heer Ernest Stern – niczego bardziej nie pragnąłem niż zobaczyć pana Ernesta Sterna, belast te zien met de duitsche korrespondentie van ons huis – obciążonego niemiecką korespondencją naszego domu).

Uit kiesheid vermeed ik alle toespeling op honorarium of salaris. (Z uprzejmości unikałem wszelkich aluzji do honorarium lub pensji; uit kiesheid – z uprzejmości, vermeed ik alle toespeling op honorarium of salaris – unikałem wszelkich aluzji do honorarium lub pensji).

Maar ik voegde er by: (Ale dodałem:; maar ik voegde er by – ale dodałem).

Dat, indien de heer Ernest Stern het verblyf ten onzen huize – Lauriergracht No 37 – wilde voor lief nemen, myn vrouw zich bereid verklaarde als een moeder voor hem te zorgen, en dat zyn linnengoed in huis zou versteld worden. (Że, jeśli pan Ernest Stern zechciałby przyjąć pobyt w naszym domu – Lauriergracht nr 37 – moja żona zadeklarowała się troszczyć się o niego jak matka, a jego bielizna będzie naprawiana w domu; dat indien de heer Ernest Stern het verblyf ten onzen huize – że, jeśli pan Ernest Stern zechciałby przyjąć pobyt w naszym domu, Lauriergracht No 37 – Lauriergracht nr 37, wilde voor lief nemen – zechciałby przyjąć, myn vrouw zich bereid verklaarde als een moeder voor hem te zorgen – moja żona zadeklarowała się troszczyć się o niego jak matka, en dat zyn linnengoed in huis zou versteld worden – a jego bielizna będzie naprawiana w domu).

Dit is de zuivere waarheid, want Marie stopt en maast heel lief. (To jest czysta prawda, ponieważ Marie pięknie ceruje i szyje; dit is de zuivere waarheid – to jest czysta prawda, want Marie stopt en maast heel lief – ponieważ Marie pięknie ceruje i szyje).

En ten-slotte: (I na koniec:; en ten-slotte – i na koniec).

Dat by ons de Heer gediend werd. (Że u nas służy się Panu; dat by ons – że u nas, de Heer gediend werd – służy się Panu).

Die kan hy in zyn zak steken, want de Sterns zyn Luthersch. (To może schować do kieszeni, bo Sternowie są luteranami; die kan hy in zyn zak steken – to może schować do kieszeni, want de Sterns zyn Luthersch – bo Sternowie są luteranami).

En ik verzond myn brief. (I wysłałem mój list; en ik verzond myn brief – i wysłałem mój list).

Ge begrypt dat de oude Stern niet goedschiks by Busselinck & Waterman kan overgaan, als de jonge by ons aan 't kantoor is. (Rozumiesz, że stary Stern nie może po prostu przejść do Busselinck & Waterman, jeśli młody jest w naszym biurze; ge begrypt dat de oude Stern niet goedschiks by Busselinck & Waterman kan overgaan – rozumiesz, że stary Stern nie może po prostu przejść do Busselinck & Waterman, als de jonge by ons aan 't kantoor is – jeśli młody jest w naszym biurze).

Ik ben zeer benieuwd naar het antwoord. (Jestem bardzo ciekawy odpowiedzi; ik ben zeer benieuwd naar het antwoord – jestem bardzo ciekawy odpowiedzi).

Om nu terug te komen op myn boek. Voor eenigen tyd kom ik 's avends door de Kalverstraat, en bleef staan kyken naar den winkel van een kruienier, die zich bezighield met het sorteeren van een partytje Java, ordinair, mooi-geel, Cheribon-aard, iets gebroken, met veegsel, dat me zeer interesseerde, want ik let altyd op alles. (Aby teraz wrócić do mojej książki. Pewnego czasu wieczorem przechodziłem przez Kalverstraat i zatrzymałem się, aby popatrzeć na sklep spożywczy, który zajmował się sortowaniem partii Jawy, zwykłej, pięknie żółtej, typu Cheribon, nieco połamanej, z odpadkami, co mnie bardzo zainteresowało, ponieważ zawsze na wszystko zwracam uwagę; om nu terug te komen op myn boek – aby teraz wrócić do mojej książki, voor eenigen tyd kom ik 's avends door de Kalverstraat – pewnego czasu wieczorem przechodziłem przez Kalverstraat, en bleef staan kyken naar den winkel van een kruienier – i zatrzymałem się, aby popatrzeć na sklep spożywczy, die zich bezighield met het sorteeren van een partytje Java – który zajmował się sortowaniem partii Jawy, ordinair, mooi-geel, Cheribon-aard – zwykłej, pięknie żółtej, typu Cheribon, iets gebroken, met veegsel – nieco połamanej, z odpadkami, dat me zeer interesseerde – co mnie bardzo zainteresowało, want ik let altyd op alles – ponieważ zawsze na wszystko zwracam uwagę).

Daar viel my op-eenmaal een heer in 't oog, die daarnaast voor een boekwinkel stond en me bekend voorkwam. (Tam nagle wpadł mi w oko dżentelmen, który stał przed księgarnią obok i wydawał mi się znajomy; daar viel my op-eenmaal een heer in 't oog – tam nagle wpadł mi w oko dżentelmen, die daarnaast voor een boekwinkel stond – który stał przed księgarnią obok, en me bekend voorkwam – i wydawał mi się znajomy).

Hy scheen ook my te herkennen, want onze blikken ontmoetten elkander gedurig. (Zdawało się, że mnie również rozpoznał, ponieważ nasze spojrzenia stale się spotykały; hy scheen ook my te herkennen – zdawało się, że mnie również rozpoznał, want onze blikken ontmoetten elkander gedurig – ponieważ nasze spojrzenia stale się spotykały).

Ik moet betuigen dat ik te verdiept was in 't veegsel, om terstond optemerken, wat ik namelyk later zag, dat hy vry kaal in de kleeren stak. (Muszę przyznać, że byłem zbyt pochłonięty odpadkami, aby od razu zauważyć, co później dostrzegłem, że był dość skromnie ubrany; ik moet betuigen dat ik te verdiept was in 't veegsel – muszę przyznać, że byłem zbyt pochłonięty odpadkami, om terstond optemerken – aby od razu zauważyć, wat ik namelyk later zag – co później dostrzegłem, dat hy vry kaal in de kleeren stak – że był dość skromnie ubrany).

Anders had ik de zaak daarby gelaten. Maar op-eens schoot my de gedachte in, dat hy misschien reiziger was van een duitsch huis, die een solieden makelaar zocht. (W przeciwnym razie zostawiłbym to. Ale nagle przyszło mi do głowy, że może był podróżnikiem z niemieckiej firmy, który szukał solidnego maklera; anders had ik de zaak daarby gelaten – w przeciwnym razie zostawiłbym to, maar op-eens schoot my de gedachte in – ale nagle przyszło mi do głowy, dat hy misschien reiziger was van een duitsch huis – że może był podróżnikiem z niemieckiej firmy, die een solieden makelaar zocht – który szukał solidnego maklera).

Hy had dan ook wel iets van een Duitscher, en van een reiziger ook. (Miał w sobie coś z Niemca, a także z podróżnika; hy had dan ook wel iets van een Duitscher – miał w sobie coś z Niemca, en van een reiziger ook – a także z podróżnika).

Hy was zeer blond, had blauwe oogen, en in houding en kleeding iets dat den vreemdeling verraadde. (Był bardzo blond, miał niebieskie oczy i w postawie oraz ubraniu coś, co zdradzało obcokrajowca; hy was zeer blond – był bardzo blond, had blauwe oogen – miał niebieskie oczy, en in houding en kleeding – i w postawie oraz ubraniu, iets dat den vreemdeling verraadde – coś, co zdradzało obcokrajowca).

In-plaats van een behoorlyken winterjas, hing hem een soort van sjaal over den schouder – Frits zegt ‘shawl’ maar dit doe ik niet – alsof hy zoo van de reis kwam. (Zamiast porządnego płaszcza zimowego, miał na ramieniu coś w rodzaju szala – Frits mówi ‘shawl’, ale ja tego nie robię – jakby właśnie wrócił z podróży; in-plaats van een behoorlyken winterjas – zamiast porządnego płaszcza zimowego, hing hem een soort van sjaal over den schouder – miał na ramieniu coś w rodzaju szala, Frits zegt ‘shawl’ maar dit doe ik niet – Frits mówi ‘shawl’, ale ja tego nie robię, alsof hy zoo van de reis kwam – jakby właśnie wrócił z podróży).

Ik meende een klant te zien, en gaf hem een adreskaartje: Last & Co, makelaars in koffi, Lauriergracht No 37. (Myślałem, że widzę klienta, i dałem mu wizytówkę: Last & Co, maklerzy kawy, Lauriergracht nr 37; ik meende een klant te zien – myślałem, że widzę klienta, en gaf hem een adreskaartje – i dałem mu wizytówkę, Last & Co, makelaars in koffi, Lauriergracht No 37 – Last & Co, maklerzy kawy, Lauriergracht nr 37).

Hy hield het by de gasvlam, en zeide: ‘ik dank u, maar ik heb me vergist. Ik dacht het genoegen te hebben een ouden schoolkameraad voor me te zien, maar… Last? Dit is de naam niet.’ (Trzymał to przy płomieniu gazowym i powiedział: ‘dziękuję, ale się pomyliłem. Myślałem, że mam przyjemność zobaczyć starego kolegę ze szkoły, ale… Last? To nie jest to nazwisko.’; hy hield het by de gasvlam – trzymał to przy płomieniu gazowym, en zeide – i powiedział, ik dank u, maar ik heb me vergist – dziękuję, ale się pomyliłem, ik dacht het genoegen te hebben een ouden schoolkameraad voor me te zien – myślałem, że mam przyjemność zobaczyć starego kolegę ze szkoły, maar… Last? Dit is de naam niet – ale… Last? To nie jest to nazwisko).

Pardon, zei ik – want ik ben altyd beleefd – ik ben m'nheer Droogstoppel, Batavus Droogstoppel. Last en Co is de firma, makelaars in koffi, Lauriergr… (– Przepraszam, powiedziałem – ponieważ zawsze jestem uprzejmy – jestem pan Droogstoppel, Batavus Droogstoppel. Last & Co to firma, maklerzy kawy, Lauriergr…; pardon, zei ik – przepraszam, powiedziałem, want ik ben altyd beleefd – ponieważ zawsze jestem uprzejmy, ik ben m'nheer Droogstoppel, Batavus Droogstoppel – jestem pan Droogstoppel, Batavus Droogstoppel, Last en Co is de firma, makelaars in koffi, Lauriergr… – Last & Co to firma, maklerzy kawy, Lauriergr…).

Wel, Droogstoppel, kent ge my niet meer? Zie my eens goed aan. (– No cóż, Droogstoppel, nie poznajesz mnie? Przyjrzyj mi się dobrze; wel, Droogstoppel, kent ge my niet meer – no cóż, Droogstoppel, nie poznajesz mnie, zie my eens goed aan – przyjrzyj mi się dobrze).

Hoe meer ik hem aanzag, hoe meer ik my herinnerde hem meer gezien te hebben. (Im bardziej mu się przyglądałem, tym bardziej przypominałem sobie, że już go widziałem; hoe meer ik hem aanzag – im bardziej mu się przyglądałem, hoe meer ik my herinnerde hem meer gezien te hebben – tym bardziej przypominałem sobie, że już go widziałem).

Maar, zonderling, zyn gelaat deed my de uitwerking alsof ik vreemde parfumerien rook. (Ale, co dziwne, jego twarz miała na mnie wpływ, jakbym wąchał obce perfumy; maar, zonderling – ale, co dziwne, zyn gelaat deed my de uitwerking – jego twarz miała na mnie wpływ, alsof ik vreemde parfumerien rook – jakbym wąchał obce perfumy).

Lach hier niet om, lezer, straks zult ge zien hoe dit kwam. (Nie śmiej się z tego, czytelniku, wkrótce zobaczysz, jak do tego doszło; lach hier niet om, lezer – nie śmiej się z tego, czytelniku, straks zult ge zien hoe dit kwam – wkrótce zobaczysz, jak do tego doszło).

Ik ben verzekerd dat hy geen drup reukwerk by zich droeg, en toch rook ik iets aangenaams, iets sterks, iets wat me herinnerde aan… daar had ik het! (Jestem pewien, że nie miał przy sobie żadnych perfum, a jednak czułem coś przyjemnego, coś mocnego, coś, co przypominało mi… o, już mam!; ik ben verzekerd dat hy geen drup reukwerk by zich droeg – jestem pewien, że nie miał przy sobie żadnych perfum, en toch rook ik iets aangenaams, iets sterks – a jednak czułem coś przyjemnego, coś mocnego, iets wat me herinnerde aan… daar had ik het! – coś, co przypominało mi… o, już mam!).

Zyt gy het, riep ik, die my van den Griek hebt verlost? (– Czy to ty, krzyknąłem, kto uratował mnie przed Grekiem?; zyt gy het – czy to ty, riep ik – krzyknąłem, die my van den Griek hebt verlost – kto uratował mnie przed Grekiem?).

Wel zeker, zeide hy, dat was ik. En hoe gaat het U? (– Oczywiście, powiedział, to byłem ja. I jak się masz?; wel zeker – oczywiście, zeide hy – powiedział, dat was ik – to byłem ja, en hoe gaat het U – i jak się masz?).

Ik vertelde dat we met ons dertienen op 't kantoor waren, en dat er zooveel by ons omging. (Powiedziałem, że było nas trzynastu w biurze i że dużo się u nas dzieje; ik vertelde dat we met ons dertienen op 't kantoor waren – powiedziałem, że było nas trzynastu w biurze, en dat er zooveel by ons omging – i że dużo się u nas dzieje).

En toen vroeg ik hoe het hèm ging, wat me later speet, want hy scheen niet in goede omstandigheden te verkeeren, en ik houd niet van arme menschen, omdat er gewoonlyk eigen schuld onder loopt, daar de Heer niet iemand verlaten zou, die hem trouw gediend had. (A potem zapytałem, jak on się miewa, czego później żałowałem, bo wyglądało na to, że nie jest w dobrych warunkach, a nie lubię biednych ludzi, ponieważ zazwyczaj jest to ich własna wina, gdyż Pan nie opuściłby nikogo, kto mu wiernie służył; en toen vroeg ik hoe het hèm ging – a potem zapytałem, jak on się miewa, wat me later speet – czego później żałowałem, want hy scheen niet in goede omstandigheden te verkeeren – bo wyglądało na to, że nie jest w dobrych warunkach, en ik houd niet van arme menschen – a nie lubię biednych ludzi, omdat er gewoonlyk eigen schuld onder loopt – ponieważ zazwyczaj jest to ich własna wina, daar de Heer niet iemand verlaten zou – gdyż Pan nie opuściłby nikogo, die hem trouw gediend had – kto mu wiernie służył).

Had ik eenvoudig gezegd, ‘we zyn met ons dertienen, en…goeien avend verder!’ dan was ik van hem af geweest. (Gdybym po prostu powiedział, ‘jest nas trzynastu i… dobranoc dalej!’ to bym się go pozbył; had ik eenvoudig gezegd – gdybym po prostu powiedział, we zyn met ons dertienen – jest nas trzynastu, en…goeien avend verder! – i… dobranoc dalej! dan was ik van hem af geweest – to bym się go pozbył).

Maar door dat vragen en antwoorden werd het hoe langer hoe moeielyker – Frits zegt: hoe langs zoo moeielyker, maar dit doe ik niet – hoe moeielyker dus, om van hem verlost te worden. (Ale przez te pytania i odpowiedzi stawało się coraz trudniejsze – Frits mówi: coraz trudniejsze, ale ja tego nie robię – więc coraz trudniejsze, żeby się go pozbyć; maar door dat vragen en antwoorden – ale przez te pytania i odpowiedzi, werd het hoe langer hoe moeielyker – stawało się coraz trudniejsze, Frits zegt: hoe langs zoo moeielyker, maar dit doe ik niet – Frits mówi: coraz trudniejsze, ale ja tego nie robię, hoe moeielyker dus, om van hem verlost te worden – więc coraz trudniejsze, żeby się go pozbyć).

Aan den anderen kant moet ik ook weer erkennen dat ge dan dit boek niet hadt te lezen gekregen, want het is een gevolg van die ontmoeting. (Z drugiej strony muszę też przyznać, że wtedy nie miałbyś do przeczytania tej książki, ponieważ jest to wynik tego spotkania; aan den anderen kant – z drugiej strony, moet ik ook weer erkennen – muszę też przyznać, dat ge dan dit boek niet hadt te lezen gekregen – że wtedy nie miałbyś do przeczytania tej książki, want het is een gevolg van die ontmoeting – ponieważ jest to wynik tego spotkania).

Ik houd er van, het goede optemerken, en wie dit niet doen, zyn ontevreden menschen die ik niet lyden kan. (Lubię zauważać dobre rzeczy, a ci, którzy tego nie robią, to niezadowoleni ludzie, których nie mogę znieść; ik houd er van, het goede optemerken – lubię zauważać dobre rzeczy, en wie dit niet doen – a ci, którzy tego nie robią, zyn ontevreden menschen die ik niet lyden kan – to niezadowoleni ludzie, których nie mogę znieść).

Ja, ja, hy was het, die my uit de handen van den Griek had verlost! (Tak, tak, to był on, kto mnie uratował z rąk Greka!; ja, ja, hy was het – tak, tak, to był on, die my uit de handen van den Griek had verlost – kto mnie uratował z rąk Greka).

Denk nu niet dat ik ooit door zeeroovers ben genomen geweest, of dat ik twist heb gehad in den Levant. (Nie myśl teraz, że kiedykolwiek zostałem porwany przez piratów lub że miałem spór w Lewancie; denk nu niet – nie myśl teraz, dat ik ooit door zeeroovers ben genomen geweest – że kiedykolwiek zostałem porwany przez piratów, of dat ik twist heb gehad in den Levant – lub że miałem spór w Lewancie).

Ik heb u reeds gezegd dat ik na myn trouwen, met myn vrouw naar den Haag ben gegaan. (Już ci mówiłem, że po moim ślubie, z moją żoną pojechałem do Hagi; ik heb u reeds gezegd – już ci mówiłem, dat ik na myn trouwen, met myn vrouw naar den Haag ben gegaan – że po moim ślubie, z moją żoną pojechałem do Hagi).

Daar hebben wy het Mauritshuis gezien, en flanel gekocht in de Veenestraat. (Tam widzieliśmy Mauritshuis i kupiliśmy flanelę na Veenestraat; daar hebben wy het Mauritshuis gezien – tam widzieliśmy Mauritshuis, en flanel gekocht in de Veenestraat – i kupiliśmy flanelę na Veenestraat).

Dit is het eenige uitstapje dat de zaken my ooit hebben veroorloofd, omdat er zooveel by ons omgaat. (To jedyna wycieczka, na którą interesy mi kiedykolwiek pozwoliły, ponieważ u nas się tyle dzieje; dit is het eenige uitstapje – to jedyna wycieczka, dat de zaken my ooit hebben veroorloofd – na którą interesy mi kiedykolwiek pozwoliły, omdat er zooveel by ons omgaat – ponieważ u nas się tyle dzieje).

Neen, in Amsterdam zelf had hy om-mynentwil een Griek den neus aan 't bloeden geslagen. (Nie, w samym Amsterdamie spowodował, że Grekowi krew z nosa leciała z mojego powodu; neen, in Amsterdam zelf – nie, w samym Amsterdamie, had hy om-mynentwil een Griek den neus aan 't bloeden geslagen – spowodował, że Grekowi krew z nosa leciała z mojego powodu).

Want hy bemoeide zich altyd met dingen die hem niet aangingen. (Ponieważ zawsze mieszał się w rzeczy, które go nie dotyczyły; want hy bemoeide zich altyd met dingen – ponieważ zawsze mieszał się w rzeczy, die hem niet aangingen – które go nie dotyczyły).

Het was in drie of vier en dertig, geloof ik, en in September, want er was kermis te Amsterdam. (To było w trzydziestym trzecim lub czwartym roku, jak sądzę, we wrześniu, ponieważ w Amsterdamie odbywał się jarmark; het was in drie of vier en dertig – to było w trzydziestym trzecim lub czwartym roku, geloof ik – jak sądzę, en in September – we wrześniu, want er was kermis te Amsterdam – ponieważ w Amsterdamie odbywał się jarmark).

Daar myn oude luî van voornemen waren een predikant van my te maken, leerde ik latyn. (Ponieważ moi starzy rodzice zamierzali uczynić mnie kaznodzieją, uczyłem się łaciny; daar myn oude luî van voornemen waren – ponieważ moi starzy rodzice zamierzali, een predikant van my te maken – uczynić mnie kaznodzieją, leerde ik latyn – uczyłem się łaciny).

Later heb ik myzelf dikwyls afgevraagd, waarom men latyn moet verstaan, om in 't hollandsch te zeggen: ‘God is goed’? (Później często zadawałem sobie pytanie, dlaczego trzeba rozumieć łacinę, aby powiedzieć po holendersku: ‘Bóg jest dobry’?; later heb ik myzelf dikwyls afgevraagd – później często zadawałem sobie pytanie, waarom men latyn moet verstaan – dlaczego trzeba rozumieć łacinę, om in 't hollandsch te zeggen – aby powiedzieć po holendersku, ‘God is goed’? – ‘Bóg jest dobry’).

Genoeg, ik was op de latynsche school – nu zeggen ze gymnasium – en daar was kermis…in Amsterdam, meen ik. (Dość, byłem w łacińskiej szkole – teraz mówią na to gimnazjum – i był jarmark… w Amsterdamie, jak sądzę; genoeg, ik was op de latynsche school – dość, byłem w łacińskiej szkole, nu zeggen ze gymnasium – teraz mówią na to gimnazjum, en daar was kermis…in Amsterdam, meen ik – i był jarmark… w Amsterdamie, jak sądzę).

Op de Westermarkt stonden kramen, en als ge een Amsterdammer zyt, lezer, en nagenoeg van myn leeftyd, zult ge u herinneren hoe daaronder één was, die uitmuntte door de zwarte oogen en de lange vlechten van een meisje, dat als een Griekin gekleed was. (Na Westermarkt stały stragany, a jeśli jesteś Amsterdamczykiem, czytelniku, i mniej więcej w moim wieku, to będziesz pamiętać, że tam była jedna, która wyróżniała się czarnymi oczami i długimi warkoczami dziewczyny ubranej jak Greczynka; op de Westermarkt stonden kramen – na Westermarkt stały stragany, en als ge een Amsterdammer zyt, lezer – a jeśli jesteś Amsterdamczykiem, czytelniku, en nagenoeg van myn leeftyd – i mniej więcej w moim wieku, zult ge u herinneren hoe daaronder één was – to będziesz pamiętać, że tam była jedna, die uitmuntte door de zwarte oogen – która wyróżniała się czarnymi oczami, en de lange vlechten van een meisje, dat als een Griekin gekleed was – i długimi warkoczami dziewczyny ubranej jak Greczynka).

Ook haar vader was een Griek, of althans hy zag er uit als een Griek. (Jej ojciec też był Grekiem, a przynajmniej wyglądał jak Grek; ook haar vader was een Griek – jej ojciec też był Grekiem, of althans hy zag er uit als een Griek – a przynajmniej wyglądał jak Grek).

Ze verkochten allerlei reukgoed. (Sprzedawali różne perfumy; ze verkochten allerlei reukgoed – sprzedawali różne perfumy).

Ik was juist oud genoeg om het meisje mooi te vinden, zonder evenwel den moed te hebben haar aantespreken. (Byłem w sam raz na tyle stary, aby uważać dziewczynę za ładną, ale bez odwagi, aby do niej podejść; ik was juist oud genoeg om het meisje mooi te vinden – byłem w sam raz na tyle stary, aby uważać dziewczynę za ładną, zonder evenwel den moed te hebben haar aantespreken – ale bez odwagi, aby do niej podejść).

Dit zou my ook weinig gebaat hebben, want meisjes van achttien jaren beschouwen een jongen van zestien, als een kind. (To by mi również niewiele pomogło, ponieważ osiemnastoletnie dziewczyny uważają szesnastoletnich chłopców za dzieci; dit zou my ook weinig gebaat hebben – to by mi również niewiele pomogło, want meisjes van achttien jaren beschouwen een jongen van zestien – ponieważ osiemnastoletnie dziewczyny uważają szesnastoletnich chłopców, als een kind – za dzieci).

En hierin hebben ze groot gelyk. (I mają tu całkowitą rację; en hierin hebben ze groot gelyk – i mają tu całkowitą rację).

Toch kwamen wy, jongens van quarta, altyd 's avends op de Westermarkt om dat meisje te zien. (Mimo to my, chłopcy z czwartej klasy, zawsze wieczorami przychodziliśmy na Westermarkt, aby zobaczyć tę dziewczynę; toch kwamen wy, jongens van quarta – mimo to my, chłopcy z czwartej klasy, altyd 's avends op de Westermarkt – zawsze wieczorami na Westermarkt, om dat meisje te zien – aby zobaczyć tę dziewczynę).

Nu was hy die daar voor me stond met zyn sjaal, eens daarby, schoon hy een paar jaren jonger was dan de anderen, en dus nog te kinderachtig om naar de Griekin te kyken. (Teraz był on, który stał przede mną ze swoim szalem, kiedyś tam, choć był o kilka lat młodszy od innych i więc jeszcze zbyt dziecinny, aby patrzeć na Greczynkę; nu was hy die daar voor me stond met zyn sjaal – teraz był on, który stał przede mną ze swoim szalem, eens daarby – kiedyś tam, schoon hy een paar jaren jonger was dan de anderen – choć był o kilka lat młodszy od innych, en dus nog te kinderachtig om naar de Griekin te kyken – i więc jeszcze zbyt dziecinny, aby patrzeć na Greczynkę).

Maar hy was de primus van onze klasse – want knap was hy, dit moet ik erkennen – en hy hield veel van spelen, stoeien en vechten. (Ale był prymusem w naszej klasie – bo był mądry, to muszę przyznać – i bardzo lubił bawić się, szaleć i walczyć; maar hy was de primus van onze klasse – ale był prymusem w naszej klasie, want knap was hy, dit moet ik erkennen – bo był mądry, to muszę przyznać, en hy hield veel van spelen, stoeien en vechten – i bardzo lubił bawić się, szaleć i walczyć).

Dáárom was hy by ons. (Dlatego był z nami; dáárom was hy by ons – dlatego był z nami).

Terwyl we dus – we waren wel met ons tienen – vry ver van de kraam af, naar die Griekin stonden te kyken, en beraadslaagden hoe wy 't moesten aanleggen om kennis met haar te maken, werd er besloten geld by-een te leggen om iets in die kraam te koopen. (Więc podczas gdy – było nas dziesięciu – staliśmy dość daleko od straganu, patrząc na tę Greczynkę i rozmawiając, jak się do niej zbliżyć, postanowiliśmy zebrać pieniądze, aby coś kupić w tym straganie; terwyl we dus – więc podczas gdy, we waren wel met ons tienen – było nas dziesięciu, vry ver van de kraam af – dość daleko od straganu, naar die Griekin stonden te kyken – patrząc na tę Greczynkę, en beraadslaagden hoe wy 't moesten aanleggen om kennis met haar te maken – i rozmawiając, jak się do niej zbliżyć, werd er besloten geld by-een te leggen – postanowiliśmy zebrać pieniądze, om iets in die kraam te koopen – aby coś kupić w tym straganie).

Maar toen was goede raad duur, om te weten wie de stoute schoenen zou aantrekken om het meisjen aantespreken. (Ale wtedy dobrą radę trudno było uzyskać, aby dowiedzieć się, kto odważy się podejść i porozmawiać z dziewczyną; maar toen was goede raad duur – ale wtedy dobrą radę trudno było uzyskać, om te weten wie de stoute schoenen zou aantrekken – aby dowiedzieć się, kto odważy się, om het meisjen aantespreken – aby porozmawiać z dziewczyną).

Ieder wilde, maar niemand durfde. (Każdy chciał, ale nikt nie miał odwagi; ieder wilde – każdy chciał, maar niemand durfde – ale nikt nie miał odwagi).

Er werd geloot, en het lot viel op my. (Było losowanie i padło na mnie; er werd geloot – było losowanie, en het lot viel op my – i padło na mnie).

Nu erken ik, dat ik niet gaarne gevaren trotseer. (Teraz przyznaję, że nie lubię stawiać czoła niebezpieczeństwom; nu erken ik – teraz przyznaję, dat ik niet gaarne gevaren trotseer – że nie lubię stawiać czoła niebezpieczeństwom).

Ik ben man en vader, en houd ieder die het gevaar zoekt, voor een gek, wat ook in de Schrift staat. (Jestem mężczyzną i ojcem, i uważam każdego, kto szuka niebezpieczeństw, za szaleńca, co również jest napisane w Piśmie; ik ben man en vader – jestem mężczyzną i ojcem, en houd ieder die het gevaar zoekt – i uważam każdego, kto szuka niebezpieczeństw, voor een gek – za szaleńca, wat ook in de Schrift staat – co również jest napisane w Piśmie).

Het is my inderdaad aangenaam optemerken hoe ik my in myn denkbeelden over gevaar en zulke dingen, gelyk ben gebleven, daar ik thans over zoo-iets nog juist dezelfde meening koester, als dien avend toen ik daar by de kraam van den Griek stond, met de twaalf stuivers die we saamgelegd hadden, in de hand. (Rzeczywiście, jest mi miło zauważyć, jak bardzo pozostałem wierny swoim poglądom na temat niebezpieczeństwa i takich rzeczy, ponieważ teraz mam dokładnie takie same zdanie, jak tamtego wieczoru, kiedy stałem przy straganie Greka z dwunastoma szylingami, które zebraliśmy, w ręce; het is my inderdaad aangenaam optemerken – rzeczywiście, jest mi miło zauważyć, hoe ik my in myn denkbeelden over gevaar en zulke dingen – jak bardzo pozostałem wierny swoim poglądom na temat niebezpieczeństwa i takich rzeczy, gelyk ben gebleven – jak bardzo pozostałem wierny, daar ik thans over zoo-iets nog juist dezelfde meening koester – ponieważ teraz mam dokładnie takie same zdanie, als dien avend toen ik daar by de kraam van den Griek stond – jak tamtego wieczoru, kiedy stałem przy straganie Greka, met de twaalf stuivers die we saamgelegd hadden, in de hand – z dwunastoma szylingami, które zebraliśmy, w ręce).

Maar zie, uit valsche schaamte durfde ik niet zeggen dat ik niet durfde, en bovendien, ik moest wel vooruit, want myn makkers drongen me, en weldra stond ik voor de kraam. (Ale zobacz, z fałszywego wstydu nie odważyłem się powiedzieć, że nie mam odwagi, a poza tym musiałem iść naprzód, ponieważ moi koledzy mnie popychali, i wkrótce stanąłem przed straganem; maar zie – ale zobacz, uit valsche schaamte durfde ik niet zeggen dat ik niet durfde – z fałszywego wstydu nie odważyłem się powiedzieć, że nie mam odwagi, en bovendien, ik moest wel vooruit – a poza tym musiałem iść naprzód, want myn makkers drongen me – ponieważ moi koledzy mnie popychali, en weldra stond ik voor de kraam – i wkrótce stanąłem przed straganem).

Het meisje zag ik niet: ik zag niets! Alles werd me groen en geel voor de oogen. (Nie widziałem dziewczyny: nie widziałem nic! Wszystko stało się zielone i żółte przed moimi oczami; het meisje zag ik niet – nie widziałem dziewczyny, ik zag niets! – nie widziałem nic, alles werd me groen en geel voor de oogen – wszystko stało się zielone i żółte przed moimi oczami).

Ik stamelde een aoristus primus van ik weet niet welk werkwoord… (Bełkotałem aoryst primus jakiegoś czasownika, którego nie pamiętam…; ik stamelde een aoristus primus van ik weet niet welk werkwoord – bełkotałem aoryst primus jakiegoś czasownika, którego nie pamiętam).

Plaît-il? zeide zy. (– Słucham? powiedziała; plaît-il – słucham, zeide zy – powiedziała).

Ik herstelde my eenigszins, en ging voort: (Trochę się otrząsnąłem i kontynuowałem; ik herstelde my eenigszins – trochę się otrząsnąłem, en ging voort – i kontynuowałem).

Meenin aeide thea, en…dat Egypte een geschenk van den Nyl was. (– Meenin aeide thea, i… że Egipt to dar Nilu; meenin aeide thea – meenin aeide thea, en…dat Egypte een geschenk van den Nyl was – i… że Egipt to dar Nilu).

Ik ben overtuigd dat ik in de kennismaking zou geslaagd zyn, indien niet op dat oogenblik een myner makkers uit kinderachtige baldadigheid my een zoo harden stoot in den rug had gegeven, dat ik heel onzacht tegen de uitstalkast aanvloog, die op halvemanshoogte de voorzy van de kraam afsloot. (Jestem przekonany, że udałoby mi się nawiązać znajomość, gdyby nie to, że w tym momencie jeden z moich kolegów z dziecinnej złośliwości pchnął mnie tak mocno w plecy, że uderzyłem gwałtownie w ladę, która na wysokości pół człowieka zamykała front straganu; ik ben overtuigd dat ik in de kennismaking zou geslaagd zyn – jestem przekonany, że udałoby mi się nawiązać znajomość, indien niet op dat oogenblik een myner makkers uit kinderachtige baldadigheid – gdyby nie to, że w tym momencie jeden z moich kolegów z dziecinnej złośliwości, my een zoo harden stoot in den rug had gegeven – pchnął mnie tak mocno w plecy, dat ik heel onzacht tegen de uitstalkast aanvloog – że uderzyłem gwałtownie w ladę, die op halvemanshoogte de voorzy van de kraam afsloot – która na wysokości pół człowieka zamykała front straganu).

Ik voelde een greep in myn nek…een tweeden greep veel lager…ik zweefde een oogenblik…en vóór ik recht begreep hoe de zaken stonden, was ik in de kraam van den Griek, die in verstaanbaar fransch zei dat ik een gamin was, en dat hy de policie roepen zou. (Poczułem uchwyt na mojej szyi… drugi uchwyt znacznie niżej… unosiłem się przez chwilę… i zanim zrozumiałem, jak się rzeczy mają, byłem w straganie Greka, który w zrozumiałym francuskim powiedział, że jestem gaminem i że wezwie policję; ik voelde een greep in myn nek – poczułem uchwyt na mojej szyi, een tweeden greep veel lager – drugi uchwyt znacznie niżej, ik zweefde een oogenblik – unosiłem się przez chwilę, en vóór ik recht begreep hoe de zaken stonden – i zanim zrozumiałem, jak się rzeczy mają, was ik in de kraam van den Griek – byłem w straganie Greka, die in verstaanbaar fransch zei dat ik een gamin was – który w zrozumiałym francuskim powiedział, że jestem gaminem, en dat hy de policie roepen zou – i że wezwie policję).

Nu was ik wel dicht by het meisje, maar genoegen deed het me niet. (Byłem teraz blisko dziewczyny, ale nie sprawiało mi to przyjemności; nu was ik wel dicht by het meisje – byłem teraz blisko dziewczyny, maar genoegen deed het me niet – ale nie sprawiało mi to przyjemności).

Ik schreide, en bad om genade, want ik zat vreeselyk in angst. (Płakałem i błagałem o łaskę, ponieważ byłem strasznie przerażony; ik schreide – płakałem, en bad om genade – i błagałem o łaskę, want ik zat vreeselyk in angst – ponieważ byłem strasznie przerażony).

Maar het baatte niet. (Ale to nie pomogło; maar het baatte niet – ale to nie pomogło).

De Griek hield me by den arm, en schopte my. (Grek trzymał mnie za ramię i kopał mnie; de Griek hield me by den arm – Grek trzymał mnie za ramię, en schopte my – i kopał mnie).

Ik zocht naar myn makkers – we hadden juist dien morgen veel over Scaevola te doen gehad, die zyn hand in 't vuur stak, en in hun latynsche opstellen hadden ze dit zoo heel mooi gevonden – jawel! (Szukając moich kolegów – właśnie tego ranka dużo rozmawialiśmy o Scaevoli, który włożył rękę do ognia, a w swoich łacińskich wypracowaniach uznali to za bardzo piękne – tak!; ik zocht naar myn makkers – szukając moich kolegów, we hadden juist dien morgen veel over Scaevola te doen gehad – właśnie tego ranka dużo rozmawialiśmy o Scaevoli, die zyn hand in 't vuur stak – który włożył rękę do ognia, en in hun latynsche opstellen hadden ze dit zoo heel mooi gevonden – a w swoich łacińskich wypracowaniach uznali to za bardzo piękne, jawel – tak).

Niemand was daar gebleven om voor my een hand in 't vuur te steken… (Nikt tam nie został, aby włożyć rękę do ognia za mnie…; niemand was daar gebleven – nikt tam nie został, om voor my een hand in 't vuur te steken – aby włożyć rękę do ognia za mnie).

Zóó meende ik. (Tak myślałem; zóó meende ik – tak myślałem).

Maar zie, daar vloog op-eens myn Sjaalman door de achterdeur de kraam in. (Ale zobacz, nagle mój Sjaalman wpadł przez tylne drzwi do straganu; maar zie – ale zobacz, daar vloog op-eens myn Sjaalman door de achterdeur de kraam in – nagle mój Sjaalman wpadł przez tylne drzwi do straganu).

Hy was niet groot of sterk, en pas een jaar of dertien oud, maar hy was een vlug en dapper mannetje. (Nie był duży ani silny, miał zaledwie trzynaście lat, ale był zwinny i odważny; hy was niet groot of sterk – nie był duży ani silny, en pas een jaar of dertien oud – miał zaledwie trzynaście lat, maar hy was een vlug en dapper mannetje – ale był zwinny i odważny).

Nog zie 'k zyn oogen flikkeren – anders zagen ze flauw – hy gaf den Griek een vuistslag, en ik was gered. (Wciąż widzę jego błyszczące oczy – zwykle były matowe – uderzył Greka pięścią, a ja byłem uratowany; nog zie 'k zyn oogen flikkeren – wciąż widzę jego błyszczące oczy, anders zagen ze flauw – zwykle były matowe, hy gaf den Griek een vuistslag – uderzył Greka pięścią, en ik was gered – a ja byłem uratowany).

Later heb ik gehoord dat de Griek hem duchtig geslagen heeft, maar omdat ik een vast principe heb, me nooit te bemoeien met dingen die me niet aangaan, ben ik terstond weggeloopen. (Później dowiedziałem się, że Grek go solidnie pobił, ale ponieważ mam stałą zasadę, aby nigdy nie mieszać się w sprawy, które mnie nie dotyczą, natychmiast uciekłem; later heb ik gehoord dat de Griek hem duchtig geslagen heeft – później dowiedziałem się, że Grek go solidnie pobił, maar omdat ik een vast principe heb – ale ponieważ mam stałą zasadę, me nooit te bemoeien met dingen die me niet aangaan – aby nigdy nie mieszać się w sprawy, które mnie nie dotyczą, ben ik terstond weggeloopen – natychmiast uciekłem).

Ik heb het dus niet gezien. (Więc tego nie widziałem; ik heb het dus niet gezien – więc tego nie widziałem).

Ziedaar de reden waarom zyn trekken me zoo aan reukwerk herinnerden, en hoe men in Amsterdam twist kan krygen met een Griek. (Oto powód, dla którego jego rysy przypominały mi zapachy i jak można w Amsterdamie wdać się w kłótnię z Grekiem; ziedaar de reden waarom zyn trekken me zoo aan reukwerk herinnerden – oto powód, dla którego jego rysy przypominały mi zapachy, en hoe men in Amsterdam twist kan krygen met een Griek – i jak można w Amsterdamie wdać się w kłótnię z Grekiem).

Als op latere kermissen die man weer met zyn kraam op de Westermarkt stond, ging ik my altyd elders vermaken. (Jeśli na późniejszych jarmarkach ten człowiek znów stał ze swoim straganem na Westermarkt, zawsze bawiłem się gdzie indziej; als op latere kermissen die man weer met zyn kraam op de Westermarkt stond – jeśli na późniejszych jarmarkach ten człowiek znów stał ze swoim straganem na Westermarkt, ging ik my altyd elders vermaken – zawsze bawiłem się gdzie indziej).

Daar ik veel van wysgeerige opmerkingen houd, moet ik u toch even zeggen, lezer, hoe wonderbaar de zaken dezer wereld aan elkander hangen. (Ponieważ bardzo lubię filozoficzne uwagi, muszę ci powiedzieć, czytelniku, jak cudownie sprawy tego świata się ze sobą łączą; daar ik veel van wysgeerige opmerkingen houd – ponieważ bardzo lubię filozoficzne uwagi, moet ik u toch even zeggen – muszę ci powiedzieć, lezer, hoe wonderbaar de zaken dezer wereld aan elkander hangen – czytelniku, jak cudownie sprawy tego świata się ze sobą łączą).

Als de oogen van dat meisje minder zwart waren geweest, als ze korter vlechten had gehad, of als men my niet tegen die winkelkast had aangeworpen, zoudt ge nu dit boek niet lezen. (Gdyby oczy tej dziewczyny były mniej czarne, gdyby miała krótsze warkocze, lub gdyby mnie nie rzucono na tę ladę, teraz nie czytałbyś tej książki; als de oogen van dat meisje minder zwart waren geweest – gdyby oczy tej dziewczyny były mniej czarne, als ze korter vlechten had gehad – gdyby miała krótsze warkocze, of als men my niet tegen die winkelkast had aangeworpen – lub gdyby mnie nie rzucono na tę ladę, zoudt ge nu dit boek niet lezen – teraz nie czytałbyś tej książki).

Wees dus dankbaar dat dit zoo gebeurd is. (Bądź więc wdzięczny, że tak się stało; wees dus dankbaar dat dit zoo gebeurd is – bądź więc wdzięczny, że tak się stało).

Geloof me, alles in de wereld is goed, zóó als het is, en ontevreden menschen die altyd klagen, zyn myn vrienden niet. (Wierz mi, wszystko na świecie jest dobre, tak jak jest, a niezadowoleni ludzie, którzy zawsze narzekają, nie są moimi przyjaciółmi; geloof me, alles in de wereld is goed – wierz mi, wszystko na świecie jest dobre, zóó als het is – tak jak jest, en ontevreden menschen die altyd klagen – a niezadowoleni ludzie, którzy zawsze narzekają, zyn myn vrienden niet – nie są moimi przyjaciółmi).

Daar hebt ge Busselinck & Waterman…maar ik moet voortgaan, want myn boek moet af voor de voorjaarsveiling. (Oto masz Busselinck & Waterman… ale muszę kontynuować, bo moja książka musi być gotowa przed wiosenną aukcją; daar hebt ge Busselinck & Waterman – oto masz Busselinck & Waterman, maar ik moet voortgaan – ale muszę kontynuować, want myn boek moet af voor de voorjaarsveiling – bo moja książka musi być gotowa przed wiosenną aukcją).

Ronduit gezegd – want ik houd van de waarheid – was my het weerzien van dien persoon niet aangenaam. (Mówiąc szczerze – bo lubię prawdę – to spotkanie z tą osobą nie było mi przyjemne; ronduit gezegd – mówiąc szczerze, want ik houd van de waarheid – bo lubię prawdę, was my het weerzien van dien persoon niet aangenaam – to spotkanie z tą osobą nie było mi przyjemne).

Ik bemerkte terstond dat het geen soliede konnexie was. (Od razu zauważyłem, że to nie jest solidne połączenie; ik bemerkte terstond – od razu zauważyłem, dat het geen soliede konnexie was – że to nie jest solidne połączenie).

Hy zag zeer bleek, en toen ik hem vroeg hoe laat het was, wist hy 't niet. (Wyglądał bardzo blado, a kiedy zapytałem go, która godzina, nie wiedział; hy zag zeer bleek – wyglądał bardzo blado, en toen ik hem vroeg hoe laat het was – a kiedy zapytałem go, która godzina, wist hy 't niet – nie wiedział).

Dit zyn dingen, waar een mensch op let, die zoo'n twintig jaar de beurs bezocht heeft, en zooveel heeft bygewoond. (To są rzeczy, na które zwraca uwagę człowiek, który przez około dwadzieścia lat odwiedzał giełdę i wiele widział; dit zyn dingen, waar een mensch op let – to są rzeczy, na które zwraca uwagę człowiek, die zoo'n twintig jaar de beurs bezocht heeft – który przez około dwadzieścia lat odwiedzał giełdę, en zooveel heeft bygewoond – i wiele widział).

Ik heb al wat huizen zien vallen! (Widziałem już, jak upadały domy!; ik heb al wat huizen zien vallen – widziałem już, jak upadały domy).

Ik meende dat hy rechts zou gaan, en zei dat ik links moest. (Myślałem, że pójdzie w prawo, a ja powiedziałem, że muszę w lewo; ik meende dat hy rechts zou gaan – myślałem, że pójdzie w prawo, en zei dat ik links moest – a ja powiedziałem, że muszę w lewo).

Doch zie, hy ging ook links, en ik kon dus niet vermyden in gesprek te treden. (Ale zobacz, poszedł też w lewo, więc nie mogłem uniknąć rozmowy; doch zie – ale zobacz, hy ging ook links – poszedł też w lewo, en ik kon dus niet vermyden in gesprek te treden – więc nie mogłem uniknąć rozmowy).

Maar ik bedacht gedurig dat hy niet wist hoe laat het was, en bespeurde bovendien dat zyn jasje tot aan de kin was dichtgeknoopt – dat een zeer slecht merk is – zoodat ik den toon van ons onderhoud wat flauw blyven liet. (Ale ciągle myślałem, że nie wiedział, która godzina, i zauważyłem, że jego kurtka była zapięta pod szyję – co jest bardzo złym znakiem – więc nasza rozmowa była trochę nijaka; maar ik bedacht gedurig dat hy niet wist hoe laat het was – ale ciągle myślałem, że nie wiedział, która godzina, en bespeurde bovendien dat zyn jasje tot aan de kin was dichtgeknoopt – i zauważyłem, że jego kurtka była zapięta pod szyję, dat een zeer slecht merk is – co jest bardzo złym znakiem, zoodat ik den toon van ons onderhoud wat flauw blyven liet – więc nasza rozmowa była trochę nijaka).

Hy verhaalde my dat hy in Indie was geweest, dat hy getrouwd was, dat hy kinderen had. (Opowiedział mi, że był w Indiach, że jest żonaty, że ma dzieci; hy verhaalde my – opowiedział mi, dat hy in Indie was geweest – że był w Indiach, dat hy getrouwd was – że jest żonaty, dat hy kinderen had – że ma dzieci).

Ik had daar niets tegen, maar vond er niets belangryks in. (Nie miałem nic przeciwko temu, ale nie uważałem tego za ważne; ik had daar niets tegen – nie miałem nic przeciwko temu, maar vond er niets belangryks in – ale nie uważałem tego za ważne).

By de Kapelsteeg – ik ga anders nooit door die steeg, omdat het voor een fatsoenlyk man niet staat, vind ik – maar ditmaal wilde ik by de Kapelsteeg rechts-af-slaan. (Przy Kapelsteeg – nigdy nie chodzę tą uliczką, ponieważ uważam, że to nie pasuje do porządnego człowieka – ale tym razem chciałem skręcić w prawo przy Kapelsteeg; by de Kapelsteeg – przy Kapelsteeg, ik ga anders nooit door die steeg – nigdy nie chodzę tą uliczką, omdat het voor een fatsoenlyk man niet staat – ponieważ uważam, że to nie pasuje do porządnego człowieka, maar ditmaal wilde ik by de Kapelsteeg rechts-af-slaan – ale tym razem chciałem skręcić w prawo przy Kapelsteeg).

Ik wachtte tot wy dat straatje byna voorby waren, om goed te doen blyken dat zyn weg rechtuit leidde, en toen zei ik zeer beleefd…want beleefd ben ik altyd, men kan nooit weten hoe men later iemand noodig heeft: (Czekałem, aż prawie przejdziemy tę uliczkę, aby dobrze zaznaczyć, że jego droga prowadzi prosto, a potem powiedziałem bardzo uprzejmie… bo zawsze jestem uprzejmy, nigdy nie wiadomo, kogo później się potrzebuje; ik wachtte tot wy dat straatje byna voorby waren – czekałem, aż prawie przejdziemy tę uliczkę, om goed te doen blyken dat zyn weg rechtuit leidde – aby dobrze zaznaczyć, że jego droga prowadzi prosto, en toen zei ik zeer beleefd – a potem powiedziałem bardzo uprzejmie, want beleefd ben ik altyd – bo zawsze jestem uprzejmy, men kan nooit weten hoe men later iemand noodig heeft – nigdy nie wiadomo, kogo później się potrzebuje).

Het was me byzonder aangenaam u weer te zien, m'nheer… r… r! En… èn… èn… ik rekommandeer me! Ik moet hierin. (– Było mi bardzo miło znów pana zobaczyć, panie… r… r! I… i… i… polecam się! Muszę tu wejść; het was me byzonder aangenaam u weer te zien – było mi bardzo miło znów pana zobaczyć, m'nheer… r… r! – panie… r… r! en… èn… èn… ik rekommandeer me! – i… i… i… polecam się! ik moet hierin – muszę tu wejść).

Toen keek hy me heel gek aan, en zuchtte, en vatte op-eens een knoop van myn jas… (Wtedy spojrzał na mnie dziwnie, westchnął i nagle złapał guzik mojego płaszcza…; toen keek hy me heel gek aan – wtedy spojrzał na mnie dziwnie, en zuchtte – i westchnął, en vatte op-eens een knoop van myn jas – i nagle złapał guzik mojego płaszcza).

Beste Droogstoppel, zeide hy, ik heb u iets te vragen. (– Drogi Droogstoppel, powiedział, mam do ciebie prośbę; beste Droogstoppel – drogi Droogstoppel, zeide hy – powiedział, ik heb u iets te vragen – mam do ciebie prośbę).

Er ging my een rilling door de leden. (Przeszedł mnie dreszcz; er ging my een rilling door de leden – przeszedł mnie dreszcz).

Hy wist niet hoe laat het was, en wilde my iets vragen! (Nie wiedział, która godzina, a chciał mnie o coś prosić!; hy wist niet hoe laat het was – nie wiedział, która godzina, en wilde my iets vragen – a chciał mnie o coś prosić).

Natuurlyk antwoordde ik dat ik geen tyd had, en naar de beurs moest, schoon het avend was. (Oczywiście odpowiedziałem, że nie mam czasu i muszę iść na giełdę, chociaż był wieczór; natuurlyk antwoordde ik dat ik geen tyd had – oczywiście odpowiedziałem, że nie mam czasu, en naar de beurs moest – i muszę iść na giełdę, schoon het avend was – chociaż był wieczór).

Maar als men zoo'n twintig jaren de beurs heeft bezocht…en iemand wil u iets vragen, zonder te weten hoe laat het is… (Ale jeśli ktoś przez dwadzieścia lat chodził na giełdę… i ktoś chce cię o coś prosić, nie wiedząc, która godzina…; maar als men zoo'n twintig jaren de beurs heeft bezocht – ale jeśli ktoś przez dwadzieścia lat chodził na giełdę, en iemand wil u iets vragen – i ktoś chce cię o coś prosić, zonder te weten hoe laat het is – nie wiedząc, która godzina).

Ik maakte myn knoop los, groette heel beleefd – want beleefd ben ik altyd – en ging de Kapelsteeg in, wat ik anders nooit doe, omdat het niet fatsoenlyk is, en fatsoen gaat my boven alles. (Rozpiąłem swój guzik, bardzo uprzejmie się ukłoniłem – bo zawsze jestem uprzejmy – i wszedłem w Kapelsteeg, czego nigdy nie robię, ponieważ to nie przystoi, a przyzwoitość jest dla mnie najważniejsza; ik maakte myn knoop los – rozpiąłem swój guzik, groette heel beleefd – bardzo uprzejmie się ukłoniłem, want beleefd ben ik altyd – bo zawsze jestem uprzejmy, en ging de Kapelsteeg in – i wszedłem w Kapelsteeg, wat ik anders nooit doe – czego nigdy nie robię, omdat het niet fatsoenlyk is – ponieważ to nie przystoi, en fatsoen gaat my boven alles – a przyzwoitość jest dla mnie najważniejsza).

Ik hoop dat niemand het gezien heeft. (Mam nadzieję, że nikt tego nie widział; ik hoop dat niemand het gezien heeft – mam nadzieję, że nikt tego nie widział).

Rozdział 3: Wprowadzenie Ludwiga Sterna

Derde hoofdstuk

Toen ik een dag daarna van de beurs kwam, zei Frits dat er iemand geweest was om my te spreken. (Kiedy następnego dnia wróciłem z giełdy, Frits powiedział, że ktoś przyszedł mnie zobaczyć; toen ik een dag daarna van de beurs kwam – kiedy następnego dnia wróciłem z giełdy, zei Frits – Frits powiedział, dat er iemand geweest was om my te spreken – że ktoś przyszedł mnie zobaczyć). Naar de beschryving was het de Sjaalman. (Z opisu wynikało, że to był Sjaalman; naar de beschryving – z opisu, was het de Sjaalman – to był Sjaalman). Hoe hy me gevonden had… nu ja, 't adreskaartje! (Jak mnie znalazł… ach tak, wizytówka!; hoe hy me gevonden had – jak mnie znalazł, nu ja – ach tak, 't adreskaartje – wizytówka!). Ik dacht er over, myn kinderen van school te nemen, want het is lastig, nog twintig, dertig jaren later te worden nagezeten door een schoolkameraad die een sjaal draagt in plaats van een jas, en die niet weet hoe laat het is. (Zastanawiałem się nad zabraniem dzieci ze szkoły, bo to kłopotliwe, być ściganym przez dwadzieścia, trzydzieści lat przez kolegę ze szkoły, który nosi szal zamiast płaszcza i nie wie, która godzina; ik dacht er over – zastanawiałem się, myn kinderen van school te nemen – nad zabraniem dzieci ze szkoły, want het is lastig – bo to kłopotliwe, nog twintig, dertig jaren later – jeszcze dwadzieścia, trzydzieści lat później, te worden nagezeten door een schoolkameraad – być ściganym przez kolegę ze szkoły, die een sjaal draagt in plaats van een jas – który nosi szal zamiast płaszcza, en die niet weet hoe laat het is – i nie wie, która godzina). Ook heb ik Frits verboden naar de Westermarkt te gaan, als er kramen staan. (Zabroniłem też Fritsowi chodzić na Westermarkt, kiedy są tam stragany; ook heb ik Frits verboden – zabroniłem też Fritsowi, naar de Westermarkt te gaan – chodzić na Westermarkt, als er kramen staan – kiedy są tam stragany).

Den volgenden dag ontving ik een brief met een groot pak. (Następnego dnia otrzymałem list z dużą paczką; den volgenden dag – następnego dnia, ontving ik een brief – otrzymałem list, met een groot pak – z dużą paczką). Ik zal u den brief laten lezen: (Pozwól, że przeczytam ci list; ik zal u den brief laten lezen – pozwól, że przeczytam ci list):

Waarde Droogstoppel! (Drogi Droogstoppel!; waarde – drogi, Droogstoppel – Droogstoppel!)

Ik vind dat hy wel had kunnen zeggen: Weledele Heer Droogstoppel, omdat ik makelaar ben. (Uważam, że mógł powiedzieć: Szanowny Panie Droogstoppel, ponieważ jestem maklerem; ik vind dat hy wel had kunnen zeggen – uważam, że mógł powiedzieć, Weledele Heer Droogstoppel – Szanowny Panie Droogstoppel, omdat ik makelaar ben – ponieważ jestem maklerem).

Ik ben gisteren ten-uwent geweest met het doel u een verzoek te doen. (Wczoraj byłem u pana z zamiarem złożenia prośby; ik ben gisteren ten-uwent geweest – wczoraj byłem u pana, met het doel u een verzoek te doen – z zamiarem złożenia prośby). Ik geloof dat gy in goede omstandigheden verkeert… (Wierzę, że pan jest w dobrych warunkach…; ik geloof dat gy in goede omstandigheden verkeert – wierzę, że pan jest w dobrych warunkach).

Dit is waar: we zyn met ons dertienen op 't kantoor. (To prawda: jest nas trzynaścioro w biurze; dit is waar – to prawda, we zyn met ons dertienen op 't kantoor – jest nas trzynaścioro w biurze).

…en ik wenschte gebruik te maken van uw krediet, om een zaak tot-stand te brengen, die voor my van groot gewicht is. (i chciałbym skorzystać z pańskiego kredytu, aby założyć interes, który jest dla mnie bardzo ważny; en ik wenschte gebruik te maken van uw krediet – i chciałbym skorzystać z pańskiego kredytu, om een zaak tot-stand te brengen – aby założyć interes, die voor my van groot gewicht is – który jest dla mnie bardzo ważny).

Zou men niet denken dat het om een order op de voorjaarsveiling te doen was? (Czyż nie pomyślałbyś, że chodziło o zamówienie na wiosennej aukcji?; zou men niet denken dat het om een order op de voorjaarsveiling te doen was – czyż nie pomyślałbyś, że chodziło o zamówienie na wiosennej aukcji?).

Door velerlei omstandigheden ben ik op 't oogenblik eenigszins om geld verlegen. (Z różnych powodów obecnie trochę brakuje mi pieniędzy; door velerlei omstandigheden – z różnych powodów, ben ik op 't oogenblik eenigszins om geld verlegen – obecnie trochę brakuje mi pieniędzy).

Eenigszins? Hy had geen hemd aan. Dat noemt hy eenigszins! (Trochę? Nie miał na sobie koszuli. To nazywa trochę!; eenigszins – trochę, hy had geen hemd aan – nie miał na sobie koszuli, dat noemt hy eenigszins – to nazywa trochę!).

Ik kan myn lieve vrouw niet alles geven wat tot veraangenaming des levens noodig is, en ook de opvoeding myner kinderen is, uit een geldelyk oogpunt, niet zooals ik wenschen zou. (Nie mogę dać mojej drogiej żonie wszystkiego, co jest potrzebne do uprzyjemnienia życia, a także edukacja moich dzieci nie jest pod względem finansowym taka, jak bym chciał; ik kan myn lieve vrouw niet alles geven – nie mogę dać mojej drogiej żonie wszystkiego, wat tot veraangenaming des levens noodig is – co jest potrzebne do uprzyjemnienia życia, en ook de opvoeding myner kinderen is – a także edukacja moich dzieci jest, uit een geldelyk oogpunt – pod względem finansowym, niet zooals ik wenschen zou – nie taka, jak bym chciał).

Veraangenaming des levens? Opvoeding van de kinderen? Meent ge dat hy voor zyn vrouw een loge in de Opera huren wilde, en zyn kinderen op een instituut doen te Genève? 't Was najaar, en vry koud…welnu, hy woonde op een vliering, zonder vuur. (Uprzyjemnienie życia? Edukacja dzieci? Czy myślisz, że chciał wynająć lożę w Operze dla swojej żony i posłać dzieci do instytutu w Genewie? Była jesień, i dość zimno… cóż, mieszkał na strychu, bez ogrzewania; veraangenaming des levens – uprzyjemnienie życia, opvoeding van de kinderen – edukacja dzieci, meent ge dat hy voor zyn vrouw een loge in de Opera huren wilde – czy myślisz, że chciał wynająć lożę w Operze dla swojej żony, en zyn kinderen op een instituut doen te Genève – i posłać dzieci do instytutu w Genewie? 't was najaar, en vry koud – była jesień, i dość zimno, welnu, hy woonde op een vliering, zonder vuur – cóż, mieszkał na strychu, bez ogrzewania).

Toen ik dien brief ontving, wist ik dit niet, maar later ben ik by hem geweest, en thans nog ben ik verstoord over den zotten toon van zyn geschryf. (Kiedy otrzymałem ten list, nie wiedziałem o tym, ale później go odwiedziłem i wciąż jestem zdenerwowany głupim tonem jego pisma; toen ik dien brief ontving – kiedy otrzymałem ten list, wist ik dit niet – nie wiedziałem o tym, maar later ben ik by hem geweest – ale później go odwiedziłem, en thans nog ben ik verstoord over den zotten toon van zyn geschryf – i wciąż jestem zdenerwowany głupim tonem jego pisma). Wat drommel, wie arm is, kan zeggen dat hy arm is! (Co do licha, kto jest biedny, może powiedzieć, że jest biedny!; wat drommel – co do licha, wie arm is – kto jest biedny, kan zeggen dat hy arm is – może powiedzieć, że jest biedny!). Armen moeten er zyn, dit is noodig in de maatschappy, en 't is Gods wil. (Biedni muszą być, to jest potrzebne w społeczeństwie i to jest wola Boża; armen moeten er zyn – biedni muszą być, dit is noodig in de maatschappy – to jest potrzebne w społeczeństwie, en 't is Gods wil – i to jest wola Boża). Als hy maar geen aalmoes vraagt, en niemand lastig valt, heb ik er volstrekt niet tegen dat hy arm is, maar die opsiering van de zaak komt niet te-pas. (Jeśli tylko nie prosi o jałmużnę i nie przeszkadza nikomu, to absolutnie nie mam nic przeciwko temu, że jest biedny, ale to upiększanie sprawy nie pasuje; als hy maar geen aalmoes vraagt – jeśli tylko nie prosi o jałmużnę, en niemand lastig valt – i nie przeszkadza nikomu, heb ik er volstrekt niet tegen dat hy arm is – to absolutnie nie mam nic przeciwko temu, że jest biedny, maar die opsiering van de zaak komt niet te-pas – ale to upiększanie sprawy nie pasuje).

Luister verder: (Słuchaj dalej:; luister verder – słuchaj dalej:).

Daar op my de verplichting rust, in de behoeften der mynen te voorzien, heb ik besloten een talent aantewenden, dat, naar ik geloof, my gegeven is. (Ponieważ mam obowiązek zaspokajać potrzeby moich bliskich, postanowiłem wykorzystać talent, który, jak wierzę, został mi dany; daar op my de verplichting rust – ponieważ mam obowiązek, in de behoeften der mynen te voorzien – zaspokajać potrzeby moich bliskich, heb ik besloten een talent aantewenden – postanowiłem wykorzystać talent, dat, naar ik geloof, my gegeven is – który, jak wierzę, został mi dany). Ik ben dichter… (Jestem poetą…; ik ben dichter – jestem poetą).

Poeh! Ge weet, lezer, hoe ik en alle verstandige menschen daarover denken. (Phi! Wiesz, czytelniku, co ja i wszyscy rozsądni ludzie o tym myślimy; poeh – phi, ge weet, lezer – wiesz, czytelniku, hoe ik en alle verstandige menschen daarover denken – co ja i wszyscy rozsądni ludzie o tym myślimy).

…en schryver. (i pisarzem; en schryver – i pisarzem). Sedert myn kindsheid drukte ik myn aandoeningen in verzen uit, en ook later schreef ik dagelyks neder wat er omging in myn ziel. (Od dzieciństwa wyrażałem swoje uczucia w wierszach, a później codziennie zapisywałem, co się działo w mojej duszy; sedert myn kindsheid – od dzieciństwa, drukte ik myn aandoeningen in verzen uit – wyrażałem swoje uczucia w wierszach, en ook later schreef ik dagelyks neder – a później codziennie zapisywałem, wat er omging in myn ziel – co się działo w mojej duszy). Ik geloof dat er onder dat alles eenige opstellen zyn, die waarde hebben, en ik zoek daarvoor een uitgever. (Wierzę, że wśród tego wszystkiego są jakieś eseje, które mają wartość, i szukam dla nich wydawcy; ik geloof dat er onder dat alles eenige opstellen zyn – wierzę, że wśród tego wszystkiego są jakieś eseje, die waarde hebben – które mają wartość, en ik zoek daarvoor een uitgever – i szukam dla nich wydawcy). Maar dit is juist het moeielyke. (Ale to właśnie jest trudne; maar dit is juist het moeielyke – ale to właśnie jest trudne). Het publiek kent my niet, en de uitgevers beoordeelen de werken meer naar den gevestigden naam van den schryver, dan naar den inhoud. (Publiczność mnie nie zna, a wydawcy oceniają prace bardziej po ustalonym nazwisku autora niż po treści; het publiek kent my niet – publiczność mnie nie zna, en de uitgevers beoordeelen de werken meer – a wydawcy oceniają prace bardziej, naar den gevestigden naam van den schryver – po ustalonym nazwisku autora, dan naar den inhoud – niż po treści).

Juist zooals wy de koffi naar de renommee van de merken. (Dokładnie tak, jak oceniamy kawę po renomie marek; juist zooals wy de koffi – dokładnie tak, jak oceniamy kawę, naar de renommee van de merken – po renomie marek). Wel zeker! Hoe anders? (Oczywiście! A jakże inaczej?; wel zeker – oczywiście, hoe anders – a jakże inaczej?).

Als ik dus mag aannemen dat myn werk niet geheel zonder verdienste is, zou dat toch eerst na de uitgave blyken, en de boekhandelaars vragen de betaling van drukloon, enz. vooruit… (Jeśli więc mogę założyć, że moja praca nie jest całkowicie bez wartości, to okaże się to dopiero po publikacji, a księgarze proszą o zapłatę za druk z góry…; als ik dus mag aannemen – jeśli więc mogę założyć, dat myn werk niet geheel zonder verdienste is – że moja praca nie jest całkowicie bez wartości, zou dat toch eerst na de uitgave blyken – to okaże się to dopiero po publikacji, en de boekhandelaars vragen de betaling van drukloon, enz. vooruit – a księgarze proszą o zapłatę za druk z góry…).

Daar hebben ze groot gelyk in. (Mają całkowitą rację; daar hebben ze groot gelyk in – mają całkowitą rację).

…wat my op dit oogenblik niet gelegen komt. (co mi w tej chwili nie odpowiada; wat my op dit oogenblik niet gelegen komt – co mi w tej chwili nie odpowiada). Daar ik evenwel overtuigd ben dat myn arbeid de kosten dekken zou, en gerust daarop myn woord durf verpanden, ben ik, aangemoedigd door onze ontmoeting van voorgisteren… (Ponieważ jednak jestem przekonany, że moja praca pokryje koszty, i śmiało mogę to zapewnić, jestem, zachęcony przez nasze spotkanie przedwczoraj…; daar ik evenwel overtuigd ben – ponieważ jednak jestem przekonany, dat myn arbeid de kosten dekken zou – że moja praca pokryje koszty, en gerust daarop myn woord durf verpanden – i śmiało mogę to zapewnić, ben ik, aangemoedigd door onze ontmoeting van voorgisteren – jestem, zachęcony przez nasze spotkanie przedwczoraj…).

Dat noemt hy aanmoedigen! (To nazywa zachętą!; dat noemt hy aanmoedigen – to nazywa zachętą!).

…tot het besluit gekomen u te vragen of ge voor my by een boekhandelaar zoudt willen borg-staan voor de kosten eener eerste uitgave, al ware het slechts van een klein boekdeeltje. (doszedłem do wniosku, aby zapytać, czy chciałby pan poręczyć u księgarza za koszty pierwszego wydania, choćby to była tylko mała książeczka; tot het besluit gekomen – doszedłem do wniosku, u te vragen – aby zapytać pana, of ge voor my by een boekhandelaar zoudt willen borg-staan – czy chciałby pan poręczyć u księgarza, voor de kosten eener eerste uitgave – za koszty pierwszego wydania, al ware het slechts van een klein boekdeeltje – choćby to była tylko mała książeczka). Ik laat de keus van die eerste proeve geheel aan u over. (Zostawiam wybór tej pierwszej próby całkowicie panu; ik laat de keus – zostawiam wybór, van die eerste proeve – tej pierwszej próby, geheel aan u over – całkowicie panu). In het pak dat hiernevens gaat, zult ge vele handschriften vinden, en daaruit zien dat ik veel gedacht, gewerkt en bygewoond heb… (W paczce, która jest obok, znajdzie pan wiele rękopisów, z których zobaczy pan, że dużo myślałem, pracowałem i uczestniczyłem…; in het pak dat hiernevens gaat – w paczce, która jest obok, zult ge vele handschriften vinden – znajdzie pan wiele rękopisów, en daaruit zien – z których zobaczy pan, dat ik veel gedacht, gewerkt en bygewoond heb – że dużo myślałem, pracowałem i uczestniczyłem…).

Ik heb nooit gehoord dat hy zaken deed. (Nigdy nie słyszałem, żeby zajmował się interesami; ik heb nooit gehoord – nigdy nie słyszałem, dat hy zaken deed – żeby zajmował się interesami).

…en als de gaaf van wèl zeggen me niet geheel-en-al ontbreekt, is het gewis niet door gebrek aan indrukken, dat ik niet slagen zou. (jeśli dar wyrażania się nie jest mi całkowicie obcy, to z pewnością nie z powodu braku wrażeń nie odniósłbym sukcesu; en als de gaaf van wèl zeggen me niet geheel-en-al ontbreekt – jeśli dar wyrażania się nie jest mi całkowicie obcy, is het gewis niet door gebrek aan indrukken – to z pewnością nie z powodu braku wrażeń, dat ik niet slagen zou – nie odniósłbym sukcesu).

In afwachting van een vriendelyk antwoord, noem ik my uw ouden school-makker… (W oczekiwaniu na przyjazną odpowiedź, nazywam się pana starym szkolnym kolegą…; in afwachting van een vriendelyk antwoord – w oczekiwaniu na przyjazną odpowiedź, noem ik my uw ouden school-makker – nazywam się pana starym szkolnym kolegą…).

En zyn naam stond er onder. (I jego nazwisko było pod spodem; en zyn naam stond er onder – i jego nazwisko było pod spodem). Maar dien verzwyg ik, omdat ik er niet van houd, iemand in opspraak te brengen. (Ale tego nie ujawnię, ponieważ nie lubię wciągać kogoś w skandal; maar dien verzwyg ik – ale tego nie ujawnię, omdat ik er niet van houd – ponieważ nie lubię, iemand in opspraak te brengen – wciągać kogoś w skandal).

Waarde lezer, ge begrypt hoe gek ik stond te kyken, toen men my daar zoo op-eens wilde verheffen tot makelaar in verzen. (Drogi czytelniku, rozumiesz, jak dziwnie patrzyłem, kiedy ktoś nagle chciał mnie awansować na maklera wierszy; waarde lezer – drogi czytelniku, ge begrypt hoe gek ik stond te kyken – rozumiesz, jak dziwnie patrzyłem, toen men my daar zoo op-eens wilde verheffen – kiedy ktoś nagle chciał mnie awansować, tot makelaar in verzen – na maklera wierszy). Ik ben zeker dat die Sjaalman – zoo zal ik hem maar blyven noemen – als de man me by-dag had gezien, zich met zulk een verzoek niet tot my zou gewend hebben. (Jestem pewien, że ten Sjaalman – tak go będę nazywać – gdyby ten człowiek widział mnie w ciągu dnia, nie zwróciłby się do mnie z taką prośbą; ik ben zeker dat die Sjaalman – jestem pewien, że ten Sjaalman, zoo zal ik hem maar blyven noemen – tak go będę nazywać, als de man me by-dag had gezien – gdyby ten człowiek widział mnie w ciągu dnia, zich met zulk een verzoek niet tot my zou gewend hebben – nie zwróciłby się do mnie z taką prośbą). Want deftigheid en fatsoen laten zich niet verbergen. (Ponieważ elegancji i przyzwoitości nie da się ukryć; want deftigheid en fatsoen – ponieważ elegancji i przyzwoitości, laten zich niet verbergen – nie da się ukryć). Maar 't was avend, en ik trek het me dus niet aan. (Ale była noc, więc się tym nie przejmuję; maar 't was avend – ale była noc, en ik trek het me dus niet aan – więc się tym nie przejmuję).

Het spreekt vanzelf dat ik van die gekheid niets weten wilde. (Oczywiście, nie chciałem mieć nic wspólnego z tym szaleństwem; het spreekt vanzelf dat ik – oczywiście, van die gekheid niets weten wilde – nie chciałem mieć nic wspólnego z tym szaleństwem). Ik zou het pak door Frits hebben laten terugbrengen, maar ik wist zyn adres niet, en hy liet niets van zich hooren. (Kazałbym Fritsowi zwrócić paczkę, ale nie znałem jego adresu, a on się nie odezwał; ik zou het pak door Frits hebben laten terugbrengen – kazałbym Fritsowi zwrócić paczkę, maar ik wist zyn adres niet – ale nie znałem jego adresu, en hy liet niets van zich hooren – a on się nie odezwał). Ik dacht dat hy ziek was, of dood, of zoo-iets. (Myślałem, że jest chory, martwy, czy coś takiego; ik dacht dat hy ziek was – myślałem, że jest chory, of dood – lub martwy, of zoo-iets – czy coś takiego).

De vorige week was er krans by de Rosemeyers, die in suiker doen. (W zeszłym tygodniu odbyło się przyjęcie u Rosemeyerów, którzy handlują cukrem; de vorige week – w zeszłym tygodniu, was er krans by de Rosemeyers – odbyło się przyjęcie u Rosemeyerów, die in suiker doen – którzy handlują cukrem). Frits was voor het eerst meegegaan. (Frits poszedł po raz pierwszy; Frits was voor het eerst meegegaan – Frits poszedł po raz pierwszy). Hy is zestien jaar, en ik vind het goed dat een jong mensch in de wereld komt. (Ma szesnaście lat i uważam, że dobrze jest, aby młody człowiek wchodził w świat; hy is zestien jaar – ma szesnaście lat, en ik vind het goed – i uważam, że dobrze jest, dat een jong mensch in de wereld komt – aby młody człowiek wchodził w świat). Anders loopt hy naar de Westermarkt of zulke dingen. (W przeciwnym razie chodziłby na Westermarkt lub takie rzeczy; anders loopt hy naar de Westermarkt – w przeciwnym razie chodziłby na Westermarkt, of zulke dingen – lub takie rzeczy). De meisjes hadden piano gespeeld en gezongen, en by 't dessert plaagden ze elkaar met iets dat in de voorkamer scheen gebeurd te zyn, terwyl wy achter aan 't gentsch whisten waren, iets waarin Frits betrokken scheen. (Dziewczyny grały na pianinie i śpiewały, a podczas deseru drażniły się nawzajem czymś, co zdawało się dziać w przedpokoju, podczas gdy my z tyłu graliśmy w wist, czymś, w co Frits wydawał się być zamieszany; de meisjes hadden piano gespeeld en gezongen – dziewczyny grały na pianinie i śpiewały, en by 't dessert plaagden ze elkaar – a podczas deseru drażniły się nawzajem, met iets dat in de voorkamer scheen gebeurd te zyn – czymś, co zdawało się dziać w przedpokoju, terwyl wy achter aan 't gentsch whisten waren – podczas gdy my z tyłu graliśmy w wist, iets waarin Frits betrokken scheen – czymś, w co Frits wydawał się być zamieszany). ‘Ja, ja, Louise, riep Betsy Rosemeyer, geschreid heb je! Papa, Frits heeft Louise aan 't schreien gemaakt.’ (Tak, tak, Louise, zawołała Betsy Rosemeyer, płakałaś! Tato, Frits doprowadził Louise do płaczu; ‘ja, ja, Louise, riep Betsy Rosemeyer, geschreid heb je’ – tak, tak, Louise, zawołała Betsy Rosemeyer, płakałaś, ‘papa, Frits heeft Louise aan 't schreien gemaakt’ – tato, Frits doprowadził Louise do płaczu).

Myn vrouw zei hierop dat Frits dan voortaan niet meer mee zou naar den krans. (Moja żona powiedziała, że Frits nie pójdzie już więcej na przyjęcia; myn vrouw zei hierop – moja żona powiedziała na to, dat Frits dan voortaan niet meer mee zou naar den krans – że Frits nie pójdzie już więcej na przyjęcia). Ze dacht dat hy Louise geknepen had, of zoo-iets wat niet te-pas komt, en ook ik maakte my gereed er een hartig woordje bytevoegen, toen Louise riep: (Myślała, że Frits uszczypnął Louise lub coś takiego, co jest nieodpowiednie, i ja też przygotowywałem się, by dodać coś stanowczego, kiedy Louise zawołała; ze dacht dat hy Louise geknepen had – myślała, że Frits uszczypnął Louise, of zoo-iets wat niet te-pas komt – lub coś takiego, co jest nieodpowiednie, en ook ik maakte my gereed er een hartig woordje bytevoegen – i ja też przygotowywałem się, by dodać coś stanowczego, toen Louise riep – kiedy Louise zawołała):

Neen, neen, Frits is heel lief geweest! Ik wou dat hy 't nog-eens deed! (Nie, nie, Frits był bardzo miły! Chciałabym, żeby to zrobił jeszcze raz!; ‘neen, neen, Frits is heel lief geweest’ – nie, nie, Frits był bardzo miły, ‘ik wou dat hy 't nog-eens deed’ – chciałabym, żeby to zrobił jeszcze raz!).

Wàt dàn? Hy had haar niet geknepen, hy had gereciteerd, daar hebt ge 't. (Co więc? Nie uszczypnął jej, recytował, oto co się stało; wàt dàn – co więc, hy had haar niet geknepen – nie uszczypnął jej, hy had gereciteerd – recytował, daar hebt ge 't – oto co się stało).

Natuurlyk ziet de vrouw van 't huis gaarne dat er aan het dessert een aardigheidje plaats heeft. (Oczywiście, gospodyni lubi, kiedy podczas deseru dzieje się coś zabawnego; natuurlyk ziet de vrouw van 't huis gaarne – oczywiście, gospodyni lubi, dat er aan het dessert een aardigheidje plaats heeft – kiedy podczas deseru dzieje się coś zabawnego). Dat vult. (To wypełnia czas; dat vult – to wypełnia czas). Mevrouw Rosemeyer – de Rosemeyers laten zich mevrouw noemen, omdat ze in suiker doen, en aandeel in een schip hebben – mevrouw Rosemeyer begreep dat wat Louise aan 't schreien had gemaakt, ook òns vermaken zou, en vroeg een dacapo aan Frits, die zoo rood zag als een kalkoen. (Pani Rosemeyer – Rosemeyerowie każą się nazywać panią, ponieważ handlują cukrem i mają udziały w statku – pani Rosemeyer pomyślała, że to, co doprowadziło Louise do płaczu, również nas rozbawi, i poprosiła o powtórkę od Fritsa, który był czerwony jak indyk; mevrouw Rosemeyer – pani Rosemeyer, de Rosemeyers laten zich mevrouw noemen – Rosemeyerowie każą się nazywać panią, omdat ze in suiker doen – ponieważ handlują cukrem, en aandeel in een schip hebben – i mają udziały w statku, mevrouw Rosemeyer begreep – pani Rosemeyer pomyślała, dat wat Louise aan 't schreien had gemaakt – że to, co doprowadziło Louise do płaczu, ook òns vermaken zou – również nas rozbawi, en vroeg een dacapo aan Frits – i poprosiła o powtórkę od Fritsa, die zoo rood zag als een kalkoen – który był czerwony jak indyk).

Ik begreep om de wereld niet, wàt hy dan toch opgesneden had, want ik kende zyn repertoire op een haar. (Nie mogłem zrozumieć, co on mógł recytować, bo znałem jego repertuar na wylot; ik begreep om de wereld niet – nie mogłem zrozumieć, wàt hy dan toch opgesneden had – co on mógł recytować, want ik kende zyn repertoire op een haar – bo znałem jego repertuar na wylot). Dat was: de godenbruiloft, de boeken van het Oude-Testament op rym, en een epizode uit de bruiloft van Kamacho, dat de jongens altyd zoo aardig vinden, omdat er iets van een ‘brillekiek’ in komt. (To były: wesele bogów, książki Starego Testamentu w rymach i epizod z wesela Kamacha, który chłopcy zawsze uważają za zabawny, bo pojawia się w nim coś z „okularów”; dat was – to były, de godenbruiloft – wesele bogów, de boeken van het Oude-Testament op rym – książki Starego Testamentu w rymach, en een epizode uit de bruiloft van Kamacho – i epizod z wesela Kamacha, dat de jongens altyd zoo aardig vinden – który chłopcy zawsze uważają za zabawny, omdat er iets van een ‘brillekiek’ in komt – bo pojawia się w nim coś z „okularów”). Wat er onder dit alles wezen kon dat tranen uitlokte, was my een raadsel. (Co w tym wszystkim mogło wywołać łzy, było dla mnie zagadką; wat er onder dit alles wezen kon – co w tym wszystkim mogło wywołać, dat tranen uitlokte – łzy, was my een raadsel – było dla mnie zagadką). 't Is waar, zoo'n meisje schreit gauw. (To prawda, taka dziewczyna łatwo płacze; 't is waar – to prawda, zoo'n meisje schreit gauw – taka dziewczyna łatwo płacze).

‘Toe, Frits! Och ja, Frits! Kom, Frits!’ (No dalej, Frits! Och tak, Frits! Chodź, Frits!; ‘toe, Frits – no dalej, Frits, och ja, Frits – och tak, Frits, kom, Frits – chodź, Frits!). Zoo ging het, en Frits begon. (Tak to szło, i Frits zaczął; zoo ging het – tak to szło, en Frits begon – i Frits zaczął). Daar ik niet houd van dat bestudeerd spannen van des lezers nieuwsgierigheid, zal ik maar terstond zeggen dat ze te-huis het pak van Sjaalman hadden opengemaakt, en daaruit hadden Frits en Marie een neuswysheid en een sentimentaliteit geput, die me later veel last in huis gehaald hebben. (Ponieważ nie lubię celowego napięcia ciekawości czytelnika, powiem od razu, że w domu otworzyli paczkę Sjaalmana, a Frits i Marie znaleźli w niej coś sentymentalnego i wzruszającego, co później przyniosło mi wiele kłopotów w domu; daar ik niet houd van dat bestudeerd spannen van des lezers nieuwsgierigheid – ponieważ nie lubię celowego napięcia ciekawości czytelnika, zal ik maar terstond zeggen – powiem od razu, dat ze te-huis het pak van Sjaalman hadden opengemaakt – że w domu otworzyli paczkę Sjaalmana, en daaruit hadden Frits en Marie een neuswysheid en een sentimentaliteit geput – a Frits i Marie znaleźli w niej coś sentymentalnego i wzruszającego, die me later veel last in huis gehaald hebben – co później przyniosło mi wiele kłopotów w domu). Toch moet ik erkennen, lezer, dat dit boek ook uit dat pak komt, en ik zal me naderhand hierop behoorlyk verantwoorden, want ik hecht er aan, dat men my beschouwe als iemand die de waarheid lief heeft, en die goed voor zyn zaken is. (Muszę jednak przyznać, czytelniku, że ta książka również pochodzi z tej paczki, i później się z tego odpowiednio wytłumaczę, bo zależy mi na tym, by postrzegano mnie jako kogoś, kto kocha prawdę i dobrze prowadzi swoje interesy; toch moet ik erkennen, lezer – muszę jednak przyznać, czytelniku, dat dit boek ook uit dat pak komt – że ta książka również pochodzi z tej paczki, en ik zal me naderhand hierop behoorlyk verantwoorden – i później się z tego odpowiednio wytłumaczę, want ik hecht er aan – bo zależy mi, dat men my beschouwe als iemand die de waarheid lief heeft – by postrzegano mnie jako kogoś, kto kocha prawdę, en die goed voor zyn zaken is – i dobrze prowadzi swoje interesy). Onze firma is Last & Co, Makelaars in koffi, Lauriergracht, No 37. (Nasza firma to Last & Co, Makelaars in koffi, Lauriergracht, No 37; onze firma is Last & Co – nasza firma to Last & Co, makelaars in koffi – maklerzy kawy, Lauriergracht, No 37 – Lauriergracht, No 37).

Toen reciteerde Frits een ding dat van nonsens aan-één hing. (Potem Frits recytował coś, co było całkowitą bzdurą; toen reciteerde Frits een ding – potem Frits recytował coś, dat van nonsens aan-één hing – co było całkowitą bzdurą). Neen 't hing niet aan-een. (Nie, nie było to całością; neen 't hing niet aan-een – nie, nie było to całością). Een jong mensch schreef aan zyn moeder, dat hy verliefd was geweest, en dat zyn meisje met een ander getrouwd was – waarin ze groot gelyk had, vind ik – dat hy echter, in weerwil hiervan, altyd veel van zyn moeder hield. (Młody człowiek napisał do swojej matki, że był zakochany, a jego dziewczyna wyszła za innego – i miała całkowitą rację, uważam – że jednak, pomimo tego, zawsze bardzo kochał swoją matkę; een jong mensch schreef aan zyn moeder – młody człowiek napisał do swojej matki, dat hy verliefd was geweest – że był zakochany, en dat zyn meisje met een ander getrouwd was – a jego dziewczyna wyszła za innego, waarin ze groot gelyk had, vind ik – i miała całkowitą rację, uważam, dat hy echter, in weerwil hiervan – że jednak, pomimo tego, altyd veel van zyn moeder hield – zawsze bardzo kochał swoją matkę). Zyn deze laatste drie regels duidelyk of niet? (Czy te trzy ostatnie linijki są jasne, czy nie?; zyn deze laatste drie regels duidelyk of niet – czy te trzy ostatnie linijki są jasne, czy nie?). Vindt ge dat er veel omslag noodig is, om dat te zeggen? (Czy uważasz, że potrzeba wiele wysiłku, żeby to powiedzieć?; vindt ge dat er veel omslag noodig is – czy uważasz, że potrzeba wiele wysiłku, om dat te zeggen – żeby to powiedzieć?). Welnu, ik heb een broodje met kaas gegeten, daarna twee peren geschild, en ik was ruim half gereed met het orberen van de derde, voor Frits klaar was met die vertelling. (Cóż, zjadłem kanapkę z serem, potem obrałem dwie gruszki, i byłem już w połowie trzeciej, zanim Frits skończył to opowiadanie; welnu, ik heb een broodje met kaas gegeten – cóż, zjadłem kanapkę z serem, daarna twee peren geschild – potem obrałem dwie gruszki, en ik was ruim half gereed met het orberen van de derde – i byłem już w połowie trzeciej, voor Frits klaar was met die vertelling – zanim Frits skończył to opowiadanie). Maar Louise schreide weer, en de dames zeiden dat het heel mooi was. (Ale Louise znowu płakała, a panie mówiły, że to było bardzo piękne; maar Louise schreide weer – ale Louise znowu płakała, en de dames zeiden dat het heel mooi was – a panie mówiły, że to było bardzo piękne). Toen vertelde Frits, die, geloof ik, meende dat hy een groot stuk had uitgevoerd, dat hy 't ding in dat pak had gevonden van den man die een sjaal droeg, en ik legde aan de heeren uit, hoe dat in myn huis kwam. (Wtedy Frits, który, jak sądzę, myślał, że wykonał wielki utwór, powiedział, że znalazł to w paczce od człowieka, który nosił szal, a ja wyjaśniłem panom, jak to trafiło do mojego domu; toen vertelde Frits – wtedy Frits powiedział, die, geloof ik, meende dat hy een groot stuk had uitgevoerd – który, jak sądzę, myślał, że wykonał wielki utwór, dat hy 't ding in dat pak had gevonden – że znalazł to w paczce, van den man die een sjaal droeg – od człowieka, który nosił szal, en ik legde aan de heeren uit – a ja wyjaśniłem panom, hoe dat in myn huis kwam – jak to trafiło do mojego domu). Maar van de Griekin sprak ik niet, omdat Frits er by was, en ook zeide ik niets van de Kapelsteeg. (Ale o Greczynce nie mówiłem, bo Frits był obecny, i nie wspomniałem też o Kapelsteeg; maar van de Griekin sprak ik niet – ale o Greczynce nie mówiłem, omdat Frits er by was – bo Frits był obecny, en ook zeide ik niets van de Kapelsteeg – i nie wspomniałem też o Kapelsteeg). Ieder vond dat ik heel goed had gehandeld, me van dien man aftehelpen. (Wszyscy uznali, że bardzo dobrze postąpiłem, uwalniając się od tego człowieka; ieder vond dat ik heel goed had gehandeld – wszyscy uznali, że bardzo dobrze postąpiłem, me van dien man aftehelpen – uwalniając się od tego człowieka). Straks zult ge zien dat er ook andere dingen in dat pak waren van meer solieden aard, en daarvan komt een-en-ander in dit boek, omdat de Koffiveilingen van de Handelmaatschappy er mee in verband staan. (Wkrótce zobaczysz, że w tej paczce były też inne rzeczy o bardziej solidnym charakterze, i niektóre z nich znajdą się w tej książce, ponieważ mają związek z Aukcjami Kawy Holenderskiej Kompanii Handlowej; straks zult ge zien dat er ook andere dingen in dat pak waren – wkrótce zobaczysz, że w tej paczce były też inne rzeczy, van meer solieden aard – o bardziej solidnym charakterze, en daarvan komt een-en-ander in dit boek – i niektóre z nich znajdą się w tej książce, omdat de Koffiveilingen van de Handelmaatschappy er mee in verband staan – ponieważ mają związek z Aukcjami Kawy Holenderskiej Kompanii Handlowej). Want ik leef voor myn vak. (Bo żyję dla swojego zawodu; want ik leef voor myn vak – bo żyję dla swojego zawodu).

Later vroeg my de uitgever of ik hier niet byvoegen wilde, wat Frits gereciteerd had. (Później wydawca zapytał mnie, czy nie chciałbym tutaj dodać, co Frits recytował; later vroeg my de uitgever – później wydawca zapytał mnie, of ik hier niet byvoegen wilde – czy nie chciałbym tutaj dodać, wat Frits gereciteerd had – co Frits recytował). Ik wil 't wel doen, mits men wete dat ik me niet ophoud met zulke dingen. (Chętnie to zrobię, pod warunkiem, że wszyscy będą wiedzieli, że nie zajmuję się takimi rzeczami; ik wil 't wel doen – chętnie to zrobię, mits men wete dat ik me niet ophoud met zulke dingen – pod warunkiem, że wszyscy będą wiedzieli, że nie zajmuję się takimi rzeczami). Alles leugens en gekheid! Ik houd myn aanmerkingen terug, anders wordt myn boek te dik. (Wszystko to kłamstwa i bzdury! Powstrzymam się od komentarzy, bo inaczej moja książka będzie za gruba; alles leugens en gekheid – wszystko to kłamstwa i bzdury, ik houd myn aanmerkingen terug – powstrzymam się od komentarzy, anders wordt myn boek te dik – bo inaczej moja książka będzie za gruba). Ik wil hier alleen byzeggen, dat die vertelling zoo omstreeks 1843 in de buurt van Padang geschreven is, en dat dit een inferieur merk is. (Chcę tylko dodać, że to opowiadanie zostało napisane około 1843 roku w okolicach Padang, i że jest to podrzędna marka; ik wil hier alleen byzeggen – chcę tylko dodać, dat die vertelling zoo omstreeks 1843 in de buurt van Padang geschreven is – że to opowiadanie zostało napisane około 1843 roku w okolicach Padang, en dat dit een inferieur merk is – i że jest to podrzędna marka). De koffi, meen ik. (Mam na myśli kawę; de koffi, meen ik – mam na myśli kawę).

Moeder, 'k ben wel ver van 't land

(Wiem, matko, że jestem daleko od kraju; moeder, 'k ben wel ver van 't land – wiem, matko, że jestem daleko od kraju)

Waar me 't leven werd geschonken,

(gdzie dałaś mi życie; waar me 't leven werd geschonken – gdzie dałaś mi życie)

Waar myn eerste tranen blonken,

(gdzie zabłysły moje pierwsze łzy; waar myn eerste tranen blonken – gdzie zabłysły moje pierwsze łzy)

Waar ik opwies aan uw hand…

(gdzie dorastałem przy twojej ręce; waar ik opwies aan uw hand – gdzie dorastałem przy twojej ręce)

Waar uw moedertrouw der ziel

(gdzie twoja matczyna wierność duszy; waar uw moedertrouw der ziel – gdzie twoja matczyna wierność duszy)

Van den knaap haar zorgen wydde,

(pocieszała chłopca swoimi troskami; van den knaap haar zorgen wydde – pocieszała chłopca swoimi troskami)

En hem liefdryk stond ter-zyde,

(i stałaś przy nim z miłością; en hem liefdryk stond ter-zyde – i stałaś przy nim z miłością)

En hem ophief als hy viel…

(i podnosiłaś go, gdy upadł; en hem ophief als hy viel – i podnosiłaś go, gdy upadł)

Schynbaar scheurde 't lot de banden

(Pozornie los przeznaczenia zerwał więzy; schynbaar scheurde 't lot de banden – pozornie los przeznaczenia zerwał więzy)

Die ons bonden, wreed van-een…

(które nas wiązały, okrutnie…; die ons bonden – które nas wiązały, wreed van-een – okrutnie…)

'k Sta hier wel aan vreemde stranden

(Stoję tu na obcych brzegach; 'k sta hier wel aan vreemde stranden – stoję tu na obcych brzegach)

Met myzelf en God, alleen…

(sam ze sobą i Bogiem; met myzelf en God, alleen – sam ze sobą i Bogiem)

Maar toch, moeder, wat me griefde,

(Ale jednak, matko, to, co mnie bolało; maar toch, moeder, wat me griefde – ale jednak, matko, to, co mnie bolało)

Wat me vreugd gaf of verdriet,

(co mnie cieszyło lub smuciło; wat me vreugd gaf of verdriet – co mnie cieszyło lub smuciło)

Moeder, twyfel aan de liefde,

(Matko, nie wątp w miłość; moeder, twyfel aan de liefde – matko, nie wątp w miłość)

Aan het hart uws zoons toch niet!

(w serce swojego syna!; aan het hart uws zoons toch niet – w serce swojego syna!)

't Is nog nauwlyks twee paar jaren

(To jeszcze niecałe dwa lata; 't is nog nauwlyks twee paar jaren – to jeszcze niecałe dwa lata)

Toen ik 't laatst op gindschen grond

(kiedy ostatnio stałem na tamtej ziemi; toen ik 't laatst op gindschen grond – kiedy ostatnio stałem na tamtej ziemi)

Zwygend aan den oever stond

(milcząco stałem na brzegu; zwygend aan den oever stond – milcząco stałem na brzegu)

Om de toekomst in te staren…

(by patrzeć w przyszłość; om de toekomst in te staren – by patrzeć w przyszłość)

Toen ik 't schoone tot my riep

(kiedy przywoływałem piękno do siebie; toen ik 't schoone tot my riep – kiedy przywoływałem piękno do siebie)

Dat ik van de toekomst wachtte,

(którego oczekiwałem od przyszłości; dat ik van de toekomst wachtte – którego oczekiwałem od przyszłości)

En het heden stout verachtte,

(a teraźniejszość odważnie lekceważyłem; en het heden stout verachtte – a teraźniejszość odważnie lekceważyłem)

En my paradyzen schiep…

(i tworzyłem sobie raje; en my paradyzen schiep – i tworzyłem sobie raje)

Toen, door alle stoornis heen

(wtedy, pomimo wszelkich przeszkód; toen, door alle stoornis heen – wtedy, pomimo wszelkich przeszkód)

Die zich opdeed voor myn schreên,

(które pojawiały się przede mną; die zich opdeed voor myn schreên – które pojawiały się przede mną)

't Hart zich koen een uitweg baande,

(serce odważnie torowało sobie drogę; 't hart zich koen een uitweg baande – serce odważnie torowało sobie drogę)

En zich droomend zalig waande…

(i marzyło o szczęściu; en zich droomend zalig waande – i marzyło o szczęściu)

Maar die tyd, sints 't laatst vaarwel

(Ale ten czas, od ostatniego pożegnania; maar die tyd, sints 't laatst vaarwel – ale ten czas, od ostatniego pożegnania)

Hoe gezwind ook ons onttogen,

(jakkolwiek szybko od nas uciekł; hoe gezwind ook ons onttogen – jakkolwiek szybko od nas uciekł)

Onbevatbaar bliksemsnel,

(niezrozumiale błyskawicznie; onbevatbaar bliksemsnel – niezrozumiale błyskawicznie)

Als een schim voorbygevlogen…

(przeleciał jak cień; als een schim voorbygevlogen – przeleciał jak cień)

O, hy liet in 't voorwaarts gaan,

(O, pozostawił w przeszłości; o, hy liet in 't voorwaarts gaan – o, pozostawił w przeszłości)

Diepe, diepe sporen staan!

(głębokie, głębokie ślady!; diepe, diepe sporen staan – głębokie, głębokie ślady!)

'k Proefde vreugde en smart met-één,

(doświadczyłem radości i smutku jednocześnie; 'k proefde vreugde en smart met-één – doświadczyłem radości i smutku jednocześnie)

'k Heb gedacht en 'k heb gestreden,

(myślałem i walczyłem; 'k heb gedacht en 'k heb gestreden – myślałem i walczyłem)

'k Heb gejuicht en 'k heb gebeden:

(radowałem się i modliłem; 'k heb gejuicht en 'k heb gebeden – radowałem się i modliłem)

't Is me als vlogen eeuwen heen!

(wydawało mi się, że minęły wieki!; 't is me als vlogen eeuwen heen – wydawało mi się, że minęły wieki!)

'k Heb naar levensheil gestreefd,

(dążyłem do zbawienia życia; 'k heb naar levensheil gestreefd – dążyłem do zbawienia życia)

'k Heb gevonden en verloren,

(znalazłem i straciłem; 'k heb gevonden en verloren – znalazłem i straciłem)

En, een kind nog kort te-voren,

(a jeszcze niedawno byłem dzieckiem; en, een kind nog kort te-voren – a jeszcze niedawno byłem dzieckiem)

Jaren in één uur doorleefd!

(przeżyłem lata w jednej godzinie!; jaren in één uur doorleefd – przeżyłem lata w jednej godzinie!)

Maar toch, moeder! wil 't gelooven,

(Ale jednak, matko! uwierz w to; maar toch, moeder! wil 't gelooven – ale jednak, matko! uwierz w to)

By den Hemel die my ziet,

(przy Niebie, które mnie widzi; by den Hemel die my ziet – przy Niebie, które mnie widzi)

Moeder! wil het toch gelooven,

(Matko! uwierz w to; moeder! wil het toch gelooven – matko! uwierz w to)

Neen, uw kind vergat u niet!

(nie, twoje dziecko cię nie zapomniało!; neen, uw kind vergat u niet – nie, twoje dziecko cię nie zapomniało!)

'k Minde een meisje. Heel myn leven

(Kochałem dziewczynę. Całe moje życie; 'k minde een meisje – kochałem dziewczynę, heel myn leven – całe moje życie)

Scheen my door die liefde schoon.

(wyglądało pięknie dzięki tej miłości; scheen my door die liefde schoon – wyglądało pięknie dzięki tej miłości)

'k Zag in haar een eerekroon,

(Widziałem w niej koronę honoru; 'k zag in haar een eerekroon – widziałem w niej koronę honoru)

Als een eindloon van myn streven,

(jako końcową nagrodę za moje starania; als een eindloon van myn streven – jako końcową nagrodę za moje starania)

My door God ten doel gegeven.

(daną mi przez Boga jako cel; my door God ten doel gegeven – daną mi przez Boga jako cel)

Zalig door den reinen schat

(Błogosławiony przez czysty skarb; zalig door den reinen schat – błogosławiony przez czysty skarb)

Die Zyn zorg my toegewogen,

(który Jego troska mi podarowała; die Zyn zorg my toegewogen – który Jego troska mi podarowała)

Die Zyn gunst geschonken had,

(który Jego łaska mi ofiarowała; die Zyn gunst geschonken had – który Jego łaska mi ofiarowała)

Dankte ik met een traan in de oogen.

(Dziękowałem z łzą w oku; dankte ik met een traan in de oogen – dziękowałem z łzą w oku)

Liefde was met godsdienst één…

(Miłość była jedno z religią; liefde was met godsdienst één – miłość była jedno z religią)

En 't gemoed dat opgetogen,

(I serce, które wzniosło się; en 't gemoed dat opgetogen – i serce, które wzniosło się)

Dankend opsteeg tot den Hoogen,

(Dziękując wzniosło się ku Wysokiemu; dankend opsteeg tot den Hoogen – dziękując wzniosło się ku Wysokiemu)

Dankte en bad voor haar alleen!

(Dziękowało i modliło się tylko za nią; dankte en bad voor haar alleen – dziękowało i modliło się tylko za nią)

Zorgen baarde my die liefde,

(Ta miłość przyniosła mi troski; zorgen baarde my die liefde – ta miłość przyniosła mi troski)

Onrust kwelde my het hart,

(Niepokój dręczył moje serce; onrust kwelde my het hart – niepokój dręczył moje serce)

En ondraaglyk was de smart

(I ból był nie do zniesienia; en ondraaglyk was de smart – i ból był nie do zniesienia)

Die my 't week gemoed doorgriefde.

(który dręczył moje wrażliwe serce; die my 't week gemoed doorgriefde – który dręczył moje wrażliwe serce)

'k Heb slechts angst en leed gegaard,

(Zebrałem tylko strach i cierpienie; 'k heb slechts angst en leed gegaard – zebrałem tylko strach i cierpienie)

Waar ik 't hoogst genot verwachtte,

(gdzie spodziewałem się największej przyjemności; waar ik 't hoogst genot verwachtte – gdzie spodziewałem się największej przyjemności)

En voor 't heil waarnaar ik trachtte,

(A dla zbawienia, do którego dążyłem; en voor 't heil waarnaar ik trachtte – a dla zbawienia, do którego dążyłem)

Was me gif en wee bewaard…

(została mi zachowana trucizna i ból; was me gif en wee bewaard – została mi zachowana trucizna i ból)

'k Vond genot in 't lydend zwygen!

(Znalazłem przyjemność w cierpiącym milczeniu!; 'k vond genot in 't lydend zwygen – znalazłem przyjemność w cierpiącym milczeniu!)

'k Stond standvastig hopend daar,

(Stałem tam, mocno wierząc; 'k stond standvastig hopend daar – stałem tam, mocno wierząc)

Onspoed deed den prys my stygen:

(Nieszczęście zwiększyło moją nagrodę; onspoed deed den prys my stygen – nieszczęście zwiększyło moją nagrodę)

'k Droeg en leed zoo graag voor haar!

(Nosiłem i cierpiałem tak chętnie dla niej!; 'k droeg en leed zoo graag voor haar – nosiłem i cierpiałem tak chętnie dla niej!)

'k Telde ramp noch onspoedsslagen,

(Nie liczyłem klęsk ani nieszczęść; 'k telde ramp noch onspoedsslagen – nie liczyłem klęsk ani nieszczęść)

Vreugde schiep ik in verdriet,

(Tworzyłem radość w smutku; vreugde schiep ik in verdriet – tworzyłem radość w smutku)

Alles, alles wilde ik dragen…

(Wszystko, wszystko chciałem znieść…; alles, alles wilde ik dragen – wszystko, wszystko chciałem znieść…)

Roofde 't lot my haar slechts niet!

(Byleby los mi jej nie odebrał!; roofde 't lot my haar slechts niet – byleby los mi jej nie odebrał!)

En dàt beeld, my 't schoonste op aarde,

(I ten obraz, dla mnie najpiękniejszy na ziemi; en dàt beeld, my 't schoonste op aarde – i ten obraz, dla mnie najpiękniejszy na ziemi)

Dat ik omdroeg in 't gemoed

(który nosiłem w sercu; dat ik omdroeg in 't gemoed – który nosiłem w sercu)

Als een onwaardeerbaar goed,

(jako bezcenny skarb; als een onwaardeerbaar goed – jako bezcenny skarb)

En zoo trouw in 't hart bewaarde…

(I tak wiernie zachowany w sercu…; en zoo trouw in 't hart bewaarde – i tak wiernie zachowany w sercu…)

Vreemd was 't eenmaal aan myn zinnen!

(Kiedyś był obcy moim zmysłom!; vreemd was 't eenmaal aan myn zinnen – kiedyś był obcy moim zmysłom!)

En al houdt die liefde stand

(I chociaż ta miłość trwa; en al houdt die liefde stand – i chociaż ta miłość trwa)

Tot de laatste snik van 't leven

(do ostatniego tchnienia życia; tot de laatste snik van 't leven – do ostatniego tchnienia życia)

Me in een beter vaderland

(doprowadzi mnie do lepszego ojczyzny; me in een beter vaderland – doprowadzi mnie do lepszego ojczyzny)

Eind'lyk haar zal wedergeven…

(w końcu ją zwróci…; eind'lyk haar zal wedergeven – w końcu ją zwróci…)

'k Had begonnen haar te minnen!

(Zacząłem ją kochać!; 'k had begonnen haar te minnen – zacząłem ją kochać!)

Wat is min die eens begon,

(Czym jest miłość, która się zaczęła; wat is min die eens begon – czym jest miłość, która się zaczęła)

By de liefde mèt het leven

(z miłością i życiem; by de liefde mèt het leven – z miłością i życiem)

't Kind door God in 't hart gedreven

(Dziecko wprowadzone przez Boga w serce; 't kind door God in 't hart gedreven – dziecko wprowadzone przez Boga w serce)

Toen het nog niet staam'len kon?

(kiedy jeszcze nie mogło mówić?; toen het nog niet staam'len kon – kiedy jeszcze nie mogło mówić?)

Toen het aan de moederborst,

(Kiedy było jeszcze u piersi matki; toen het aan de moederborst – kiedy było jeszcze u piersi matki)

Nauw den moederschoot onttogen,

(Ledwo oderwane od łona matki; nauw den moederschoot onttogen – ledwo oderwane od łona matki)

't Eerste vocht vond voor den dorst,

(Znalazło pierwszy pokarm na pragnienie; 't eerste vocht vond voor den dorst – znalazło pierwszy pokarm na pragnienie)

't Eerste licht in moederoogen?

(Pierwsze światło w oczach matki?; 't eerste licht in moederoogen – pierwsze światło w oczach matki?)

Neen, geen band die vaster bindt,

(Nie, żadne więzi nie wiążą mocniej; neen, geen band die vaster bindt – nie, żadne więzi nie wiążą mocniej)

Vaster harten houdt omsloten,

(mocniej łączy serca; vaster harten houdt omsloten – mocniej łączy serca)

Dan de band, door God gesloten

(niż więź, którą zamknął Bóg; dan de band, door God gesloten – niż więź, którą zamknął Bóg)

Tusschen 't moederhart en 't kind!

(Między sercem matki a dzieckiem!; tusschen 't moederhart en 't kind – między sercem matki a dzieckiem!)

En een hart, dat zóó zich hechtte

(I serce, które tak się przywiązało; en een hart, dat zóó zich hechtte – i serce, które tak się przywiązało)

Aan het schoon dat even blonk,

(Do piękna, które ledwo zabłysło; aan het schoon dat even blonk – do piękna, które ledwo zabłysło)

Dat me niets dan doornen schonk,

(które nie dało mi nic poza cierniami; dat me niets dan doornen schonk – które nie dało mi nic poza cierniami)

En geen enkel bloempje vlechtte…

(I nie wplotło ani jednego kwiatka…; en geen enkel bloempje vlechtte – i nie wplotło ani jednego kwiatka…)

Zou datzelfde hart de trouw

(Czy to samo serce zapomni; zou datzelfde hart de trouw – czy to samo serce zapomni)

Van het moederhart vergeten?

(o wierności serca matki?; van het moederhart vergeten – o wierności serca matki?)

En de liefde van de vrouw

(A o miłości kobiety; en de liefde van de vrouw – a o miłości kobiety)

Die myn eerste kinderkreten

(która odbierała moje pierwsze dziecięce krzyki; die myn eerste kinderkreten – która odbierała moje pierwsze dziecięce krzyki)

Opving in 't bezorgd gemoed?

(z troskliwym sercem?; opving in 't bezorgd gemoed – z troskliwym sercem?)

Die my, als ik weende, suste,

(Która mnie uspokajała, gdy płakałem; die my, als ik weende, suste – która mnie uspokajała, gdy płakałem)

Traantjes van de wangen kuste,

(która całowała łzy z moich policzków; traantjes van de wangen kuste – która całowała łzy z moich policzków)

Die my voedde met haar bloed?

(która mnie karmiła swoją krwią?; die my voedde met haar bloed – która mnie karmiła swoją krwią?)

Moeder! wil het niet gelooven,

(Matko! nie wierz w to; moeder! wil het niet gelooven – matko! nie wierz w to)

By den hemel die my ziet,

(przy Niebie, które mnie widzi; by den hemel die my ziet – przy Niebie, które mnie widzi)

Moeder! wil het niet gelooven,

(Matko! nie wierz w to; moeder! wil het niet gelooven – matko! nie wierz w to)

Neen, uw kind vergat u niet!

(Nie, twoje dziecko cię nie zapomniało!; neen, uw kind vergat u niet – nie, twoje dziecko cię nie zapomniało!)

'k Ben hier vèr van wat het leven

(Jestem tu daleko od tego, co życie; 'k ben hier vèr van wat het leven – jestem tu daleko od tego, co życie)

Ginds ons zoets en schoons kan geven,

(tam może nam dać słodycz i piękno; ginds ons zoets en schoons kan geven – tam może nam dać słodycz i piękno)

En 't genot van de eerste jeugd,

(a przyjemność pierwszej młodości; en 't genot van de eerste jeugd – a przyjemność pierwszej młodości)

Vaak geroemd en hoog geprezen,

(często chwalona i wysoko ceniona; vaak geroemd en hoog geprezen – często chwalona i wysoko ceniona)

Kan wel hier myn deel niet wezen:

(tutaj nie może być moim udziałem; kan wel hier myn deel niet wezen – tutaj nie może być moim udziałem)

't Eenzaam harte kent geen vreugd.

(samotne serce nie zna radości; 't eenzaam harte kent geen vreugd – samotne serce nie zna radości)

Steil en doornig zyn myn paden,

(Strome i cierniste są moje ścieżki; steil en doornig zyn myn paden – strome i cierniste są moje ścieżki)

Onspoed drukt me diep ter-neer,

(Nieszczęście przygniata mnie do ziemi; onspoed drukt me diep ter-neer – nieszczęście przygniata mnie do ziemi)

En de last my opgeladen

(A ciężar, który mi nałożono; en de last my opgeladen – a ciężar, który mi nałożono)

Knelt me, en doet het hart me zeer…

(przygniata mnie i boli moje serce; knelt me, en doet het hart me zeer – przygniata mnie i boli moje serce)

Laat het slechts myn tranen tuigen,

(Pozwól, aby tylko moje łzy świadczyły; laat het slechts myn tranen tuigen – pozwól, aby tylko moje łzy świadczyły)

Als zoo menig moed'loos uur

(jak wiele godzin beznadziei; als zoo menig moed'loos uur – jak wiele godzin beznadziei)

Me in den boezem der Natuur,

(pozwoliło mi na łonie Natury; me in den boezem der Natuur – pozwoliło mi na łonie Natury)

't Hoofd zoo treurig neer doet buigen…

(skłoniło smutno głowę…; 't hoofd zoo treurig neer doet buigen – skłoniło smutno głowę…)

Vaak, als my de moed ontzonk,

(Często, gdy tracę odwagę; vaak, als my de moed ontzonk – często, gdy tracę odwagę)

Is de zucht me schier ontvloden:

(wzdycham prawie nieświadomie; is de zucht me schier ontvloden – wzdycham prawie nieświadomie)

‘Vader! schenk me by de dooden,

(Ojcze! daj mi przy umarłych; ‘vader! schenk me by de dooden – Ojcze! daj mi przy umarłych)

Wat het leven my niet schonk!

(to, czego życie mi nie dało!; wat het leven my niet schonk – to, czego życie mi nie dało!)

Vader! geef me aan gene zyde,

(Ojcze! daj mi po tamtej stronie; ‘vader! geef me aan gene zyde – Ojcze! daj mi po tamtej stronie)

Als de mond des doods my kust,

(kiedy usta śmierci mnie pocałują; als de mond des doods my kust – kiedy usta śmierci mnie pocałują)

Vader! geef me aan gene zyde

(Ojcze! daj mi po tamtej stronie; ‘vader! geef me aan gene zyde – Ojcze! daj mi po tamtej stronie)

Wat ik hier niet smaakte… Rust!’

(to, czego tu nie zasmakowałem… Spokój!; wat ik hier niet smaakte… Rust – to, czego tu nie zasmakowałem… Spokój!)

Maar, bestervend op myn lippen,

(Ale umierające na moich ustach; maar, bestervend op myn lippen – ale umierające na moich ustach)

Steeg de beê niet tot den Heer…

(modlitwa nie doszła do Pana…; steeg de beê niet tot den Heer – modlitwa nie doszła do Pana…)

'k Boog wel beî myn knieën neer,

(Zgiąłem kolana; 'k boog wel beî myn knieën neer – zgiąłem kolana)

'k Voelde wel een zucht me ontglippen,

(poczułem, jak wzdycham; 'k voelde wel een zucht me ontglippen – poczułem, jak wzdycham)

Maar het was: ‘nog niet, o Heer!

(Ale to było: „jeszcze nie, o Panie!; maar het was: ‘nog niet, o Heer – ale to było: „jeszcze nie, o Panie!)

Geef my eerst myn moeder weer!’

(Najpierw daj mi z powrotem matkę!; geef my eerst myn moeder weer – najpierw daj mi z powrotem matkę!)

Rozdział 4: Pierwszy tydzień Sterna

Vierde hoofdstuk

Voor ik verder ga, moet ik u zeggen dat de jonge Stern gekomen is. (Zanim przejdę dalej, muszę wam powiedzieć, że młody Stern przyjechał; voor – zanim, ik – ja, verder – dalej, ga – idę, moet – muszę, ik – ja, u zeggen – wam powiedzieć, dat – że, de jonge – młody, Stern – Stern, gekomen is – przyjechał).

Het is een aardig ventje. (To sympatyczny chłopak; het – to, is – jest, een aardig – sympatyczny, ventje – chłopak).

Hy schynt vlug en bekwaam, maar ik geloof dat hy schwärmt. (On wydaje się szybki i zdolny, ale myślę, że marzyciel; hy – on, schynt – wydaje się, vlug – szybki, en – i, bekwaam – zdolny, maar – ale, ik – ja, geloof – myślę, dat – że, hy – on, schwärmt – marzyciel).

Marie is dertien jaar. (Marie ma trzynaście lat; Marie – Marie, is – ma, dertien jaar – trzynaście lat).

Zyn uitzet is heel netjes. (Jego wyprawka jest bardzo porządna; zyn uitzet – jego wyprawka, is – jest, heel netjes – bardzo porządna).

Ik heb hem aan 't kopyboek gezet, om zich te oefenen in den hollandschen styl. (Posadziłem go przy książce do kopiowania, żeby poćwiczył holenderski styl; ik – ja, heb – posadziłem, hem – jego, aan 't kopyboek – przy książce do kopiowania, gezet – posadziłem, om zich te oefenen – żeby poćwiczył, in den hollandschen styl – w holenderskim stylu).

Ik ben benieuwd of er spoedig orders van Ludwig Stern zullen komen. (Jestem ciekawy, czy wkrótce pojawią się zamówienia od Ludwiga Sterna; ik ben benieuwd – jestem ciekawy, of er spoedig – czy wkrótce, orders – zamówienia, van Ludwig Stern – od Ludwiga Sterna, zullen komen – pojawią się).

Marie zal een paar pantoffels voor hem borduren… voor den jongen Stern, meen ik. (Marie wyhaftuje mu parę pantofli… dla młodego Sterna, mam na myśli; Marie – Marie, zal – wyhaftuje, een paar pantoffels – parę pantofli, voor hem – dla niego, borduren – wyhaftuje, voor den jongen Stern – dla młodego Sterna, meen ik – mam na myśli).

Busselinck & Waterman hebben achter 't net gevischt. (Busselinck & Waterman zostali z pustymi rękami; Busselinck & Waterman – Busselinck & Waterman, hebben achter 't net gevischt – zostali z pustymi rękami).

Een fatsoenlyk makelaar onderkruipt niet, dat zeg ik! (Porządny makler nie zaniża cen, to mówię; een fatsoenlyk makelaar – porządny makler, onderkruipt niet – nie zaniża cen, dat zeg ik – to mówię!).

Den dag na dat kransje by de Rosemeyers, die in suiker doen, riep ik Frits, en gelastte hem my dat pak van Sjaalman te brengen. (Dzień po spotkaniu u Rosemeyerów, którzy zajmują się cukrem, zawołałem Fritsa i kazałem mu przynieść mi paczkę od Sjaalmana; den dag na – dzień po, dat kransje – spotkanie, by de Rosemeyers – u Rosemeyerów, die in suiker doen – którzy zajmują się cukrem, riep ik Frits – zawołałem Fritsa, en gelastte hem my – i kazałem mu, dat pak van Sjaalman te brengen – przynieść mi paczkę od Sjaalmana).

Ge moet weten, lezer, dat ik in myn gezin zeer stipt ben op godsdienst en zedelykheid. (Musisz wiedzieć, czytelniku, że w mojej rodzinie jestem bardzo rygorystyczny w kwestiach religii i moralności; ge moet weten – musisz wiedzieć, lezer – czytelniku, dat ik – że ja, in myn gezin – w mojej rodzinie, zeer stipt ben – jestem bardzo rygorystyczny, op godsdienst en zedelykheid – w kwestiach religii i moralności).

Welnu, den vorigen avend, juist toen ik myn eerste peer had geschild, las ik op het gelaat van een der meisjes, dat er iets in dat vers voorkwam, dat niet pluis was. (Otóż, poprzedniego wieczoru, właśnie gdy obrałem pierwszą gruszkę, zobaczyłem na twarzy jednej z dziewcząt, że w tym wierszu było coś nie tak; welnu – otóż, den vorigen avend – poprzedniego wieczoru, juist toen ik – właśnie gdy ja, myn eerste peer had geschild – obrałem pierwszą gruszkę, las ik op het gelaat van een der meisjes – zobaczyłem na twarzy jednej z dziewcząt, dat er iets in dat vers voorkwam – że w tym wierszu było coś, dat niet pluis was – co nie było w porządku).

Ikzelf had niet naar 't ding geluisterd, maar ik had bemerkt dat Betsy haar broodje verkruimelde, en dit was my genoeg. (Sam nie słuchałem tego utworu, ale zauważyłem, że Betsy pokruszyła swoją kanapkę i to mi wystarczyło; ikzelf – ja sam, had niet naar 't ding geluisterd – nie słuchałem tego utworu, maar ik had bemerkt – ale zauważyłem, dat Betsy haar broodje verkruimelde – że Betsy pokruszyła swoją kanapkę, en dit was my genoeg – i to mi wystarczyło).

Ge zult inzien, lezer, met iemand te doen te hebben, die weet wat er in de wereld omgaat. (Zrozumiesz, czytelniku, że masz do czynienia z kimś, kto wie, co się dzieje na świecie; ge zult inzien – zrozumiesz, lezer – czytelniku, met iemand te doen te hebben – że masz do czynienia z kimś, die weet wat er in de wereld omgaat – kto wie, co się dzieje na świecie).

Ik liet me dus door Frits dat fraaie stuk van den laatsten avend voorleggen, en ik vond heel spoedig den regel die Betsy's broodje verkruimeld had. (Kazałem więc Fritsowi przedłożyć mi ten piękny utwór z poprzedniego wieczoru i szybko znalazłem wers, który sprawił, że Betsy pokruszyła swoją kanapkę; ik liet me dus door Frits – kazałem więc Fritsowi, dat fraaie stuk van den laatsten avend voorleggen – przedłożyć mi ten piękny utwór z poprzedniego wieczoru, en ik vond heel spoedig – i szybko znalazłem, den regel die Betsy's broodje verkruimeld had – wers, który sprawił, że Betsy pokruszyła swoją kanapkę).

Er wordt daar gesproken van een kind dat aan de borst van de moeder ligt – dit kan er dóór – maar: ‘dat ter-nauwer-nood aan den moederlyken schoot onttogen is’ zie, dit vond ik niet goed – om daarover te spreken, meen ik – en myn vrouw ook niet. (Mowa tam o dziecku, które leży przy piersi matki – to jest do zaakceptowania – ale: ‘że ledwie odłączone od łona matki’ widzisz, to mi się nie podobało – żeby o tym mówić, myślę – i mojej żonie też nie; er wordt daar gesproken – mowa tam, van een kind dat aan de borst van de moeder ligt – o dziecku, które leży przy piersi matki, dit kan er dóór – to jest do zaakceptowania, maar: ‘dat ter-nauwer-nood aan den moederlyken schoot onttogen is’ – ale: ‘że ledwie odłączone od łona matki’, zie, dit vond ik niet goed – widzisz, to mi się nie podobało, om daarover te spreken, meen ik – żeby o tym mówić, myślę, en myn vrouw ook niet – i mojej żonie też nie).

Marie is dertien jaar. (Marie ma trzynaście lat; Marie – Marie, is – ma, dertien jaar – trzynaście lat).

Van kool of ooievaars wordt by ons aan huis niet gesproken, ook niet van den Volewyk, maar zóó de zaken by den naam te noemen, vind ik onbehoorlyk, omdat ik zoo op zedelykheid gesteld ben. (O kapuście czy bocianach się u nas w domu nie mówi, także nie o Volewyk, ale nazywać rzeczy po imieniu uważam za niestosowne, ponieważ jestem tak przywiązany do moralności; van kool of ooievaars wordt by ons aan huis niet gesproken – o kapuście czy bocianach się u nas w domu nie mówi, ook niet van den Volewyk – także nie o Volewyk, maar zóó de zaken by den naam te noemen – ale nazywać rzeczy po imieniu, vind ik onbehoorlyk – uważam za niestosowne, omdat ik zoo op zedelykheid gesteld ben – ponieważ jestem tak przywiązany do moralności).

Ik deed Frits, die dat ding nu eenmaal ‘uitwendig wist’ zooals Stern dit noemt, beloven dat hy 't nooit weer opzeggen zou – althans niet voor hy lid van Doctrina wezen zal, omdat daar geen jonge meisjes komen – en toen borg ik het in myn lessenaar, het vers meen ik. (Kazałem Fritsowi, który znał ten utwór na pamięć, jak to nazywa Stern, obiecać, że nigdy więcej go nie powtórzy – przynajmniej nie zanim nie zostanie członkiem Doctrina, ponieważ tam nie ma młodych dziewcząt – i wtedy schowałem to w moim biurku, mam na myśli ten wiersz; ik deed Frits – kazałem Fritsowi, die dat ding nu eenmaal ‘uitwendig wist’ – który znał ten utwór na pamięć, zooals Stern dit noemt – jak to nazywa Stern, beloven dat hy 't nooit weer opzeggen zou – obiecać, że nigdy więcej go nie powtórzy, althans niet voor hy lid van Doctrina wezen zal – przynajmniej nie zanim nie zostanie członkiem Doctrina, omdat daar geen jonge meisjes komen – ponieważ tam nie ma młodych dziewcząt, en toen borg ik het in myn lessenaar – i wtedy schowałem to w moim biurku, het vers meen ik – mam na myśli ten wiersz).

Maar ik moest weten of er niet meer in dat pak was, dat aanstoot geven kon. (Ale musiałem wiedzieć, czy w tej paczce nie ma więcej rzeczy, które mogą obrażać; maar ik moest weten – ale musiałem wiedzieć, of er niet meer in dat pak was – czy w tej paczce nie ma więcej rzeczy, dat aanstoot geven kon – które mogą obrażać).

Daar ging ik aan 't zoeken en bladeren. (Zacząłem więc szukać i przeglądać; daar ging ik – zacząłem, aan 't zoeken en bladeren – szukać i przeglądać).

Alles lezen kon ik niet, want ik vond er talen in, die ik niet verstond, maar zie, daar viel myn oog op een bundel: ‘Verslag over de Koffikultuur in de Residentie Menado.’ (Nie mogłem przeczytać wszystkiego, ponieważ znalazłem języki, których nie rozumiałem, ale zobacz, tam mój wzrok padł na pakiet: ‘Raport o uprawie kawy w rezydencji Menado’; alles lezen kon ik niet – nie mogłem przeczytać wszystkiego, want ik vond er talen in – ponieważ znalazłem języki, die ik niet verstond – których nie rozumiałem, maar zie – ale zobacz, daar viel myn oog op een bundel – tam mój wzrok padł na pakiet, Verslag over de Koffikultuur in de Residentie Menado – ‘Raport o uprawie kawy w rezydencji Menado’).

Myn hart sprong op, omdat ik makelaar in koffi ben – Lauriergracht, No 37 – en Menado is een goed merk. (Moje serce zabiło szybciej, ponieważ jestem maklerem kawowym – Lauriergracht 37 – a Menado to dobra marka; myn hart sprong op – moje serce zabiło szybciej, omdat ik makelaar in koffi ben – ponieważ jestem maklerem kawowym, Lauriergracht, No 37 – Lauriergracht 37, en Menado is een goed merk – a Menado to dobra marka).

Dus die Sjaalman, die zulke onzedelyke verzen maakte, had ook in koffi gewerkt. (Więc ten Sjaalman, który pisał takie niemoralne wiersze, pracował również w branży kawowej; dus die Sjaalman – więc ten Sjaalman, die zulke onzedelyke verzen maakte – który pisał takie niemoralne wiersze, had ook in koffi gewerkt – pracował również w branży kawowej).

Ik zag nu 't pak met een heel ander oog aan, en vond er stukken in, die ik wel niet alle begreep, maar die werkelyk kennis van zaken aantoonden. (Spojrzałem teraz na paczkę zupełnie inaczej i znalazłem w niej rzeczy, których nie wszystkie rozumiałem, ale które naprawdę świadczyły o znajomości tematu; ik zag nu 't pak met een heel ander oog aan – spojrzałem teraz na paczkę zupełnie inaczej, en vond er stukken in – i znalazłem w niej rzeczy, die ik wel niet alle begreep – których nie wszystkie rozumiałem, maar die werkelyk kennis van zaken aantoonden – ale które naprawdę świadczyły o znajomości tematu).

Er waren staten, opgaven, berekeningen met cyfers, waaraan geen rym te bekennen was, en alles was met zulk een zorg en nauwkeurigheid bewerkt, dat ik, ronduit gezegd – want ik houd van de waarheid – op het denkbeeld kwam dat die Sjaalman, als de derde klerk eens uitviel – wat gebeuren kan, daar hy oud en stuntelig wordt – heel goed diens plaats zou kunnen innemen. (Były tam stany, wykazy, obliczenia z cyframi, w których nie było ani grama rymu, a wszystko było opracowane z taką starannością i dokładnością, że, szczerze mówiąc – ponieważ kocham prawdę – wpadłem na pomysł, że ten Sjaalman, gdyby trzeci urzędnik kiedyś wypadł – co może się zdarzyć, ponieważ starzeje się i staje się niezręczny – mógłby bardzo dobrze zająć jego miejsce; er waren staten – były tam stany, opgaven – wykazy, berekeningen met cyfers – obliczenia z cyframi, waaraan geen rym te bekennen was – w których nie było ani grama rymu, en alles was met zulk een zorg en nauwkeurigheid bewerkt – a wszystko było opracowane z taką starannością i dokładnością, dat ik, ronduit gezegd – że, szczerze mówiąc, want ik houd van de waarheid – ponieważ kocham prawdę, op het denkbeeld kwam dat die Sjaalman – wpadłem na pomysł, że ten Sjaalman, als de derde klerk eens uitviel – gdyby trzeci urzędnik kiedyś wypadł, wat gebeuren kan – co może się zdarzyć, daar hy oud en stuntelig wordt – ponieważ starzeje się i staje się niezręczny, heel goed diens plaats zou kunnen innemen – mógłby bardzo dobrze zająć jego miejsce).

Het spreekt vanzelf dat ik eerst informatiën nemen zou naar eerlykheid, geloof en fatsoen, want ik neem niemand op 't kantoor, voor ik dáárvan zeker ben. (Oczywiście najpierw zebrałbym informacje na temat uczciwości, wiary i przyzwoitości, ponieważ nikogo nie zatrudniam, zanim nie będę tego pewny; het spreekt vanzelf dat ik eerst informatiën nemen zou – oczywiście najpierw zebrałbym informacje, naar eerlykheid, geloof en fatsoen – na temat uczciwości, wiary i przyzwoitości, want ik neem niemand op 't kantoor – ponieważ nikogo nie zatrudniam, voor ik dáárvan zeker ben – zanim nie będę tego pewny).

Dit is een vast principe van me. (To moja stała zasada; dit is een vast principe van me – to moja stała zasada).

Gy hebt het gezien uit myn brief aan Ludwig Stern. (Widzieliście to z mojego listu do Ludwiga Sterna; gy hebt het gezien – widzieliście to, uit myn brief – z mojego listu, aan Ludwig Stern – do Ludwiga Sterna).

Ik wilde voor Frits niet weten dat ik eenig belang begon te stellen in den inhoud van dat pak, en stuurde hem daarom weg. (Nie chciałem, żeby Frits wiedział, że zaczynam się interesować zawartością tej paczki, więc go odesłałem; ik wilde voor Frits niet weten – nie chciałem, żeby Frits wiedział, dat ik eenig belang begon te stellen – że zaczynam się interesować, in den inhoud van dat pak – zawartością tej paczki, en stuurde hem daarom weg – więc go odesłałem).

't Werd my inderdaad duizelig, toen ik zoo den eenen bundel vóór, den anderen na, opnam, en de opschriften las. (Rzeczywiście zakręciło mi się w głowie, kiedy tak jeden po drugim otwierałem pakiety i czytałem nagłówki; 't Werd my inderdaad duizelig – rzeczywiście zakręciło mi się w głowie, toen ik zoo den eenen bundel vóór, den anderen na, opnam – kiedy tak jeden po drugim otwierałem pakiety, en de opschriften las – i czytałem nagłówki).

Het is waar, er waren veel verzen onder, maar ik vond veel nuttigs ook, en ik stond verbaasd over de verscheidenheid der behandelde onderwerpen. (To prawda, było tam wiele wierszy, ale znalazłem też wiele przydatnych rzeczy i byłem zdumiony różnorodnością poruszanych tematów; het is waar – to prawda, er waren veel verzen onder – było tam wiele wierszy, maar ik vond veel nuttigs ook – ale znalazłem też wiele przydatnych rzeczy, en ik stond verbaasd – i byłem zdumiony, over de verscheidenheid der behandelde onderwerpen – różnorodnością poruszanych tematów).

Ik erken – want ik houd van de waarheid – dat ik, die altyd in koffi gedaan heb, niet in staat ben de waarde van alles te beoordeelen, maar, ook zonder deze beoordeeling, de lyst der opschriften alleen was reeds kurieus. (Przyznaję – ponieważ kocham prawdę – że ja, który zawsze zajmowałem się kawą, nie jestem w stanie ocenić wartości wszystkiego, ale nawet bez tej oceny, lista samych nagłówków była już ciekawa; ik erken – przyznaję, want ik houd van de waarheid – ponieważ kocham prawdę, dat ik, die altyd in koffi gedaan heb – że ja, który zawsze zajmowałem się kawą, niet in staat ben de waarde van alles te beoordeelen – nie jestem w stanie ocenić wartości wszystkiego, maar, ook zonder deze beoordeeling – ale nawet bez tej oceny, de lyst der opschriften alleen was reeds kurieus – lista samych nagłówków była już ciekawa).

Daar ik u de geschiedenis van den Griek verteld heb, weet ge reeds dat ik in myn jeugd eenigszins ben gelatinizeerd geworden, en hoezeer ik my in korrespondentie onthoud van alle citaten – wat op een makelaarskantoor ook niet te-pas komen zou – dacht ik echter by het zien van dat alles: multa, non multum. (Ponieważ opowiedziałem wam historię Greka, wiecie już, że w młodości zostałem nieco zlatynizowany, i choć w korespondencji powstrzymuję się od wszelkich cytatów – co w biurze maklerskim nie byłoby na miejscu – jednak patrząc na to wszystko, pomyślałem: multa, non multum; daar ik u de geschiedenis van den Griek verteld heb – ponieważ opowiedziałem wam historię Greka, weet ge reeds dat ik in myn jeugd eenigszins ben gelatinizeerd geworden – wiecie już, że w młodości zostałem nieco zlatynizowany, en hoezeer ik my in korrespondentie onthoud van alle citaten – i choć w korespondencji powstrzymuję się od wszelkich cytatów, wat op een makelaarskantoor ook niet te-pas komen zou – co w biurze maklerskim nie byłoby na miejscu, dacht ik echter by het zien van dat alles: multa, non multum – jednak patrząc na to wszystko, pomyślałem: multa, non multum).

Of: de omnibus aliquid, de toto nihil. (Albo: o wszystkim coś, o całości nic).

Maar dit was eigenlyk meer uit een soort van wrevel, en uit zekeren aandrang om de geleerdheid die voor my lag, in 't latyn aantespreken, dan wel omdat ik het precies meende. (Ale to było raczej z rodzaju frustracji i pewnej potrzeby, by wiedzę, która przede mną leżała, nazwać po łacinie, niż dlatego, że naprawdę to miałem na myśli; maar dit was eigenlyk meer uit een soort van wrevel – ale to było raczej z rodzaju frustracji, en uit zekeren aandrang om de geleerdheid die voor my lag – i pewnej potrzeby, by wiedzę, która przede mną leżała, in 't latyn aantespreken – nazwać po łacinie, dan wel omdat ik het precies meende – niż dlatego, że naprawdę to miałem na myśli).

Want, waar ik 't een of ander stuk wat langer inzag, moest ik erkennen dat de schryver me toescheen wel op de hoogte van zyn taak te staan, en zelfs dat hy een groote soliditeit in zyn redeneeringen aan den dag legde. (Ponieważ, gdy dłużej przyjrzałem się jednemu lub drugiemu fragmentowi, musiałem przyznać, że autor wydawał się być na bieżąco ze swoim zadaniem, a nawet wykazywał dużą solidność w swoich argumentach; want, waar ik 't een of ander stuk wat langer inzag – ponieważ, gdy dłużej przyjrzałem się jednemu lub drugiemu fragmentowi, moest ik erkennen dat de schryver me toescheen wel op de hoogte van zyn taak te staan – musiałem przyznać, że autor wydawał się być na bieżąco ze swoim zadaniem, en zelfs dat hy een groote soliditeit in zyn redeneeringen aan den dag legde – a nawet wykazywał dużą solidność w swoich argumentach).

Ik vond daar verhandelingen en opstellen: (Znalazłem tam traktaty i eseje; ik vond daar – znalazłem tam, verhandelingen – traktaty, en opstellen – i eseje).

Over het Sanskrit, als moeder van de germaansche taaltakken. (O sanskrycie jako matce germańskich języków; over het Sanskrit – o sanskrycie, als moeder van de germaansche taaltakken – jako matce germańskich języków).

Over de strafbepalingen op kindermoord. (O karach za dzieciobójstwo; over de strafbepalingen – o karach, op kindermoord – za dzieciobójstwo).

Over den oorsprong van den adel. (O pochodzeniu szlachty; over den oorsprong – o pochodzeniu, van den adel – szlachty).

Over het verschil tusschen de begrippen: Oneindige tyd en: Eeuwigheid. (O różnicy między pojęciami: nieskończoność i wieczność; over het verschil – o różnicy, tusschen de begrippen – między pojęciami, oneindige tyd en eeuwigheid – nieskończoność i wieczność).

Over de kansrekening. (O rachunku prawdopodobieństwa; over de kansrekening – o rachunku prawdopodobieństwa).

Over het boek van Job. (O Księdze Hioba; over het boek van Job – o Księdze Hioba).

(Ik vond nog iets over Job, maar dat waren verzen.) (Znalazłem jeszcze coś o Hiobie, ale to były wiersze; ik vond nog iets over Job – znalazłem jeszcze coś o Hiobie, maar dat waren verzen – ale to były wiersze).

Over proteïne in deathmospherische lucht. (O białkach w powietrzu; over proteïne – o białkach, in deathmospherische lucht – w powietrzu).

Over de staatkunde van Rusland. (O polityce Rosji; over de staatkunde – o polityce, van Rusland – Rosji).

Over de klinkletters. (O samogłoskach; over de klinkletters – o samogłoskach).

Over cellulaire gevangenissen. (O więzieniach komórkowych; over cellulaire gevangenissen – o więzieniach komórkowych).

Over de oude stellingen omtrent het: horror vacui. (O dawnych twierdzeniach dotyczących horror vacui; over de oude stellingen – o dawnych twierdzeniach, omtrent het: horror vacui – dotyczących horror vacui).

Over de wenschelykheid der afschaffing van strafbepalingen op laster. (O konieczności zniesienia kar za zniesławienie; over de wenschelykheid – o konieczności, der afschaffing van strafbepalingen op laster – zniesienia kar za zniesławienie).

Over de oorzaken van den opstand der Nederlanders tegen Spanje, niet liggende in de begeerte naar godsdienstige of staatkundige vryheid. (O przyczynach powstania Holendrów przeciwko Hiszpanii, nie związanych z pragnieniem wolności religijnej lub politycznej; over de oorzaken – o przyczynach, van den opstand der Nederlanders tegen Spanje – powstania Holendrów przeciwko Hiszpanii, niet liggende in de begeerte naar godsdienstige of staatkundige vryheid – nie związanych z pragnieniem wolności religijnej lub politycznej).

Over het perpetuum mobile, de cirkelkwadratuur en den wortel van wortellooze getallen. (O perpetuum mobile, kwadraturze koła i pierwiastku z liczb niewymiernych; over het perpetuum mobile – o perpetuum mobile, de cirkelkwadratuur – kwadraturze koła, en den wortel van wortellooze getallen – i pierwiastku z liczb niewymiernych).

Over de zwaarte van het licht. (O ciężarze światła; over de zwaarte van het licht – o ciężarze światła).

Over den achteruitgang der beschaving sedert het ontstaan des Christendoms. (O upadku cywilizacji od czasu powstania chrześcijaństwa; over den achteruitgang der beschaving – o upadku cywilizacji, sedert het ontstaan des Christendoms – od czasu powstania chrześcijaństwa).

(Hè?) (Hę?)

Over de yslandsche Mythologie. (O mitologii islandzkiej; over de yslandsche Mythologie – o mitologii islandzkiej).

Over den Emile van Rousseau. (O Emilu Rousseau; over den Emile van Rousseau – o Emilu Rousseau).

Over de Civiele Rechtsvordering in zaken van koophandel. (O postępowaniu cywilnym w sprawach handlowych; over de Civiele Rechtsvordering – o postępowaniu cywilnym, in zaken van koophandel – w sprawach handlowych).

Over Sirius als middelpunt van een zonnestelsel. (O Siriusie jako centrum układu słonecznego; over Sirius – o Siriusie, als middelpunt van een zonnestelsel – jako centrum układu słonecznego).

Over Inkomende-Rechten als ondoeltreffend, onkiesch, onrechtvaardig en onzedelyk. (O cłach importowych jako nieskutecznych, niewłaściwych, niesprawiedliwych i niemoralnych; over Inkomende-Rechten – o cłach importowych, als ondoeltreffend, onkiesch, onrechtvaardig en onzedelyk – jako nieskutecznych, niewłaściwych, niesprawiedliwych i niemoralnych).

(Daarvan had ik nooit iets gehoord.) (Nigdy o tym nie słyszałem; daarvan had ik nooit iets gehoord – nigdy o tym nie słyszałem).

Over verzen als oudste taal. (O wierszach jako najstarszym języku; over verzen als oudste taal – o wierszach jako najstarszym języku).

(Dat geloof ik niet.) (W to nie wierzę; dat geloof ik niet – w to nie wierzę).

Over witte mieren. (O białych mrówkach; over witte mieren – o białych mrówkach).

Over het tegennatuurlyke van School-Inrichtingen. (O nienaturalności systemów szkolnych; over het tegennatuurlyke – o nienaturalności, van School-Inrichtingen – systemów szkolnych).

Over de prostitutie in het huwelyk. (O prostytucji w małżeństwie; over de prostitutie – o prostytucji, in het huwelyk – w małżeństwie).

(Dat is een schandelyk stuk.) (To jest haniebny fragment; dat is een schandelyk stuk – to jest haniebny fragment).

Over hydraulische onderwerpen in verband met de rystkultuur. (O tematach hydraulicznych związanych z uprawą ryżu; over hydraulische onderwerpen – o tematach hydraulicznych, in verband met de rystkultuur – związanych z uprawą ryżu).

Over het schynbaar overwicht der westersche beschaving. (O pozornej przewadze zachodniej cywilizacji; over het schynbaar overwicht – o pozornej przewadze, der westersche beschaving – zachodniej cywilizacji).

Over kadaster, registratie en zegel. (O katastrze, rejestracji i pieczęci; over kadaster – o katastrze, registratie en zegel – rejestracji i pieczęci).

Over kinderboekjes, fabels en sprookjes. (O książkach dla dzieci, bajkach i baśniach; over kinderboekjes – o książkach dla dzieci, fabels en sprookjes – bajkach i baśniach).

(Dit wil ik wel eens lezen, omdat hy op waarheid aandringt.) (Chciałbym to przeczytać, ponieważ on nalega na prawdę; dit wil ik wel eens lezen – chciałbym to przeczytać, omdat hy op waarheid aandringt – ponieważ on nalega na prawdę).

Over bemiddeling in den handel. (O pośrednictwie w handlu; over bemiddeling – o pośrednictwie, in den handel – w handlu).

(Dit bevalt me volstrekt niet. Ik geloof dat hy de makelaars wil afschaffen. Maar ik heb het toch ter-zyde gelegd, omdat er een-en-ander in voorkomt, dat ik gebruiken kan voor myn boek.) (To mi się absolutnie nie podoba. Myślę, że chce zlikwidować maklerów. Ale mimo to odłożyłem to na bok, ponieważ jest tam kilka rzeczy, które mogę wykorzystać do mojej książki; dit bevalt me volstrekt niet – to mi się absolutnie nie podoba, ik geloof dat hy de makelaars wil afschaffen – myślę, że chce zlikwidować maklerów, maar ik heb het toch ter-zyde gelegd – ale mimo to odłożyłem to na bok, omdat er een-en-ander in voorkomt – ponieważ jest tam kilka rzeczy, dat ik gebruiken kan voor myn boek – które mogę wykorzystać do mojej książki).

Over successierecht, een der beste belastingen. (O prawie spadkowym, jednej z najlepszych form opodatkowania; over successierecht – o prawie spadkowym, een der beste belastingen – jednej z najlepszych form opodatkowania).

Over de uitvinding der kuisheid. (O wynalezieniu czystości; over de uitvinding der kuisheid – o wynalezieniu czystości).

(Dit begryp ik niet.) (Tego nie rozumiem; dit begryp ik niet – tego nie rozumiem).

Over vermenigvuldiging. (O mnożeniu; over vermenigvuldiging – o mnożeniu).

(Deze titel klinkt heel eenvoudig, maar er staat veel in dit stuk, waaraan ik vroeger niet gedacht had.) (Ten tytuł brzmi bardzo prosto, ale jest tam wiele rzeczy, o których wcześniej nie myślałem; deze titel klinkt heel eenvoudig – ten tytuł brzmi bardzo prosto, maar er staat veel in dit stuk – ale jest tam wiele rzeczy, waaraan ik vroeger niet gedacht had – o których wcześniej nie myślałem).

Over zeker soort van geest der Franschen, een gevolg der armoede van hun taal. (O pewnym rodzaju ducha Francuzów, wynikającym z ubóstwa ich języka; over zeker soort van geest der Franschen – o pewnym rodzaju ducha Francuzów, een gevolg der armoede van hun taal – wynikającym z ubóstwa ich języka).

(Dit laat ik gelden. Geestigheid en armoede… hy kan het weten.) (To uznaję za prawdziwe. Duch i ubóstwo… on może to wiedzieć; dit laat ik gelden – to uznaję za prawdziwe, geestigheid en armoede – duch i ubóstwo, hy kan het weten – on może to wiedzieć).

Over het verband tusschen de romans van August Lafontaine en de tering. (O związku między powieściami Augusta Lafontaine a gruźlicą; over het verband tusschen de romans van August Lafontaine en de tering – o związku między powieściami Augusta Lafontaine a gruźlicą).

(Dit wil ik eens lezen, omdat er van dien Lafontaine boeken op zolder liggen. Maar hy zegt, dat de invloed zich eerst openbaart in het tweede geslacht. Myn grootvader las niet.) (Chciałbym to przeczytać, ponieważ na strychu leżą książki tego Lafontaine. Ale mówi, że wpływ ujawnia się dopiero w drugim pokoleniu. Mój dziadek nie czytał; dit wil ik eens lezen – chciałbym to przeczytać, omdat er van dien Lafontaine boeken op zolder liggen – ponieważ na strychu leżą książki tego Lafontaine, maar hy zegt – ale mówi, dat de invloed zich eerst openbaart in het tweede geslacht – że wpływ ujawnia się dopiero w drugim pokoleniu, myn grootvader las niet – mój dziadek nie czytał).

Over de macht der Engelschen buiten Europa. (O potędze Anglików poza Europą; over de macht der Engelschen buiten Europa – o potędze Anglików poza Europą).

Over het Godsgericht in de middeleeuwen, en thans. (O sądzie Bożym w średniowieczu i obecnie; over het Godsgericht in de middeleeuwen – o sądzie Bożym w średniowieczu, en thans – i obecnie).

Over de rekenkunde by de Romeinen. (O rachunkowości u Rzymian; over de rekenkunde by de Romeinen – o rachunkowości u Rzymian).

Over armoede aan poëzie by toonzetters. (O ubóstwie poezji u kompozytorów; over armoede aan poëzie by toonzetters – o ubóstwie poezji u kompozytorów).

Over pietistery, biologie en tafeldans. (O pietystyce, biologii i tańcu stołowym; over pietistery – o pietystyce, biologie en tafeldans – biologii i tańcu stołowym).

Over besmettelyke ziekten. (O chorobach zakaźnych; over besmettelyke ziekten – o chorobach zakaźnych).

Over den moorschen bouwtrant. (O stylu mauretańskim w architekturze; over den moorschen bouwtrant – o stylu mauretańskim w architekturze).

Over de kracht der vooroordeelen, blykbaar uit ziekten die door tocht veroorzaakt heeten te zyn. (O sile uprzedzeń, widocznej w chorobach, które rzekomo są spowodowane przeciągiem; over de kracht der vooroordeelen – o sile uprzedzeń, blykbaar uit ziekten die door tocht veroorzaakt heeten te zyn – widocznej w chorobach, które rzekomo są spowodowane przeciągiem).

(Heb ik het niet gezegd, dat de lyst kurieus was?) (Czy nie mówiłem, że lista była ciekawa?; heb ik het niet gezegd – czy nie mówiłem, dat de lyst kurieus was – że lista była ciekawa).

Over de duitsche eenheid. (O jedności niemieckiej; over de duitsche eenheid – o jedności niemieckiej).

Over de lengte op zee. (O długości na morzu; over de lengte op zee – o długości na morzu).

(Ik denk dat op zee alles wel even lang zal wezen als op 't land.) (Myślę, że na morzu wszystko będzie równie długie jak na lądzie; ik denk dat op zee alles wel even lang zal wezen als op 't land – myślę, że na morzu wszystko będzie równie długie jak na lądzie).

Over de plichten van de Regeering omtrent publieke vermakelykheden. (O obowiązkach rządu w zakresie rozrywek publicznych; over de plichten van de Regeering omtrent publieke vermakelykheden – o obowiązkach rządu w zakresie rozrywek publicznych).

Over de overeenstemming tusschen de schotsche en friesche talen. (O zgodności języków szkockiego i fryzyjskiego; over de overeenstemming tusschen de schotsche en friesche talen – o zgodności języków szkockiego i fryzyjskiego).

Over prozodie. (O prozodii; over prozodie – o prozodii).

Over de schoonheid der vrouwen te Nîmes en te Arles, met een onderzoek naar het stelsel van kolonizatie der Phoeniciërs. (O pięknie kobiet w Nîmes i Arles, z badaniem systemu kolonizacji Fenicjan; over de schoonheid der vrouwen te Nîmes en te Arles – o pięknie kobiet w Nîmes i Arles, met een onderzoek naar het stelsel van kolonizatie der Phoeniciërs – z badaniem systemu kolonizacji Fenicjan).

Over landbouwkontrakten op Java. (O umowach rolniczych na Jawie; over landbouwkontrakten op Java – o umowach rolniczych na Jawie).

Over het zuigvermogen van een nieuw-model pomp. (O sile ssania nowego modelu pompy; over het zuigvermogen – o sile ssania, van een nieuw-model pomp – nowego modelu pompy).

Over legitimiteit van dynastien. (O prawowitości dynastii; over legitimiteit van dynastien – o prawowitości dynastii).

Over de volksletterkunde in javaansche rhapsoden. (O literaturze ludowej w jawajskich rapsodach; over de volksletterkunde – o literaturze ludowej, in javaansche rhapsoden – w jawajskich rapsodach).

Over de nieuwe wyze van reven. (O nowym sposobie skórzania; over de nieuwe wyze van reven – o nowym sposobie skórzania).

Over de perkussie, toegepast op handgranaten. (O perkusji stosowanej do granatów ręcznych; over de perkussie – o perkusji, toegepast op handgranaten – stosowanej do granatów ręcznych).

(Dit stuk dateert van 1847, dus van vóór Orsini.) (Ten fragment pochodzi z 1847 roku, czyli sprzed Orsini; dit stuk dateert van 1847 – ten fragment pochodzi z 1847 roku, dus van vóór Orsini – czyli sprzed Orsini).

Over het begrip van eer. (O pojęciu honoru; over het begrip van eer – o pojęciu honoru).

Over de apokriefe boeken. (O księgach apokryficznych; over de apokriefe boeken – o księgach apokryficznych).

Over de wetten van Solon, Lykurgus, Zoroaster en Confucius. (O prawach Solona, Likurga, Zoroastra i Konfucjusza; over de wetten van Solon – o prawach Solona, Lykurgus, Zoroaster en Confucius – Likurga, Zoroastra i Konfucjusza).

Over de ouderlyke macht. (O władzy rodzicielskiej; over de ouderlyke macht – o władzy rodzicielskiej).

Over Shakespeare als geschiedschryver. (O Szekspirze jako historyku; over Shakespeare als geschiedschryver – o Szekspirze jako historyku).

Over de slaverny in Europa. (O niewolnictwie w Europie; over de slaverny in Europa – o niewolnictwie w Europie).

(Wat hy hiermee bedoelt, begryp ik niet. Nu, zoo is er meer!) (Co on przez to rozumie, nie pojmuję. No, tak jest więcej rzeczy; wat hy hiermee bedoelt – co on przez to rozumie, begryp ik niet – nie pojmuję, nu, zoo is er meer – no, tak jest więcej rzeczy).

Over schroefwatermolens. (O młynach śrubowych; over schroefwatermolens – o młynach śrubowych).

Over het souverein recht van gratie. (O suwerennym prawie łaski; over het souverein recht van gratie – o suwerennym prawie łaski).

Over de chemische bestanddeelen der ceylonsche kaneel. (O chemicznych składnikach cejlońskiego cynamonu; over de chemische bestanddeelen – o chemicznych składnikach, der ceylonsche kaneel – cejlońskiego cynamonu).

Over de tucht op koopvaardyschepen. (O dyscyplinie na statkach handlowych; over de tucht op koopvaardyschepen – o dyscyplinie na statkach handlowych).

Over de opiumpacht op Java. (O koncesji na opium na Jawie; over de opiumpacht op Java – o koncesji na opium na Jawie).

Over de bepalingen omtrent het verkoopen van gif. (O przepisach dotyczących sprzedaży trucizn; over de bepalingen – o przepisach, omtrent het verkoopen van gif – dotyczących sprzedaży trucizn).

Over het doorgraven der landengte van Suez, en de gevolgen daarvan. (O przekopaniu przesmyku Sueskiego i jego skutkach; over het doorgraven der landengte van Suez – o przekopaniu przesmyku Sueskiego, en de gevolgen daarvan – i jego skutkach).

Over de betaling van landrenten in naturâ. (O płaceniu czynszów gruntowych w naturze; over de betaling van landrenten in naturâ – o płaceniu czynszów gruntowych w naturze).

Over de koffikultuur te Menado. (O uprawie kawy w Menado; over de koffikultuur te Menado – o uprawie kawy w Menado).

(Dit heb ik al genoemd.) (Już to wymieniłem; dit heb ik al genoemd – już to wymieniłem).

Over de scheuring van het romeinsche ryk. (O rozpadzie Cesarstwa Rzymskiego; over de scheuring van het romeinsche ryk – o rozpadzie Cesarstwa Rzymskiego).

Over de gemüthlichkeit der Duitschers. (O serdeczności Niemców; over de gemüthlichkeit der Duitschers – o serdeczności Niemców).

Over de skandinavische Edda. (O skandynawskiej Eddzie; over de skandinavische Edda – o skandynawskiej Eddzie).

Over den plicht van Frankryk, om in den indischen Archipel zich een tegenwicht tegen Engeland te verschaffen. (O obowiązku Francji, aby w archipelagu indyjskim stanowić przeciwwagę dla Anglii; over den plicht van Frankryk – o obowiązku Francji, om in den indischen Archipel zich een tegenwicht tegen Engeland te verschaffen – aby w archipelagu indyjskim stanowić przeciwwagę dla Anglii).

(Dit was in 't fransch, ik weet niet waarom?) (To było po francusku, nie wiem dlaczego; dit was in 't fransch – to było po francusku, ik weet niet waarom – nie wiem dlaczego).

Over het azyn maken. (O produkcji octu; over het azyn maken – o produkcji octu).

Over de vereering van Schiller en Göthe in den duitschen middelstand. (O czczeniu Schillera i Goethego przez niemiecką klasę średnią; over de vereering van Schiller en Göthe – o czczeniu Schillera i Goethego, in den duitschen middelstand – przez niemiecką klasę średnią).

Over de aanspraken van den mensch op geluk. (O prawach człowieka do szczęścia; over de aanspraken van den mensch op geluk – o prawach człowieka do szczęścia).

Over het recht van opstand by onderdrukking. (O prawie do powstania w przypadku ucisku; over het recht van opstand by onderdrukking – o prawie do powstania w przypadku ucisku).

(Dit was in 't javaansch. Ik ben dien titel eerst later te weten gekomen.) (To było po jawajsku. Dowiedziałem się o tym tytule później; dit was in 't javaansch – to było po jawajsku, ik ben dien titel eerst later te weten gekomen – dowiedziałem się o tym tytule później).

Over ministerieele verantwoordelykheid. (O odpowiedzialności ministerialnej; over ministerieele verantwoordelykheid – o odpowiedzialności ministerialnej).

Over eenige punten in de krimineele rechtsvordering. (O kilku kwestiach w postępowaniu karnym; over eenige punten in de krimineele rechtsvordering – o kilku kwestiach w postępowaniu karnym).

Over het recht van een volk, te eischen dat de opgebrachte belasting ten-zynen-behoeve worde aangewend. (O prawie narodu do żądania, aby zebrany podatek był wykorzystywany na jego potrzeby; over het recht van een volk – o prawie narodu, te eischen dat de opgebrachte belasting ten-zynen-behoeve worde aangewend – do żądania, aby zebrany podatek był wykorzystywany na jego potrzeby).

(Dat was weer in 't javaansch.) (To też było po jawajsku; dat was weer in 't javaansch – to też było po jawajsku).

Over de dubbele a en de grieksche eta. (O podwójnej a i greckiej eta; over de dubbele a en de grieksche eta – o podwójnej a i greckiej eta).

Over het bestaan van een onpersoonlyken God in de harten der menschen. (O istnieniu bezosobowego Boga w sercach ludzi; over het bestaan van een onpersoonlyken God – o istnieniu bezosobowego Boga, in de harten der menschen – w sercach ludzi).

(Een infame leugen!) (Haniebne kłamstwo!; een infame leugen – haniebne kłamstwo!).

Over den styl. (O stylu; over den styl – o stylu).

Over een konstitutie voor het Ryk INSULINDE. (O konstytucji dla królestwa INSULINDE; over een konstitutie voor het Ryk INSULINDE – o konstytucji dla królestwa INSULINDE).

(Ik heb nooit van dat Ryk gehoord.) (Nigdy nie słyszałem o tym królestwie; ik heb nooit van dat Ryk gehoord – nigdy nie słyszałem o tym królestwie).

Over het gebrek aan ephelkustiek in onze taalregels. (O braku ephelkustyki w naszych zasadach językowych; over het gebrek aan ephelkustiek – o braku ephelkustyki, in onze taalregels – w naszych zasadach językowych).

Over pedanterie. (O pedanterii; over pedanterie – o pedanterii).

(Ik geloof dat dit stuk met veel kennis van zaken geschreven is.) (Myślę, że ten fragment jest napisany z dużą znajomością rzeczy; ik geloof dat dit stuk met veel kennis van zaken geschreven is – myślę, że ten fragment jest napisany z dużą znajomością rzeczy).

Over de verplichting van Europa aan de Portugezen. (O zobowiązaniach Europy wobec Portugalczyków; over de verplichting van Europa – o zobowiązaniach Europy, aan de Portugezen – wobec Portugalczyków).

Over boschgeluiden. (O dźwiękach lasu; over boschgeluiden – o dźwiękach lasu).

Over brandbaarheid van water. (O palności wody; over brandbaarheid van water – o palności wody).

(Ik denk dat hy sterk water bedoelt.) (Myślę, że ma na myśli alkohol; ik denk dat hy sterk water bedoelt – myślę, że ma na myśli alkohol).

Over de melkzee. (O Morzu Mlecznym; over de melkzee – o Morzu Mlecznym).

(Ik heb daarvan nooit gehoord. Het schynt iets in de nabyheid van Banda te zyn.) (Nigdy o tym nie słyszałem. To chyba coś w pobliżu Bandy; ik heb daarvan nooit gehoord – nigdy o tym nie słyszałem, het schynt iets in de nabyheid van Banda te zyn – to chyba coś w pobliżu Bandy).

Over zieners en profeten. (O wizjonerach i prorokach; over zieners en profeten – o wizjonerach i prorokach).

Over elektriciteit als beweegkracht, zonder week yzer. (O elektryczności jako sile napędowej bez miękkiego żelaza; over elektriciteit als beweegkracht – o elektryczności jako sile napędowej, zonder week yzer – bez miękkiego żelaza).

Over ebbe en vloed der beschaving. (O przypływach i odpływach cywilizacji; over ebbe en vloed der beschaving – o przypływach i odpływach cywilizacji).

Over epidemisch bederf in staathuishoudingen. (O epidemicznym rozkładzie w gospodarstwach domowych; over epidemisch bederf – o epidemicznym rozkładzie, in staathuishoudingen – w gospodarstwach domowych).

Over bevoorrechte Handelmaatschappyen. (O uprzywilejowanych spółkach handlowych; over bevoorrechte Handelmaatschappyen – o uprzywilejowanych spółkach handlowych).

(Hierin komt een-en-ander voor, dat ik noodig heb voor myn boek.) (Jest tam kilka rzeczy, które potrzebuję do mojej książki; hierin komt een-en-ander voor – jest tam kilka rzeczy, dat ik noodig heb voor myn boek – które potrzebuję do mojej książki).

Over etymologie als hulpbron by ethnologische studien. (O etymologii jako źródle w badaniach etnologicznych; over etymologie – o etymologii, als hulpbron by ethnologische studien – jako źródle w badaniach etnologicznych).

Over de vogelnestklippen aan de javasche Zuidkust. (O gniazdach ptaków na południowym wybrzeżu Jawy; over de vogelnestklippen – o gniazdach ptaków, aan de javasche Zuidkust – na południowym wybrzeżu Jawy).

Over de plaats waar de dag aanvangt. (O miejscu, gdzie zaczyna się dzień; over de plaats waar de dag aanvangt – o miejscu, gdzie zaczyna się dzień).

(Dit begryp ik niet.) (Tego nie rozumiem; dit begryp ik niet – tego nie rozumiem).

Over persoonlyke begrippen als maatstaf der verantwoordelykheid in de zedelyke wereld. (O osobistych pojęciach jako mierniku odpowiedzialności w moralnym świecie; over persoonlyke begrippen – o osobistych pojęciach, als maatstaf der verantwoordelykheid – jako mierniku odpowiedzialności, in de zedelyke wereld – w moralnym świecie).

(Bespottelyk! Hy zegt dat ieder zyn eigen rechter moet wezen. Waar zou dat heen?) (Absurd! On mówi, że każdy powinien być swoim własnym sędzią. Dokąd to prowadzi?; bespottelyk – absurd, hy zegt dat ieder zyn eigen rechter moet wezen – on mówi, że każdy powinien być swoim własnym sędzią, waar zou dat heen – dokąd to prowadzi?).

Over galanterie. (O galanterii; over galanterie – o galanterii).

Over den versbouw der Hebreën. (O poezji Hebrajczyków; over den versbouw der Hebreën – o poezji Hebrajczyków).

Over de century of inventions van den Markies van Worcester. (O wieku wynalazków Markiza Worcester; over de century of inventions – o wieku wynalazków, van den Markies van Worcester – Markiza Worcester).

Over de niet-etende bevolking van het eiland Rotti by Timor. (O niejedzącej ludności wyspy Rotti koło Timoru; over de niet-etende bevolking – o niejedzącej ludności, van het eiland Rotti by Timor – wyspy Rotti koło Timoru).

(Het moet daar goedkoop leven zyn.) (Musi tam być tanie życie; het moet daar goedkoop leven zyn – musi tam być tanie życie).

Over het menschen-eten der Battah's, en het koppensnellen der Alfoeren. (O kanibalizmie Battahów i ścięciu głów przez Alfoerów; over het menschen-eten der Battah's – o kanibalizmie Battahów, en het koppensnellen der Alfoeren – i ścięciu głów przez Alfoerów).

Over het wantrouwen op de publieke zedelykheid. (O braku zaufania do publicznej moralności; over het wantrouwen op de publieke zedelykheid – o braku zaufania do publicznej moralności).

(Hy wil, geloof ik, de slotenmakers afschaffen. Ik ben er tegen.) (Myślę, że chce zlikwidować ślusarzy. Jestem przeciw; hy wil, geloof ik – myślę, że chce, de slotenmakers afschaffen – zlikwidować ślusarzy, ik ben er tegen – jestem przeciw).

Over ‘het recht’ en ‘de rechten’. (O ‘prawie’ i ‘prawach’; over het recht en de rechten – o ‘prawie’ i ‘prawach’).

Over Béranger als wysgeer. (O Bérangerze jako filozofie; over Béranger als wysgeer – o Bérangerze jako filozofie).

(Dit begryp ik weer niet.) (Tego znowu nie rozumiem; dit begryp ik weer niet – tego znowu nie rozumiem).

Over den afkeer der Maleiers van den Javaan. (O niechęci Malajów do Jawajczyków; over den afkeer der Maleiers van den Javaan – o niechęci Malajów do Jawajczyków).

Over de onwaarde van het onderwys op de zoogenaamde hoogescholen. (O niewartości kształcenia w tak zwanych wyższych szkołach; over de onwaarde van het onderwys – o niewartości kształcenia, op de zoogenaamde hoogescholen – w tak zwanych wyższych szkołach).

Over den liefdeloozen geest onzer voorouders, blykbaar uit hun begrippen omtrent-God. (O bezdusznym duchu naszych przodków, widocznym w ich pojęciach o Bogu; over den liefdeloozen geest onzer voorouders – o bezdusznym duchu naszych przodków, blykbaar uit hun begrippen omtrent-God – widocznym w ich pojęciach o Bogu).

(Alweer een goddeloos stuk!) (Kolejny bezbożny fragment!; alweer een goddeloos stuk – kolejny bezbożny fragment).

Over den samenhang der zintuigen. (O wzajemnym powiązaniu zmysłów; over den samenhang der zintuigen – o wzajemnym powiązaniu zmysłów).

('t Is waar, toen ik hem zag, rook ik rozenolie.) (To prawda, kiedy go zobaczyłem, poczułem różany olejek; 't Is waar – to prawda, toen ik hem zag – kiedy go zobaczyłem, rook ik rozenolie – poczułem różany olejek).

Over den puntwortel van den koffiboom. (O korzeniu kawowca; over den puntwortel van den koffiboom – o korzeniu kawowca).

(Dit heb ik ter-zy gelegd voor myn boek.) (Odłożyłem to do mojej książki; dit heb ik ter-zy gelegd – odłożyłem to, voor myn boek – do mojej książki).

Over gevoel, gevoeligheid, sensiblerie, empfindelei, enz. (O uczuciach, wrażliwości, sensybilizmie, empfindelei, itp.; over gevoel – o uczuciach, gevoeligheid – wrażliwości, sensiblerie – sensybilizmie, empfindelei, enz – empfindelei, itp.).

Over het verwarren van Mythologie en Godsdienst. (O myleniu mitologii z religią; over het verwarren van Mythologie en Godsdienst – o myleniu mitologii z religią).

Over de saguweer in de Molukken. (O saguweer na Molukach; over de saguweer in de Molukken – o saguweer na Molukach).

Over de toekomst van den nederlandschen handel. (O przyszłości holenderskiego handlu; over de toekomst van den nederlandschen handel – o przyszłości holenderskiego handlu).

(Dit is eigenlyk 't stuk dat me bewogen heeft, myn boek te schryven. Hy zegt dat er niet altyd zulke groote koffiveilingen zullen gehouden worden, en ik leef voor myn vak.) (To jest właściwie fragment, który skłonił mnie do napisania mojej książki. On mówi, że nie zawsze będą odbywać się takie duże aukcje kawy, a ja żyję dla mojego zawodu; dit is eigenlyk 't stuk dat me bewogen heeft – to jest właściwie fragment, myn boek te schryven – który skłonił mnie do napisania mojej książki, hy zegt dat er niet altyd zulke groote koffiveilingen zullen gehouden worden – on mówi, że nie zawsze będą odbywać się takie duże aukcje kawy, en ik leef voor myn vak – a ja żyję dla mojego zawodu).

Over Genesis. (O Księdze Rodzaju; over Genesis – o Księdze Rodzaju).

(Een infaam stuk!) (Haniebny fragment!; een infaam stuk – haniebny fragment!).

Over de geheime genootschappen der Chinezen. (O tajnych stowarzyszeniach Chińczyków; over de geheime genootschappen der Chinezen – o tajnych stowarzyszeniach Chińczyków).

Over het teekenen als natuurlyk schrift. (O rysowaniu jako naturalnym piśmie; over het teekenen als natuurlyk schrift – o rysowaniu jako naturalnym piśmie).

(Hy zegt dat een pasgeboren kind teekenen kan!) (On mówi, że noworodek może rysować!; hy zegt dat een pasgeboren kind teekenen kan – on mówi, że noworodek może rysować!).

Over waarheid in poëzie. (O prawdzie w poezji; over waarheid in poëzie – o prawdzie w poezji).

(Wel zeker!) (Oczywiście!; wel zeker – oczywiście!).

Over de impopulariteit der rystpelmolens op Java. (O niepopularności młynów ryżowych na Jawie; over de impopulariteit der rystpelmolens op Java – o niepopularności młynów ryżowych na Jawie).

Over het verband tusschen poëzie en mathematische wetenschappen. (O związku między poezją a naukami ścisłymi; over het verband tusschen poëzie en mathematische wetenschappen – o związku między poezją a naukami ścisłymi).

Over de Wajangs der Chinezen. (O wajangach Chińczyków; over de Wajangs der Chinezen – o wajangach Chińczyków).

Over den prys van de Java-koffi. (O cenie kawy jawajskiej; over den prys van de Java-koffi – o cenie kawy jawajskiej).

(Dit heb ik ter-zy gelegd.) (Odłożyłem to; dit heb ik ter-zy gelegd – odłożyłem to).

Over een europeesch muntstelsel. (O europejskim systemie monetarnym; over een europeesch muntstelsel – o europejskim systemie monetarnym).

Over besproejing van gemeene velden. (O nawadnianiu wspólnych pól; over besproejing van gemeene velden – o nawadnianiu wspólnych pól).

Over den invloed van de vermenging van rassen op den geest. (O wpływie mieszania się ras na ducha; over den invloed van de vermenging van rassen op den geest – o wpływie mieszania się ras na ducha).

Over evenwicht in den handel. (O równowadze w handlu; over evenwicht in den handel – o równowadze w handlu).

(Hy spreekt daarin van wissel-agio. Ik heb het ter-zy gelegd voor myn boek.) (Mówi o różnicy kursowej. Odłożyłem to do mojej książki; hy spreekt daarin van wissel-agio – mówi o różnicy kursowej, ik heb het ter-zy gelegd – odłożyłem to, voor myn boek – do mojej książki).

Over het standhouden van aziatische gewoonten. (O utrzymywaniu azjatyckich zwyczajów; over het standhouden van aziatische gewoonten – o utrzymywaniu azjatyckich zwyczajów).

(Hy beweert dat Jezus een tulband droeg.) (Twierdzi, że Jezus nosił turban; hy beweert dat Jezus een tulband droeg – twierdzi, że Jezus nosił turban).

Over de denkbeelden van Malthus omtrent het cyfer der bevolking in verband met de onderhoudsmiddelen. (O poglądach Malthusa na temat liczby ludności w związku ze środkami utrzymania; over de denkbeelden van Malthus – o poglądach Malthusa, omtrent het cyfer der bevolking – na temat liczby ludności, in verband met de onderhoudsmiddelen – w związku ze środkami utrzymania).

Over de oorspronkelyke bevolking van Amerika. (O pierwotnej ludności Ameryki; over de oorspronkelyke bevolking van Amerika – o pierwotnej ludności Ameryki).

Over de havenhoofden te Batavia, Samarang en Soerabaja. (O portach w Batavii, Semarang i Surabaya; over de havenhoofden te Batavia, Samarang en Soerabaja – o portach w Batavii, Semarang i Surabaya).

Over bouwkunde, als uitdrukking van denkbeelden. (O architekturze jako wyrazie myśli; over bouwkunde – o architekturze, als uitdrukking van denkbeelden – jako wyrazie myśli).

Over de verhouding der europesche ambtenaren tot de Regenten op Java. (O relacjach europejskich urzędników z Regentami na Jawie; over de verhouding der europesche ambtenaren – o relacjach europejskich urzędników, tot de Regenten op Java – z Regentami na Jawie).

(Hiervan komt een-en-ander in myn boek.) (Kilka rzeczy z tego znajdzie się w mojej książce; hiervan komt een-en-ander in myn boek – kilka rzeczy z tego znajdzie się w mojej książce).

Over het wonen in kelders, te Amsterdam. (O mieszkaniu w piwnicach w Amsterdamie; over het wonen in kelders – o mieszkaniu w piwnicach, te Amsterdam – w Amsterdamie).

Over de kracht der dwaling. (O sile błędu; over de kracht der dwaling – o sile błędu).

Over de werkeloosheid van een Opperwezen, by volmaakte natuurwetten. (O bezczynności Wyższej Istoty przy doskonałych prawach natury; over de werkeloosheid van een Opperwezen – o bezczynności Wyższej Istoty, by volmaakte natuurwetten – przy doskonałych prawach natury).

Over het zoutmonopolie op Java. (O monopolu na sól na Jawie; over het zoutmonopolie op Java – o monopolu na sól na Jawie).

Over de wormen in den sagopalm. (O robakach w palmie sagowej; over de wormen in den sagopalm – o robakach w palmie sagowej).

(Die worden, zegt hy, gegeten… bah!) (Mówi, że są jedzone… ble!; die worden, zegt hy, gegeten – mówi, że są jedzone, bah – ble!).

Over de Spreuken, den Prediker, het Hooglied, en de pantoens der Javanen. (O Przysłowiach, Kaznodziei, Pieśni nad pieśniami i pantunach Jawajczyków; over de Spreuken – o Przysłowiach, den Prediker – Kaznodziei, het Hooglied – Pieśni nad pieśniami, en de pantoens der Javanen – i pantunach Jawajczyków).

Over het jus primi occupantis. (O prawie pierwszeństwa; over het jus primi occupantis – o prawie pierwszeństwa).

Over de armoede der schilderkunst. (O ubóstwie sztuki malarskiej; over de armoede der schilderkunst – o ubóstwie sztuki malarskiej).

Over de onzedelykheid van het hengelen. (O niemoralności wędkowania; over de onzedelykheid van het hengelen – o niemoralności wędkowania).

(Wie heeft ooit daarvan gehoord?) (Kto o tym słyszał?; wie heeft ooit daarvan gehoord – kto o tym słyszał?).

Over de misdaden der Europeërs buiten Europa. (O zbrodniach Europejczyków poza Europą; over de misdaden der Europeërs buiten Europa – o zbrodniach Europejczyków poza Europą).

Over de wapenen der zwakkere diersoorten. (O broniach słabszych gatunków zwierząt; over de wapenen der zwakkere diersoorten – o broniach słabszych gatunków zwierząt).

Over het jus talionis. (O prawie odwetu; over het jus talionis – o prawie odwetu).

(Alweer een infaam stuk! Daarin kwam een gedicht voor, dat ik zeker allerschandelykst zou gevonden hebben, als ik 't uitgelezen had.) (Kolejny haniebny fragment! Był tam wiersz, który z pewnością uznałbym za najhaniebniejszy, gdybym go przeczytał; alweer een infaam stuk – kolejny haniebny fragment, daarin kwam een gedicht voor – był tam wiersz, dat ik zeker allerschandelykst zou gevonden hebben – który z pewnością uznałbym za najhaniebniejszy, als ik 't uitgelezen had – gdybym go przeczytał).

En dit was nog niet alles! (I to nie było wszystko!; En dit was nog niet alles – I to nie było wszystko!). Ik vond, om van de verzen niet te spreken – er waren er in velerlei talen – een aantal bundeltjes waaraan het opschrift ontbrak, romancen in het maleisch, krygszangen in het javaansch, en wat niet al! (Znalazłem, nie mówiąc już o wierszach – było ich w wielu językach – kilka wiązek bez tytułu, romanse po malajsku, pieśni wojenne po jawajsku i wiele innych rzeczy!; Ik vond – Znalazłem, om van de verzen niet te spreken – nie mówiąc już o wierszach, er waren er in velerlei talen – było ich w wielu językach, een aantal bundeltjes waaraan het opschrift ontbrak – kilka wiązek bez tytułu, romancen in het maleisch – romanse po malajsku, krygszangen in het javaansch – pieśni wojenne po jawajsku, en wat niet al – i wiele innych rzeczy).

Ook vond ik brieven, waarvan velen in talen die ik niet verstond. (Znalazłem również listy, z których wiele było w językach, których nie rozumiałem; Ook vond ik brieven – Znalazłem również listy, waarvan velen in talen die ik niet verstond – z których wiele było w językach, których nie rozumiałem). Sommigen waren aan hem gericht, anderen dóór hem geschreven, of liever het waren slechts afschriften, doch hy scheen daarmee zeker plan te hebben, want alles was door andere personen geteekend voor: gelykluidend met het oorspronkelyke. (Niektóre były do niego adresowane, inne przez niego napisane, a raczej były to jedynie kopie, ale wydawało się, że miał na nie pewien plan, ponieważ wszystko zostało podpisane przez inne osoby jako: zgodne z oryginałem; Sommigen waren aan hem gericht – Niektóre były do niego adresowane, anderen dóór hem geschreven – inne przez niego napisane, of liever het waren slechts afschriften – a raczej były to jedynie kopie, doch hy scheen daarmee zeker plan te hebben – ale wydawało się, że miał na nie pewien plan, want alles was door andere personen geteekend – ponieważ wszystko zostało podpisane przez inne osoby, voor: gelykluidend met het oorspronkelyke – jako: zgodne z oryginałem).

Dan vond ik nog uittreksels uit dagboeken, aanteekeningen en losse gedachten… sommigen werkelyk heel los. (Następnie znalazłem jeszcze wyciągi z dzienników, notatki i luźne myśli… niektóre naprawdę bardzo luźne; Dan vond ik nog uittreksels uit dagboeken – Następnie znalazłem jeszcze wyciągi z dzienników, aanteekeningen en losse gedachten – notatki i luźne myśli, sommigen werkelyk heel los – niektóre naprawdę bardzo luźne).

Ik had, zooals ik reeds zeide, eenige stukken ter-zy gelegd, omdat ze my toeschenen in myn vak te-pas te komen, en voor myn vak leef ik. (Jak już wspomniałem, odłożyłem kilka fragmentów, ponieważ wydawały mi się przydatne do mojej pracy, a żyję dla mojego zawodu; Ik had, zooals ik reeds zeide – Jak już wspomniałem, eenige stukken ter-zy gelegd – odłożyłem kilka fragmentów, omdat ze my toeschenen in myn vak te-pas te komen – ponieważ wydawały mi się przydatne do mojej pracy, en voor myn vak leef ik – a żyję dla mojego zawodu).

Maar ik moet erkennen dat ik met de rest verlegen was. (Ale muszę przyznać, że resztą byłem zakłopotany; Maar ik moet erkennen – Ale muszę przyznać, dat ik met de rest verlegen was – że resztą byłem zakłopotany). Hem het pak terugzenden, kon ik niet, want ik wist niet waar hy woonde. (Nie mogłem mu odesłać paczki, ponieważ nie wiedziałem, gdzie mieszkał; Hem het pak terugzenden – odesłać mu paczkę, kon ik niet – nie mogłem, want ik wist niet waar hy woonde – ponieważ nie wiedziałem, gdzie mieszkał). Het was nu eenmaal open. (Było już otwarte; Het was nu eenmaal open – Było już otwarte). Ik kon niet loochenen dat ik 't had ingezien, en dit zou ik ook niet gedaan hebben, omdat ik zoo van de waarheid houd. (Nie mogłem zaprzeczyć, że to przeglądałem, i tak bym tego nie zrobił, ponieważ bardzo cenię sobie prawdę; Ik kon niet loochenen – Nie mogłem zaprzeczyć, dat ik 't had ingezien – że to przeglądałem, en dit zou ik ook niet gedaan hebben – i tak bym tego nie zrobił, omdat ik zoo van de waarheid houd – ponieważ bardzo cenię sobie prawdę).

Ook gelukte 't me niet het weer zóó te sluiten dat er van 't openen niets blyken kon. (Nie udało mi się także zamknąć tego z powrotem tak, aby nie było widać, że zostało otwarte; Ook gelukte 't me niet – Nie udało mi się także, het weer zóó te sluiten – zamknąć tego z powrotem tak, dat er van 't openen niets blyken kon – aby nie było widać, że zostało otwarte). Bovendien mag ik niet ontveinzen dat eenige stukken die over koffi handelden, my belang inboezemden, en dat ik gaarne daarvan gebruik maken zou. (Ponadto nie mogę udawać, że niektóre fragmenty dotyczące kawy mnie nie zainteresowały, i chętnie bym je wykorzystał; Bovendien mag ik niet ontveinzen – Ponadto nie mogę udawać, dat eenige stukken die over koffi handelden – że niektóre fragmenty dotyczące kawy, my belang inboezemden – mnie zainteresowały, en dat ik gaarne daarvan gebruik maken zou – i chętnie bym je wykorzystał).

Ik las dagelyks hier-en-daar eenige bladzyden, en ik kwam hoe langer hoe meer – Frits zegt: ‘hoe langs zoo meer’ maar dit doe ik niet – hoe meer, zeg ik, tot de overtuiging dat men makelaar in koffi moet wezen, om zóó juist te weten te komen wat er in de wereld omgaat. (Codziennie czytałem tu i tam kilka stron, i coraz bardziej przekonywałem się – Frits mówi: ‘hoe langs zoo meer’ ale ja tego nie używam – coraz bardziej, mówię, że trzeba być maklerem kawowym, aby dokładnie wiedzieć, co dzieje się na świecie; Ik las dagelyks hier-en-daar eenige bladzyden – Codziennie czytałem tu i tam kilka stron, en ik kwam hoe langer hoe meer – i coraz bardziej przekonywałem się, Frits zegt: ‘hoe langs zoo meer’ maar dit doe ik niet – Frits mówi: ‘hoe langs zoo meer’ ale ja tego nie używam, hoe meer, zeg ik, tot de overtuiging – coraz bardziej, mówię, że, dat men makelaar in koffi moet wezen – trzeba być maklerem kawowym, om zóó juist te weten te komen – aby dokładnie wiedzieć, wat er in de wereld omgaat – co dzieje się na świecie).

Ik ben overtuigd dat de Rosemeyers, die in suiker doen, nooit zoo-iets onder de oogen hebben gehad. (Jestem przekonany, że Rosemeyerowie, którzy handlują cukrem, nigdy czegoś takiego nie widzieli; Ik ben overtuigd – Jestem przekonany, dat de Rosemeyers – że Rosemeyerowie, die in suiker doen – którzy handlują cukrem, nooit zoo-iets onder de oogen hebben gehad – nigdy czegoś takiego nie widzieli).

Nu vreesde ik dat die Sjaalman op-eens weer voor me zou staan, en dat hy me weer iets te zeggen hebben zou. (Teraz obawiałem się, że ten Sjaalman znowu nagle przede mną stanie i znów będzie miał coś do powiedzenia; Nu vreesde ik – Teraz obawiałem się, dat die Sjaalman op-eens weer voor me zou staan – że ten Sjaalman znowu nagle przede mną stanie, en dat hy me weer iets te zeggen hebben zou – i znów będzie miał coś do powiedzenia). Het begon me nu te spyten dat ik dien avend de Kapelsteeg was ingegaan, en ik zag in, dat men nooit den fatsoenlyken weg verlaten moet. (Zacząłem żałować, że tego wieczoru wszedłem w Kapelsteeg i zrozumiałem, że nigdy nie należy opuszczać porządnej drogi; Het begon me nu te spyten – Zacząłem żałować, dat ik dien avend de Kapelsteeg was ingegaan – że tego wieczoru wszedłem w Kapelsteeg, en ik zag in – i zrozumiałem, dat men nooit den fatsoenlyken weg verlaten moet – że nigdy nie należy opuszczać porządnej drogi). Natuurlyk had hy my om geld gevraagd, en van zyn pak gesproken. (Oczywiście, prosiłby mnie o pieniądze i mówiłby o swojej paczce; Natuurlyk had hy my om geld gevraagd – Oczywiście, prosiłby mnie o pieniądze, en van zyn pak gesproken – i mówiłby o swojej paczce). Ik had hem misschien iets gegeven, en als hy my dan den volgenden dag die massa schryvery had toegezonden, ware het myn wettig eigendom geweest. (Może bym mu coś dał, a gdyby następnego dnia przesłał mi tę masę pism, byłoby to moje prawnie nabyte mienie; Ik had hem misschien iets gegeven – Może bym mu coś dał, en als hy my dan den volgenden dag die massa schryvery had toegezonden – a gdyby następnego dnia przesłał mi tę masę pism, ware het myn wettig eigendom geweest – byłoby to moje prawnie nabyte mienie). Ik zou dan de tarwe hebben kunnen scheiden van het kaf, ik had er de nummers uitgehouden, die ik noodig had voor myn boek, en de rest verbrand, of in de papiermand geworpen, hetgeen ik nu niet doen kon. (Mógłbym wtedy oddzielić ziarno od plew, zostawiłbym numery, które potrzebowałem do mojej książki, a resztę spalić lub wyrzucić do kosza na papiery, czego teraz nie mogłem zrobić; Ik zou dan de tarwe hebben kunnen scheiden van het kaf – Mógłbym wtedy oddzielić ziarno od plew, ik had er de nummers uitgehouden – zostawiłbym numery, die ik noodig had voor myn boek – które potrzebowałem do mojej książki, en de rest verbrand – a resztę spalić, of in de papiermand geworpen – lub wyrzucić do kosza na papiery, hetgeen ik nu niet doen kon – czego teraz nie mogłem zrobić). Want als hy terugkwam, zou ik het moeten leveren, en hy, ziende dat ik belang stelde in een paar stukken van zyn hand, zou zeker te veel daarvoor vorderen. (Bo gdyby wrócił, musiałbym to zwrócić, a widząc, że jestem zainteresowany kilkoma jego fragmentami, na pewno zażądałby zbyt wiele; Want als hy terugkwam – Bo gdyby wrócił, zou ik het moeten leveren – musiałbym to zwrócić, en hy, ziende dat ik belang stelde in een paar stukken van zyn hand – a on, widząc, że jestem zainteresowany kilkoma jego fragmentami, zou zeker te veel daarvoor vorderen – na pewno zażądałby zbyt wiele). Niets geeft den verkooper meer overwicht, dan de ontdekking dat de kooper om zyn waar verlegen is. (Nic nie daje sprzedawcy większej przewagi niż odkrycie, że kupujący jest zakłopotany jego towarem; Niets geeft den verkooper meer overwicht – Nic nie daje sprzedawcy większej przewagi, dan de ontdekking dat de kooper om zyn waar verlegen is – niż odkrycie, że kupujący jest zakłopotany jego towarem). Zulk een pozitie wordt dan ook door een koopman die zyn vak verstaat, zooveel mogelyk vermeden. (Takiej pozycji unika każdy kupiec, który zna się na swoim fachu, na ile to możliwe; Zulk een pozitie wordt dan ook door een koopman die zyn vak verstaat – Takiej pozycji unika każdy kupiec, który zna się na swoim fachu, zooveel mogelyk vermeden – na ile to możliwe).

Een ander denkbeeld – ik sprak er reeds van – dat bewyzen moge hoe ontvankelyk het bezoeken van de beurs iemand laten kan voor menschlievende indrukken, was dit. (Inny pomysł – już o tym wspominałem – który może pokazać, jak podatne na humanitarne wrażenia może być odwiedzanie giełdy, był taki; Een ander denkbeeld – Inny pomysł, ik sprak er reeds van – już o tym wspominałem, dat bewyzen moge hoe ontvankelyk het bezoeken van de beurs iemand laten kan voor menschlievende indrukken – który może pokazać, jak podatne na humanitarne wrażenia może być odwiedzanie giełdy, was dit – był taki). Bastiaans – dit is de derde bediende die zoo oud en stuntelig wordt – was den laatsten tyd, van de dertig dagen zeker geen vyf-en-twintig binnen geweest, en àls hy aan 't kantoor komt, doet hy nog dikwyls zyn werk slecht. (Bastiaans – to trzeci pracownik, który staje się tak stary i niezdarny – ostatnio przez trzydzieści dni z pewnością nie był w pracy przez dwadzieścia pięć, a gdy przychodził do biura, często wykonywał swoją pracę źle; Bastiaans – Bastiaans, dit is de derde bediende die zoo oud en stuntelig wordt – to trzeci pracownik, który staje się tak stary i niezdarny, was den laatsten tyd, van de dertig dagen zeker geen vyf-en-twintig binnen geweest – ostatnio przez trzydzieści dni z pewnością nie był w pracy przez dwadzieścia pięć, en àls hy aan 't kantoor komt – a gdy przychodził do biura, doet hy nog dikwyls zyn werk slecht – często wykonywał swoją pracę źle). Als eerlyk man ben ik tegenover de firma – Last & Co, sedert de Meyers er uit zyn – verplicht te zorgen dat ieder zyn werk doe, en ik mag niet uit verkeerd begrepen medelyden of overgevoeligheid, het geld van de firma wegwerpen. (Jako uczciwy człowiek jestem zobowiązany wobec firmy – Last & Co, od kiedy Meyerowie odeszli – aby każdy wykonywał swoją pracę, i nie mogę z powodu źle rozumianego współczucia lub nadwrażliwości wyrzucać pieniędzy firmy; Als eerlyk man ben ik tegenover de firma – Jako uczciwy człowiek jestem zobowiązany wobec firmy, Last & Co, sedert de Meyers er uit zyn – Last & Co, od kiedy Meyerowie odeszli, verplicht te zorgen dat ieder zyn werk doe – aby każdy wykonywał swoją pracę, en ik mag niet uit verkeerd begrepen medelyden of overgevoeligheid – i nie mogę z powodu źle rozumianego współczucia lub nadwrażliwości, het geld van de firma wegwerpen – wyrzucać pieniędzy firmy). Zóó is myn principe. (Takie jest moje zasady; Zóó is myn principe – Takie jest moje zasady). Ik geef liever dien Bastiaans uit myn eigen zak een driegulden, dan dat ik voortga hem de zevenhonderd gulden 's jaars uittebetalen die hy niet meer verdient. (Wolę dać Bastiaansowi trzy guldeny z własnej kieszeni, niż nadal płacić mu siedemset guldenów rocznie, na które już nie zasługuje; Ik geef liever dien Bastiaans uit myn eigen zak een driegulden – Wolę dać Bastiaansowi trzy guldeny z własnej kieszeni, dan dat ik voortga hem de zevenhonderd gulden 's jaars uittebetalen die hy niet meer verdient – niż nadal płacić mu siedemset guldenów rocznie, na które już nie zasługuje). Ik heb uitgerekend dat die man sedert vier-en-dertig jaren, aan inkomen – zoo van Last & Co, als vroeger van Last & Meyer, maar de Meyers zyn er uit – de som van byna vyftien duizend gulden genoten heeft, en dit is voor een burgerman een aardig sommetje. (Obliczyłem, że ten człowiek przez trzydzieści cztery lata, z dochodów – zarówno z Last & Co, jak i wcześniej z Last & Meyer, ale Meyerowie odeszli – uzyskał prawie piętnaście tysięcy guldenów, co dla mieszczanina jest niezłą sumą; Ik heb uitgerekend dat die man sedert vier-en-dertig jaren – Obliczyłem, że ten człowiek przez trzydzieści cztery lata, aan inkomen – zoo van Last & Co, als vroeger van Last & Meyer – z dochodów – zarówno z Last & Co, jak i wcześniej z Last & Meyer, maar de Meyers zyn er uit – ale Meyerowie odeszli, de som van byna vyftien duizend gulden genoten heeft – uzyskał prawie piętnaście tysięcy guldenów, en dit is voor een burgerman een aardig sommetje – co dla mieszczanina jest niezłą sumą). Er zyn er weinig in dien stand, die zooveel bezitten. (Niewielu ludzi w tej klasie posiada taką sumę; Er zyn er weinig in dien stand – Niewielu ludzi w tej klasie, die zooveel bezitten – posiada taką sumę). Recht tot klagen heeft hy dus niet. (Nie ma więc prawa do narzekania; Recht tot klagen heeft hy dus niet – Nie ma więc prawa do narzekania). Ik ben op deze berekening gekomen door dat stuk van Sjaalman over de multiplikatie. (Doszedłem do tego obliczenia dzięki temu fragmentowi Sjaalmana o mnożeniu; Ik ben op deze berekening gekomen – Doszedłem do tego obliczenia, door dat stuk van Sjaalman over de multiplikatie – dzięki temu fragmentowi Sjaalmana o mnożeniu).

Die Sjaalman schryft een goede hand, dacht ik. (Ten Sjaalman ma ładny charakter pisma, pomyślałem; Die Sjaalman schryft een goede hand – Ten Sjaalman ma ładny charakter pisma, dacht ik – pomyślałem). Bovendien, hy zag er armoedig uit, en wist niet hoe laat het was… hoe zou 't wezen, dacht ik, als ik hem de plaats van Bastiaans gaf? (Ponadto, wyglądał biednie i nie wiedział, która jest godzina… jak by to było, pomyślałem, gdybym dał mu miejsce Bastiaansa?; Bovendien, hy zag er armoedig uit – Ponadto, wyglądał biednie, en wist niet hoe laat het was – i nie wiedział, która jest godzina, hoe zou 't wezen, dacht ik – jak by to było, pomyślałem, als ik hem de plaats van Bastiaans gaf – gdybym dał mu miejsce Bastiaansa). Ik zou hem in dat geval zeggen dat hy my ‘m'nheer’ moest noemen, maar dit zou hyzelf wel begrypen, want een bediende kan toch zyn patroon niet by den naam aanspreken, en hy ware misschien voor zyn leven geholpen. (Powiedziałbym mu w takim przypadku, że musi nazywać mnie 'panem', ale sam by to zrozumiał, ponieważ służący nie może zwracać się do swojego pana po imieniu, a może byłby to dla niego ratunek na całe życie; Ik zou hem in dat geval zeggen – Powiedziałbym mu w takim przypadku, dat hy my ‘m'nheer’ moest noemen – że musi nazywać mnie 'panem', maar dit zou hyzelf wel begrypen – ale sam by to zrozumiał, want een bediende kan toch zyn patroon niet by den naam aanspreken – ponieważ służący nie może zwracać się do swojego pana po imieniu, en hy ware misschien voor zyn leven geholpen – a może byłby to dla niego ratunek na całe życie). Hy zou kunnen beginnen met vier- of vyfhonderd gulden – onze Bastiaans heeft ook lang gewerkt voor hy tot zevenhonderd opklom – en ik had een goede daad gedaan. (Mógłby zacząć od czterystu lub pięciuset guldenów – nasz Bastiaans też długo pracował, zanim osiągnął siedemset – i zrobiłbym dobry uczynek; Hy zou kunnen beginnen met vier- of vyfhonderd gulden – Mógłby zacząć od czterystu lub pięciuset guldenów, onze Bastiaans heeft ook lang gewerkt voor hy tot zevenhonderd opklom – nasz Bastiaans też długo pracował, zanim osiągnął siedemset, en ik had een goede daad gedaan – i zrobiłbym dobry uczynek). Ja, met driehonderd gulden zou hy wel kunnen beginnen, want daar hy nooit in zaken geweest is, zou hy de eerste jaren als leertyd kunnen beschouwen, wat dan ook billyk is, want hy kan zich niet gelyk-stellen met menschen die veel gewerkt hebben. (Tak, z trzystu guldenami mógłby zacząć, ponieważ nigdy nie był w interesach, pierwsze lata można by traktować jako okres nauki, co jest uczciwe, ponieważ nie może się równać z ludźmi, którzy dużo pracowali; Ja, met driehonderd gulden zou hy wel kunnen beginnen – Tak, z trzystu guldenami mógłby zacząć, want daar hy nooit in zaken geweest is – ponieważ nigdy nie był w interesach, zou hy de eerste jaren als leertyd kunnen beschouwen – pierwsze lata można by traktować jako okres nauki, wat dan ook billyk is – co jest uczciwe, want hy kan zich niet gelyk-stellen met menschen die veel gewerkt hebben – ponieważ nie może się równać z ludźmi, którzy dużo pracowali). Ik ben zeker dat hy met tweehonderd gulden tevreden zou zyn. (Jestem pewien, że zadowoliłby się dwustoma guldenami; Ik ben zeker dat hy met tweehonderd gulden tevreden zou zyn – Jestem pewien, że zadowoliłby się dwustoma guldenami). Maar ik was niet gerust over zyn gedrag… hy had een sjaal om. (Ale nie byłem pewny jego zachowania… miał na sobie szal; Maar ik was niet gerust over zyn gedrag – Ale nie byłem pewny jego zachowania, hy had een sjaal om – miał na sobie szal). En bovendien, ik wist niet waar hy woonde. (Ponadto, nie wiedziałem, gdzie mieszkał; En bovendien – Ponadto, ik wist niet waar hy woonde – nie wiedziałem, gdzie mieszkał).

Een paar dagen daarna, waren de jonge Stern en Frits te zamen op een boekverkooping geweest in het Wapen van Bern. (Kilka dni później, młody Stern i Frits byli razem na wyprzedaży książek w Wapen van Bern; Een paar dagen daarna – Kilka dni później, waren de jonge Stern en Frits te zamen op een boekverkooping geweest – młody Stern i Frits byli razem na wyprzedaży książek, in het Wapen van Bern – w Wapen van Bern). Ik had Frits verboden iets te koopen, maar Stern, die ruim zakgeld heeft, kwam met eenige prullen t'huis. (Zabroniłem Fritsowi kupować cokolwiek, ale Stern, który ma dużo kieszonkowego, wrócił do domu z kilkoma drobiazgami; Ik had Frits verboden iets te koopen – Zabroniłem Fritsowi kupować cokolwiek, maar Stern, die ruim zakgeld heeft – ale Stern, który ma dużo kieszonkowego, kwam met eenige prullen t'huis – wrócił do domu z kilkoma drobiazgami). Dit is zyn zaak. (To jego sprawa; Dit is zyn zaak – To jego sprawa). Doch zie, daar vertelde Frits dat hy Sjaalman gezien had, die by de verkooping geëmploieerd scheen. (Jednak Frits powiedział, że widział Sjaalmana, który wydawał się być zatrudniony przy wyprzedaży; Doch zie, daar vertelde Frits – Jednak Frits powiedział, dat hy Sjaalman gezien had – że widział Sjaalmana, die by de verkooping geëmploieerd scheen – który wydawał się być zatrudniony przy wyprzedaży). Hy had de boeken uit de kasten genomen, en die op de lange tafel voortgeschoven naar den afslager. (Wyjął książki z półek i przesunął je na długi stół w stronę licytatora; Hy had de boeken uit de kasten genomen – Wyjął książki z półek, en die op de lange tafel voortgeschoven naar den afslager – i przesunął je na długi stół w stronę licytatora). Frits zei dat hy zeer bleek zag, en dat een heer die daar het opzicht scheen te hebben, hem bekeven had, omdat hy een paar jaargangen van de Aglaia had laten vallen, wat ik dan ook zeer onhandig vind, want dit is een allerliefste verzameling van dames-handwerken. (Frits powiedział, że wyglądał bardzo blado i że pan, który tam zdawał się nadzorować, skrzyczał go, ponieważ upuścił kilka roczników Aglaia, co uważam za bardzo niezdarne, ponieważ jest to urocza kolekcja damskich robótek ręcznych; Frits zei dat hy zeer bleek zag – Frits powiedział, że wyglądał bardzo blado, en dat een heer die daar het opzicht scheen te hebben – i że pan, który tam zdawał się nadzorować, hem bekeven had – skrzyczał go, omdat hy een paar jaargangen van de Aglaia had laten vallen – ponieważ upuścił kilka roczników Aglaia, wat ik dan ook zeer onhandig vind – co uważam za bardzo niezdarne, want dit is een allerliefste verzameling van dames-handwerken – ponieważ jest to urocza kolekcja damskich robótek ręcznych). Marie heeft het samen met de Rosemeyers, die in suiker doen. (Marie ma to razem z Rosemeyerami, którzy handlują cukrem; Marie heeft het samen met de Rosemeyers – Marie ma to razem z Rosemeyerami, die in suiker doen – którzy handlują cukrem). Ze knoopt er uit… uit de Aglaia meen ik. (Robi tam węzełki… z Aglaia, myślę; Ze knoopt er uit – Robi tam węzełki, uit de Aglaia meen ik – z Aglaia, myślę). Maar onder dat kyven had Frits gehoord dat hy vyftien stuivers daags verdiende. (Ale podczas tej kłótni Frits usłyszał, że zarabia piętnaście stuiverów dziennie; Maar onder dat kyven had Frits gehoord – Ale podczas tej kłótni Frits usłyszał, dat hy vyftien stuivers daags verdiende – że zarabia piętnaście stuiverów dziennie). ‘Denkje dat ik van plan ben vyftien stuivers daags aan jou weg te gooien?’ had die heer gezegd. (Czy myślisz, że zamierzam marnować piętnaście stuiverów dziennie na ciebie? – powiedział ten pan; Denkje dat ik van plan ben vyftien stuivers daags aan jou weg te gooien? – Czy myślisz, że zamierzam marnować piętnaście stuiverów dziennie na ciebie? – had die heer gezegd – powiedział ten pan). Ik rekende uit, dat vyftien stuivers daags – ik denk dat de zon- en feestdagen niet meetellen, anders had hy een maand- of jaargeld genoemd – tweehonderd vyf-en-twintig gulden 's jaars uitmaken. (Obliczyłem, że piętnaście stuiverów dziennie – myślę, że niedziele i święta się nie liczą, w przeciwnym razie podałby miesięczną lub roczną kwotę – wynosi dwieście dwadzieścia pięć guldenów rocznie; Ik rekende uit – Obliczyłem, dat vyftien stuivers daags – że piętnaście stuiverów dziennie, ik denk dat de zon- en feestdagen niet meetellen – myślę, że niedziele i święta się nie liczą, anders had hy een maand- of jaargeld genoemd – w przeciwnym razie podałby miesięczną lub roczną kwotę, tweehonderd vyf-en-twintig gulden 's jaars uitmaken – wynosi dwieście dwadzieścia pięć guldenów rocznie). Ik ben snel in myn besluiten – als men zoo lang in zaken is, weet men altyd terstond wat men te doen heeft – en den volgenden morgen vroeg was ik by Gaafzuiger. (Szybko podejmuję decyzje – jeśli ktoś tak długo jest w interesach, zawsze wie od razu, co robić – i następnego ranka byłem u Gaafzuigera; Ik ben snel in myn besluiten – Szybko podejmuję decyzje, als men zoo lang in zaken is – jeśli ktoś tak długo jest w interesach, weet men altyd terstond wat men te doen heeft – zawsze wie od razu, co robić, en den volgenden morgen vroeg was ik by Gaafzuiger – i następnego ranka byłem u Gaafzuigera). Zoo heet de boekhandelaar die de verkooping gehouden had. (Tak nazywa się księgarz, który prowadził wyprzedaż; Zoo heet de boekhandelaar – Tak nazywa się księgarz, die de verkooping gehouden had – który prowadził wyprzedaż). Ik vroeg naar den man die de Aglaia had laten vallen. (Zapytałem o człowieka, który upuścił Aglaia; Ik vroeg naar den man die de Aglaia had laten vallen – Zapytałem o człowieka, który upuścił Aglaia).

Die heeft zyn congé, zei Gaafzuiger. (On ma wolne, powiedział Gaafzuiger; Die heeft zyn congé – On ma wolne, zei Gaafzuiger – powiedział Gaafzuiger). Hy was lui, pedant en ziekelyk. (Był leniwy, pedantyczny i chorowity; Hy was lui – Był leniwy, pedant en ziekelyk – pedantyczny i chorowity).

Ik kocht een doosjen ouwels, en besloot terstond het met onzen Bastiaans nog wat aantezien. (Kupiłem pudełko opłatków i natychmiast postanowiłem jeszcze trochę popatrzeć na naszego Bastiaansa; Ik kocht een doosjen ouwels – Kupiłem pudełko opłatków, en besloot terstond het met onzen Bastiaans nog wat aantezien – i natychmiast postanowiłem jeszcze trochę popatrzeć na naszego Bastiaansa). Ik kon er niet toe besluiten, een oud man zoo op-straat te zetten. (Nie mogłem zdecydować się wyrzucić starego człowieka na ulicę; Ik kon er niet toe besluiten – Nie mogłem zdecydować się, een oud man zoo op-straat te zetten – wyrzucić starego człowieka na ulicę). Streng, maar, waar het wezen kan, zachtmoedig, is altyd myn principe geweest. (Zawsze byłem surowy, ale tam, gdzie to możliwe, łagodny – to zawsze była moja zasada; Streng, maar, waar het wezen kan, zachtmoedig – Surowy, ale tam, gdzie to możliwe, łagodny, is altyd myn principe geweest – to zawsze była moja zasada). Ik verzuim echter nooit, iets te vernemen wat te-pas kan komen in de zaken, en daarom vroeg ik aan Gaafzuiger waar die Sjaalman woonde? (Jednak nigdy nie zaniedbuję dowiadywania się czegoś, co może być przydatne w interesach, dlatego zapytałem Gaafzuigera, gdzie mieszka ten Sjaalman?; Ik verzuim echter nooit – Jednak nigdy nie zaniedbuję, iets te vernemen wat te-pas kan komen in de zaken – dowiadywania się czegoś, co może być przydatne w interesach, en daarom vroeg ik aan Gaafzuiger waar die Sjaalman woonde? – dlatego zapytałem Gaafzuigera, gdzie mieszka ten Sjaalman?). Hy gaf my 't adres, en ik schreef het op. (Dał mi adres i go zapisałem; Hy gaf my 't adres – Dał mi adres, en ik schreef het op – i go zapisałem).

Ik peinsde gedurig over myn boek, maar daar ik van waarheid houd, moet ik ronduit zeggen dat ik niet wist, hoe ik 't daarmee zou aanleggen. (Stale myślałem o mojej książce, ale ponieważ cenię prawdę, muszę szczerze powiedzieć, że nie wiedziałem, jak się do tego zabrać; Ik peinsde gedurig over myn boek – Stale myślałem o mojej książce, maar daar ik van waarheid houd – ale ponieważ cenię prawdę, moet ik ronduit zeggen dat ik niet wist – muszę szczerze powiedzieć, że nie wiedziałem, hoe ik 't daarmee zou aanleggen – jak się do tego zabrać). Eén ding staat vast: de bouwstoffen die ik in Sjaalman's pak gevonden had, waren belangryk voor de makelaars in koffi. (Jedno jest pewne: materiały, które znalazłem w paczce Sjaalmana, były ważne dla maklerów kawowych; Eén ding staat vast – Jedno jest pewne, de bouwstoffen die ik in Sjaalman's pak gevonden had – materiały, które znalazłem w paczce Sjaalmana, waren belangryk voor de makelaars in koffi – były ważne dla maklerów kawowych). De vraag was maar, hoe ik handelen moest om die bouwstoffen behoorlyk te schiften en by-een te brengen. (Pytanie brzmiało, jak mam postępować, aby odpowiednio posegregować i zebrać te materiały; De vraag was maar – Pytanie brzmiało, hoe ik handelen moest om die bouwstoffen behoorlyk te schiften en by-een te brengen – jak mam postępować, aby odpowiednio posegregować i zebrać te materiały). Ieder makelaar weet van hoeveel gewicht een goede sorteering der kavelingen is. (Każdy makler wie, jak ważne jest dobre sortowanie partii; Ieder makelaar weet – Każdy makler wie, van hoeveel gewicht een goede sorteering der kavelingen is – jak ważne jest dobre sortowanie partii).

Maar… schryven – buiten de korrespondentie met de principalen – ligt zoo niet in myn kring, en toch voelde ik dat ik schryven moest, omdat misschien de toekomst van 't vak er van afhangt. (Ale… pisanie – poza korespondencją z klientami – nie leży w moim zakresie, ale mimo to czułem, że muszę pisać, ponieważ może od tego zależeć przyszłość branży; Maar… schryven – Ale… pisanie, buiten de korrespondentie met de principalen – poza korespondencją z klientami, ligt zoo niet in myn kring – nie leży w moim zakresie, en toch voelde ik dat ik schryven moest – ale mimo to czułem, że muszę pisać, omdat misschien de toekomst van 't vak er van afhangt – ponieważ może od tego zależeć przyszłość branży). De inlichtingen die ik in de bundels van Sjaalman vond, zyn niet van dien aard, dat Last & Co het nut daarvan voor zich alleen kunnen houden. (Informacje, które znalazłem w paczkach Sjaalmana, nie są tego rodzaju, aby Last & Co mogło z nich korzystać wyłącznie dla siebie; De inlichtingen die ik in de bundels van Sjaalman vond – Informacje, które znalazłem w paczkach Sjaalmana, zyn niet van dien aard – nie są tego rodzaju, dat Last & Co het nut daarvan voor zich alleen kunnen houden – aby Last & Co mogło z nich korzystać wyłącznie dla siebie). Als dit zoo ware, begrypt ieder dat ik niet de moeite zou nemen een boek te laten drukken dat Busselinck & Waterman ook te lezen krygen, want wie een konkurrent op den weg helpt, is een gek. (Gdyby tak było, każdy by zrozumiał, że nie zadałbym sobie trudu, aby wydrukować książkę, którą również przeczytają Busselinck & Waterman, ponieważ ten, kto pomaga konkurentowi, jest głupcem; Als dit zoo ware – Gdyby tak było, begrypt ieder dat ik niet de moeite zou nemen – każdy by zrozumiał, że nie zadałbym sobie trudu, een boek te laten drukken dat Busselinck & Waterman ook te lezen krygen – aby wydrukować książkę, którą również przeczytają Busselinck & Waterman, want wie een konkurrent op den weg helpt, is een gek – ponieważ ten, kto pomaga konkurentowi, jest głupcem). Dit is een vast principe van me. (To moja stała zasada; Dit is een vast principe van me – To moja stała zasada). Neen, ik zag in dat er een gevaar dreigt, dat de heele koffimarkt bederven zou, een gevaar dat alleen door de vereende krachten van alle makelaars kan worden afgeweerd, en zelfs is 't mogelyk dat deze krachten daartoe niet eens voldoende zyn, en dat ook de suikerraffinadeurs – Frits zegt: raffineurs, maar ik schryf nadeurs. (Nie, zrozumiałem, że istnieje zagrożenie, które mogłoby zepsuć cały rynek kawy, zagrożenie, które można odeprzeć tylko zjednoczonymi siłami wszystkich maklerów, a nawet możliwe, że te siły nie będą wystarczające, i że również rafinerzy cukru – Frits mówi: rafinerzy, ale ja piszę: nadeurs; Neen, ik zag in dat er een gevaar dreigt – Nie, zrozumiałem, że istnieje zagrożenie, dat de heele koffimarkt bederven zou – które mogłoby zepsuć cały rynek kawy, een gevaar dat alleen door de vereende krachten van alle makelaars kan worden afgeweerd – zagrożenie, które można odeprzeć tylko zjednoczonymi siłami wszystkich maklerów, en zelfs is 't mogelyk dat deze krachten daartoe niet eens voldoende zyn – a nawet możliwe, że te siły nie będą wystarczające, en dat ook de suikerraffinadeurs – i że również rafinerzy cukru, Frits zegt: raffineurs, maar ik schryf nadeurs – Frits mówi: rafinerzy, ale ja piszę: nadeurs). Dit doen de Rosemeyers ook, en die doen in suiker. (Rosemeyerowie też tak robią, a oni handlują cukrem; Dit doen de Rosemeyers ook – Rosemeyerowie też tak robią, en die doen in suiker – a oni handlują cukrem). Ik weet wel dat men zegt: geraffineerde schelm, en niet: geraffinadeerde schelm, maar dit is omdat ieder die met schelmen te doen heeft, zich zoo kort mogelyk van de zaak afhelpt – dat ook de raffinadeurs dan, en de handelaren in indigo er by noodig zullen wezen. (Wiem, że mówi się: rafinowany łotr, a nie: zrafinowany łotr, ale to dlatego, że każdy, kto ma do czynienia z łotrami, stara się jak najszybciej załatwić sprawę – że również rafinerzy i handlowcy indygo będą potrzebni; Ik weet wel dat men zegt – Wiem, że mówi się, geraffineerde schelm, en niet: geraffinadeerde schelm – rafinowany łotr, a nie: zrafinowany łotr, maar dit is omdat ieder die met schelmen te doen heeft, zich zoo kort mogelyk van de zaak afhelpt – ale to dlatego, że każdy, kto ma do czynienia z łotrami, stara się jak najszybciej załatwić sprawę, dat ook de raffinadeurs dan, en de handelaren in indigo er by noodig zullen wezen – że również rafinerzy i handlowcy indygo będą potrzebni).

Als ik zoo al schryvende nadenk, komt het me voor, dat zelfs de scheepsreederyen er eenigszins in betrokken zyn, en de koopvaardyvloot… zeker, dit is waar! (Pisząc to wszystko, zaczynam myśleć, że nawet armatorzy statków są w to jakoś zaangażowani, i flota handlowa… tak, to prawda!; Als ik zoo al schryvende nadenk – Pisząc to wszystko, zaczynam myśleć, komt het me voor – że wydaje mi się, dat zelfs de scheepsreederyen er eenigszins in betrokken zyn – że nawet armatorzy statków są w to jakoś zaangażowani, en de koopvaardyvloot… zeker, dit is waar – i flota handlowa… tak, to prawda!). En de zeilenmakers ook, en de minister van finantien, en de armbesturen, en de andere ministers, en de pasteibakkers, en de galanteriekramers, en de vrouwen, en de scheepsbouwmeesters, en de groothandelaars, en die in 't klein verkoopen, en de huisbewaarders, en de tuinluî. (I również żaglomistrze, minister finansów, zarządy dobroczynności, inni ministrowie, piekarze ciast, sprzedawcy galanterii, kobiety, budowniczowie statków, hurtownicy, detaliści, dozorcy domów i ogrodnicy; En de zeilenmakers ook – I również żaglomistrze, en de minister van finantien – minister finansów, en de armbesturen – zarządy dobroczynności, en de andere ministers – inni ministrowie, en de pasteibakkers – piekarze ciast, en de galanteriekramers – sprzedawcy galanterii, en de vrouwen – kobiety, en de scheepsbouwmeesters – budowniczowie statków, en de groothandelaars – hurtownicy, en die in 't klein verkoopen – detaliści, en de huisbewaarders – dozorcy domów, en de tuinluî – ogrodnicy).

En – zonderling toch, hoe de gedachten onder 't schryven in iemand opkomen – myn boek gaat ook de molenaars aan, en de dominees, en hen die Hollowaypillen verkoopen, en de likeurstokers, en de pannen-bakkers, en de menschen die van staatsschuld leven, en de pompenmakers, en de touwslagers, en de wevers, en de slachters, en de klerken op een makelaarskantoor, en de aandeelhouders van de Nederlandsche Handelmaatschappy, en eigenlyk, wel beschouwd, alle anderen ook. (I – dziwne, jak myśli przychodzą komuś do głowy podczas pisania – moja książka dotyczy również młynarzy, pastorów, sprzedawców tabletek Holloway, producentów likierów, garncarzy, ludzi żyjących z długu publicznego, producentów pomp, powroźników, tkaczy, rzeźników, urzędników w biurze maklerskim, akcjonariuszy Holenderskiego Towarzystwa Handlowego, i właściwie, biorąc pod uwagę, wszystkich innych również; En – zonderling toch, hoe de gedachten onder 't schryven in iemand opkomen – I – dziwne, jak myśli przychodzą komuś do głowy podczas pisania, myn boek gaat ook de molenaars aan – moja książka dotyczy również młynarzy, en de dominees – pastorów, en hen die Hollowaypillen verkoopen – sprzedawców tabletek Holloway, en de likeurstokers – producentów likierów, en de pannen-bakkers – garncarzy, en de menschen die van staatsschuld leven – ludzi żyjących z długu publicznego, en de pompenmakers – producentów pomp, en de touwslagers – powroźników, en de wevers – tkaczy, en de slachters – rzeźników, en de klerken op een makelaarskantoor – urzędników w biurze maklerskim, en de aandeelhouders van de Nederlandsche Handelmaatschappy – akcjonariuszy Holenderskiego Towarzystwa Handlowego, en eigenlyk, wel beschouwd, alle anderen ook – i właściwie, biorąc pod uwagę, wszystkich innych również).

En den koning ook… ja, den Koning vooral! (I króla również… tak, króla przede wszystkim!; En den koning ook – I króla również, ja, den Koning vooral – tak, króla przede wszystkim!)

Myn boek moet de wereld in. (Moja książka musi trafić na świat; Myn boek moet de wereld in – Moja książka musi trafić na świat). Hiertegen is niets te doen! (Nie można temu zaradzić!; Hiertegen is niets te doen – Nie można temu zaradzić!). Laat dan Busselinck & Waterman het ook te lezen krygen… afgunst is myn zaak niet. (Niech więc Busselinck & Waterman również to przeczytają… zazdrość to nie moja sprawa; Laat dan Busselinck & Waterman het ook te lezen krygen – Niech więc Busselinck & Waterman również to przeczytają, afgunst is myn zaak niet – zazdrość to nie moja sprawa). Maar knoeiers en onderkruipers zyn ze, dit zeg ik! (Ale są nieudacznikami i intrygantami, mówię to!; Maar knoeiers en onderkruipers zyn ze – Ale są nieudacznikami i intrygantami, dit zeg ik – mówię to!). Ik heb 't vandaag nog aan den jongen Stern gezegd, toen ik hem in Artis introduceerde. (Powiedziałem to dzisiaj młodemu Sternowi, kiedy wprowadziłem go do Artis; Ik heb 't vandaag nog aan den jongen Stern gezegd – Powiedziałem to dzisiaj młodemu Sternowi, toen ik hem in Artis introduceerde – kiedy wprowadziłem go do Artis). Hy mag 't gerust schryven aan zyn vader. (Może to spokojnie napisać do swojego ojca; Hy mag 't gerust schryven aan zyn vader – Może to spokojnie napisać do swojego ojca).

Zoo zat ik dan voor een paar dagen nog vreeselyk in den brand met myn boek, en zie, Frits heeft my op den weg geholpen. (Tak więc przez kilka dni miałem straszne kłopoty z moją książką, i oto, Frits pomógł mi znaleźć drogę; Zoo zat ik dan voor een paar dagen nog vreeselyk in den brand met myn boek – Tak więc przez kilka dni miałem straszne kłopoty z moją książką, en zie, Frits heeft my op den weg geholpen – i oto, Frits pomógł mi znaleźć drogę). Ik heb dit hemzelf niet gezegd, omdat ik niet goedvind, iemand te laten merken dat men verplichting aan hem heeft – dit is een principe van me – maar wáár is het. (Nie powiedziałem mu tego osobiście, ponieważ nie uważam, że powinienem dać komuś do zrozumienia, że jestem mu zobowiązany – to moja zasada – ale to prawda; Ik heb dit hemzelf niet gezegd – Nie powiedziałem mu tego osobiście, omdat ik niet goedvind – ponieważ nie uważam, iemand te laten merken dat men verplichting aan hem heeft – że powinienem dać komuś do zrozumienia, że jestem mu zobowiązany, dit is een principe van me – to moja zasada, maar wáár is het – ale to prawda). Hy zei dat Stern zoo'n knappe jongen was, dat hy zulke snelle vorderingen in de taal maakte, en dat hy duitsche verzen van Sjaalman in 't hollandsch vertaald had. (Powiedział, że Stern to taki bystry chłopak, robi tak szybkie postępy w języku i że przetłumaczył niemieckie wiersze Sjaalmana na holenderski; Hy zei dat Stern zoo'n knappe jongen was – Powiedział, że Stern to taki bystry chłopak, dat hy zulke snelle vorderingen in de taal maakte – robi tak szybkie postępy w języku, en dat hy duitsche verzen van Sjaalman in 't hollandsch vertaald had – i że przetłumaczył niemieckie wiersze Sjaalmana na holenderski). Ge ziet, de verkeerde wereld was in myn huis: de Hollander had in 't duitsch geschreven, en de Duitscher vertaalde in 't hollandsch. (Widzisz, zły świat był w moim domu: Holender pisał po niemiecku, a Niemiec tłumaczył na holenderski; Ge ziet, de verkeerde wereld was in myn huis – Widzisz, zły świat był w moim domu, de Hollander had in 't duitsch geschreven – Holender pisał po niemiecku, en de Duitscher vertaalde in 't hollandsch – a Niemiec tłumaczył na holenderski). Als ieder zich by zyn eigen taal had gehouden, zou er moeite gespaard zyn. (Gdyby każdy trzymał się swojego języka, oszczędziłoby to kłopotów; Als ieder zich by zyn eigen taal had gehouden – Gdyby każdy trzymał się swojego języka, zou er moeite gespaard zyn – oszczędziłoby to kłopotów). Maar, dacht ik, als ik myn boek door dien Stern schryven liet? (Ale, pomyślałem, a gdybym pozwolił Sternowi napisać moją książkę?; Maar, dacht ik – Ale, pomyślałem, als ik myn boek door dien Stern schryven liet – a gdybym pozwolił Sternowi napisać moją książkę?). Als ik er wat by te voegen heb, schryf ikzelf van-tyd tot-tyd een hoofdstuk. (Jeśli będę miał coś do dodania, sam od czasu do czasu napiszę rozdział; Als ik er wat by te voegen heb – Jeśli będę miał coś do dodania, schryf ikzelf van-tyd tot-tyd een hoofdstuk – sam od czasu do czasu napiszę rozdział). Frits kan ook helpen. (Frits też może pomóc; Frits kan ook helpen – Frits też może pomóc). Hy heeft een lystje van woorden die met twee e's geschreven worden, en Marie kan alles in 't net schryven. (Ma listę słów, które pisze się z dwoma e, a Marie może wszystko przepisać na czysto; Hy heeft een lystje van woorden die met twee e's geschreven worden – Ma listę słów, które pisze się z dwoma e, en Marie kan alles in 't net schryven – a Marie może wszystko przepisać na czysto). Dit is met-één voor den lezer een waarborg tegen alle onzedelykheid. (To od razu daje czytelnikowi gwarancję przeciwko wszelkiemu nieprzyzwoitości; Dit is met-één voor den lezer een waarborg tegen alle onzedelykheid – To od razu daje czytelnikowi gwarancję przeciwko wszelkiemu nieprzyzwoitości). Want dit begrypt ge toch, dat een fatsoenlyk makelaar aan zyn dochter niets in handen geven zal, wat niet strookt met zeden en fatsoen. (Bo to rozumiesz, że przyzwoity makler nie da swojej córce niczego, co nie jest zgodne z obyczajami i przyzwoitością; Want dit begrypt ge toch – Bo to rozumiesz, dat een fatsoenlyk makelaar aan zyn dochter niets in handen geven zal – że przyzwoity makler nie da swojej córce niczego, wat niet strookt met zeden en fatsoen – co nie jest zgodne z obyczajami i przyzwoitością).

Ik heb toen de beide jongens over myn plan gesproken, en ze vonden het goed. (Porozmawiałem wtedy z chłopcami o moim planie i uznali go za dobry; Ik heb toen de beide jongens over myn plan gesproken – Porozmawiałem wtedy z chłopcami o moim planie, en ze vonden het goed – i uznali go za dobry). Alleen scheen Stern, die een tint van letterkunde over zich heeft – zooals veel Duitschers – stem te willen hebben in de wyze van uitvoering. (Jednak Stern, który ma nutę literatury – jak wielu Niemców – wydawał się chcieć mieć głos w sposobie wykonania; Alleen scheen Stern, die een tint van letterkunde over zich heeft – Jednak Stern, który ma nutę literatury, zooals veel Duitschers – jak wielu Niemców, stem te willen hebben in de wyze van uitvoering – wydawał się chcieć mieć głos w sposobie wykonania). Dit beviel me nu wel niet zeer, maar omdat de voorjaarsveiling op-hand is, en ik van Ludwig Stern nog geen orders heb, wilde ik hem niet te sterk kontrarieeren. (To mi się teraz bardzo nie podobało, ale ponieważ zbliża się wiosenna aukcja, a nie mam jeszcze zamówień od Ludwiga Sterna, nie chciałem mu zbytnio przeciwdziałać; Dit beviel me nu wel niet zeer – To mi się teraz bardzo nie podobało, maar omdat de voorjaarsveiling op-hand is – ale ponieważ zbliża się wiosenna aukcja, en ik van Ludwig Stern nog geen orders heb – a nie mam jeszcze zamówień od Ludwiga Sterna, wilde ik hem niet te sterk kontrarieeren – nie chciałem mu zbytnio przeciwdziałać). Hy zei dat: ‘als de borst hem gloeide van gevoel voor het ware en schoone, geen macht ter-wereld hem beletten kon de tonen aanteslaan, die met zulk een gevoel overeenstemmen, en dat hy veel liever zweeg, dan zyn woorden omklemd te zien door de onteerende kluisters der alledaagsheid.’ (Powiedział, że „gdyby jego pierś płonęła uczuciem dla prawdy i piękna, żadna siła na świecie nie powstrzymałaby go od wyrażania dźwięków odpowiadających takim uczuciom, i że wolałby milczeć, niż widzieć swoje słowa skrepowane przez poniżające kajdany codzienności”; Hy zei dat – Powiedział, als de borst hem gloeide van gevoel voor het ware en schoone – gdyby jego pierś płonęła uczuciem dla prawdy i piękna, geen macht ter-wereld hem beletten kon de tonen aanteslaan – żadna siła na świecie nie powstrzymałaby go od wyrażania dźwięków, die met zulk een gevoel overeenstemmen – odpowiadających takim uczuciom, en dat hy veel liever zweeg – i że wolałby milczeć, dan zyn woorden omklemd te zien door de onteerende kluisters der alledaagsheid – niż widzieć swoje słowa skrepowane przez poniżające kajdany codzienności). – Frits zegt: schheid, maar dit doe ik niet. (Frits mówi: „schheid”, ale ja tego nie zrobię; Frits zegt: schheid – Frits mówi: „schheid”, maar dit doe ik niet – ale ja tego nie zrobię). 't Woord is lang genoeg zoo. (Słowo jest wystarczająco długie; 't Woord is lang genoeg zoo – Słowo jest wystarczająco długie). – Ik vond dit nu wel heel gek van Stern, maar myn vak gaat me vóór alles, en de Oude is een goed huis. (Uważałem to za bardzo dziwne ze strony Sterna, ale mój zawód jest dla mnie najważniejszy, a „de Oude” to dobra firma; Ik vond dit nu wel heel gek van Stern – Uważałem to za bardzo dziwne ze strony Sterna, maar myn vak gaat me vóór alles – ale mój zawód jest dla mnie najważniejszy, en de Oude is een goed huis – a „de Oude” to dobra firma). We stelden dus vast: (Ustaliliśmy więc; We stelden dus vast – Ustaliliśmy więc):

1o Dat hy alle weken een paar hoofdstukken zou leveren voor myn boek. (Że co tydzień dostarcza kilka rozdziałów do mojej książki; Dat hy alle weken een paar hoofdstukken zou leveren voor myn boek – Że co tydzień dostarcza kilka rozdziałów do mojej książki).

2o Dat ik in zyn geschryf niets zou veranderen. (Że nie będę nic zmieniać w jego piśmie; Dat ik in zyn geschryf niets zou veranderen – Że nie będę nic zmieniać w jego piśmie).

3o Dat Frits de taalfouten verbeteren zou. (Że Frits poprawi błędy językowe; Dat Frits de taalfouten verbeteren zou – Że Frits poprawi błędy językowe).

4o Dat ik nu-en-dan een hoofdstuk schryven zou, om aan 't boek een soliede voorkomen te geven. (Że od czasu do czasu napiszę rozdział, aby nadać książce solidny wygląd; Dat ik nu-en-dan een hoofdstuk schryven zou – Że od czasu do czasu napiszę rozdział, om aan 't boek een soliede voorkomen te geven – aby nadać książce solidny wygląd).

5o Dat de titel zou wezen: de koffiveilingen der Nederlandsche Handelmaatschappy. (Że tytuł będzie brzmiał: „Aukcje kawowe Holenderskiego Towarzystwa Handlowego”; Dat de titel zou wezen – Że tytuł będzie brzmiał, de koffiveilingen der Nederlandsche Handelmaatschappy – „Aukcje kawowe Holenderskiego Towarzystwa Handlowego”).

6o Dat Marie het net afschrift zou maken voor den druk, maar dat men geduld met haar hebben zou, als de wasch kwam. (Że Marie zrobi czystopis do druku, ale trzeba będzie być cierpliwym, gdy przyjdzie pranie; Dat Marie het net afschrift zou maken voor den druk – Że Marie zrobi czystopis do druku, maar dat men geduld met haar hebben zou – ale trzeba będzie być cierpliwym, als de wasch kwam – gdy przyjdzie pranie).

7o Dat de afgewerkte hoofdstukken elke week op den krans zouden worden voorgelezen. (Że ukończone rozdziały będą co tydzień czytane na kole; Dat de afgewerkte hoofdstukken elke week op den krans zouden worden voorgelezen – Że ukończone rozdziały będą co tydzień czytane na kole).

8o Dat alle onzedelykheid zou worden vermeden. (Że wszelka nieprzyzwoitość będzie unikać; Dat alle onzedelykheid zou worden vermeden – Że wszelka nieprzyzwoitość będzie unikać).

9o Dat myn naam niet op den titel zou staan, omdat ik makelaar ben. (Że moje nazwisko nie będzie na tytule, ponieważ jestem maklerem; Dat myn naam niet op den titel zou staan – Że moje nazwisko nie będzie na tytule, omdat ik makelaar ben – ponieważ jestem maklerem).

10o Dat Stern een duitsche, een fransche, en een engelsche vertaling van myn boek zou mogen uitgeven, omdat – zoo beweerde hy – zulke werken beter in 't buitenland worden begrepen dan by ons. (Że Stern będzie mógł wydać niemieckie, francuskie i angielskie tłumaczenie mojej książki, ponieważ – jak twierdził – takie prace są lepiej rozumiane za granicą niż u nas; Dat Stern een duitsche, een fransche, en een engelsche vertaling van myn boek zou mogen uitgeven – Że Stern będzie mógł wydać niemieckie, francuskie i angielskie tłumaczenie mojej książki, omdat – zoo beweerde hy – zulke werken beter in 't buitenland worden begrepen dan by ons – ponieważ – jak twierdził – takie prace są lepiej rozumiane za granicą niż u nas).

11o (Hierop drong Stern zeer sterk aan) Dat ik Sjaalman een riem papier, een gros pennen, en een kruikjen inkt zenden zou. (Że wyślę Sjaalmanowi ryzę papieru, grosz piór i dzbanek atramentu – Stern bardzo na tym nalegał; Hierop drong Stern zeer sterk aan – Stern bardzo na tym nalegał, Dat ik Sjaalman een riem papier, een gros pennen, en een kruikjen inkt zenden zou – Że wyślę Sjaalmanowi ryzę papieru, grosz piór i dzbanek atramentu).

Ik nam met alles genoegen, want er was groote haast by myn boek. (Zgodziłem się na wszystko, bo moja książka była bardzo pilna; Ik nam met alles genoegen – Zgodziłem się na wszystko, want er was groote haast by myn boek – bo moja książka była bardzo pilna). Stern had den volgenden dag zyn eerste hoofdstuk gereed, en ziedaar, lezer, de vraag beantwoord, hoe 't komt dat een makelaar in koffi – Last & Co, Lauriergracht No 37 – een boek schryft, dat op een roman gelykt. (Stern miał następnego dnia gotowy pierwszy rozdział i oto, drogi czytelniku, odpowiedź na pytanie, jak to się stało, że makler kawowy – Last & Co, Lauriergracht nr 37 – napisał książkę, która przypomina powieść; Stern had den volgenden dag zyn eerste hoofdstuk gereed – Stern miał następnego dnia gotowy pierwszy rozdział, en ziedaar, lezer, de vraag beantwoord – i oto, drogi czytelniku, odpowiedź na pytanie, hoe 't komt dat een makelaar in koffi – jak to się stało, że makler kawowy, Last & Co, Lauriergracht No 37 – Last & Co, Lauriergracht nr 37, een boek schryft, dat op een roman gelykt – napisał książkę, która przypomina powieść).

Nauwelyks echter was Stern aan zyn werk begonnen, of hy stuitte op moeielykheden. (Ledwo Stern zaczął swoją pracę, a już natknął się na trudności; Nauwelyks echter was Stern aan zyn werk begonnen – Ledwo Stern zaczął swoją pracę, of hy stuitte op moeielykheden – a już natknął się na trudności). Buiten de zwarigheid om uit zooveel bouwstoffen het noodige uittezoeken en te rangschikken, kwamen er gedurig in de handschriften woorden en uitdrukkingen voor, die hy niet begreep, en die ook my vreemd waren. (Oprócz trudności z wybraniem i uporządkowaniem potrzebnych materiałów z tak wielu, w rękopisach ciągle pojawiały się słowa i wyrażenia, których nie rozumiał i które były dla mnie również obce; Buiten de zwarigheid om uit zooveel bouwstoffen het noodige uittezoeken en te rangschikken – Oprócz trudności z wybraniem i uporządkowaniem potrzebnych materiałów z tak wielu, kwamen er gedurig in de handschriften woorden en uitdrukkingen voor – w rękopisach ciągle pojawiały się słowa i wyrażenia, die hy niet begreep, en die ook my vreemd waren – których nie rozumiał i które były dla mnie również obce). Het was meestal javaansch of maleisch. (To było głównie jawajskie lub malajskie; Het was meestal javaansch of maleisch – To było głównie jawajskie lub malajskie). Ook waren hier-en-daar verkortingen aangebracht, die moeielyk te ontcyferen waren. (Były też tu i ówdzie skróty, które trudno było rozszyfrować; Ook waren hier-en-daar verkortingen aangebracht – Były też tu i ówdzie skróty, die moeielyk te ontcyferen waren – które trudno było rozszyfrować). Ik zag in, dat we Sjaalman noodig hadden, en daar ik het voor een jong mensch niet goed vind, dat hy verkeerde konnexien aanknoopt, wilde ik noch Stern noch Frits daarheen zenden. (Zrozumiałem, że potrzebujemy Sjaalmana, a ponieważ nie uważam za właściwe, aby młody człowiek nawiązywał złe kontakty, nie chciałem wysyłać tam ani Sterna, ani Fritsa; Ik zag in – Zrozumiałem, dat we Sjaalman noodig hadden – że potrzebujemy Sjaalmana, en daar ik het voor een jong mensch niet goed vind – a ponieważ nie uważam za właściwe, dat hy verkeerde konnexien aanknoopt – aby młody człowiek nawiązywał złe kontakty, wilde ik noch Stern noch Frits daarheen zenden – nie chciałem wysyłać tam ani Sterna, ani Fritsa). Ik nam suikergoed mee, dat overgebleven was van den laatsten krans-avend want ik denk altyd aan alles – en ik zocht hem op. (Zabrałem ze sobą cukierki, które zostały z ostatniego wieczoru kręgu, ponieważ zawsze o wszystkim pamiętam – i go odnalazłem; Ik nam suikergoed mee – Zabrałem ze sobą cukierki, dat overgebleven was van den laatsten krans-avend – które zostały z ostatniego wieczoru kręgu, want ik denk altyd aan alles – ponieważ zawsze o wszystkim pamiętam, en ik zocht hem op – i go odnalazłem). Schitterend was zyn verblyf niet, maar de gelykheid voor alle menschen, dus ook wat hun woningen aangaat, is een hersenschim. (Jego mieszkanie nie było wspaniałe, ale równość dla wszystkich ludzi, w tym ich mieszkań, jest iluzją; Schitterend was zyn verblyf niet – Jego mieszkanie nie było wspaniałe, maar de gelykheid voor alle menschen – ale równość dla wszystkich ludzi, dus ook wat hun woningen aangaat, is een hersenschim – w tym ich mieszkań, jest iluzją). Hyzelf had dit gezegd in zyn verhandeling over de aanspraken op geluk. (On sam powiedział to w swoim traktacie o roszczeniach do szczęścia; Hyzelf had dit gezegd – On sam powiedział to, in zyn verhandeling over de aanspraken op geluk – w swoim traktacie o roszczeniach do szczęścia). Bovendien, ik houd niet van menschen die altyd ontevreden zyn. (Ponadto, nie lubię ludzi, którzy są zawsze niezadowoleni; Bovendien, ik houd niet van menschen die altyd ontevreden zyn – Ponadto, nie lubię ludzi, którzy są zawsze niezadowoleni).

Het was in de Lange-leidsche-dwarsstraat, op een achterkamer. (To było na Lange-leidsche-dwarsstraat, w tylnym pokoju; Het was in de Lange-leidsche-dwarsstraat – To było na Lange-leidsche-dwarsstraat, op een achterkamer – w tylnym pokoju). In 't onderhuis woonde een uitdrager die allerlei dingen verkocht, kopjes, schotels, meubels, oude boeken, glaswerk, portretten van Van Speyk, en zoo al meer. (Na parterze mieszkał handlarz, który sprzedawał różne rzeczy: filiżanki, talerze, meble, stare książki, szkło, portrety Van Speyka i wiele innych; In 't onderhuis woonde een uitdrager – Na parterze mieszkał handlarz, die allerlei dingen verkocht – który sprzedawał różne rzeczy, kopjes, schotels, meubels, oude boeken, glaswerk, portretten van Van Speyk, en zoo al meer – filiżanki, talerze, meble, stare książki, szkło, portrety Van Speyka i wiele innych). Ik was zeer bang iets te breken, want in zoo'n geval vorderen de menschen altyd meer geld voor de zaken, dan ze waard zyn. (Bardzo bałem się coś złamać, bo w takim przypadku ludzie zawsze żądają więcej pieniędzy za rzeczy, niż są warte; Ik was zeer bang iets te breken – Bardzo bałem się coś złamać, want in zoo'n geval vorderen de menschen altyd meer geld voor de zaken – bo w takim przypadku ludzie zawsze żądają więcej pieniędzy za rzeczy, dan ze waard zyn – niż są warte). Een klein meisje zat op de stoep, en kleedde haar pop aan. (Mała dziewczynka siedziała na schodach i ubierała swoją lalkę; Een klein meisje zat op de stoep – Mała dziewczynka siedziała na schodach, en kleedde haar pop aan – i ubierała swoją lalkę). Ik vroeg of m'nheer Sjaalman daar woonde? (Zapytałem, czy pan Sjaalman tam mieszka?; Ik vroeg of m'nheer Sjaalman daar woonde – Zapytałem, czy pan Sjaalman tam mieszka?). Ze liep weg, en de moeder kwam. (Ona uciekła, a przyszła matka; Ze liep weg, en de moeder kwam – Ona uciekła, a przyszła matka).

Ja, die woont hier, meneer. (Tak, on tu mieszka, proszę pana; Ja, die woont hier, meneer – Tak, on tu mieszka, proszę pana). Gaat uwee maar de trap op, na 'et eerste pertaal, en dan de trap na 'et tweede pertaal, en dan nog 'en trap, en dan is uwee-d-er, want uwe komt er vanzelf. (Proszę iść schodami na pierwsze piętro, potem na drugie piętro, a potem jeszcze jedno piętro, i tam pan będzie, bo sam pan tam dotrze; Gaat uwee maar de trap op, na 'et eerste pertaal – Proszę iść schodami na pierwsze piętro, en dan de trap na 'et tweede pertaal – potem na drugie piętro, en dan nog 'en trap – a potem jeszcze jedno piętro, en dan is uwee-d-er – i tam pan będzie, want uwe komt er vanzelf – bo sam pan tam dotrze). Myntje, ga 'es eefe segge datter 'en heer is. (Myntje, idź powiedz, że jest tu pan; Myntje, ga 'es eefe segge datter 'en heer is – Myntje, idź powiedz, że jest tu pan). Wie kanse segge, dat er is, meneer? (Kto może mu powiedzieć, że jest tu pan, proszę pana?; Wie kanse segge, dat er is, meneer – Kto może mu powiedzieć, że jest tu pan, proszę pana?)

Ik zei dat ik m'nheer Droogstoppel was, makelaar in koffi, van de Lauriergracht, maar dat ik mezelf wel zou aandienen. (Powiedziałem, że jestem panem Droogstoppelem, maklerem kawowym z Lauriergracht, ale sam się przedstawię; Ik zei dat ik m'nheer Droogstoppel was – Powiedziałem, że jestem panem Droogstoppelem, makelaar in koffi, van de Lauriergracht – maklerem kawowym z Lauriergracht, maar dat ik mezelf wel zou aandienen – ale sam się przedstawię). Ik klom zoo hoog als gezegd was, en hoorde in het derde portaal een kinderstem zingen: strakjes komt vader, die zoete papa. (Wspiąłem się tak wysoko, jak powiedziano, i usłyszałem na trzecim piętrze dziecięcy głos śpiewający: zaraz przyjdzie tata, ten słodki tata; Ik klom zoo hoog als gezegd was – Wspiąłem się tak wysoko, jak powiedziano, en hoorde in het derde portaal een kinderstem zingen – i usłyszałem na trzecim piętrze dziecięcy głos śpiewający, strakjes komt vader, die zoete papa – zaraz przyjdzie tata, ten słodki tata). Ik klopte, en de deur werd geopend door een vrouw of dame – ik weet zelf niet recht wat ik van haar maken moest. (Zapukałem, a drzwi otworzyła kobieta lub dama – sam nie wiem, co o niej myśleć; Ik klopte, en de deur werd geopend door een vrouw of dame – Zapukałem, a drzwi otworzyła kobieta lub dama, ik weet zelf niet recht wat ik van haar maken moest – sam nie wiem, co o niej myśleć). Ze zag zeer bleek. (Wyglądała bardzo blado; Ze zag zeer bleek – Wyglądała bardzo blado). Haar trekken droegen sporen van vermoeidheid, en deden me denken aan myn vrouw als de wasch beredderd is. (Jej rysy nosiły ślady zmęczenia i przypominały mi moją żonę, gdy pranie jest gotowe; Haar trekken droegen sporen van vermoeidheid – Jej rysy nosiły ślady zmęczenia, en deden me denken aan myn vrouw als de wasch beredderd is – i przypominały mi moją żonę, gdy pranie jest gotowe). Ze was gekleed in een wit lang hemd, of jak zonder schoot, dat haar tot de knieën hing, en aan de voorzyde met een zwart speldje was vastgemaakt. (Była ubrana w białą długą koszulę lub kaftan bez spódnicy, który sięgał jej do kolan i był przypięty z przodu czarną spinką; Ze was gekleed in een wit lang hemd – Była ubrana w białą długą koszulę, of jak zonder schoot – lub kaftan bez spódnicy, dat haar tot de knieën hing – który sięgał jej do kolan, en aan de voorzyde met een zwart speldje was vastgemaakt – i był przypięty z przodu czarną spinką). In-plaats van een behoorlyke japon of rok, droeg ze daaronder een stuk donker gebloemd lynwaad, dat eenige malen om het lyf gewikkeld scheen, en hare heupen en knieën vry nauw omsloot. (Zamiast porządnej sukni lub spódnicy, miała na sobie kawałek ciemnego kwiecistego płótna, który wydawał się być kilkakrotnie owinięty wokół ciała i dość ciasno przylegał do jej bioder i kolan; In-plaats van een behoorlyke japon of rok – Zamiast porządnej sukni lub spódnicy, droeg ze daaronder een stuk donker gebloemd lynwaad – miała na sobie kawałek ciemnego kwiecistego płótna, dat eenige malen om het lyf gewikkeld scheen – który wydawał się być kilkakrotnie owinięty wokół ciała, en hare heupen en knieën vry nauw omsloot – i dość ciasno przylegał do jej bioder i kolan). Er was geen spoor van plooien, wydte of omvang, zooals dit by een vrouw toch behoort. (Nie było śladu fałd, szerokości ani objętości, jak to u kobiet powinno być; Er was geen spoor van plooien, wydte of omvang – Nie było śladu fałd, szerokości ani objętości, zooals dit by een vrouw toch behoort – jak to u kobiet powinno być). Ik was bly dat ik Frits niet gezonden had, want haar kleeding kwam me zeer onkiesch voor, en het vreemde daarvan werd nog verhoogd door de losheid waarmee ze zich bewoog, als vond ze zich heel goed zoo. (Cieszyłem się, że nie wysłałem Fritsa, ponieważ jej strój wydawał mi się bardzo nieprzyzwoity, a dziwność tego była jeszcze bardziej podkreślona przez swobodę, z jaką się poruszała, jakby czuła się w nim bardzo dobrze; Ik was bly dat ik Frits niet gezonden had – Cieszyłem się, że nie wysłałem Fritsa, want haar kleeding kwam me zeer onkiesch voor – ponieważ jej strój wydawał mi się bardzo nieprzyzwoity, en het vreemde daarvan werd nog verhoogd door de losheid waarmee ze zich bewoog – a dziwność tego była jeszcze bardziej podkreślona przez swobodę, z jaką się poruszała, als vond ze zich heel goed zoo – jakby czuła się w nim bardzo dobrze). Het mensch scheen volstrekt niet te weten dat ze er niet uitzag als andere vrouwen. (Kobieta wydawała się zupełnie nie zdawać sobie sprawy, że nie wygląda jak inne kobiety; Het mensch scheen volstrekt niet te weten – Kobieta wydawała się zupełnie nie zdawać sobie sprawy, dat ze er niet uitzag als andere vrouwen – że nie wygląda jak inne kobiety). Ook kwam het me voor, dat ze volstrekt niet verlegen was over myn komst. (Również wydawało mi się, że wcale nie była zawstydzona moim przybyciem; Ook kwam het me voor – Również wydawało mi się, dat ze volstrekt niet verlegen was over myn komst – że wcale nie była zawstydzona moim przybyciem). Ze verborg niets onder de tafel, verschoof de stoelen niet, en deed niets van wat toch het gebruik is, als er een vreemdeling komt van een deftig voorkomen. (Nie ukrywała nic pod stołem, nie przesuwała krzeseł i nie robiła nic, co zwykle robi się, gdy przychodzi obcy o poważnym wyglądzie; Ze verborg niets onder de tafel – Nie ukrywała nic pod stołem, verschoof de stoelen niet – nie przesuwała krzeseł, en deed niets van wat toch het gebruik is – i nie robiła nic, co zwykle robi się, als er een vreemdeling komt van een deftig voorkomen – gdy przychodzi obcy o poważnym wyglądzie).

Ze had, als een Chinesche, de haren achter over gekamd, en die achter het hoofd in een soort van strik of knoop saamgebonden. (Miała włosy zaczesane do tyłu jak Chinka i związane z tyłu głowy w rodzaj kokardki lub węzła; Ze had, als een Chinesche, de haren achter over gekamd – Miała włosy zaczesane do tyłu jak Chinka, en die achter het hoofd in een soort van strik of knoop saamgebonden – i związane z tyłu głowy w rodzaj kokardki lub węzła). Later heb ik vernomen dat haar kleeding een soort van indische dracht is, die ze daar-te-lande sarong en kabaai noemen, maar ik vond het heel leelyk. (Później dowiedziałem się, że jej strój to rodzaj indyjskiego ubioru, który tam nazywają sarong i kabaai, ale uważałem go za bardzo brzydki; Later heb ik vernomen dat haar kleeding een soort van indische dracht is – Później dowiedziałem się, że jej strój to rodzaj indyjskiego ubioru, die ze daar-te-lande sarong en kabaai noemen – który tam nazywają sarong i kabaai, maar ik vond het heel leelyk – ale uważałem go za bardzo brzydki).

Is u juffrouw Sjaalman? vroeg ik. (Czy jest pani Sjaalman? – zapytałem; Is u juffrouw Sjaalman – Czy jest pani Sjaalman, vroeg ik – zapytałem).

Wien heb ik de eer te spreken? zeide zy, en wel op een toon waarin iets lag, alsof ook ik wat eer had moeten brengen in myn vraag. (Z kim mam zaszczyt rozmawiać? – odpowiedziała, i to tonem, w którym było coś, jakbym również ja powinien okazać pewien szacunek w moim pytaniu; Wien heb ik de eer te spreken? – Z kim mam zaszczyt rozmawiać, zeide zy – odpowiedziała, en wel op een toon waarin iets lag, alsof ook ik wat eer had moeten brengen in myn vraag – i to tonem, w którym było coś, jakbym również ja powinien okazać pewien szacunek w moim pytaniu).

Nu, van komplimenten houd ik niet. (Cóż, nie lubię komplementów; Nu, van komplimenten houd ik niet – Cóż, nie lubię komplementów). Met een principaal is dit wat anders, en ik ben te lang by de zaken, om myn wereld niet te kennen. (Z głównym klientem to co innego, a ja jestem zbyt długo w interesach, by nie znać swojego świata; Met een principaal is dit wat anders – Z głównym klientem to co innego, en ik ben te lang by de zaken, om myn wereld niet te kennen – a ja jestem zbyt długo w interesach, by nie znać swojego świata). Maar om daar veel omslag te verkoopen op een derde verdieping, vond ik niet noodig. (Ale sprzedawać tam dużo ceremonii na trzecim piętrze nie uważałem za konieczne; Maar om daar veel omslag te verkoopen op een derde verdieping – Ale sprzedawać tam dużo ceremonii na trzecim piętrze, vond ik niet noodig – nie uważałem za konieczne). Ik zei dus kort-af, dat ik m'nheer Droogstoppel was, makelaar in koffi, Lauriergracht, No 37, en dat ik haar man spreken wilde. (Powiedziałem więc krótko, że jestem panem Droogstoppelem, maklerem kawowym z Lauriergracht 37, i że chcę rozmawiać z jej mężem; Ik zei dus kort-af – Powiedziałem więc krótko, dat ik m'nheer Droogstoppel was – że jestem panem Droogstoppelem, makelaar in koffi, Lauriergracht, No 37 – maklerem kawowym z Lauriergracht 37, en dat ik haar man spreken wilde – i że chcę rozmawiać z jej mężem). Wel ja, waarom zou ik omslag maken? (No cóż, dlaczego miałbym robić ceregiele?; Wel ja, waarom zou ik omslag maken? – No cóż, dlaczego miałbym robić ceregiele?)

Ze wees my een matten stoeltjen aan, en nam een klein meisje op den schoot, dat op den grond zat te spelen. (Wskazała mi matowe krzesło i wzięła na kolana małą dziewczynkę, która bawiła się na podłodze; Ze wees my een matten stoeltjen aan – Wskazała mi matowe krzesło, en nam een klein meisje op den schoot – i wzięła na kolana małą dziewczynkę, dat op den grond zat te spelen – która bawiła się na podłodze). De kleine jongen dien ik had hooren zingen, zag me strak aan, en bekeek me van 't hoofd tot de voeten. (Mały chłopiec, którego słyszałem śpiewającego, patrzył na mnie intensywnie i oglądał mnie od stóp do głów; De kleine jongen dien ik had hooren zingen – Mały chłopiec, którego słyszałem śpiewającego, zag me strak aan – patrzył na mnie intensywnie, en bekeek me van 't hoofd tot de voeten – i oglądał mnie od stóp do głów). Die scheen ook volstrekt niet verlegen! (Ten też wcale nie wydawał się zawstydzony!; Die scheen ook volstrekt niet verlegen! – Ten też wcale nie wydawał się zawstydzony!) Het was een knaapje van een jaar of zes, ook al vreemd gekleed. (To był chłopiec w wieku około sześciu lat, również dziwnie ubrany; Het was een knaapje van een jaar of zes – To był chłopiec w wieku około sześciu lat, ook al vreemd gekleed – również dziwnie ubrany). Zyn wyd broekje reikte ter-nauwernood tot de helft van de dy, en de beentjes waren bloot van daar tot aan den enkel. (Jego szerokie spodenki ledwo sięgały połowy uda, a nogi były gołe od tego miejsca do kostki; Zyn wyd broekje reikte ter-nauwernood tot de helft van de dy – Jego szerokie spodenki ledwo sięgały połowy uda, en de beentjes waren bloot van daar tot aan den enkel – a nogi były gołe od tego miejsca do kostki). Heel indecent, vind ik. (Uważam to za bardzo nieprzyzwoite; Heel indecent, vind ik – Uważam to za bardzo nieprzyzwoite). ‘Kom je om papa te spreken?’ vroeg hy op-eens, en ik begreep terstond dat de opvoeding van dat knaapje veel te wenschen overliet, anders had hy: ‘komt u’ gezegd. (Przyszedłeś porozmawiać z tatą? – zapytał nagle, i od razu zrozumiałem, że wychowanie tego chłopca pozostawia wiele do życzenia, inaczej powiedziałby: 'przyszedł pan'; Kom je om papa te spreken? – Przyszedłeś porozmawiać z tatą? vroeg hy op-eens – zapytał nagle, en ik begreep terstond dat de opvoeding van dat knaapje veel te wenschen overliet – i od razu zrozumiałem, że wychowanie tego chłopca pozostawia wiele do życzenia, anders had hy: ‘komt u’ gezegd – inaczej powiedziałby: 'przyszedł pan'). Maar omdat ik met myn houding verlegen was, en wel wat praten wilde, antwoordde ik: (Ale ponieważ byłem zakłopotany moją postawą i chciałem porozmawiać, odpowiedziałem; Maar omdat ik met myn houding verlegen was – Ale ponieważ byłem zakłopotany moją postawą, en wel wat praten wilde – i chciałem porozmawiać, antwoordde ik – odpowiedziałem):

Ja, kereltje, ik kom om je papa te spreken. (Tak, chłopcze, przyszedłem porozmawiać z twoim tatą; Ja, kereltje, ik kom om je papa te spreken – Tak, chłopcze, przyszedłem porozmawiać z twoim tatą). Zou hy spoedig komen, denkje? (Myślisz, że wkrótce przyjdzie?; Zou hy spoedig komen, denkje? – Myślisz, że wkrótce przyjdzie?)

Dat weet ik niet. (Nie wiem tego; Dat weet ik niet – Nie wiem tego). Hy is uit, en zoekt geld om een verfdoos voor me te koopen. (Wyszedł i szuka pieniędzy, żeby kupić mi zestaw do malowania; Hy is uit – Wyszedł, en zoekt geld om een verfdoos voor me te koopen – i szuka pieniędzy, żeby kupić mi zestaw do malowania). (Frits zegt: verwdoos, maar dit doe ik niet. Verf is verf, en geen verw.) (Frits mówi: verwdoos, ale tego nie zrobię. Verf to farba, a nie verw; Frits zegt: verwdoos, maar dit doe ik niet – Frits mówi: verwdoos, ale tego nie zrobię, Verf is verf, en geen verw – Farba to farba, a nie verw).

Stil, myn jongen, zei de vrouw. (Cicho, mój chłopcze, powiedziała kobieta; Stil, myn jongen – Cicho, mój chłopcze, zei de vrouw – powiedziała kobieta). Speel wat met je prenten, of met de chinesche speeldoos. (Pobaw się trochę swoimi obrazkami lub chińskim pudełkiem do zabawy; Speel wat met je prenten – Pobaw się trochę swoimi obrazkami, of met de chinesche speeldoos – lub chińskim pudełkiem do zabawy).

Je weet immers dat die m'nheer gister alles heeft meegenomen. (Wiesz przecież, że ten pan wczoraj wszystko zabrał; Je weet immers dat die m'nheer gister alles heeft meegenomen – Wiesz przecież, że ten pan wczoraj wszystko zabrał).

Ook zyn moeder noemde hy: je, en er scheen een ‘heer’ geweest te zyn, die alles ‘meegenomen had’…een vroolyk bezoek! (Nazywał również swoją matkę: „ty”, i wydawało się, że był tam „pan”, który wszystko „zabrał”… wesoła wizyta!; Ook zyn moeder noemde hy: je – Nazywał również swoją matkę: „ty”, en er scheen een ‘heer’ geweest te zyn, die alles ‘meegenomen had’ – i wydawało się, że był tam „pan”, który wszystko „zabrał”, een vroolyk bezoek – wesoła wizyta!). De vrouw scheen ook niet opgeruimd, want ter-sluik wischte zy haar oog af, terwyl zy 't kleine meisje by haar broertje bracht. (Kobieta też nie wydawała się być w dobrym nastroju, bo ukradkiem otarła oko, gdy przyniosła małą dziewczynkę do jej brata; De vrouw scheen ook niet opgeruimd – Kobieta też nie wydawała się być w dobrym nastroju, want ter-sluik wischte zy haar oog af – bo ukradkiem otarła oko, terwyl zy 't kleine meisje by haar broertje bracht – gdy przyniosła małą dziewczynkę do jej brata). ‘Dáár, zeide zy, speel wat met Nonni.’ (Tam, powiedziała, pobaw się trochę z Nonni; Dáár, zeide zy – Tam, powiedziała, speel wat met Nonni – pobaw się trochę z Nonni). Een rare naam. (Dziwne imię; Een rare naam – Dziwne imię). En dit deed hy. (I tak zrobił; En dit deed hy – I tak zrobił).

Wel juffrouw, vroeg ik, verwacht u spoedig uw man? (Cóż, proszę pani, zapytałem, czy spodziewa się pani wkrótce swojego męża?; Wel juffrouw – Cóż, proszę pani, verwacht u spoedig uw man? – czy spodziewa się pani wkrótce swojego męża?)

Ik kan 't niet bepalen, antwoordde zy. (Nie mogę tego określić, odpowiedziała; Ik kan 't niet bepalen – Nie mogę tego określić, antwoordde zy – odpowiedziała).

Daar liet op-eens de kleine jongen, die met zyn zusje schuitjevaren gespeeld had, deze in den steek, en vroeg my: (Nagle mały chłopiec, który bawił się z siostrą w łódkę, przestał i zapytał mnie; Daar liet op-eens de kleine jongen – Nagle mały chłopiec, die met zyn zusje schuitjevaren gespeeld had – który bawił się z siostrą w łódkę, deze in den steek – przestał, en vroeg my – i zapytał mnie):

M'nheer, waarom zeg je tegen mama: juffrouw? (Proszę pana, dlaczego mówi pan do mamy: juffrouw?; M'nheer, waarom zeg je tegen mama: juffrouw – Proszę pana, dlaczego mówi pan do mamy: juffrouw?)

Hoe dan, kereltje, zei ik, wat moet ik dan zeggen? (Jak więc, chłopcze, zapytałem, co powinienem wtedy powiedzieć?; Hoe dan, kereltje – Jak więc, chłopcze, zei ik – zapytałem, wat moet ik dan zeggen – co powinienem wtedy powiedzieć?)

Wel…zooals andere menschen! (Cóż… jak inni ludzie!; Wel…zooals andere menschen – Cóż… jak inni ludzie!) De juffrouw is beneden. (Juffrouw jest na dole; De juffrouw is beneden – Juffrouw jest na dole). Ze verkoopt schotels en priktollen. (Sprzedaje talerze i bączki; Ze verkoopt schotels en priktollen – Sprzedaje talerze i bączki).

Nu ben ik makelaar in koffi – Last & Co, Lauriergracht, No 37 – we zyn met ons dertienen op 't kantoor, en als ik Stern meereken, die geen salaris ontvangt, zyn er veertien. (Teraz jestem maklerem kawowym – Last & Co, Lauriergracht nr 37 – mamy trzynastu w biurze, a jeśli liczyć Sterna, który nie otrzymuje wynagrodzenia, jest nas czternastu; Nu ben ik makelaar in koffi – Teraz jestem maklerem kawowym, Last & Co, Lauriergracht, No 37 – Last & Co, Lauriergracht nr 37, we zyn met ons dertienen op 't kantoor – mamy trzynastu w biurze, en als ik Stern meereken – a jeśli liczyć Sterna, die geen salaris ontvangt – który nie otrzymuje wynagrodzenia, zyn er veertien – jest nas czternastu). Welnu, myn vrouw is: juffrouw, en moest ik nu tegen dàt mensch: mevrouw zeggen? (Cóż, moja żona to juffrouw, a czy teraz miałbym mówić do tej kobiety: pani?; Welnu, myn vrouw is: juffrouw – Cóż, moja żona to juffrouw, en moest ik nu tegen dàt mensch: mevrouw zeggen? – a czy teraz miałbym mówić do tej kobiety: pani?) Dit ging toch niet! (To nie mogło tak być!; Dit ging toch niet – To nie mogło tak być!) Ieder moet in zyn stand blyven, en wat meer is, gister hadden de deurwaarders den boel weggehaald. (Każdy powinien trzymać się swojego stanu, a co więcej, wczoraj komornicy zabrali cały dobytek; Ieder moet in zyn stand blyven – Każdy powinien trzymać się swojego stanu, en wat meer is, gister hadden de deurwaarders den boel weggehaald – a co więcej, wczoraj komornicy zabrali cały dobytek). Ik vond myn: juffrouw dus wèl, en bleef er by. (Uważałem więc moje: juffrouw za właściwe i pozostałem przy tym; Ik vond myn: juffrouw dus wèl – Uważałem więc moje: juffrouw za właściwe, en bleef er by – i pozostałem przy tym).

Ik vroeg waarom Sjaalman zich niet by my had aangemeld om zyn pak terug te halen? (Zapytałem, dlaczego Sjaalman nie zgłosił się do mnie, żeby odebrać swoją paczkę?; Ik vroeg waarom Sjaalman zich niet by my had aangemeld om zyn pak terug te halen – Zapytałem, dlaczego Sjaalman nie zgłosił się do mnie, żeby odebrać swoją paczkę?) Ze scheen er van te weten, en zei, dat zy op-reis waren geweest, en wel naar Brussel. (Wyglądała na świadomą tego i powiedziała, że byli w podróży, a mianowicie w Brukseli; Ze scheen er van te weten – Wyglądała na świadomą tego, en zei, dat zy op-reis waren geweest – i powiedziała, że byli w podróży, en wel naar Brussel – a mianowicie w Brukseli). Dat hy daar voor de Indépendance gewerkt had, maar dat hy er niet had kunnen blyven, omdat zyn artikels oorzaak waren dat het blad aan de fransche grenzen zoo dikwyls werd afgewezen. (Że pracował tam dla „Indépendance”, ale nie mógł tam zostać, ponieważ jego artykuły były powodem, dla którego gazeta była tak często odrzucana na francuskich granicach; Dat hy daar voor de Indépendance gewerkt had – Że pracował tam dla „Indépendance”, maar dat hy er niet had kunnen blyven – ale nie mógł tam zostać, omdat zyn artikels oorzaak waren dat het blad aan de fransche grenzen zoo dikwyls werd afgewezen – ponieważ jego artykuły były powodem, dla którego gazeta była tak często odrzucana na francuskich granicach). Dat ze sedert eenige dagen in Amsterdam teruggekeerd waren, omdat Sjaalman hier een betrekking zou krygen… (Że wrócili do Amsterdamu kilka dni temu, ponieważ Sjaalman miał tu dostać pracę…; Dat ze sedert eenige dagen in Amsterdam teruggekeerd waren – Że wrócili do Amsterdamu kilka dni temu, omdat Sjaalman hier een betrekking zou krygen – ponieważ Sjaalman miał tu dostać pracę…)

Zeker by Gaafzuiger? vroeg ik. (Na pewno u Gaafzuigera? – zapytałem; Zeker by Gaafzuiger? – Na pewno u Gaafzuigera? vroeg ik – zapytałem).

Ja, dat was het! (Tak, to było to!; Ja, dat was het! – Tak, to było to!) Maar dit was tegengeloopen, zeide zy. (Ale to się nie udało, powiedziała; Maar dit was tegengeloopen – Ale to się nie udało, zeide zy – powiedziała). Nu, hiervan wist ik meer dan zyzelf. (Cóż, wiedziałem o tym więcej niż ona sama; Nu, hiervan wist ik meer dan zyzelf – Cóż, wiedziałem o tym więcej niż ona sama). Hy had de Aglaia laten vallen, en was lui, pedant en ziekelyk…precies, dáárom was hy weggejaagd. (Upuścił Aglaia, był leniwy, pedantyczny i chorowity… dokładnie dlatego został wyrzucony; Hy had de Aglaia laten vallen – Upuścił Aglaia, en was lui, pedant en ziekelyk – i był leniwy, pedantyczny i chorowity, precies, dáárom was hy weggejaagd – dokładnie dlatego został wyrzucony).

En, ging ze voort, dat hy zeker dezer dagen by my komen zou, en misschien wel juist naar my toe was, om antwoord te vragen op 't verzoek dat hy my gedaan had. (I dodała, że z pewnością w najbliższych dniach przyjdzie do mnie, a może nawet właśnie do mnie przyszedł, aby zapytać o odpowiedź na prośbę, którą do mnie skierował; En, ging ze voort – I dodała, dat hy zeker dezer dagen by my komen zou – że z pewnością w najbliższych dniach przyjdzie do mnie, en misschien wel juist naar my toe was – a może nawet właśnie do mnie przyszedł, om antwoord te vragen op 't verzoek dat hy my gedaan had – aby zapytać o odpowiedź na prośbę, którą do mnie skierował).

Ik zei dat Sjaalman maar eens komen zou, maar dat hy niet moest schellen, want dit is zoo lastig voor de meid. (Powiedziałem, że Sjaalman powinien przyjść, ale nie powinien dzwonić, bo to jest tak uciążliwe dla służącej; Ik zei dat Sjaalman maar eens komen zou – Powiedziałem, że Sjaalman powinien przyjść, maar dat hy niet moest schellen – ale nie powinien dzwonić, want dit is zoo lastig voor de meid – bo to jest tak uciążliwe dla służącej). Als hy wat wachtte, zei ik, zou de deur wel eens opengaan, als er iemand uit moest. (Jeśli trochę poczeka, powiedziałem, drzwi mogą się otworzyć, gdy ktoś będzie wychodził; Als hy wat wachtte – Jeśli trochę poczeka, zei ik – powiedziałem, zou de deur wel eens opengaan – drzwi mogą się otworzyć, als er iemand uit moest – gdy ktoś będzie wychodził). En toen ging ik heen, en nam myn bruidsuikers weer mee, want, ronduit gezegd, het beviel me daar niet. (A potem poszedłem i zabrałem ze sobą moje cukierki weselne, bo szczerze mówiąc, nie podobało mi się tam; En toen ging ik heen – A potem poszedłem, en nam myn bruidsuikers weer mee – i zabrałem ze sobą moje cukierki weselne, want, ronduit gezegd, het beviel me daar niet – bo szczerze mówiąc, nie podobało mi się tam). Ik voelde me niet op myn gemak. (Nie czułem się swobodnie; Ik voelde me niet op myn gemak – Nie czułem się swobodnie). Een makelaar is toch geen kruier, dunkt me, en ik beweer dat ik er fatsoenlyk uitzie. (Makler nie jest przecież tragarzem, myślę, i twierdzę, że wyglądam przyzwoicie; Een makelaar is toch geen kruier – Makler nie jest przecież tragarzem, dunkt me – myślę, en ik beweer dat ik er fatsoenlyk uitzie – i twierdzę, że wyglądam przyzwoicie). Ik had myn jas met bont aan, en toch zat ze daar zoo eenvoudig, en praatte zoo kalm met haar kinderen, alsof ze alleen was. (Miałem na sobie futrzaną kurtkę, a ona siedziała tam tak prosto i rozmawiała tak spokojnie ze swoimi dziećmi, jakby była sama; Ik had myn jas met bont aan – Miałem na sobie futrzaną kurtkę, en toch zat ze daar zoo eenvoudig – a ona siedziała tam tak prosto, en praatte zoo kalm met haar kinderen – i rozmawiała tak spokojnie ze swoimi dziećmi, alsof ze alleen was – jakby była sama). Bovendien ze scheen geschreid te hebben, en ontevreden menschen kan ik niet verdragen. (Ponadto, wydawało się, że płakała, a nie mogę znieść niezadowolonych ludzi; Bovendien ze scheen geschreid te hebben – Ponadto, wydawało się, że płakała, en ontevreden menschen kan ik niet verdragen – a nie mogę znieść niezadowolonych ludzi). Ook was 't er koud en ongezellig – zeker omdat de boel weggehaald was – en ik houd veel van gezelligheid in een kamer. (Było tam również zimno i nieprzyjemnie – zapewne dlatego, że cały dobytek został zabrany – a ja bardzo lubię przytulność w pokoju; Ook was 't er koud en ongezellig – Było tam również zimno i nieprzyjemnie, zeker omdat de boel weggehaald was – zapewne dlatego, że cały dobytek został zabrany, en ik houd veel van gezelligheid in een kamer – a ja bardzo lubię przytulność w pokoju). Onder het naar-huis gaan besloot ik het met Bastiaans nog eens aantezien, omdat ik niet gaarne iemand op-straat zet. (Wracając do domu, postanowiłem jeszcze raz przyjrzeć się sprawie z Bastiaansem, ponieważ nie lubię wyrzucać nikogo na ulicę; Onder het naar-huis gaan besloot ik het met Bastiaans nog eens aantezien – Wracając do domu, postanowiłem jeszcze raz przyjrzeć się sprawie z Bastiaansem, omdat ik niet gaarne iemand op-straat zet – ponieważ nie lubię wyrzucać nikogo na ulicę).

Nu volgt de eerste week van Stern. (Teraz nadchodzi pierwszy tydzień Sterna; Nu volgt de eerste week van Stern – Teraz nadchodzi pierwszy tydzień Sterna). Het spreekt vanzelf dat er veel in voorkomt, dat my niet bevalt. (Oczywiście, że jest tam wiele rzeczy, które mi się nie podobają; Het spreekt vanzelf dat er veel in voorkomt – Oczywiście, że jest tam wiele rzeczy, dat my niet bevalt – które mi się nie podobają). Maar ik moet me houden aan artikel twee, en de Rosemeyers hebben 't goed gevonden. (Ale muszę trzymać się artykułu drugiego, a Rosemeyerowie to zaakceptowali; Maar ik moet me houden aan artikel twee – Ale muszę trzymać się artykułu drugiego, en de Rosemeyers hebben 't goed gevonden – a Rosemeyerowie to zaakceptowali). Ik geloof, dat ze Stern in de hoogte steken, omdat hy een oom heeft te Hamburg, die in suiker doet. (Myślę, że chwalą Sterna, ponieważ ma wujka w Hamburgu, który handluje cukrem; Ik geloof, dat ze Stern in de hoogte steken – Myślę, że chwalą Sterna, omdat hy een oom heeft te Hamburg, die in suiker doet – ponieważ ma wujka w Hamburgu, który handluje cukrem).

Sjaalman was er inderdaad geweest. (Sjaalman rzeczywiście tam był; Sjaalman was er inderdaad geweest – Sjaalman rzeczywiście tam był). Hy had Stern gesproken, en aan dezen eenige woorden en zaken uitgelegd, die hy niet begreep. (Rozmawiał ze Sternem i wyjaśnił mu kilka słów i spraw, których nie rozumiał; Hy had Stern gesproken – Rozmawiał ze Sternem, en aan dezen eenige woorden en zaken uitgelegd – i wyjaśnił mu kilka słów i spraw, die hy niet begreep – których nie rozumiał). Die Stern niet begreep, meen ik. (Których Stern nie rozumiał, mam na myśli; Die Stern niet begreep, meen ik – Których Stern nie rozumiał, mam na myśli). Ik verzoek nu den lezer de volgende hoofdstukken doortebyten, dan beloof ik naderhand weer iets van meer solieden aard, van my, Batavus Droogstoppel, makelaar in koffi: Last & Co, Lauriergracht, No 37. (Proszę teraz czytelnika o przeczytanie kolejnych rozdziałów, a potem obiecuję znowu coś bardziej solidnego ode mnie, Batavusa Droogstoppela, maklera kawowego: Last & Co, Lauriergracht, nr 37; Ik verzoek nu den lezer de volgende hoofdstukken doortebyten – Proszę teraz czytelnika o przeczytanie kolejnych rozdziałów, dan beloof ik naderhand weer iets van meer solieden aard – a potem obiecuję znowu coś bardziej solidnego, van my, Batavus Droogstoppel, makelaar in koffi – ode mnie, Batavusa Droogstoppela, maklera kawowego: Last & Co, Lauriergracht, No 37 – Last & Co, Lauriergracht, nr 37).

Rozdział 5: Podróż do Lebak

Vyfde hoofdstuk

Er was des morgens te tien ure een ongewone beweging op den grooten weg die de afdeeling Pandeglang verbindt met Lebak. (O dziesiątej rano na głównej drodze łączącej oddział Pandeglang z Lebak panował niezwykły ruch; des morgens – rano, ongewone beweging – niezwykły ruch, grooten weg – główna droga, afdeeling – oddział, verbindt – łączy, Lebak – Lebak).

‘Groote weg’ is misschien wat veel gezegd voor 't breed voetpad dat men, uit beleefdheid en by-gebrek aan beter, de ‘weg’ noemde. (‘Groote weg’ to być może za dużo powiedziane na szeroką ścieżkę, którą z grzeczności i braku lepszego, nazywano drogą; groote weg – wielka droga, breed voetpad – szeroka ścieżka, beleefdheid – grzeczność, by-gebrek – brak, weg – droga).

Maar als men met een vierspannig rytuig vertrok van Serang, de hoofdplaats der residentie Bantam, met het voornemen zich te begeven naar Rangkas-Betoeng, de nieuwe hoofdplaats van 't Lebaksche, kon men nagenoeg zeker zyn, te-eeniger-tyd daar aantekomen. (Ale jeśli ktoś wyruszył czterokonnym powozem z Serang, głównej miejscowości rezydencji Bantam, z zamiarem udania się do Rangkas-Betoeng, nowej głównej miejscowości Lebak, można było być niemal pewnym, że tam się dotrze; vierspannig rytuig – czterokonny powóz, vertrok – wyruszył, hoofdplaats – główna miejscowość, residentie – rezydencja, voornemen – zamiar, zich te begeven – udać się, nagenoeg zeker – niemal pewnym, te-eeniger-tyd – prędzej czy później, aantekomen – dotrzeć).

't Was dus een weg. (To więc była droga; weg – droga).

Wel bleef men gedurig steken in den modder, die in de Bantamsche laaglanden zwaar, kleierig en klevend is, wel was men telkens genoodzaakt de hulp interoepen van de bewoners der naastby gelegen dorpen – ook al waren ze niet zéér naby, want de dorpen zyn niet menigvuldig in die streken – maar als men er dan eindelyk in geslaagd was, een twintigtal landbouwers uit den omtrek by-een te krygen, duurde het gewoonlyk niet zeer lang, voor men paarden en wagen weder op vasten grond had gebracht. (Często grzęźliśmy w błocie, które na nizinach Bantam jest ciężkie, gliniaste i kleiste, często byliśmy zmuszeni wzywać pomoc mieszkańców pobliskich wiosek – nawet jeśli nie były one bardzo blisko, bo wioski w tych okolicach są rzadkie – ale kiedy w końcu udało się zebrać około dwudziestu rolników z okolicy, zazwyczaj nie trwało długo, zanim konie i wóz zostały z powrotem na twardym gruncie; gedurig steken – często grzęznąć, modder – błoto, Bantamsche laaglanden – niziny Bantam, zwaar – ciężki, kleierig – gliniasty, klevend – kleiste, telkens genoodzaakt – często zmuszeni, hulp interoepen – wzywać pomoc, naastby gelegen dorpen – pobliskie wioski, menigvuldig – liczny, streken – okolice, twintigtal landbouwers – około dwudziestu rolników, omtrek – okolica, by-een te krygen – zebrać, gewoonlyk – zazwyczaj, zeer lang – bardzo długo, paarden en wagen – konie i wóz, weder – ponownie, vasten grond – twardy grunt, gebracht – przyniesiony).

De koetsier klapte met de zweep, de loopers – in Europa zou men, geloof ik, zeggen ‘palfreniers’ of liever, er bestaat in Europa niets wat met deze loopers overeenkomt – die onvergelykbare loopers dan, met hun korte dikke zweepjes, huppelden weer aan de zyde van het vierspan, kreschen onbeschryfelyke geluiden, en sloegen de paarden ter-aanmoediging onder den buik. (Woźnica strzelał z bicza, a biegacze – w Europie powiedzielibyśmy, jak sądzę, ‘palfrenierzy’, a raczej, w Europie nie ma nic, co mogłoby się równać z tymi biegaczami – ci nieporównywalni biegacze, ze swoimi krótkimi, grubymi biczami, znowu podskakiwali po bokach czterokonnego zaprzęgu, wydawali niewyobrażalne dźwięki i uderzali konie pod brzuch, aby je zachęcić; koetsier – woźnica, klapte – strzelał, zweep – bicz, loopers – biegacze, palfreniers – palfrenierzy, onvergelykbare – nieporównywalni, korte dikke zweepjes – krótkie, grube bicze, huppelden – podskakiwali, zyde – bok, vierspan – czterokonny zaprzęg, kreschen – wydawali dźwięki, onbeschryfelyke geluiden – niewyobrażalne dźwięki, sloegen – uderzali, paarden – konie, ter-aanmoediging – aby zachęcić, onder den buik – pod brzuch).

Zóó hotste men dan eenigen tyd voort, tot het verdrietig oogenblik weer daar was, dat men tot over de assen wegzonk in den modder. (Tak więc jechano przez jakiś czas, aż nadszedł smutny moment, gdy znowu zanurzono się w błocie po osie; hotste men voort – jechano, eenigen tyd – jakiś czas, verdrietig oogenblik – smutny moment, wegzonk – zanurzono się, den modder – błoto, tot over de assen – po osie).

Dan begon het geroep om hulp op-nieuw. (Wtedy znowu zaczęto wołać o pomoc; begon – zaczęto, het geroep om hulp – wołać o pomoc, op-nieuw – znowu).

Men wachtte geduldig tot die hulp kwam, en… sukkelde verder. (Czekano cierpliwie, aż przyjdzie pomoc i… ruszono dalej; wachtte – czekano, geduldig – cierpliwie, hulp kwam – pomoc przyszła, sukkelde verder – ruszono dalej).

Dikwyls, als ik dien weg langs ging, was 't my als zou ik hier of daar een wagen vinden met reizigers uit de vorige eeuw, die in den modder gezakt, en vergeten waren. (Często, gdy szedłem tą drogą, wydawało mi się, że tu czy tam znajdę wóz z podróżnikami z poprzedniego wieku, który ugrzązł w błocie i został zapomniany; dikwyls – często, weg langs ging – szedłem tą drogą, was 't my als – wydawało mi się, hier of daar – tu czy tam, een wagen vinden – znaleźć wóz, reizigers uit de vorige eeuw – podróżnicy z poprzedniego wieku, in den modder gezakt – ugrzązł w błocie, vergeten – zapomniany).

Maar dit is me nooit voorgekomen. (Ale to mi się nigdy nie przydarzyło; maar dit is me nooit – ale to mi się nigdy, voorgekomen – przydarzyło).

Ik veronderstel dus dat allen die ooit dezen weg langs kwamen, eindelyk zyn aangeland waar ze wezen wilden. (Zakładam więc, że wszyscy, którzy kiedykolwiek tą drogą szli, ostatecznie dotarli tam, gdzie chcieli; ik veronderstel – zakładam, dus dat allen – więc że wszyscy, ooit dezen weg langs kwamen – kiedykolwiek tą drogą szli, eindelyk – ostatecznie, zyn aangeland – dotarli, waar ze wezen wilden – gdzie chcieli).

Men zou zich zeer vergissen, wanneer men zich van den geheelen grooten weg op Java, een denkbeeld vormde naar den maatstaf van dien weg in 't Lebaksche. (Bardzo by się ktoś pomylił, gdyby wyobraził sobie całą główną drogę na Jawie na podstawie tej drogi w Lebak; zou zich zeer vergissen – bardzo by się pomylił, geheelen grooten weg op Java – cała główna droga na Jawie, een denkbeeld vormde – wyobrazić sobie, naar den maatstaf van dien weg – na podstawie tej drogi, 't Lebaksche – Lebak).

De eigenlyke heirbaan met zyn vele zytakken, die de maarschalk Daendels met groote opoffering van volk deed aanleggen, is inderdaad een prachtig stuk werks, en men staat verbaasd over de geestkracht van den man die, ondanks alle bezwaren welke zyn benyders en tegenstanders in 't moederland hem in den weg legden, den onwil der bevolking en de ontevredenheid der hoofden durfde trotsen, om iets tot-stand te brengen, dat thans nog de bewondering van iederen bezoeker opwekt en verdient. (Właściwa droga główna z wieloma odgałęzieniami, którą marszałek Daendels zbudował kosztem wielkich ofiar ludu, jest rzeczywiście wspaniałym dziełem, a człowiek jest zdumiony duchem człowieka, który mimo wszelkich trudności, jakie stawiali mu jego zazdrośnicy i przeciwnicy w ojczyźnie, śmiał przeciwstawiać się niechęci ludności i niezadowoleniu głów, aby stworzyć coś, co do dziś budzi podziw każdego odwiedzającego i na to zasługuje; eigenlyke heirbaan – właściwa droga główna, vele zytakken – wiele odgałęzień, maarschalk Daendels – marszałek Daendels, groote opoffering van volk – wielkie ofiary ludu, deed aanleggen – zbudował, inderdaad – rzeczywiście, prachtig stuk werks – wspaniałe dzieło, staat verbaasd – jest zdumiony, geestkracht van den man – duch człowieka, ondanks alle bezwaren – mimo wszelkich trudności, zyn benyders – jego zazdrośnicy, tegenstanders – przeciwnicy, moederland – ojczyzna, den weg legden – stawiali trudności, onwil der bevolking – niechęć ludności, ontevredenheid der hoofden – niezadowolenie głów, durfde trotsen – śmiał przeciwstawiać się, iets tot-stand te brengen – stworzyć coś, thans nog – do dziś, bewondering van iederen bezoeker – podziw każdego odwiedzającego, opwekt en verdient – budzi i zasługuje).

Geen paardenpostery dan ook in Europa – zelfs niet in Engeland, Rusland of Hongarye – kan met die op Java worden gelyk gesteld. (Żadna poczta konna w Europie – nawet nie w Anglii, Rosji czy na Węgrzech – nie może być równa tej na Jawie; geen paardenpostery – żadna poczta konna, Europa – Europa, Engeland – Anglia, Rusland – Rosja, Hongarye – Węgry, kan gelyk gesteld – może być równa).

Over hooge bergruggen, langs diepten die u doen yzen, vliegt de zwaar bepakte reiswagen in één galop voort. (Przez wysokie grzbiety górskie, wzdłuż przepaści, które mrożą krew w żyłach, ciężko obciążony powóz leci jednym galopem; hooge bergruggen – wysokie grzbiety górskie, diepten die u doen yzen – przepaści, które mrożą krew w żyłach, zwaar bepakte reiswagen – ciężko obciążony powóz, één galop – jednym galopem, voort – dalej).

De koetsier zit als op den bok genageld, uren, ja, gansche dagen achtereen, en zwaait de zware zweep met yzeren arm. (Woźnica siedzi jak przybity do kozła, godzinami, tak, całymi dniami, i macha ciężkim biczem żelaznym ramieniem; koetsier – woźnica, zit als op den bok genageld – siedzi jak przybity do kozła, uren – godziny, gansche dagen – całymi dniami, achtereen – pod rząd, zwaait – macha, zware zweep – ciężki bicz, yzeren arm – żelazne ramię).

Hy weet juist te berekenen waar en hoeveel hy de hollende paarden moet inhouden, om na vliegend dalen van een berghelling, ginds aan dien hoek… (On dokładnie wie, gdzie i jak bardzo musi powstrzymać pędzące konie, aby po szybkim zjeździe ze zbocza góry, tam na zakręcie…; berekenen – obliczyć, hollende paarden – pędzące konie, inhouden – powstrzymać, vliegend dalen – szybki zjazd, berghhelling – zbocze góry, ginds aan dien hoek – tam na zakręcie).

Myn God, de weg is… weg! We gaan in een afgrond, gilt de onervaren reiziger, daar is geen weg… daar is de diepte! (Boże mój, droga zniknęła! Wpadamy w przepaść, krzyczy niedoświadczony podróżnik, nie ma drogi… tam jest przepaść!; Myn God – Boże mój, de weg is… weg – droga zniknęła, we gaan in een afgrond – wpadamy w przepaść, gilt de onervaren reiziger – krzyczy niedoświadczony podróżnik, geen weg – nie ma drogi, daar is de diepte – tam jest przepaść).

Ja, zoo schynt het. (Tak, tak się wydaje; zoo schynt het – tak się wydaje).

De weg kromt zich, en juist als één galopsprong verder, vasten grond zou doen verliezen aan 't voorspan, wenden zich de paarden, en slingeren het voertuig den hoek om. (Droga zakręca i właśnie gdyby jeszcze jeden galop utraciłby twardy grunt, konie skręcają i pojazd leci w zakręt; weg kromt zich – droga zakręca, één galopsprong verder – jeszcze jeden galop, vasten grond – twardy grunt, zouden doen verliezen – straciłby, voorspan – przód, wenden zich – skręcają, slingeren het voertuig den hoek om – pojazd leci w zakręt).

Ze vliegen de berghoogte op, die ge een oogenblik vroeger niet zaagt, en… de afgrond ligt achter u. (Lecą na szczyt góry, której chwilę wcześniej nie widziałeś, i… przepaść jest za tobą; vliegen de berghoogte op – lecą na szczyt góry, oogenblik vroeger – chwilę wcześniej, niet zaagt – nie widziałeś, afgrond – przepaść, ligt achter u – jest za tobą).

Er zyn, by zulke gelegenheid, oogenblikken dat de wagen alleen rust op de raderen aan de buitenzyde van den boog dien ge beschryft: de middelpuntvliedende kracht heeft de binnenwielen van den grond geheven. (Są chwile, przy takich okazjach, że wóz opiera się tylko na kołach po zewnętrznej stronie łuku, który opisujesz: siła odśrodkowa uniosła wewnętrzne koła nad ziemię; by zulke gelegenheid – przy takich okazjach, oogenblikken – chwile, wagen rust op de raderen – wóz opiera się na kołach, buitenzijde van den boog – zewnętrzna strona łuku, middelpuntvliedende kracht – siła odśrodkowa, binnenwielen – wewnętrzne koła, van den grond geheven – uniosła nad ziemię).

Er behoort koelbloedigheid toe, de oogen niet te sluiten, en wie voor 't eerst op Java reist, schryft aan zyn familie in Europa, dat hy in levensgevaar verkeerd heeft. (Wymaga to zimnej krwi, nie zamykać oczu, a kto po raz pierwszy podróżuje po Jawie, pisze do swojej rodziny w Europie, że był w śmiertelnym niebezpieczeństwie; koelbloedigheid – zimna krew, de oogen niet te sluiten – nie zamykać oczu, voor 't eerst op Java reist – po raz pierwszy podróżuje po Jawie, schryft aan zyn familie – pisze do swojej rodziny, in levensgevaar verkeerd – w śmiertelnym niebezpieczeństwie).

Maar wie er te-huis behoort, lacht om dien angst. (Ale kto tam mieszka, śmieje się z tego strachu; te-huis behoort – mieszka, lacht om dien angst – śmieje się z tego strachu).

Het is myn doel niet, vooral niet in het begin van myn vertelling, den lezer lang bezig te houden met het beschryven van plaatsen, landschappen of gebouwen. (Nie jest moim celem, zwłaszcza na początku mojej opowieści, zajmowanie czytelnika opisami miejsc, krajobrazów czy budynków; doel niet – nie celem, begin van myn vertelling – początek mojej opowieści, lezer lang bezig te houden – zajmowanie czytelnika, beschryven van plaatsen – opisy miejsc, landschappen – krajobrazy, gebouwen – budynki).

Ik vrees te zeer hem afteschrikken door wat zweemen zou naar langdradigheid, en eerst later, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is, als ik uit blik en houding bemerk dat het lot van de heldin die ergens van 't balkon eener vierde verdieping springt, hem belang inboezemt, dan laat ik, met stoute verachting van alle wetten der zwaartekracht, haar zweven tusschen hemel en aarde, tot ik myn hart heb lucht gegeven in de nauwkeurige schets der schoonheden van het landschap, of van 't gebouw dat daar ergens schynt geplaatst te zyn om een voorwendsel aan de hand te doen tot een veelbladzydig vertoog over middeleeuwsche architektuur. (Obawiam się zbytnio odstraszyć go czymś, co może wydawać się rozwlekłością, a dopiero później, gdy poczuję, że jest dla mnie wygrany, gdy z jego spojrzenia i postawy zauważę, że los bohaterki, która skacze z balkonu na czwartym piętrze, budzi jego zainteresowanie, pozwolę sobie, z odważnym lekceważeniem wszystkich praw grawitacji, zawiesić ją między niebem a ziemią, aż dam upust swojemu sercu w dokładnym opisie piękna krajobrazu lub budynku, który tam gdzieś wydaje się być umieszczony, aby służyć jako pretekst do wielostronicowego wykładu o architekturze średniowiecznej; vrees te zeer – obawiam się zbytnio, afteschrikken – odstraszyć, zweemen zou naar langdradigheid – wydawać się rozwlekłością, eerst later – dopiero później, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is – gdy poczuję, że jest dla mnie wygrany, als ik uit blik en houding bemerk – gdy z jego spojrzenia i postawy zauważę, lot van de heldin – los bohaterki, balkon eener vierde verdieping – balkon na czwartym piętrze, hem belang inboezemt – budzi jego zainteresowanie, stoute verachting – odważne lekceważenie, wetten der zwaartekracht – prawa grawitacji, zweven tusschen hemel en aarde – zawiesić między niebem a ziemią, myn hart heb lucht gegeven – dać upust swojemu sercu, nauwkeurige schets – dokładny opis, schoonheden van het landschap – piękno krajobrazu, 't gebouw – budynek, voorwendsel aan de hand te doen – służyć jako pretekst, veelbladzydig vertoog – wielostronicowy wykład, middeleeuwsche architektuur – architektura średniowieczna).

Al die kasteelen gelyken op elkaar. Onveranderlyk zyn ze van heterogeene bouworde. Het corps de logis dagteekent altyd van eenige regeeringen vroeger dan de aanhechtsels die onder dezen of genen lateren koning daarby zyn gevoegd. (Wszystkie te zamki są do siebie podobne. Zawsze są zbudowane w sposób niejednolity. Główna część budynku pochodzi zawsze z wcześniejszych rządów niż dobudówki dodane przez tego lub innego późniejszego króla; al die kasteelen gelyken op elkaar – wszystkie te zamki są do siebie podobne, onveranderlyk – zawsze, heterogeene bouworde – niejednolity sposób budowy, corps de logis – główna część budynku, dagteekent altyd van eenige regeeringen – pochodzi zawsze z wcześniejszych rządów, aanhechtsels – dobudówki, lateren koning – późniejszy król).

De torens zyn in vervallen staat… (Wieże są w stanie rozpadu; torens – wieże, vervallen staat – stan rozpadu).

Waarde lezer, er zyn geen torens. Een toren is een denkbeeld, een droom, een ideaal, een verzinsel, onverdragelyke grootspraak! Er zyn halve torens, en… torentjes. (Drogi czytelniku, nie ma wież. Wieża to idea, sen, ideał, wymysł, nieznośne przechwałki! Są półwieże i… wieżyczki; waarde lezer – drogi czytelniku, er zyn geen torens – nie ma wież, toren – wieża, denkbeeld – idea, droom – sen, ideaal – ideał, verzinsel – wymysł, onverdragelyke grootspraak – nieznośne przechwałki, halve torens – półwieże, torentjes – wieżyczki).

De geestdryvery die torens meende te moeten zetten op de gebouwen die opgericht werden ter-eere van dezen of genen heilige, duurde niet lang genoeg om ze te voleinden, en de spits die de geloovigen naar den hemel moet wyzen, rust, gewoonlyk een paar omgangen te laag, op de massieve bazis, 'tgeen denken doet aan den man zonder dyen op de kermis. (Entuzjazm, który kazał budować wieże na budynkach wzniesionych ku czci tego czy innego świętego, nie trwał wystarczająco długo, aby je ukończyć, a szczyt, który miał wskazywać wiernym niebo, zazwyczaj spoczywa kilka obrotów za nisko na masywnej podstawie, co przypomina człowieka bez nóg na jarmarku; geestdryvery – entuzjazm, torens meende te moeten zetten – kazał budować wieże, gebouwen – budynki, opgericht werden ter-eere van dezen of genen heilige – wzniesione ku czci tego czy innego świętego, duurde niet lang genoeg om ze te voleinden – nie trwał wystarczająco długo, aby je ukończyć, spits die de geloovigen naar den hemel moet wyzen – szczyt, który miał wskazywać wiernym niebo, rust, gewoonlyk een paar omgangen te laag – zazwyczaj spoczywa kilka obrotów za nisko, massieve bazis – masywna podstawa, denken doet aan den man zonder dyen op de kermis – przypomina człowieka bez nóg na jarmarku).

Alleen torentjes, kleine naaldjes op dorpskerken, zyn afgewerkt. (Tylko wieżyczki, małe igiełki na wiejskich kościołach, są ukończone; torentjes – wieżyczki, kleine naaldjes – małe igiełki, dorpskerken – wiejskie kościoły, afgewerkt – ukończone).

Het is waarlyk niet vleiend voor de westersche beschaving, dat zelden het denkbeeld om een groot werk tot-stand te brengen, zich lang genoeg heeft kunnen staande houden om dat werk voleind te zien. (To naprawdę nie jest pochlebne dla zachodniej cywilizacji, że rzadko idea stworzenia wielkiego dzieła trwała wystarczająco długo, aby zobaczyć ukończenie tego dzieła; waarlyk niet vleiend – naprawdę nie pochlebne, westersche beschaving – zachodnia cywilizacja, zelden het denkbeeld om een groot werk tot-stand te brengen – rzadko idea stworzenia wielkiego dzieła, zich lang genoeg heeft kunnen staande houden – trwała wystarczająco długo, dat werk voleind te zien – zobaczyć ukończenie tego dzieła).

Ik spreek nu niet van ondernemingen welker afwerking noodig was om de kosten te dekken. (Nie mówię teraz o przedsięwzięciach, których ukończenie było konieczne, aby pokryć koszty; ondernemingen – przedsięwzięcia, welker afwerking noodig was – których ukończenie było konieczne, kosten te dekken – pokryć koszty).

Wie juist weten wil wat ik bedoel, ga den Dom te Keulen zien. (Kto chce dokładnie wiedzieć, co mam na myśli, niech idzie zobaczyć katedrę w Kolonii; wie juist weten wil – kto chce dokładnie wiedzieć, wat ik bedoel – co mam na myśli, ga den Dom te Keulen zien – niech idzie zobaczyć katedrę w Kolonii).

Hy geve zich rekenschap van de grootsche opvatting van dat gebouw, in de ziel des bouwmeesters Gerhard von Riehl… van 't geloof in de harten des volks, dat hem in-staat stelde dat werk aantevangen en voorttezetten… van den invloed der denkbeelden die zùlk een kolos noodig hadden om als zichtbare voorstelling te dienen van het ongezien godsdienstig gevoel… en hy vergelyke deze overspanning met de richting, die eenige eeuwen later het oogenblik deed geboren worden, waarop men 't werk staakte… (Niech zda sobie sprawę z wielkiej koncepcji tego budynku, w duszy budowniczego Gerharda von Riehla… z wiary w sercach ludu, która pozwoliła mu rozpocząć i kontynuować to dzieło… z wpływu idei, które wymagały takiego kolosa, aby służyć jako widzialne przedstawienie niewidzialnego uczucia religijnego… i niech porówna to napięcie z kierunkiem, który kilka wieków później spowodował narodziny chwili, kiedy przerwano pracę…; geve zich rekenschap – zdać sobie sprawę, grootsche opvatting van dat gebouw – wielka koncepcja tego budynku, ziel des bouwmeesters Gerhard von Riehl – dusza budowniczego Gerharda von Riehla, geloof in de harten des volks – wiara w sercach ludu, in-staat stelde dat werk aantevangen en voorttezetten – pozwoliła rozpocząć i kontynuować to dzieło, invloed der denkbeelden – wpływ idei, zulke kolos – taki kolos, zichtbare voorstelling – widzialne przedstawienie, ongezien godsdienstig gevoel – niewidzialne uczucie religijne, vergelyke deze overspanning – porówna to napięcie, richting – kierunek, eenige eeuwen later – kilka wieków później, het oogenblik deed geboren worden – spowodował narodziny chwili, men 't werk staakte – przerwano pracę).

Er ligt een diepe kloof tusschen Erwin van Steinbach en onze bouwmeesters! (Jest głęboka przepaść między Erwinem von Steinbachem a naszymi budowniczymi!; diepe kloof – głęboka przepaść, tusschen Erwin van Steinbach – między Erwinem von Steinbachem, onze bouwmeesters – nasi budowniczy).

Ik weet dat men sedert jaren bezig is deze kloof te dempen. (Wiem, że od lat próbują zasypać tę przepaść; sedert jaren bezig – od lat próbują, deze kloof te dempen – zasypać tę przepaść).

Ook te Keulen bouwt men weder aan den Dom. (Również w Kolonii nadal budują katedrę; Keulen – Kolonia, bouwt men weder aan den Dom – nadal budują katedrę).

Maar zal men den afgebroken draad weer kunnen aanhechten? (Ale czy uda się ponownie połączyć przerwany wątek?; afgebroken draad – przerwany wątek, weer kunnen aanhechten – ponownie połączyć).

Zal men terugvinden in onze dagen, wat toen de kracht uitmaakte van kerkvoogd en bouwheer? (Czy w naszych czasach znajdziemy to, co wtedy stanowiło siłę kościelnego opiekuna i budowniczego?; terugvinden in onze dagen – znaleźć w naszych czasach, kracht uitmaakte van kerkvoogd en bouwheer – stanowiło siłę kościelnego opiekuna i budowniczego).

Ik geloof het niet. (Nie sądzę; ik geloof het niet – nie sądzę).

Geld zal wel te bekomen zyn, en hiervoor is steen en kalk te-koop. (Pieniądze będą dostępne, a za nie można kupić kamień i wapno; geld zal wel te bekomen zyn – pieniądze będą dostępne, steen en kalk te-koop – kamień i wapno do kupienia).

Men kan den kunstenaar betalen, die een plan ontwerpt, en den metselaar die de steenen legt. (Można zapłacić artyście, który zaprojektuje plan, i murarzowi, który położy kamienie; kunstenaar betalen – zapłacić artyście, plan ontwerpt – zaprojektuje plan, metselaar die de steenen legt – murarz, który położy kamienie).

Maar niet voor geld te-koop is 't verdwaald en toch eerbiedwaardig gevoel dat in een bouwontwerp een dichtstuk zag, een dichtstuk van graniet, dat luid sprak tot het volk, een dichtstuk in marmer, dat dáár stond als een onbewegelyk voortdurend eeuwig gebed. (Ale za pieniądze nie kupisz zagubionego, a jednak szacownego uczucia, które w projekcie budowlanym widziało poemat, poemat z granitu, który głośno przemawiał do ludu, poemat z marmuru, który stał tam jako nieruchoma, wiecznie trwająca modlitwa; niet voor geld te-koop – nie do kupienia za pieniądze, verdwaald en toch eerbiedwaardig gevoel – zagubione, a jednak szacowne uczucie, bouwontwerp – projekt budowlany, dichtstuk – poemat, dichtstuk van graniet – poemat z granitu, luid sprak tot het volk – głośno przemawiał do ludu, dichtstuk in marmer – poemat z marmuru, onbewegelyk voortdurend eeuwig gebed – nieruchoma, wiecznie trwająca modlitwa).

Op de grens tusschen Lebak en Pandeglang dan, was op zekeren morgen een ongewone beweging. (Na granicy między Lebak a Pandeglangiem pewnego ranka panowało niezwykłe poruszenie; grens tusschen Lebak en Pandeglang – granica między Lebak a Pandeglangiem, zekeren morgen – pewnego ranka, ongewone beweging – niezwykłe poruszenie).

Honderden gezadelde paarden bedekten den weg, en duizend menschen voor 't minst – wat veel was voor die plek – liepen in bedryvig wachten heen-en-weer. (Setki osiodłanych koni pokrywały drogę, a przynajmniej tysiąc ludzi – co było dużo jak na to miejsce – biegało tam i z powrotem w aktywnym oczekiwaniu; honderden gezadelde paarden – setki osiodłanych koni, bedekten den weg – pokrywały drogę, duizend menschen voor 't minst – przynajmniej tysiąc ludzi, wat veel was voor die plek – co było dużo jak na to miejsce, bedryvig wachten heen-en-weer – biegało tam i z powrotem w aktywnym oczekiwaniu).

Hier zag men de hoofden der dorpen, en de distriktshoofden uit het Lebaksche, allen met hun gevolg, en te oordeelen naar den schoonen bastert-arabier die in zyn ryk tuig op den zilveren watertrens knabbelde, was ook een hoofd van hoogeren rang op deze plaats aanwezig. (Tutaj można było zobaczyć głowy wiosek i naczelnicy dystryktów z Lebak, wszyscy z ich świtą, a sądząc po pięknym półarabie, który w bogatym uprzęży gryzł srebrne wodze, obecny był również przywódca wyższego rzędu; hoofden der dorpen – głowy wiosek, distriktshoofden uit het Lebaksche – naczelnicy dystryktów z Lebak, allen met hun gevolg – wszyscy z ich świtą, schoonen bastert-arabier – piękny półarab, ryk tuig – bogata uprząż, zilveren watertrens – srebrne wodze, hoofd van hoogeren rang – przywódca wyższego rzędu, op deze plaats aanwezig – obecny w tym miejscu).

Dit was dan ook het geval. (Tak właśnie było; dit was het geval – tak było).

De Regent van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara, had met groot gevolg Rangkas-Betoeng verlaten, en ondanks zyn hoogen ouderdom de twaalf of veertien palen afgelegd, die zyn woonplaats scheidden van de grenzen der naburige afdeeling Pandeglang. (Regent Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara, opuścił Rangkas-Betoeng z wielką świtą i mimo swojego zaawansowanego wieku przebył dwanaście lub czternaście mil, które oddzielały jego miejsce zamieszkania od granic sąsiedniego dystryktu Pandeglang; Regent van Lebak – regent Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara – Radhen Adhipatti Karta Natta Negara, groot gevolg – wielka świta, Rangkas-Betoeng verlaten – opuścił Rangkas-Betoeng, zyn hoogen ouderdom – zaawansowany wiek, twaalf of veertien palen afgelegd – przebył dwanaście lub czternaście mil, woonplaats – miejsce zamieszkania, grenzen der naburige afdeeling Pandeglang – granice sąsiedniego dystryktu Pandeglang).

Er werd een nieuwe adsistent-resident verwacht, en het gebruik, dat in Indie meer dan ergens kracht van wet heeft, wil dat de beambte die met het bestuur eener afdeeling belast is, feestelyk worde ingehaald by zyn aankomst. (Oczekiwano nowego asystenta-rezydenta, a zwyczaj, który w Indiach ma więcej mocy niż gdziekolwiek indziej, nakazuje, aby urzędnik odpowiedzialny za zarządzanie dystryktem został uroczysto przyjęty po przyjeździe; nieuwe adsistent-resident – nowy asystent-rezydent, verwacht – oczekiwano, gebruik – zwyczaj, Indie – Indie, kracht van wet – moc prawną, beambte – urzędnik, met het bestuur eener afdeeling belast – odpowiedzialny za zarządzanie dystryktem, feestelyk worde ingehaald – uroczysto przyjęty, zyn aankomst – jego przyjazd).

Ook de kontroleur, een man van middelbaren leeftyd, die sedert eenige maanden na den dood van den vorigen adsistent-resident, als eerstopvolgende in rang het bestuur had waargenomen, was daar tegenwoordig. (Również kontroler, mężczyzna w średnim wieku, który od kilku miesięcy po śmierci poprzedniego asystenta-rezydenta pełnił obowiązki kierownika, był tam obecny; kontroleur – kontroler, man van middelbaren leeftyd – mężczyzna w średnim wieku, eenige maanden na den dood – kilka miesięcy po śmierci, vorigen adsistent-resident – poprzedni asystent-rezydent, eerstopvolgende in rang – pierwszy w randze, het bestuur had waargenomen – pełnił obowiązki kierownika, daar tegenwoordig – obecny tam).

Zoodra het tydstip der komst van den nieuwen adsistent-resident bekend was, had men in-aller-yl een pendoppo doen oprichten, een tafel en eenige stoelen daarheen gebracht, en eenige ververschingen gereed gezet. (Gdy tylko znano czas przybycia nowego asystenta-rezydenta, w pośpiechu wzniesiono pendopo, przyniesiono tam stół i kilka krzeseł oraz przygotowano kilka przekąsek; tydstip der komst – czas przybycia, nieuwen adsistent-resident – nowy asystent-rezydent, bekend was – znano, in-aller-yl – w pośpiechu, pendoppo doen oprichten – wzniesiono pendopo, tafel en eenige stoelen – stół i kilka krzeseł, daarheen gebracht – przyniesiono tam, ververschingen gereed gezet – przygotowano kilka przekąsek).

In deze pendoppo wachtte de Regent met den kontroleur de aankomst van den nieuwen chef af. (W tym pendopo regent wraz z kontrolerem czekali na przybycie nowego szefa; pendoppo – pendopo, Regent met den kontroleur – regent wraz z kontrolerem, aankomst van den nieuwen chef – przybycie nowego szefa, wachtte af – czekali).

Na een hoed met breeden rand, een regenscherm, of een hollen boom, is een pendoppo zeker de eenvoudigste uitdrukking van het denkbeeld: dak. (Po kapeluszu z szerokim rondem, parasolu lub wydrążonym drzewie, pendopo jest z pewnością najprostszym wyrazem idei: dach; hoed met breeden rand – kapelusz z szerokim rondem, regenscherm – parasol, hollen boom – wydrążone drzewo, pendoppo – pendopo, eenvoudigste uitdrukking – najprostszy wyraz, denkbeeld – idea, dak – dach).

Verbeeld u vier of zes bamboezen palen in den grond geslagen, die aan de boveneinden met elkander verbonden zyn door andere bamboes, waarop een deksel is vastgehecht van de lange bladen van den waterpalm die in deze streken atap heet, en ge zult u dusdanige pendoppo kunnen voorstellen. (Wyobraź sobie cztery lub sześć wbitych w ziemię bambusowych pali, połączonych na górnych końcach innymi bambusami, na których przymocowana jest pokrywa z długich liści palmy wodnej, która w tych regionach nazywa się atap, i będziesz mógł sobie wyobrazić takie pendopo; verbeeld u – wyobraź sobie, vier of zes bamboezen palen – cztery lub sześć bambusowych pali, in den grond geslagen – wbitych w ziemię, aan de boveneinden met elkander verbonden – połączonych na górnych końcach, andere bamboes – inne bambusy, deksel vastgehecht – pokrywa przymocowana, lange bladen van den waterpalm – długie liście palmy wodnej, deze streken atap heet – w tych regionach nazywa się atap, zult u dusdanige pendoppo kunnen voorstellen – będziesz mógł sobie wyobrazić takie pendopo).

Het is, zooals ge ziet, zoo eenvoudig mogelyk, en het moest hier dan ook slechts dienen als pied à terre voor de europesche en inlandsche beambten die daar hun nieuw opperhoofd kwamen verwelkomen aan de grenzen. (Jak widzisz, jest to tak proste, jak to możliwe, i miało służyć jedynie jako pied à terre dla europejskich i miejscowych urzędników, którzy przybyli tam, aby powitać swoje nowe przełożone na granicy; eenvoudig mogelyk – tak proste, jak to możliwe, pied à terre – pied à terre, europesche en inlandsche beambten – europejscy i miejscowi urzędnicy, nieuw opperhoofd – nowy przełożony, kwamen verwelkomen – przybyli powitać, grenzen – granica).

Ik heb me niet volkomen juist uitgedrukt, toen ik den adsistent-resident het opperhoofd, ook van den Regent, noemde. (Nie wyraziłem się całkowicie precyzyjnie, kiedy nazwałem asystenta-rezydenta również przełożonym regenta; niet volkomen juist uitgedrukt – nie całkowicie precyzyjnie, adsistent-resident – asystent-rezydent, opperhoofd – przełożony, ook van den Regent – również regenta, noemde – nazwałem).

Een uitweiding over 't mechanismus van het bestuur in deze landstreken is hier, tot juist begrip van hetgeen volgen zal, noodzakelyk. (Rozwinięcie na temat mechanizmu zarządzania w tych regionach jest tutaj konieczne dla właściwego zrozumienia tego, co nastąpi; uitweiding – rozwinięcie, mechanismus van het bestuur – mechanizm zarządzania, deze landstreken – te regiony, tot juist begrip – dla właściwego zrozumienia, hetgeen volgen zal – co nastąpi, noodzakelyk – konieczne).

Het dusgenaamd Nederlandsch Indie – 't adjektief nederlandsch komt me eenigszins onnauwkeurig voor, doch 't werd officieel aangenomen14 – is, wat de verhouding van het moederland tot de bevolking aangaat, te splitsen in twee zeer verschillende hoofddeelen. (Tak zwane Indie Holenderskie – przymiotnik holenderski wydaje mi się nieco nieprecyzyjny, ale został oficjalnie przyjęty – jeśli chodzi o relacje między krajem macierzystym a ludnością, można podzielić na dwie bardzo różne główne części; dusgenaamd Nederlandsch Indie – tak zwane Indie Holenderskie, adjektief nederlandsch – przymiotnik holenderski, eenigszins onnauwkeurig – nieco nieprecyzyjny, officieel aangenomen – oficjalnie przyjęty, verhouding van het moederland tot de bevolking – relacje między krajem macierzystym a ludnością, te splitsen in twee zeer verschillende hoofddeelen – można podzielić na dwie bardzo różne główne części).

Een gedeelte bestaat uit stammen welker vorsten en vorstjes de opperheerschappy van Nederland als suzerein erkend hebben, doch waarby nog altyd het rechtstreeksch bestuur, in meer of minder mate gebleven is in handen van de ingeboren Hoofden zelf. (Jedna część składa się z plemion, których książęta uznali zwierzchnictwo Holandii jako suzerena, ale gdzie nadal bezpośrednie zarządzanie, w większym lub mniejszym stopniu, pozostaje w rękach rdzennych przywódców; gedeelte – część, bestaat uit stammen – składa się z plemion, vorsten en vorstjes – książęta, opperheerschappy van Nederland – zwierzchnictwo Holandii, suzerein erkend hebben – uznali jako suzerena, rechtstreeksch bestuur – bezpośrednie zarządzanie, meer of minder mate gebleven – w większym lub mniejszym stopniu, handen van de ingeboren Hoofden – ręce rdzennych przywódców).

Een ander gedeelte, waartoe – met een zeer kleine, wellicht maar schynbare, uitzondering – geheel Java behoort, is rechtstreeks onderworpen aan Nederland. (Inna część, do której – z bardzo małym, być może tylko pozornym, wyjątkiem – należy cała Jawa, jest bezpośrednio podporządkowana Holandii; ander gedeelte – inna część, zeer kleine, wellicht maar schynbare, uitzondering – bardzo mały, być może tylko pozorny, wyjątek, geheel Java behoort – cała Jawa, rechtstreeks onderworpen aan Nederland – bezpośrednio podporządkowana Holandii).

Van cyns of schatting of bondgenootschap is hier geen spraak. (Nie ma mowy o podatkach, daninach ani sojuszach; cyns of schatting of bondgenootschap – podatki, daniny ani sojusze, geen spraak – nie ma mowy).

De Javaan is nederlandsch onderdaan. (Jawajczyk jest holenderskim poddanym; Javaan – Jawajczyk, nederlandsch onderdaan – holenderski poddany).

De Koning van Nederland is zyn koning. (Król Holandii jest jego królem; Koning van Nederland – król Holandii, zyn koning – jego król).

De afstammelingen zyner vorige vorsten en heeren zyn nederlandsche beambten. (Potomkowie jego dawnych książąt i panów są holenderskimi urzędnikami; afstammelingen zyner vorige vorsten en heeren – potomkowie jego dawnych książąt i panów, nederlandsche beambten – holenderscy urzędnicy).

Ze worden aangesteld, verplaatst, bevorderd, door den Gouverneur-generaal die in-naam van den Koning regeert. (Są mianowani, przenoszeni, awansowani przez gubernatora generalnego, który rządzi w imieniu króla; aangesteld – mianowani, verplaatst – przenoszeni, bevorderd – awansowani, Gouverneur-generaal – gubernator generalny, in-naam van den Koning regeert – rządzi w imieniu króla).

De misdadiger wordt veroordeeld en gevonnist naar een wet die van 's Gravenhage is uitgegaan. (Przestępca jest osądzany i skazywany zgodnie z prawem, które pochodzi z Hagi; misdadiger – przestępca, veroordeeld en gevonnist – osądzany i skazywany, wet die van 's Gravenhage is uitgegaan – prawo, które pochodzi z Hagi).

De belasting die de Javaan opbrengt, vloeit in de schatkist van Nederland. (Podatek, który płaci Jawajczyk, trafia do skarbca Holandii; belasting die de Javaan opbrengt – podatek, który płaci Jawajczyk, schatkist van Nederland – skarbiec Holandii).

Van dit gedeelte slechts der nederlandsche bezittingen, dat alzoo inderdaad deel uitmaakt van het Koningryk der Nederlanden, zal in deze bladen hoofdzakelyk sprake zyn. (Z tej części tylko holenderskich posiadłości, która faktycznie stanowi część Królestwa Niderlandów, będzie głównie mowa na tych stronach; nederlandsche bezittingen – holenderskie posiadłości, deel uitmaakt van het Koningryk der Nederlanden – stanowi część Królestwa Niderlandów, zal in deze bladen hoofdzakelyk sprake zyn – będzie głównie mowa na tych stronach).

Den Gouverneur-generaal staat een Raad ter-zyde, die echter op zyn besluiten geen beslissenden invloed heeft. (Gubernator generalny ma Radę u swojego boku, która jednak nie ma decydującego wpływu na jego decyzje; Gouverneur-generaal – gubernator generalny, staat een Raad ter-zyde – ma Radę u swojego boku, geen beslissenden invloed heeft – nie ma decydującego wpływu).

Te Batavia zyn de onderscheidene bestuurstakken verdeeld in ‘departementen’ aan welker hoofd Direkteuren geplaatst zyn, die den schakel uitmaken tusschen het opperbestuur van den Gouverneur-generaal en de Residenten in de provincien. (W Batavii różne działy administracyjne są podzielone na 'departamenty', na czele których stoją Dyrektorzy, którzy stanowią ogniwo między zarządem Gubernatora Generalnego a Rezydentami w prowincjach; Batavia – Batavia, onderscheidene bestuurstakken – różne działy administracyjne, ‘departementen’ – 'departamenty', welker hoofd Direkteuren – na czele których Dyrektorzy, de Residenten in de provincien – Rezydenci w prowincjach).

By behandeling evenwel der zaken van politieken aard, wenden zich deze beambten rechtstreeks tot den Gouverneur-generaal. (Jednak w sprawach politycznych urzędnicy ci zwracają się bezpośrednio do Gubernatora Generalnego; politieken aard – sprawy polityczne, wenden zich rechtstreeks tot – zwracają się bezpośrednio do, Gouverneur-generaal – Gubernator Generalny).

De benaming Resident is herkomstig uit den tyd toen Nederland nog slechts middellyk als leenheer de bevolking beheerschte, en zich aan de hoven der nog regeerende Vorsten door Residenten liet vertegenwoordigen. (Nazwa Rezydent pochodzi z czasów, gdy Holandia kontrolowała ludność jedynie pośrednio jako senior feudalny i reprezentowała się na dworach jeszcze panujących Książąt przez Rezydentów; benaming Resident – nazwa Rezydent, herkomstig uit den tyd – pochodzi z czasów, Nederland – Holandia, middellyk als leenheer – pośrednio jako senior feudalny, de bevolking beheerschte – kontrolowała ludność, regeerende Vorsten – panujący Książęta, Residenten – Rezydenci).

Die Vorsten bestaan niet meer, en de residenten zyn, als gewestelyke Gouverneurs of Praefecten, bestuurders van landschappen geworden. (Ci Książęta już nie istnieją, a rezydenci stali się, jako gubernatorzy prowincji lub prefekci, zarządcami regionów; Vorsten bestaan niet meer – Książęta już nie istnieją, residenten – rezydenci, gewestelyke Gouverneurs of Praefecten – gubernatorzy prowincji lub prefekci, bestuurders van landschappen geworden – stali się zarządcami regionów).

Hun werkkring is veranderd, doch de naam is gebleven. (Ich zakres obowiązków się zmienił, ale nazwa pozostała; werkkring is veranderd – zakres obowiązków się zmienił, de naam is gebleven – nazwa pozostała).

Het zyn deze residenten, die eigenlyk het nederlandsch gezag tegenover de javaansche bevolking vertegenwoordigen. (To właśnie ci rezydenci faktycznie reprezentują władzę holenderską wobec ludności jawajskiej; residenten – rezydenci, nederlandsch gezag – władza holenderska, javaansche bevolking – ludność jawajska, vertegenwoordigen – reprezentują).

Het volk kent noch den Gouverneur-generaal, noch de Raden van Indie, noch de Direkteuren te Batavia. (Ludność nie zna ani Gubernatora Generalnego, ani Rad Indii, ani Dyrektorów w Batavii; het volk – ludność, noch den Gouverneur-generaal – ani Gubernatora Generalnego, Raden van Indie – Rady Indii, Direkteuren te Batavia – Dyrektorzy w Batavii).

Het kent slechts den Resident, en de beambten die onder hem het besturen. (Zna tylko Rezydenta i urzędników, którzy pod jego kierownictwem zarządzają; kent slechts den Resident – zna tylko Rezydenta, beambten die onder hem het besturen – urzędnicy, którzy pod jego kierownictwem zarządzają).

Een dusdanige residentie – er zyn er, die byna een millioen zielen bevatten – is verdeeld in drie, vier of vyf afdeelingen of regentschappen, aan welker hoofd Adsistent-Residenten geplaatst zyn. (Taka rezydencja – są takie, które liczą prawie milion dusz – jest podzielona na trzy, cztery lub pięć oddziałów lub regencji, na czele których stoją Asystenci Rezydenta; dusdanige residentie – taka rezydencja, byna een millioen zielen bevatten – liczą prawie milion dusz, verdeeld in drie, vier of vyf afdeelingen of regentschappen – podzielona na trzy, cztery lub pięć oddziałów lub regencji, aan welker hoofd Adsistent-Residenten geplaatst zyn – na czele których stoją Asystenci Rezydenta).

Onder dezen weder wordt het bestuur uitgeoefend door kontroleurs, opzieners en een tal van andere beambten die noodig zyn voor de inning der belastingen, voor het toezicht over den landbouw, voor het oprichten van gebouwen, voor de waterstaatswerken, voor de policie en voor het rechtswezen. (Pod nimi zarząd jest sprawowany przez kontrolerów, nadzorców i wielu innych urzędników, którzy są potrzebni do poboru podatków, nadzoru nad rolnictwem, budowy budynków, prac hydrotechnicznych, policji i wymiaru sprawiedliwości; onder dezen weder – pod nimi, het bestuur uitgeoefend door kontroleurs, opzieners en een tal van andere beambten – zarząd jest sprawowany przez kontrolerów, nadzorców i wielu innych urzędników, noodig zyn voor de inning der belastingen – potrzebni do poboru podatków, toezicht over den landbouw – nadzór nad rolnictwem, oprichten van gebouwen – budowy budynków, waterstaatswerken – prace hydrotechniczne, policie – policja, rechtswezen – wymiar sprawiedliwości).

In elke afdeeling staat een inlandsch hoofd van hoogen rang met den titel van Regent, den adsistent-resident ter-zyde. (W każdej sekcji jest miejscowy szef wysokiej rangi z tytułem Regenta, który stoi obok asystenta rezydenta; in elke afdeeling – w każdej sekcji, inlandsch hoofd van hoogen rang – miejscowy szef wysokiej rangi, titel van Regent – tytuł Regenta, adsistent-resident ter-zyde – stoi obok asystenta rezydenta).

Zoodanig Regent, hoewel zyn verhouding tot het bestuur en zyn werkkring geheel die is van een bezoldigd beambte, behoort altyd tot den hoogen adel des lands, en dikwyls tot de familie der vorsten die vroeger in dat landschap of in de nabuurschap onafhankelyk geregeerd hebben. (Taki Regent, chociaż jego stosunek do zarządu i zakres obowiązków jest całkowicie taki jak urzędnika na pensji, zawsze należy do wysokiej szlachty kraju i często do rodziny książąt, którzy wcześniej rządzili niezależnie w tym regionie lub sąsiedztwie; Zoodanig Regent – Taki Regent, zyn verhouding tot het bestuur – jego stosunek do zarządu, zyn werkkring – zakres obowiązków, bezoldigd beambte – urzędnik na pensji, den hoogen adel des lands – wysoka szlachta kraju, familie der vorsten – rodzina książąt, onafhankelyk geregeerd hebben – rządzili niezależnie).

Zeer staatkundig wordt alzoo gebruik gemaakt van hun alouden feodalen invloed – die in Azie over 't geheel van groot gewicht is, en by de meeste stammen als punt van godsdienst wordt aangemerkt – dewyl door het benoemen dezer hoofden tot beambten, een hierarchie wordt geschapen, aan welker spits het nederlandsch gezag staat, dat door den Gouverneur-generaal wordt uitgeoefend. (Bardzo politycznie wykorzystuje się ich dawny feudalny wpływ – który w Azji jest w ogóle bardzo ważny i w większości plemion uważany jest za punkt religijny – ponieważ mianując tych przywódców urzędnikami, tworzy się hierarchia, na czele której stoi władza holenderska, sprawowana przez Gubernatora Generalnego; Zeer staatkundig – Bardzo politycznie, gebruik gemaakt van hun alouden feodalen invloed – wykorzystuje się ich dawny feudalny wpływ, in Azie over 't geheel van groot gewicht is – w Azji jest w ogóle bardzo ważny, by de meeste stammen als punt van godsdienst wordt aangemerkt – w większości plemion uważany jest za punkt religijny, benoemen dezer hoofden tot beambten – mianując tych przywódców urzędnikami, hierarchie wordt geschapen – tworzy się hierarchia, nederlandsch gezag – władza holenderska, Gouverneur-generaal – Gubernator Generalny).

Er is niets nieuws onder de zon. (Nie ma nic nowego pod słońcem; niets nieuws onder de zon – nic nowego pod słońcem).

Werden niet de Ryks-, Mark-, Gau-, en Burggraven van het duitsche Ryk evenzoo door den Keizer aangesteld, en meestal gekozen uit de Baronnen? (Czyż nie tak samo mianowani byli hrabiowie Rzeszy, markizowie, graafowie i burmistrzowie Rzeszy Niemieckiej przez Cesarza, i zazwyczaj wybierani spośród baronów?; Ryks-, Mark-, Gau-, en Burggraven van het duitsche Ryk – hrabiowie Rzeszy, markizowie, graafowie i burmistrzowie Rzeszy Niemieckiej, evenzoo door den Keizer aangesteld – mianowani przez Cesarza, meestal gekozen uit de Baronnen – zazwyczaj wybierani spośród baronów).

Zonder uitweiding over den oorsprong des adels, die geheel in de natuur ligt, wensch ik toch plaats te geven aan de opmerking hoe in òns werelddeel en ginds in 't verre Indie, dezelfde oorzaken dezelfde gevolgen hadden. (Bez rozwodzenia się nad pochodzeniem szlachty, które całkowicie leży w naturze, chciałbym jednak zwrócić uwagę na to, jak na naszym kontynencie i tam w dalekich Indiach te same przyczyny miały te same skutki; uitweiding over den oorsprong des adels – rozwodzenie się nad pochodzeniem szlachty, geheel in de natuur ligt – całkowicie leży w naturze, wensch ik toch plaats te geven aan de opmerking – chciałbym jednak zwrócić uwagę, òns werelddeel – nasz kontynent, 't verre Indie – dalekie Indie, dezelfde oorzaken dezelfde gevolgen hadden – te same przyczyny miały te same skutki).

Een land moet op verren afstand geregeerd worden, en hiertoe zyn beambten noodig, die 't centraal gezag vertegenwoordigen. (Krajem trzeba zarządzać z daleka i do tego potrzebni są urzędnicy, którzy reprezentują władzę centralną; op verren afstand geregeerd worden – zarządzać z daleka, beambten noodig – potrzebni urzędnicy, centraal gezag vertegenwoordigen – reprezentować władzę centralną).

Onder het stelsel van militaire willekeur, kozen de Romeinen hiertoe de Praefecten, in den aanvang gewoonlyk de bevelhebbers der legioenen die 't bedoelde land hadden ten-onder gebracht. (W systemie militarnej samowoli Rzymianie wybierali do tego Prefektów, zazwyczaj dowódców legionów, którzy podbili dany kraj; stelsel van militaire willekeur – system militarnej samowoli, kozen de Romeinen hiertoe de Praefecten – Rzymianie wybierali do tego Prefektów, bevelhebbers der legioenen – dowódcy legionów, bedoelde land hadden ten-onder gebracht – podbili dany kraj).

Zulke landstreken bleven dan ook: provincien, dat is: wingewesten. (Takie regiony pozostawały prowincjami, czyli krajami podbitymi; landstreken – regiony, provincien – prowincje, wingewesten – kraje podbite).

Maar toen later het centraal gezag des duitschen Ryks behoefte voelde, eenig ver gelegen volk aan zich te binden op andere wyze dan door stoffelyk overwicht alleen, zoodra een verwyderde streek werd beschouwd als door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten tot het Ryk te behooren, deed zich de noodzakelykheid gevoelen, iemand met de leiding der zaken te belasten, die in dat land te-huis behoorde niet alleen, maar door zyn stand boven zyn medeburgers in die streken verheven was, opdat de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers, gemakkelyk werde door de samengaande neiging tot onderwerping aan hem die met de uitvoering dezer bevelen belast was. (Jednak później, gdy władza centralna Cesarstwa Niemieckiego poczuła potrzebę związania ze sobą odległych ludów w inny sposób niż tylko przez przewagę materialną, gdy tylko odległy region został uznany za należący do Cesarstwa ze względu na wspólne pochodzenie, język i zwyczaje, pojawiła się konieczność powierzenia kierowania sprawami komuś, kto nie tylko był rodowitym mieszkańcem tego kraju, ale także przewyższał swoich współobywateli w tych regionach pozycją, aby posłuszeństwo wobec rozkazów Cesarza było łatwe dzięki wspólnej chęci podporządkowania się temu, kto został obarczony wykonaniem tych rozkazów; centraal gezag des duitschen Ryks – władza centralna Cesarstwa Niemieckiego, eenig ver gelegen volk – odległe ludy, aan zich te binden – związania ze sobą, stoffelyk overwicht – przewaga materialna, verwyderde streek – odległy region, door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten – wspólne pochodzenie, język i zwyczaje, leiding der zaken – kierowanie sprawami, iemand met de leiding der zaken te belasten – powierzenia kierowania sprawami komuś, in dat land te-huis behoorde – rodowity mieszkaniec tego kraju, stand boven zyn medeburgers – przewyższał swoich współobywateli, de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers – posłuszeństwo wobec rozkazów Cesarza, samengaande neiging tot onderwerping – wspólna chęć podporządkowania się, de uitvoering dezer bevelen belast was – wykonanie tych rozkazów).

Hierdoor werden dan tevens geheel of gedeeltelyk de uitgaven vermeden, voor een staand leger ten-laste der algemeene staatskas, of, zooals meestal geschiedde, ten-laste van de gewesten zelf, die door zoodanig leger moesten bewaakt worden. (W ten sposób unikano również całkowicie lub częściowo wydatków na stałą armię obciążających ogólny skarbiec państwa, lub, jak to zwykle bywało, na koszt samych regionów, które musiały być strzeżone przez taką armię; uitgaven vermeden – unikano wydatków, staand leger – stała armia, ten-laste der algemeene staatskas – obciążających ogólny skarbiec państwa, ten-laste van de gewesten zelf – na koszt samych regionów, zoodanig leger moesten bewaakt worden – musiały być strzeżone przez taką armię).

Zoo werden de eerste Graven gekozen uit de Baronnen des lands, en strikt genomen is dus 't woord graaf geen adellyke titel, doch slechts de benaming van een met zeker ambt belasten persoon. (Tak więc pierwsi Hrabowie byli wybierani spośród Baronów kraju, a ściśle rzecz biorąc, słowo hrabia nie jest tytułem szlacheckim, ale jedynie określeniem osoby obarczonej pewnym urzędem; eerste Graven – pierwsi Hrabowie, gekozen uit de Baronnen des lands – wybierani spośród Baronów kraju, 't woord graaf – słowo hrabia, geen adellyke titel – nie jest tytułem szlacheckim, benaming van een met zeker ambt belasten persoon – określenie osoby obarczonej pewnym urzędem).

Ik geloof dan ook dat in de middeleeuwen de meening gold, dat de duitsche Keizer wel 't recht had, graven, d.i. landschapsbestuurders, en hertogen, d.i. heiraanvoerders, te benoemen, doch dat de Baronnen beweerden, wat hun geboorte aangaat, aan den Keizer gelyk te zyn en alleen van God aftehangen, behoudens de verplichting den Keizer te dienen, voor-zoo-ver deze met hun toestemming, en uit hun midden gekozen was. (Uważam zatem, że w średniowieczu panowało przekonanie, iż cesarz niemiecki miał prawo mianować hrabiów, tj. zarządców regionów, i książąt, tj. dowódców wojskowych, ale baronowie twierdzili, że z urodzenia są równi cesarzowi i zależą tylko od Boga, z obowiązkiem służenia cesarzowi, o ile został wybrany za ich zgodą i spośród nich; middeleeuwen – średniowiecze, meening gold – panowało przekonanie, duitsche Keizer – cesarz niemiecki, graven – hrabiów, landschapsbestuurders – zarządców regionów, hertogen – książąt, heiraanvoerders – dowódców wojskowych, baronnen – baronowie, hun geboorte aangaat – z urodzenia, den Keizer gelyk te zyn – równi cesarzowi, alleen van God aftehangen – zależą tylko od Boga, verplichting den Keizer te dienen – obowiązkiem służenia cesarzowi, met hun toestemming – za ich zgodą, uit hun midden gekozen was – spośród nich).

Een graaf bekleedde een ambt waartoe hem de Keizer had geroepen. Een baron beschouwde zich als baron ‘door de genade Gods’. (Hrabia piastował urząd, do którego powołał go cesarz. Baron uważał się za barona 'z łaski Bożej'; graaf bekleedde een ambt – hrabia piastował urząd, de Keizer had geroepen – cesarz powołał, baron beschouwde zich als baron ‘door de genade Gods’ – baron uważał się za barona 'z łaski Bożej').

De graven vertegenwoordigden den Keizer, en voerden als zoodanig diens banier, d.i. den Standaard van het Ryk. (Hrabowie reprezentowali cesarza i jako tacy nosili jego sztandar, tj. sztandar Rzeszy; graven vertegenwoordigden den Keizer – hrabowie reprezentowali cesarza, diens banier – jego sztandar, Standaard van het Ryk – sztandar Rzeszy).

Een baron bracht volk op de been onder zyn eigen vaan, als baanderheer. (Baron mobilizował lud pod swoim własnym sztandarem, jako pan chorągwi; baron bracht volk op de been – baron mobilizował lud, eigen vaan – własny sztandar, baanderheer – pan chorągwi).

De omstandigheid nu, dat graven en hertogen gewoonlyk uit de baronnen werden gekozen, bracht te-weeg dat zy het gewicht hunner betrekking in de schaal legden by den invloed dien zy aan hun geboorte ontleenden, en hieruit schynt later, vooral toen men aan de erfelykheid dezer betrekkingen was gewoon geraakt, de voorrang ontstaan te zyn, dien deze titels hadden boven dien van baron. (Okoliczność, że hrabiowie i książęta zazwyczaj byli wybierani spośród baronów, spowodowała, że przywiązywali oni wagę do swoich stanowisk zgodnie z wpływem, jaki wynikał z ich urodzenia, i z tego wynika, że później, zwłaszcza gdy przyzwyczajono się do dziedziczności tych stanowisk, powstała przewaga tych tytułów nad tytułem barona; omstandigheid – okoliczność, graven en hertogen gewoonlyk uit de baronnen werden gekozen – hrabiowie i książęta zazwyczaj byli wybierani spośród baronów, gewicht hunner betrekking in de schaal legden – przywiązywali wagę do swoich stanowisk, invloed dien zy aan hun geboorte ontleenden – wpływ wynikający z ich urodzenia, erfelykheid dezer betrekkingen – dziedziczność tych stanowisk, voorrang ontstaan te zyn – powstała przewaga, boven dien van baron – nad tytułem barona).

Nog heden-ten-dage zou menige vryheerlyke familie – zonder keizerlyk of koninklyk patent, dat is een zoodanige familie, die haren adel afleidt van het ontstaan des lands, die altyd van adel was omdat ze van adel was – autochthoon – een verheffing tot den gravenstand, als derogeerend afwyzen. (Nawet dzisiaj wiele rodzin wolnych panów – bez patentu cesarskiego lub królewskiego, tj. takich rodzin, które wywodzą swoje szlachectwo od początków kraju, które zawsze były szlachetne, ponieważ były szlachetne – autochtoniczne – odrzuciłoby nadanie tytułu hrabiowskiego jako poniżające; heden-ten-dage – dzisiaj, vryheerlyke familie – rodziny wolnych panów, keizerlyk of koninklyk patent – patent cesarski lub królewski, afleidt van het ontstaan des lands – wywodzi swoje szlachectwo od początków kraju, **altyd van adel was omdat ze van adel was** – zawsze były szlachetne, ponieważ były szlachetne, autochthoon – autochtoniczne, verheffing tot den gravenstand – nadanie tytułu hrabiowskiego, derogeerend afwyzen – odrzuciłoby jako poniżające).

Er zyn voorbeelden van. (Są na to przykłady; voorbeelden – przykłady).

De personen die met het bestuur van zoodanig graafschap belast waren, trachtten natuurlyk van den Keizer te verkrygen dat hun zoons, of, by-gebreke daarvan, andere bloedverwanten, hen in hun betrekking zouden opvolgen. (Osoby obarczone zarządzaniem takim hrabstwem naturalnie starały się uzyskać od cesarza zgodę, aby ich synowie lub, w ich braku, inni krewni, zastąpili ich na tym stanowisku; bestuur van zoodanig graafschap belast – zarządzanie takim hrabstwem, natuurlyk trachtten – naturalnie starały się, den Keizer te verkrygen – uzyskać od cesarza, zoons of andere bloedverwanten – synowie lub inni krewni, hen in hun betrekking zouden opvolgen – zastąpili ich na tym stanowisku).

Dit geschiedde dan ook gewoonlyk, schoon ik niet geloof dat ooit het recht op deze opvolging organisch is erkend geworden, althans wat deze beambten in de Nederlanden aangaat, by-voorbeeld, de graven van Holland, Zeeland, Henegouwen of Vlaanderen, de hertogen van Brabant, Gelderland, enz. (To działo się zwykle, chociaż nie wierzę, że kiedykolwiek prawo do tej sukcesji zostało organicznie uznane, przynajmniej jeśli chodzi o tych urzędników w Niderlandach, na przykład hrabiów Holandii, Zelandii, Hainaut czy Flandrii, książąt Brabancji, Geldrii itp.; geschiedde – działo się, gewoonlyk – zwykle, schoon – chociaż, geloof – wierzę, recht – prawo, opvolging – sukcesja, organisch erkend – organicznie uznane (organisch – organicznie, erkend – uznane), beambten – urzędnicy, graven – hrabiów, hertogen – książąt).

Het was in den beginne een gunst, weldra een gewoonte, en ten-slotte een noodzakelykheid, maar nooit werd deze erfelykheid wet. (Na początku była to przysługa, potem zwyczaj, a ostatecznie konieczność, ale nigdy ta dziedziczność nie stała się prawem; beginne – początek, gunst – przysługa, gewoonte – zwyczaj, noodzakelykheid – konieczność, erfelykheid – dziedziczność, wet – prawo).

Nagenoeg op gelyke wyze – wat de keus der personen aangaat, daar hier geen spraak is van gelykheid in werkkring, hoewel ook in dit opzicht zekere overeenstemming in 't oog valt – staat aan het hoofd eener afdeeling op Java, een inlandsch beambte die den hem door het gouvernement gegeven rang met zyn autochthoonen invloed verbindt, om aan den europeschen ambtenaar die 't nederlandsch gezag vertegenwoordigt, het bestuur gemakkelyk te maken. (Prawie w ten sam sposób – co do wyboru osób, ponieważ tutaj nie ma mowy o równości w pracy, chociaż także pod tym względem zauważalna jest pewna zgodność – na czele działu na Jawie stoi miejscowy urzędnik, który łączy nadaną mu przez rząd rangę z jego autochtonicznym wpływem, aby ułatwić zarządzanie europejskiemu urzędnikowi reprezentującemu władzę niderlandzką; nagenoeg – prawie, gelyke wyze – w ten sam sposób, keus – wybór, personen – osób, gelykheid – równość, werkkring – praca (werk – praca, kring – krąg), opzicht – wzgląd, overeenstemming – zgodność (overeen – nad, stemming – zgoda), hoofd – na czele, afdeeling – dział, inlandsch beambte – miejscowy urzędnik (inlandsch – miejscowy, beambte – urzędnik), gouvernement – rząd, rang – ranga, autochthoonen invloed – autochtoniczny wpływ (autochthoon – autochtoniczny, invloed – wpływ), europeschen ambtenaar – europejski urzędnik, nederlandsch gezag – władza niderlandzka, bestuur – zarządzanie, gemakkelyk – łatwy).

Ook hier is de erfelykheid, zonder door een wet vastgesteld te zyn, tot een gewoonte geworden. (Tutaj także dziedziczność, choć nie ustanowiona prawnie, stała się zwyczajem; erfelykheid – dziedziczność, wet – prawo, vastgesteld – ustanowiona (vast – stały, gesteld – ustanowiony), gewoonte – zwyczaj).

Reeds by het leven van den Regent is deze zaak meestal geregeld, en 't geldt als een belooning voor dienstyver en trouw, indien men hem de toezegging geeft dat hy in zyn betrekking door zyn zoon zal worden opgevolgd. (Już za życia regenta ta sprawa jest zwykle załatwiona, i jest to traktowane jako nagroda za gorliwość i wierność w służbie, jeśli obieca mu się, że na jego stanowisku zastąpi go syn; reeds – już, leven – życie, Regent – regent, zaak – sprawa, meestal – zwykle, geregeld – załatwiona, belooning – nagroda, dienstyver – gorliwość w służbie (dienst – służba, yver – gorliwość), trouw – wierność, toezegging – obietnica, betrekking – stanowisko, opgevolgd – zastąpiony).

Er moeten al zeer gewichtige redenen bestaan, voor er van dezen regel wordt afgeweken, en waar dit het geval wezen mocht, kiest men toch gewoonlyk den opvolger uit de leden van dezelfde familie. (Musi istnieć bardzo ważne powody, aby odstąpić od tej reguły, a gdyby miało to miejsce, zwykle wybiera się następcę spośród członków tej samej rodziny; gewichtige redenen – ważne powody (gewicht – waga, redenen – powody), regel – reguła, afgeweken – odstąpić (af – od, geweken – odstąpić), opvolger – następca, leden – członkowie, familie – rodzina).

De verhouding tusschen europesche ambtenaren, en dusdanige hooggeplaatste javaansche grooten, is van zeer kieschen aard. (Relacje między europejskimi urzędnikami a tak wysoko postawionymi jawajskimi dostojnikami są bardzo delikatne; verhouding – relacje, tusschen – między, europesche ambtenaren – europejscy urzędnicy (europesche – europejscy, ambtenaren – urzędnicy), dusdanige hooggeplaatste – tak wysoko postawieni (dusdanige – tak, hooggeplaatste – wysoko postawieni), javaansche grooten – jawajscy dostojnicy (javaansche – jawajscy, grooten – dostojnicy), kieschen aard – delikatne (kieschen – delikatne, aard – natura)).

De adsistent-resident eener afdeeling is de verantwoordelyke persoon. (Asystent-rezydent działu jest osobą odpowiedzialną; adsistent-resident – asystent-rezydent, afdeeling – dział, verantwoordelyke persoon – osoba odpowiedzialna (verantwoordelyk – odpowiedzialny, persoon – osoba)).

Hy heeft zyn instruktien, en wordt verondersteld het hoofd der afdeeling te zyn. (On ma swoje instrukcje i jest uważany za głowę działu; instruktien – instrukcje, verondersteld – uważany (ver – za, ondersteld – uważany), hoofd der afdeeling – głowa działu (hoofd – głowa, afdeeling – dział)).

Dit belet echter niet dat de Regent, door plaatselyke kennis, door geboorte, door invloed op de bevolking, door geldelyke inkomsten en hiermede overeenstemmende levenswyze, ver boven hem verheven is. (To jednak nie przeszkadza, że regent, dzięki lokalnej wiedzy, pochodzeniu, wpływowi na ludność, dochodom i zgodnemu z nimi stylowi życia, jest znacznie wyżej postawiony; belet – przeszkadza, Regent – regent, plaatselyke kennis – lokalna wiedza (plaatselyke – lokalna, kennis – wiedza), geboorte – pochodzenie, invloed op de bevolking – wpływ na ludność (invloed – wpływ, bevolking – ludność), geldelyke inkomsten – dochody (geldelyke – pieniężne, inkomsten – dochody), overeenstemmende levenswyze – zgodny styl życia (overeenstemmende – zgodny, levenswyze – styl życia), ver boven hem verheven – znacznie wyżej postawiony (ver – daleko, verheven – podniesiony)).

Bovendien is de Regent, als vertegenwoordiger van 't javaansch element eener landstreek, en verondersteld wordende te spreken uit naam der honderd- of meer duizend zielen, die zyn regentschap bevolken, ook in de oogen van 't Gouvernement een veel belangryker persoon, dan de eenvoudige europesche beambte, wiens ontevredenheid niet behoeft gevreesd te worden, daar men voor hem vele anderen in de plaats bekomen kan, terwyl de minder goede stemming van een Regent wellicht de kiem zou kunnen worden van beroering of opstand. (Ponadto regent, jako przedstawiciel jawajskiego elementu regionu, który rzekomo mówi w imieniu setek tysięcy dusz, które zamieszkują jego regencję, jest również w oczach rządu o wiele ważniejszą osobą niż prosty europejski urzędnik, którego niezadowolenia nie trzeba się obawiać, ponieważ można go łatwo zastąpić, podczas gdy gorszy nastrój regenta może być zarzewiem niepokoju lub buntu; bovendien – ponadto, vertegenwoordiger – przedstawiciel, javaansch element eener landstreek – jawajski element regionu (javaansch – jawajski, element – element, landstreek – region), verondersteld wordende – rzekomo (verondersteld – przypuszczalny, wordende – będący), uit naam der – w imieniu (uit – z, naam – imię), duizend zielen – tysiąc dusz (duizend – tysiąc, zielen – dusze), regentschap bevolken – zamieszkiwać regencję (regentschap – regencja, bevolken – zamieszkiwać), oogen van 't Gouvernement – oczy rządu (oogen – oczy, Gouvernement – rząd), belangryker persoon – ważniejsza osoba (belangryker – ważniejszy, persoon – osoba), eenvoudige europesche beambte – prosty europejski urzędnik (eenvoudige – prosty, europesche – europejski, beambte – urzędnik), ontevredenheid – niezadowolenie, behoeft gevreesd – potrzeba obawiać się (behoeft – potrzeba, gevreesd – obawiać się), vele anderen in de plaats bekomen – wielu innych na jego miejsce (vele – wielu, anderen – inni, plaats – miejsce, bekomen – dostać), minder goede stemming – gorszy nastrój (minder – mniej, goede – dobry, stemming – nastrój), kiem van beroering of opstand – zarzewie niepokoju lub buntu (kiem – zarzewie, beroering – niepokój, opstand – bunt)).

Uit dit alles vloeit dus de vreemde omstandigheid voort, dat eigenlyk de mindere den meerdere beveelt. (Z tego wszystkiego wynika dziwna okoliczność, że właściwie to niższy rozkazuje wyższemu; vloeit voort – wynika (vloeit – płynie, voort – naprzód), vreemde omstandigheid – dziwna okoliczność (vreemde – dziwna, omstandigheid – okoliczność), eigenlyk – właściwie, mindere – niższy, meerdere – wyższy, beveelt – rozkazuje).

De adsistent-resident gelast den Regent, hem opgaven te doen. (Asystent-rezydent zleca regentowi wykonanie zadań; adsistent-resident – asystent-rezydent, gelast – zleca, Regent – regent, opgaven te doen – wykonanie zadań (opgaven – zadania, doen – robić)).

Hy gelast hem, volk te zenden tot het arbeiden aan bruggen en wegen. (On zleca mu wysłanie ludzi do pracy przy mostach i drogach; gelast – zleca, volk te zenden – wysłanie ludzi (volk – ludzie, zenden – wysłać), arbeiden aan bruggen en wegen – praca przy mostach i drogach (arbeiden – praca, bruggen – mosty, wegen – drogi)).

Hy gelast hem, belastingen te doen innen. (On zleca mu zbieranie podatków; gelast – zleca, belastingen te doen innen – zbieranie podatków (belastingen – podatki, innen – zbierać)).

Hy roept hem op, zitting te nemen in den landraad, waarin hy adsistent-resident voorzit. (Wzywa go do zasiadania w radzie krajowej, której przewodniczy jako asystent-rezydent; roept hem op – wzywa go (roept – wzywa, op – na), zitting te nemen – zasiadanie (zitting – zasiadanie, nemen – brać), landraad – rada krajowa (land – kraj, raad – rada), voorzit – przewodniczy (voor – przed, zit – siedzi)).

Hy berispt hem, waar hy schuldig is aan plichtverzuim. (Upomina go, gdy jest winny zaniedbania obowiązków; berispt – upomina, schuldig – winny, plichtverzuim – zaniedbanie obowiązków (plicht – obowiązek, verzuim – zaniedbanie)).

Deze zeer eigenaardige verhouding wordt alleen mogelyk gemaakt door uiterst beleefde vormen, die evenwel noch hartelykheid, noch, waar 't noodig blyken mocht, strengheid behoeven uittesluiten. (Te bardzo specyficzne relacje są możliwe tylko dzięki niezwykle uprzejmym formom, które jednak nie wykluczają ani serdeczności, ani, gdy jest to konieczne, surowości; zeer eigenaardige verhouding – bardzo specyficzne relacje (zeer – bardzo, eigenaardige – specyficzne, verhouding – relacje), mogelyk gemaakt – możliwe (mogelyk – możliwy, gemaakt – zrobiony), uiterst beleefde vormen – niezwykle uprzejme formy (uiterst – niezwykle, beleefde – uprzejmy, vormen – formy), hartelykheid – serdeczność, noodig blyken mocht – konieczne (noodig – konieczne, blyken – wydawać się, mocht – móc), strengheid – surowość, behoeven uittesluiten – wykluczać (behoeven – potrzebować, uittesluiten – wykluczać)).

Ik geloof dat de toon die in deze verhouding heerschen moet, vry wel wordt aangegeven in 't officieel voorschrift dienaangaande: de europesche ambtenaar hebbe den inlandschen beambte die hem ter-zyde staat, te behandelen als zyn jonger broeder. (Wierzę, że ton, który powinien panować w tych relacjach, jest dobrze określony w oficjalnym przepisie: europejski urzędnik powinien traktować miejscowego urzędnika, który mu pomaga, jak młodszego brata; toon – ton, verhouding heerschen moet – powinien panować w relacjach (verhouding – relacje, heerschen – panować, moet – musi), aangegeven in 't officieel voorschrift – określony w oficjalnym przepisie (aangegeven – określony, officieel – oficjalny, voorschrift – przepis), europesche ambtenaar – europejski urzędnik (europesche – europejski, ambtenaar – urzędnik), inlandschen beambte – miejscowy urzędnik (inlandschen – miejscowy, beambte – urzędnik), ter-zyde staat – pomaga (ter-zyde – na boku, staat – stoi), jongere broeder – młodszy brat (jongere – młodszy, broeder – brat)).

Maar hy vergete niet dat deze jonger broeder by de ouders zeer bemind – of gevreesd – is, en dat, by voorkomend geschil, zyn meerdere jaren zouden worden in rekening gebracht als beweegreden om hem euvel te nemen dat hy zyn jonger broeder niet met meer inschikkelykheid of takt behandelde. (Ale niech nie zapomni, że ten młodszy brat jest bardzo kochany – lub budzi strach – u rodziców, i że w przypadku sporu, jego starsze lata będą brane pod uwagę jako powód, by mieć do niego żal, że nie traktował młodszego brata z większą elastycznością lub taktem; vergete niet – nie zapomni (vergete – zapomnieć, niet – nie), jonger broeder – młodszy brat (jonger – młodszy, broeder – brat), ouders – rodzice, bemind of gevreesd – kochany lub budzący strach (bemind – kochany, gevreesd – budzący strach), by voorkomend geschil – w przypadku sporu (by – przez, voorkomend – występujący, geschil – spór), meerdere jaren – starsze lata (meerdere – starsze, jaren – lata), rekening gebracht – brane pod uwagę (rekening – uwaga, gebracht – przynieść), beweegreden – powód (beweeg – ruch, reden – powód), euvel nemen – mieć żal (euvel – żal, nemen – brać), inschikkelykheid of takt – elastyczność lub takt (inschikkelykheid – elastyczność, takt – takt), behandelde – traktował).

De aangeboren hoffelykheid van den javaanschen groote – zelfs de geringe Javaan is veel beleefder dan zyn europesche standgenoot – maakt evenwel deze schynbaar moeielyke verhouding dragelyker dan ze anders wezen zou. (Wrodzona uprzejmość jawajskiego dostojnika – nawet prosty Jawajczyk jest dużo bardziej uprzejmy niż jego europejski odpowiednik – sprawia jednak, że te pozornie trudne relacje są łatwiejsze niż by się wydawało; aangeboren hoffelykheid – wrodzona uprzejmość (aangeboren – wrodzony, hoffelykheid – uprzejmość), javaanschen groote – jawajski dostojnik (javaanschen – jawajski, groote – dostojnik), geringe Javaan – prosty Jawajczyk (geringe – prosty, Javaan – Jawajczyk), beleefder – bardziej uprzejmy, zyn europesche standgenoot – jego europejski odpowiednik (zyn – jego, europesche – europejski, standgenoot – odpowiednik), schynbaar moeielyke verhouding – pozornie trudne relacje (schynbaar – pozornie, moeielyke – trudne, verhouding – relacje), dragelyker – łatwiejsze, wezen zou – by się wydawało (wezen – być, zou – by)).

De Europeaan zy wel-opgevoed en kiesch, hy gedrage zich met vriendelyke waardigheid, en kan dan zeker zyn dat de Regent van zyn kant hem 't bestuur gemakkelyk maken zal. (Europejczyk powinien być dobrze wychowany i uprzejmy, zachowywać się z przyjazną godnością i wtedy może być pewien, że regent z jego strony ułatwi mu zarządzanie; Europeaan – Europejczyk, wel-opgevoed en kiesch – dobrze wychowany i uprzejmy (wel-opgevoed – dobrze wychowany, kiesch – uprzejmy), vriendelyke waardigheid – przyjazna godność (vriendelyke – przyjazna, waardigheid – godność), bestuur gemakkelyk maken – ułatwić zarządzanie (bestuur – zarządzanie, gemakkelyk – łatwy, maken – zrobić)).

Het stuitend bevelen, in verzoekenden vorm geuit, wordt met stiptheid nagekomen. (Natrętne rozkazy, wyrażone w formie prośby, są wykonywane z dokładnością; stuitend bevelen – natrętne rozkazy (stuitend – natrętne, bevelen – rozkazy), verzoekenden vorm geuit – wyrażone w formie prośby (verzoekenden – proszący, vorm – forma, geuit – wyrażony), stiptheid nagekomen – wykonywane z dokładnością (stiptheid – dokładność, nagekomen – wykonane)).

Het verschil in stand, geboorte, rykdom, wordt uitgewischt door den Regent zelf, die den Europeaan, als vertegenwoordiger des Konings van Nederland, tot zich opheft, en ten-slotte is een verhouding die, oppervlakkig beschouwd, botsing moest te weeg brengen, zeer dikwyls de bron van een aangenaam verkeer. (Różnica w pozycji, pochodzeniu, bogactwie jest zaciera przez samego regenta, który wynosi Europejczyka, jako przedstawiciela króla Holandii, do siebie, i ostatecznie jest to relacja, która, powierzchownie rzecz biorąc, musiała powodować konflikty, ale bardzo często jest źródłem przyjemnych kontaktów; verschil in stand, geboorte, rykdom – różnica w pozycji, pochodzeniu, bogactwie (verschil – różnica, stand – pozycja, geboorte – pochodzenie, rykdom – bogactwo), uitgewischt – zacierany, vertegenwoordiger des Konings van Nederland – przedstawiciel króla Holandii (vertegenwoordiger – przedstawiciel, Konings – król, Nederland – Holandia), tot zich opheft – wynosi do siebie (tot – do, opheft – wynosić), ten-slotte – ostatecznie, oppervlakkig beschouwd – powierzchownie rzecz biorąc (oppervlakkig – powierzchownie, beschouwd – rozważany), botsing – konflikt, zeer dikwyls – bardzo często (zeer – bardzo, dikwyls – często), bron van een aangenaam verkeer – źródło przyjemnych kontaktów (bron – źródło, aangenaam – przyjemny, verkeer – kontakt)).

Ik zeide dat dusdanige Regenten ook door rykdom den voorrang hadden boven den europeschen ambtenaar, en dit is natuurlyk. (Powiedziałem, że tacy regenci również przez bogactwo mieli przewagę nad europejskim urzędnikiem, i jest to naturalne; zeide – powiedziałem, dusdanige Regenten – tacy regenci (dusdanige – tacy, Regenten – regenci), rykdom den voorrang – przewaga bogactwa (rykdom – bogactwo, voorrang – przewaga), europeschen ambtenaar – europejski urzędnik, natuurlyk – naturalne).

De Europeaan, als hy geroepen wordt tot het besturen eener provincie die in oppervlakte met vele duitsche hertogdommen gelyk staat, is gewoonlyk iemand van middelbaren of meer dan middelbaren leeftyd, gehuwd en vader. (Europejczyk, gdy zostaje powołany do zarządzania prowincją, która powierzchniowo odpowiada wielu niemieckim księstwom, jest zwykle osobą w średnim lub starszym wieku, żonaty i ojciec; Europeaan – Europejczyk, geroepen wordt – zostaje powołany (geroepen – powołany, wordt – być), besturen eener provincie – zarządzanie prowincją (besturen – zarządzanie, provincie – prowincja), oppervlakte met vele duitsche hertogdommen – powierzchniowo odpowiada wielu niemieckim księstwom (oppervlakte – powierzchnia, duitsche – niemieckie, hertogdommen – księstwa), gewoonlyk – zwykle, middelbaren of meer dan middelbaren leeftyd – w średnim lub starszym wieku (middelbaren – średni, leeftyd – wiek), gehuwd en vader – żonaty i ojciec (gehuwd – żonaty, vader – ojciec)).

Hy bekleedt een ambt om den broode. (On pełni funkcję dla zarobku; bekleedt een ambt – pełni funkcję (bekleedt – pełni, ambt – funkcja), om den broode – dla zarobku (broode – chleb)).

Zyn inkomsten zyn juist voldoende, en zelfs vaak niet voldoende, om aan de zynen het noodige te verschaffen. (Jego dochody są ledwo wystarczające, a nawet często niewystarczające, aby zapewnić swoim bliskim to, co niezbędne; inkomsten – dochody, juist voldoende – ledwo wystarczające (juist – ledwo, voldoende – wystarczające), vaak niet voldoende – często niewystarczające (vaak – często, niet – nie, voldoende – wystarczające), zynen – bliscy, noodige te verschaffen – zapewnić to, co niezbędne (noodige – niezbędne, verschaffen – zapewnić)).

De Regent is: Tommongong, Adhipatti, jazelfs Pangerang, d.i. Javaansch prins. (Regent jest: Tommongongiem, Adhipattim, a nawet Pangerangiem, tj. jawajskim księciem; Regent – regent, Tommongong, Adhipatti, Pangerang – tytuły, Javaansch prins – jawajski książę (Javaansch – jawajski, prins – książę)).

De vraag is voor hem niet dat hy leve, hy moet zóó leven als 't volk gewoon is dit te zien van zyn aristokratie. (Dla niego nie chodzi o to, aby żyć, musi żyć tak, jak lud zwykł widzieć to u swojej arystokracji; vraag – pytanie, leve – żyć, zóó leven als 't volk – żyć tak, jak lud (leven – żyć, volk – lud), gewoon is dit te zien – zwykł to widzieć (gewoon – zwykły, zien – widzieć), aristokratie – arystokracja).

Waar de Europeaan een huis bewoont, is dikwyls zyn verblyf een Kratoon, met vele huizen en dorpen daarin. (Podczas gdy Europejczyk mieszka w domu, jego siedziba jest często Kratoonem, z wieloma domami i wioskami w środku; Europeaan – Europejczyk, huis bewoont – mieszka w domu (huis – dom, bewoont – mieszka), verblyf – siedziba, Kratoon – Kratoon, huizen en dorpen – domy i wioski (huizen – domy, dorpen – wioski)).

Waar de Europeaan ééne vrouw heeft met drie, vier, kinderen, onderhoudt hy een tal van vrouwen met wat daarby behoort. (Podczas gdy Europejczyk ma jedną żonę i troje, czworo dzieci, on utrzymuje wiele żon z całym ich otoczeniem; Europeaan – Europejczyk, ééne vrouw – jedna żona (ééne – jedna, vrouw – żona), drie, vier, kinderen – troje, czworo dzieci (drie – troje, vier – czworo, kinderen – dzieci), onderhoudt – utrzymuje, tal van vrouwen – wiele żon (tal – wiele, vrouwen – żony), daarby behoort – całe ich otoczenie (daarby – z nimi, behoort – należy)).

Waar de Europeaan uitrydt, gevolgd door eenige beambten, niet meer dan er by zyn inspektiereis noodig zyn tot het geven van inlichtingen onder-weg, wordt de Regent vergezeld door de honderden die tot het gevolg behooren, dat in de oogen des volks onafscheidelyk is van zyn hoogen rang. (Podczas gdy Europejczyk wyjeżdża, śledzony przez kilku urzędników, nie więcej niż potrzeba podczas jego inspekcji, aby udzielać informacji po drodze, regentowi towarzyszą setki ludzi, które należą do jego świty, co w oczach ludu jest nierozerwalne od jego wysokiej rangi; Europeaan – Europejczyk, uitrydt – wyjeżdża (uit – na, rydt – jeździć), gevolgd door eenige beambten – śledzony przez kilku urzędników (gevolgd – śledzony, eenige – kilku, beambten – urzędników), zyn inspektiereis – jego inspekcja (zyn – jego, inspektiereis – inspekcja), noodig zyn – potrzebne (noodig – potrzebne, zyn – być), inlichtingen onder-weg – informacje po drodze (inlichtingen – informacje, onder-weg – po drodze), Regent vergezeld door de honderden – regentowi towarzyszą setki (Regent – regent, vergezeld – towarzyszyć, honderden – setki), tot het gevolg behooren – należeć do jego świty (gevolg – świta, behooren – należeć), oogen des volks – oczy ludu (oogen – oczy, volks – lud), onafscheidelyk – nierozerwalne (onafscheidelyk – nierozerwalne), zyn hoogen rang – jego wysoka ranga (zyn – jego, hoogen – wysoki, rang – ranga)).

De Europeaan leeft burgerlyk, de Regent leeft – of wordt verondersteld te leven – als een vorst. (Europejczyk żyje po mieszczańsku, regent żyje – lub jest uważany za żyjącego – jak książę; Europeaan – Europejczyk, leeft burgerlyk – żyje po mieszczańsku (leeft – żyje, burgerlyk – mieszczański), Regent leeft – regent żyje (Regent – regent, leeft – żyje), verondersteld te leven – uważany za żyjącego (verondersteld – przypuszczalny, te – do, leven – żyć), vorst – książę).

Doch dit alles moet betaald worden. (Ale to wszystko musi być opłacone; doch – ale, moet betaald worden – musi być opłacone (moet – musi, betaald – opłacone, worden – być)).

Het nederlandsch bestuur dat zich op den invloed van die Regenten gegrondvest heeft, weet dit, en niets is dus natuurlyker dan dat het hun inkomsten heeft opgevoerd tot een hoogte die den niet-Indier overdreven zou voorkomen, maar inderdaad zelden voldoende is ter bestryding van de uitgaven welke aan de levenswyze van zoodanig inlandsch Hoofd verbonden zyn. (Holenderskie władze, które opierają się na wpływie tych regentów, wiedzą o tym, i nic nie jest bardziej naturalne niż to, że ich dochody zostały podniesione do poziomu, który dla nie-Indyka wydałby się przesadzony, ale w rzeczywistości rzadko wystarczający na pokrycie wydatków związanych ze stylem życia takiego lokalnego przywódcy; nederlandsch bestuur – holenderskie władze (nederlandsch – holenderski, bestuur – władze), invloed van die Regenten – wpływ tych regentów (invloed – wpływ, Regenten – regenci), gegrondvest heeft – opiera się (gegrondvest – założony, heeft – mieć), inkomsten opgevoerd – dochody podniesione (inkomsten – dochody, opgevoerd – podniesione), niet-Indier overdreven zou voorkomen – dla nie-Indyka wydałby się przesadzony (niet – nie, Indier – Indyjczyk, overdreven – przesadzony, voorkomen – wydawać się), zelden voldoende – rzadko wystarczający (zelden – rzadko, voldoende – wystarczający), bestryding van de uitgaven – pokrycie wydatków (bestryding – walka, uitgaven – wydatki), levenswyze van zoodanig inlandsch Hoofd – styl życia takiego lokalnego przywódcy (levenswyze – styl życia, zoodanig – taki, inlandsch – lokalny, Hoofd – przywódca)).

Het is niet ongewoon, Regenten die twee- ja driemaal honderd duizend gulden 's jaars inkomen hebben, in geldverlegenheid te zien verkeeren. (Nie jest rzadkością widzieć regentów, którzy mają dochód roczny w wysokości dwustu lub trzystu tysięcy guldenów, w kłopotach finansowych; niet ongewoon – nie rzadkością (niet – nie, ongewoon – rzadki), Regenten die twee- ja driemaal honderd duizend gulden – regenci, którzy mają dwie lub trzy razy sto tysięcy guldenów (Regenten – regenci, twee – dwa, driemaal – trzy razy, honderd – sto, duizend – tysiąc, gulden – gulden), 's jaars inkomen hebben – mają roczny dochód (jaars – roczny, inkomen – dochód, hebben – mieć), geldverlegenheid te zien verkeeren – w kłopotach finansowych (geldverlegenheid – kłopoty finansowe, zien – widzieć, verkeeren – znajdować się)).

Hiertoe draagt veel by de, als 't ware vorstelyke, onverschilligheid waarmee zy hun inkomsten verspillen, hun nalatigheid in 't bewaken hunner ondergeschikten, hun koopziekte, en vooral het misbruik dat dikwyls van deze hoedanigheden gemaakt wordt door Europeanen. (Do tego przyczynia się w dużym stopniu, jak gdyby książęca, obojętność, z jaką marnotrawią swoje dochody, ich niedbalstwo w nadzorowaniu podwładnych, ich mania kupowania, a zwłaszcza nadużycia, które często wynikają z tych cech, dokonywane przez Europejczyków; hiertoe draagt veel by – do tego przyczynia się w dużym stopniu (hiertoe – do tego, draagt – nosi, veel – dużo, by – przez), vorstelyke onverschilligheid – książęca obojętność (vorstelyke – książęca, onverschilligheid – obojętność), hun inkomsten verspillen – marnotrawienie dochodów (hun – ich, inkomsten – dochody, verspillen – marnotrawienie), nalatigheid in 't bewaken hunner ondergeschikten – niedbalstwo w nadzorowaniu podwładnych (nalatigheid – niedbalstwo, bewaken – nadzór, hunner – ich, ondergeschikten – podwładni), koopziekte – mania kupowania (koop – kupować, ziekte – choroba), misbruik gemaakt door Europeanen – nadużycia dokonywane przez Europejczyków (misbruik – nadużycie, gemaakt – dokonywane, door – przez, Europeanen – Europejczycy)).

De inkomsten der javaansche Hoofden zou men in vier deelen kunnen splitsen. (Dochody jawajskich przywódców można podzielić na cztery części; inkomsten – dochody, javaansche Hoofden – jawajscy przywódcy (javaansche – jawajscy, Hoofden – przywódcy), vier deelen – cztery części (vier – cztery, deelen – części), splitsen – dzielić).

Vooreerst, het bepaald maandgeld. (Po pierwsze, określona miesięczna pensja; vooreerst – po pierwsze, bepaald maandgeld – określona miesięczna pensja (bepaald – określony, maandgeld – miesięczna pensja)).

Vervolgens, een vaste som als schadeloosstelling voor afgekochte rechten die overgegaan zyn op 't nederlandsch bestuur. (Następnie stała kwota jako odszkodowanie za wykupione prawa, które przeszły na władze holenderskie; vaste som – stała kwota (vaste – stała, som – kwota), schadeloosstelling – odszkodowanie, afgekochte rechten – wykupione prawa (afgekochte – wykupione, rechten – prawa), overgegaan zyn op 't nederlandsch bestuur – przeszły na władze holenderskie (overgegaan – przeszły, bestuur – władze)).

Ten-derde, een belooning in evenredigheid met de hoeveelheid der in hun regentschap voortgebrachte produkten, als koffi, suiker, indigo, kaneel, enz. (Po trzecie, wynagrodzenie proporcjonalne do ilości produktów wytwarzanych w ich regencji, takich jak kawa, cukier, indygo, cynamon itp.; ten-derde – po trzecie, belooning – wynagrodzenie, evenredigheid – proporcjonalność, hoeveelheid – ilość, regentschap voortgebrachte produkten – produkty wytwarzane w regencji (regentschap – regencja, voortgebrachte – wytwarzane, produkten – produkty), koffi – kawa, suiker – cukier, indigo – indygo, kaneel – cynamon, enz. – itp.).

En eindelyk, de willekeurige beschikking over den arbeid en de eigendommen hunner onderhoorigen. (I wreszcie, dowolne dysponowanie pracą i majątkiem swoich poddanych; eindelyk – wreszcie, willekeurige beschikking – dowolne dysponowanie (willekeurige – dowolne, beschikking – dysponowanie), arbeid – praca, eigendommen hunner onderhoorigen – majątek swoich poddanych (eigendommen – majątek, hunner – ich, onderhoorigen – poddani)).

De beide laatste bronnen van inkomsten vorderen eenige opheldering. (Obie ostatnie źródła dochodów wymagają pewnych wyjaśnień; bronnen – źródła, inkomsten – dochody, vorderen – wymagają, opheldering – wyjaśnień). De Javaan is uit den aard der zaak landbouwer. (Jawajczyk z natury jest rolnikiem; Javaan – Jawajczyk, uit den aard der zaak – z natury, landbouwer – rolnik). De grond waarop hy geboren werd, die veel belooft voor weinig arbeids, lokt hem hiertoe uit, en vooral is hy met hart en ziel overgegeven aan het bebouwen zyner rystvelden, waarin hy dan ook zeer bedreven is. (Ziemia, na której się urodził, która obiecuje wiele za niewielki wysiłek, zachęca go do tego, a zwłaszcza jest on całym sercem i duszą oddany uprawie swoich pól ryżowych, w której jest bardzo wprawny; grond – ziemia, geboren werd – urodził się, veel belooft voor weinig arbeids – obiecuje wiele za niewielki wysiłek, lokt hem hiertoe uit – zachęca go do tego, hart en ziel – serce i dusza, overgegeven aan het bebouwen – oddany uprawie, rystvelden – pola ryżowe, bedreven – wprawny). Hy groeit op te-midden zyner sawah's en gagah's en tipar's, vergezelt reeds op zeer jeugdigen leeftyd zyn vader naar 't veld, waar hy hem behulpzaam is in den arbeid met ploeg en spade, aan dammen en aan waterleidingen tot het bevochtigen zyner akkers. (Dorasta wśród swoich sawah, gagah i tipar, towarzyszy swojemu ojcu na polu już w bardzo młodym wieku, gdzie pomaga mu w pracy z pługiem i łopatą, przy tamach i kanałach nawadniających jego pola; groeit op – dorasta, sawah's, gagah's, tipar's – rodzaje pól, vergezelt op zeer jeugdigen leeftyd – towarzyszy w bardzo młodym wieku, arbeid – praca, ploeg – pług, spade – łopata, dammen – tamy, waterleidingen – kanały nawadniające, bevochtigen – nawadnianie, akkers – pola).

Hy telt zyn jaren by oogsten, hy rekent den tyd naar de kleur zyner te veld staande halmen, hy voelt zich te-huis onder de makkers die met hem padie sneden, hy zoekt zyn vrouw onder de meisjes der dessah, die 's avends onder vroolyk gezang de ryst stampen om ze te ontdoen van den bolster… het bezit van een paar buffels die zyn ploeg zullen trekken, is 't ideaal dat hem aanlacht… kortom, de rystbouw is voor den Javaan, wat in de Rynstreken en in het zuiden van Frankryk, de wynoogst is. (Liczy swoje lata według zbiorów, czas mierzy według koloru stojących na polu łodyg, czuje się jak w domu wśród towarzyszy, którzy z nim ścinają ryż, szuka swojej żony wśród dziewcząt z wioski, które wieczorem pod wesołą pieśnią tłuką ryż, aby go pozbawić łuski… posiadanie kilku bawołów, które będą ciągnąć jego pług, jest ideałem, który go zachwyca… krótko mówiąc, uprawa ryżu jest dla Jawajczyka tym, czym zbiory winogron w regionie Renu i południowej Francji; telt zyn jaren – liczy swoje lata, oogsten – zbiory, rekent den tyd – mierzy czas, kleur zyner te veld staande halmen – kolor stojących na polu łodyg, voelt zich te-huis – czuje się jak w domu, makkers – towarzysze, padie sneden – ścinają ryż, vrouw – żona, meisjes der dessah – dziewczęta z wioski, 's avends onder vroolyk gezang – wieczorem pod wesołą pieśnią, ryst stampen – tłuką ryż, ontdoen van den bolster – pozbawić łuski, bezit van een paar buffels – posiadanie kilku bawołów, ploeg – pług, aanlacht – zachwyca, rystbouw – uprawa ryżu, wynoogst – zbiory winogron).

Doch daar kwamen vreemdelingen uit het Westen, die zich heer maakten van het land. (Jednak przybyli obcy z Zachodu, którzy stali się panami tej ziemi; vreemdelingen – obcy, uit het Westen – z Zachodu, heer maakten van het land – stali się panami tej ziemi). Ze wenschten voordeel te doen met de vruchtbaarheid van den bodem, en gelastten den bewoner een gedeelte van zyn arbeid en van zyn tyd toetewyden aan het voortbrengen van andere zaken, die meer winst zouden afwerpen op de markten van Europa. (Chcieli skorzystać z żyzności gleby i nakazali mieszkańcom poświęcić część swojej pracy i czasu na produkcję innych rzeczy, które przyniosłyby większe zyski na rynkach Europy; wenschten voordeel – chcieli skorzystać, vruchtbaarheid van den bodem – żyzność gleby, gelastten den bewoner – nakazali mieszkańcom, gedeelte van zyn arbeid en van zyn tyd – część swojej pracy i czasu, toetewyden aan het voortbrengen – poświęcić na produkcję, andere zaken – inne rzeczy, winst zouden afwerpen – przyniosłyby zyski, markten van Europa – rynki Europy). Om den geringen man hiertoe te bewegen, was niet meer dan een zeer eenvoudige staatkunde noodig. (Aby skłonić do tego prostego człowieka, potrzebna była tylko bardzo prosta polityka; geringen man – prosty człowiek, bewegen – skłonić, zeer eenvoudige staatkunde – bardzo prosta polityka). Hy gehoorzaamt zyn hoofden, men had dus slechts deze hoofden te winnen door hun een gedeelte van de winst toetezeggen, en… het gelukte volkomen. (On słucha swoich przełożonych, więc wystarczyło zdobyć tych przełożonych, obiecując im część zysku, i… udało się to całkowicie; gehoorzaamt zyn hoofden – słucha swoich przełożonych, slechts deze hoofden te winnen – zdobyć tych przełożonych, gedeelte van de winst toetezeggen – obiecując część zysku, het gelukte volkomen – udało się to całkowicie).

Als men let op de ontzettende massa javasche produkten die in Nederland worden te-koop geveild, kan men zich overtuigen van het doeltreffende dezer staatkunde, al vindt men ze niet edel. (Kiedy zwraca się uwagę na ogromne ilości jawajskich produktów sprzedawanych na aukcjach w Holandii, można się przekonać o skuteczności tej polityki, choć nie jest ona szlachetna; let op de ontzettende massa – zwraca uwagę na ogromne ilości, javasche produkten – jawajskie produkty, te-koop geveild – sprzedawane na aukcjach, overtuigen van het doeltreffende – przekonać o skuteczności, staatkunde – polityka, vindt men ze niet edel – nie jest ona szlachetna). Want, mocht iemand vragen of de landbouwer zelf eene met deze uitkomst evenredige belooning geniet, dan moet ik hierop een ontkennend antwoord geven. (Bo gdyby ktoś zapytał, czy sam rolnik otrzymuje wynagrodzenie proporcjonalne do tego rezultatu, muszę na to odpowiedzieć przecząco; landbouwer zelf – sam rolnik, eene met deze uitkomst evenredige belooning geniet – otrzymuje wynagrodzenie proporcjonalne do tego rezultatu, ontkennend antwoord geven – odpowiedzieć przecząco). De Regeering verplicht hem op zyn grond aantekweeken wat haar behaagt, ze straft hem wanneer hy het aldus voortgebrachte verkoopt aan wien het ook zy buiten háár, en zyzelf bepaalt den prys dien ze hem daarvoor uitbetaalt. (Rząd zobowiązuje go do uprawy na jego ziemi tego, co jej się podoba, karze go, gdy sprzeda to, co wyprodukował, komukolwiek poza nią, i sama ustala cenę, jaką mu za to płaci; Regeering – rząd, verplicht hem op zyn grond aantekweeken – zobowiązuje go do uprawy na jego ziemi, wat haar behaagt – tego, co jej się podoba, straft hem – karze go, verkoopt aan wien het ook zy buiten háár – sprzeda poza nią, bepaalt den prys – ustala cenę, uitbetaalt – płaci). De kosten op den overvoer naar Europa, door bemiddeling van een bevoorrecht handelslichaam, zyn hoog. (Koszty transportu do Europy, za pośrednictwem uprzywilejowanej firmy handlowej, są wysokie; kosten op den overvoer – koszty transportu, bemiddeling van een bevoorrecht handelslichaam – za pośrednictwem uprzywilejowanej firmy handlowej, hoog – wysokie). De aan de Hoofden toegelegde aanmoedigingsgelden bezwaren daarenboven den inkoopprys, en… daar toch ten-slotte de geheele zaak winst afwerpen moet, kan deze winst niet anders worden gevonden dan door juist zóóveel aan den Javaan uittebetalen, dat hy niet sterve van honger, hetgeen de voortbrengende kracht der natie verminderen zou. (Zachęty przyznawane przełożonym dodatkowo obciążają cenę zakupu, a ponieważ cała operacja musi przynosić zysk, zysk ten można uzyskać tylko poprzez zapłacenie Jawajczykowi tyle, aby nie umarł z głodu, co zmniejszyłoby zdolność produkcyjną narodu; aan de Hoofden toegelegde aanmoedigingsgelden – zachęty przyznawane przełożonym, bezwaren den inkoopprys – obciążają cenę zakupu, geheele zaak winst afwerpen – cała operacja musi przynosić zysk, uittebetalen – zapłacić, niet sterve van honger – nie umarł z głodu, voortbrengende kracht der natie – zdolność produkcyjną narodu).

Ook aan de europesche beambten wordt een belooning uitbetaald in evenredigheid met de opbrengst. (Również europejscy urzędnicy otrzymują wynagrodzenie proporcjonalne do plonów; europesche beambten – europejscy urzędnicy, belooning uitbetaald – otrzymują wynagrodzenie, evenredigheid met de opbrengst – proporcjonalne do plonów).

Wel wordt dus de arme Javaan voortgezweept door dubbel gezag, wel wordt hy dikwyls afgetrokken van zyn rystvelden, wel is hongersnood vaak 't gevolg van deze maatregelen, doch… vroolyk wapperen te Batavia, te Samarang, te Soerabaja, te Passaroean, te Bezoeki, te Probolingo, te Patjitan, te Tjilatjap, de vlaggen aan boord der schepen, die beladen worden met de oogsten die Nederland ryk maken. (Biedny Jawajczyk jest więc gnany przez podwójne władze, często jest odciągany od swoich pól ryżowych, często głód jest wynikiem tych środków, ale… w Batavii, Semarang, Surabaya, Pasuruan, Besuki, Probolinggo, Pacitan, Cilacap radośnie powiewają flagi na pokładach statków załadowanych plonami, które czynią Holandię bogatą; arme Javaan – biedny Jawajczyk, voortgezweept door dubbel gezag – gnany przez podwójne władze, afgetrokken van zyn rystvelden – odciągany od swoich pól ryżowych, hongersnood – głód, maatregelen – środki, vroolyk wapperen – radośnie powiewają, vlaggen aan boord der schepen – flagi na pokładach statków, oogsten – plony, Nederland ryk maken – czynią Holandię bogatą).

Hongersnood? Op het ryke vruchtbare gezegende Java, hongersnood? Ja, lezer. Voor weinige jaren zyn geheele distrikten uitgestorven van honger. Moeders boden hun kinderen te-koop voor spyze. Moeders hebben hun kinderen gegeten… (Głód? Na bogatej, żyznej, błogosławionej Jawie, głód? Tak, czytelniku. Kilka lat temu całe dystrykty wymarły z głodu. Matki sprzedawały swoje dzieci za jedzenie. Matki zjadły swoje dzieci…; hongersnood – głód, ryke vruchtbare gezegende Java – bogata, żyzna, błogosławiona Jawa, lezer – czytelniku, geheele distrikten uitgestorven van honger – całe dystrykty wymarły z głodu, moeders boden hun kinderen te-koop voor spyze – matki sprzedawały swoje dzieci za jedzenie, moeders hebben hun kinderen gegeten – matki zjadły swoje dzieci).

Maar toen heeft zich 't moederland met die zaak bemoeid. In de raadzalen der volksvertegenwoordiging is men daarover ontevreden geweest, en de toenmalige Landvoogd heeft bevelen moeten geven, dat men de uitbreiding der dusgenaamde europesche-marktprodukten voortaan niet weder zou voortzetten tot hongersnood toe… (Ale wtedy matka-ojczyzna zajęła się tą sprawą. W salach rady przedstawicielstwa ludowego wyrażono niezadowolenie z tego powodu i ówczesny gubernator musiał wydać rozkazy, aby nie kontynuować ekspansji tak zwanych europejskich produktów rynkowych aż do głodu; moederland – matka-ojczyzna, bemoeid – zajęła się, raadzalen der volksvertegenwoordiging – sale rady przedstawicielstwa ludowego, ontevreden geweest – wyrażono niezadowolenie, Landvoogd – gubernator, bevelen moeten geven – musiał wydać rozkazy, uitbreiding der dusgenaamde europesche-marktprodukten – ekspansja tak zwanych europejskich produktów rynkowych, voorzetten tot hongersnood toe – kontynuować aż do głodu).

Ik ben daar bitter geworden. Wat zoudt ge denken van iemand die zulke zaken kon neerschryven zonder bitterheid? (Stałem się przez to zgorzkniały. Co byś pomyślał o kimś, kto mógłby pisać o takich rzeczach bez goryczy?; bitter geworden – zgorzkniały, wat zoudt ge denken – co byś pomyślał, iemand die zulke zaken kon neerschryven – ktoś, kto mógłby pisać o takich rzeczach, zonder bitterheid – bez goryczy).

My blyft over te spreken van de laatste en voornaamste soort der inkomsten van inlandsche hoofden: het willekeurig beschikken over personen en eigendommen hunner onderhoorigen. (Pozostaje mi mówić o ostatnim i najważniejszym rodzaju dochodów krajowych przywódców: arbitralnym dysponowaniu osobami i majątkami ich poddanych; blyft over te spreken – pozostaje mi mówić, laatste en voornaamste soort der inkomsten – ostatni i najważniejszy rodzaj dochodów, inlandsche hoofden – krajowi przywódcy, willekeurig beschikken over personen en eigendommen – arbitralne dysponowanie osobami i majątkami, hunner onderhoorigen – ich poddanych).

Volgens het algemeen begrip in byna geheel Azie, behoort de onderdaan met al wat hy bezit, aan den vorst. (Według ogólnego pojęcia w prawie całej Azji, poddany wraz ze wszystkim, co posiada, należy do władcy; algemeen begrip – ogólne pojęcie, byna geheel Azie – prawie cała Azja, onderdaan met al wat hy bezit – poddany wraz ze wszystkim, co posiada, aan den vorst – należy do władcy). Dit is ook op Java het geval, en de afstammelingen of verwanten der vroegere vorsten maken gaarne gebruik van de onkunde der bevolking, die niet recht begrypt dat haar Tommongong of Adhipatti of Pangerang thans een bezoldigd ambtenaar is, die zyn eigen en hare rechten voor een bepaald inkomen verkocht heeft, en dat dus de schraal beloonde arbeid in koffituin of suikerveld, in de plaats getreden is van de belastingen die vroeger door de heeren des lands van de opgezetenen gevorderd werden. (Tak jest również na Jawie, a potomkowie lub krewni dawnych władców chętnie korzystają z niewiedzy ludności, która nie rozumie, że jej Tommongong, Adhipatti lub Pangerang jest obecnie opłacanym urzędnikiem, który sprzedał swoje i ich prawa za określony dochód, i że słabo wynagradzana praca na plantacji kawy lub cukru zastąpiła podatki, które wcześniej były pobierane przez panów ziemi od osadników; ook op Java het geval – tak jest również na Jawie, afstammelingen of verwanten der vroegere vorsten – potomkowie lub krewni dawnych władców, gaarne gebruik van de onkunde der bevolking – chętnie korzystają z niewiedzy ludności, niet recht begrypt – nie rozumie, Tommongong, Adhipatti of Pangerang – tytuły urzędników, bezoldigd ambtenaar – opłacany urzędnik, eigen en hare rechten – swoje i ich prawa, voor een bepaald inkomen verkocht heeft – sprzedał za określony dochód, schraal beloonde arbeid in koffituin of suikerveld – słabo wynagradzana praca na plantacji kawy lub cukru, belastingen – podatki, door de heeren des lands van de opgezetenen gevorderd werden – były pobierane przez panów ziemi od osadników).

Niets is dus gewoner dan dat honderde huisgezinnen van verren afstand worden opgeroepen om zonder betaling velden te bewerken, die den Regent toebehooren. (Nic więc dziwnego, że setki gospodarstw domowych z odległych miejsc są wzywane do pracy na polach należących do Regenta bez wynagrodzenia; Niets is dus gewoner – Nic więc dziwnego, honderde huisgezinnen van verren afstand – setki gospodarstw domowych z odległych miejsc, opgeroepen om zonder betaling velden te bewerken – wzywane do pracy na polach bez wynagrodzenia, die den Regent toebehooren – należących do Regenta). Niets is gewoner dan het onbetaald verstrekken van levensmiddelen ten-behoeve der hofhouding van den Regent. (Nic dziwnego, że żywność jest dostarczana za darmo na potrzeby dworu Regenta; onbetaald verstrekken van levensmiddelen – dostarczanie żywności za darmo, ten-behoeve der hofhouding van den Regent – na potrzeby dworu Regenta). En wanneer die Regent een gevallig oog mocht slaan op het paard, den buffel, de dochter, de vrouw, van den geringen man, zou men 't ongehoord vinden, als deze den onvoorwaardelyken afstand van het begeerd voorwerp weigerde. (A kiedy Regent rzuci przychylnym okiem na konia, bawoła, córkę, żonę prostego człowieka, uznano by to za niesłychane, gdyby ten odmówił bezwarunkowego odstąpienia pożądanego przedmiotu; gevallig oog mocht slaan op – rzuci przychylnym okiem na, paard, buffel, dochter, vrouw – koń, bawół, córka, żona, geringen man – prosty człowiek, onvoorwaardelyken afstand van het begeerd voorwerp – bezwarunkowe odstąpienie pożądanego przedmiotu, weigerde – odmówił).

Er zyn Regenten, die van zoodanige willekeurige beschikkingen een matig gebruik maken, en niet meer van den geringen man vorderen, dan tot het ophouden van hun rang volstrekt noodig is. (Są Regentowie, którzy korzystają z takich arbitralnych decyzji w umiarkowany sposób i nie wymagają od prostego człowieka więcej, niż jest to absolutnie konieczne do utrzymania ich rangi; Regenten – Regentowie, zoodanige willekeurige beschikkingen – takie arbitralne decyzje, matig gebruik maken – korzystają w umiarkowany sposób, geringen man – prosty człowiek, vorderen – wymagają, ophouden van hun rang – utrzymanie ich rangi, volstrekt noodig – absolutnie konieczne). Anderen gaan iets verder, en geheel-en-al ontbreekt deze onwettigheid nergens. (Inni idą nieco dalej i ta nielegalność występuje wszędzie; Anderen gaan iets verder – Inni idą nieco dalej, geheel-en-al ontbreekt deze onwettigheid nergens – ta nielegalność występuje wszędzie). Het is dan ook moeielyk, ja onmogelyk, zoodanig misbruik geheel uitteroeien, daar het diep geworteld is in den aard der bevolking zelf die er onder lydt. (Dlatego trudno, a nawet niemożliwe, całkowicie wyeliminować takie nadużycia, ponieważ są one głęboko zakorzenione w naturze samej ludności, która na nie cierpi; moeielyk, ja onmogelyk – trudno, a nawet niemożliwe, zoodanig misbruik geheel uitteroeien – całkowicie wyeliminować takie nadużycia, diep geworteld – głęboko zakorzenione, aard der bevolking zelf die er onder lydt – natura samej ludności, która na nie cierpi).

De Javaan is gul, vooral waar het te doen is om een bewys te geven van gehechtheid aan zyn Hoofd, aan den afstammeling van hen wien zyn vaderen gehoorzaamden. (Jawajczyk jest hojny, zwłaszcza gdy chodzi o okazanie przywiązania do swojego przywódcy, potomka tych, którym posłuszni byli jego przodkowie; Javaan – Jawajczyk, gul – hojny, bewys te geven van gehechtheid – okazanie przywiązania, Hoofd – przywódca, afstammeling van hen wien zyn vaderen gehoorzaamden – potomka tych, którym posłuszni byli jego przodkowie). Ja, hy zou meenen te-kort te doen aan den eerbied dien hy aan zyn erfelyken heer verschuldigd is, wanneer hy zonder geschenken diens kratoon betrad. (Tak, uważałby, że brak szacunku wobec swojego dziedzicznego pana byłby, gdyby wszedł do jego kratonu bez prezentów; meenen te-kort te doen aan den eerbied – uważałby, że brak szacunku, erfelyken heer verschuldigd is – jest winien swojemu dziedzicznemu panu, zonder geschenken diens kratoon betrad – wszedł do jego kratonu bez prezentów). Zulke geschenken zyn dan ook dikwyls van zoo weinig waarde, dat het afwyzen iets vernederends zou in zich sluiten, en vaak is alzoo deze gewoonte eerder te vergelyken met de hulde van een kind dat zyn liefde tot den vader tracht te uiten door 't aanbieden van een klein geschenk, dan optevatten als schatting aan dwingelandsche willekeur. (Takie prezenty są często tak mało warte, że odmowa ich przyjęcia byłaby upokarzająca, i dlatego ten zwyczaj jest bardziej porównywalny do hołdu dziecka wyrażającego miłość do ojca przez podarowanie małego prezentu, niż jako daninę tyranii; zulke geschenken – takie prezenty, dikwyls van zoo weinig waarde – często tak mało warte, afwyzen iets vernederends – odmowa byłaby upokarzająca, gewoonte eerder te vergelyken met de hulde van een kind – zwyczaj bardziej porównywalny do hołdu dziecka, zyn liefde tot den vader tracht te uiten – wyrażającego miłość do ojca, aanbieden van een klein geschenk – podarowanie małego prezentu, dan optevatten als schatting aan dwingelandsche willekeur – niż jako daninę tyranii).

Maar… aldus wordt door een lief gebruik, de afschaffing van misbruik belemmerd. (Ale… w ten sposób przez miły zwyczaj, zniesienie nadużyć jest utrudnione; aldus wordt door een lief gebruik – w ten sposób przez miły zwyczaj, afschaffing van misbruik belemmerd – zniesienie nadużyć jest utrudnione).

Indien de aloen-aloen voor de woning van den Regent in verwilderden staat lag, zou de nabywonende bevolking hierover beschaamd wezen, en er ware veel gezags noodig om haar te beletten dat plein van onkruid te reinigen, en het te brengen in een staat die met den rang des Regents overeenstemt. (Gdyby aloen-aloen przed rezydencją Regenta było w zaniedbanym stanie, okoliczna ludność czułaby się zawstydzona i potrzeba byłoby dużo autorytetu, aby uniemożliwić jej oczyszczenie tego placu z chwastów i doprowadzenie go do stanu odpowiadającego randze Regenta; aloen-aloen – plac przed rezydencją, woning van den Regent – rezydencja Regenta, verwilderden staat – zaniedbany stan, nabywonende bevolking – okoliczna ludność, beschaamd wezen – czułaby się zawstydzona, veel gezags noodig – potrzeba dużo autorytetu, plein van onkruid te reinigen – oczyszczenie placu z chwastów, met den rang des Regents overeenstemt – odpowiadający randze Regenta). Hiervoor eenige betaling te geven, zou algemeen als een beleediging worden aangemerkt. (Zapłacenie za to zostałoby powszechnie uznane za obrazę; eenige betaling te geven – zapłacenie za to, als een beleediging worden aangemerkt – uznane za obrazę). Maar naast dien aloen-aloen, of elders, liggen Sawah's die op den ploeg wachten, of op een leiding die het water daarheen moet voeren, dikwyls van mylen ver… deze Sawah's behooren den Regent. (Ale obok tego aloen-aloen lub gdzie indziej, są sawahy czekające na pług lub na kanał nawadniający, często oddalony o mile… te sawahy należą do Regenta; naast dien aloen-aloen – obok tego aloen-aloen, Sawah's die op den ploeg wachten – sawahy czekające na pług, leiding die het water daarheen moet voeren – kanał nawadniający, mylen ver – oddalony o mile, Sawah's behooren den Regent – sawahy należą do Regenta). Hy roept, om zyn velden te bewerken of te besproeien, de bevolking van gansche dorpen op, wier eigen Sawah's evenzeer behoefte hebben aan bearbeiding… ziedaar het misbruik. (Wzywa on ludność całych wiosek do pracy na swoich polach, które również potrzebują uprawy… oto nadużycie; roept om zyn velden te bewerken of te besproeien – wzywa do pracy na swoich polach, bevolking van gansche dorpen – ludność całych wiosek, Sawah's evenzeer behoefte hebben aan bearbeiding – sawahy również potrzebują uprawy, ziedaar het misbruik – oto nadużycie).

Dit is aan de Regeering bekend, en wie de staatsbladen leest, waarin de wetten, instruktien en handleidingen voor de ambtenaren bevat zyn, juicht de menschlievendheid toe, die by het ontwerpen daarvan schynt te hebben voorgezeten. (Jest to znane rządowi, a kto czyta dzienniki urzędowe zawierające prawa, instrukcje i przewodniki dla urzędników, chwali humanitarność, która zdaje się być obecna przy ich tworzeniu; Regeering – rząd, bekend – znane, staatsbladen leest – czyta dzienniki urzędowe, wetten, instruktien en handleidingen voor de ambtenaren – prawa, instrukcje i przewodniki dla urzędników, juicht de menschlievendheid toe – chwali humanitarność, ontwerpen daarvan schynt te hebben voorgezeten – zdaje się być obecna przy ich tworzeniu). Alom wordt den Europeaan, met gezag in de binnenlanden bekleed, als een zyner duurste verplichtingen op 't hart gedrukt, de bevolking te beschermen tegen haar eigen onderworpenheid en de hebzucht der Hoofden. (Wszędzie Europejczykom, obdarzonym władzą w interiorze, wpaja się jako jedno z ich najdroższych zobowiązań, aby chronili ludność przed jej własnym podporządkowaniem i chciwością przywódców; alom – wszędzie, den Europeaan – Europejczykom, met gezag in de binnenlanden bekleed – obdarzonym władzą w interiorze, zyner duurste verplichtingen – jedno z ich najdroższych zobowiązań, op 't hart gedrukt – wpaja się, bevolking te beschermen – chronili ludność, onderworpenheid en de hebzucht der Hoofden – podporządkowanie i chciwość przywódców). En, als ware het niet genoeg, deze verplichting voorteschryven in 't algemeen, er wordt nog van de adsistent-residenten, by de aanvaarding van 't bestuur eener afdeeling, een afzonderlyke eed gevorderd, dat zy deze vaderlyke zorg voor de bevolking zullen beschouwen als een eersten plicht. (I, jakby tego było mało, to zobowiązanie jest ogólnie zapisane, od asystentów-rezydentów, przy przyjęciu zarządzania departamentem, wymaga się osobnej przysięgi, że będą traktować tę ojcowską opiekę nad ludnością jako swój pierwszy obowiązek; als ware het niet genoeg – jakby tego było mało, deze verplichting voorteschryven in 't algemeen – to zobowiązanie jest ogólnie zapisane, adsistent-residenten – asystenci-rezydenci, aanvaarding van 't bestuur eener afdeeling – przyjęcie zarządzania departamentem, afzonderlyke eed gevorderd – wymaga się osobnej przysięgi, vaderlyke zorg voor de bevolking – ojcowska opieka nad ludnością, eersten plicht – pierwszy obowiązek).

Dit is voorzeker een schoone roeping. (To z pewnością piękne powołanie; voorzeker – z pewnością, schoone roeping – piękne powołanie). Rechtvaardigheid voortestaan, den geringe te beschermen tegen den machtige, den zwakke te beschutten tegen de overmacht van den sterke, het ooilam van den arme terug te vorderen uit de stallen des vorstelyken roovers… zie, 't is om 't hart te doen gloeien van genot, by 't denkbeeld dat men geroepen is tot iets zóó schoons! (Stanie na straży sprawiedliwości, ochrona maluczkich przed potężnymi, ochrona słabych przed przemocą silnych, odzyskiwanie owieczki biedaka ze stajni książęcych rabusiów… zobacz, to sprawia, że serce płonie z rozkoszy na myśl, że zostało się wezwanym do czegoś tak pięknego!; Rechtvaardigheid voortestaan – stanie na straży sprawiedliwości, den geringe te beschermen tegen den machtige – ochrona maluczkich przed potężnymi, den zwakke te beschutten tegen de overmacht van den sterke – ochrona słabych przed przemocą silnych, het ooilam van den arme terug te vorderen – odzyskiwanie owieczki biedaka, stallen des vorstelyken roovers – stajnie książęcych rabusiów, om 't hart te doen gloeien van genot – sprawia, że serce płonie z rozkoszy, denkbeeld dat men geroepen is tot iets zóó schoons – myśl, że zostało się wezwanym do czegoś tak pięknego). En wie in de javasche binnenlanden soms ontevreden moge zyn met standplaats of belooning, hy sla het oog op den verheven plicht die op hem rust, op 't heerlyk genoegen dat de vervulling van zulk een plicht met zich brengt, en hy zal geen andere belooning begeeren. (A kto czasem może być niezadowolony ze swojego stanowiska lub wynagrodzenia w jawajskim interiorze, niech spojrzy na wzniosły obowiązek, który na nim spoczywa, na wspaniałą przyjemność, jaką niesie ze sobą wypełnianie takiego obowiązku, i nie będzie pragnął żadnego innego wynagrodzenia; wie in de javasche binnenlanden – kto w jawajskim interiorze, ontevreden moge zyn met standplaats of belooning – może być niezadowolony ze swojego stanowiska lub wynagrodzenia, sla het oog op den verheven plicht – spojrzy na wzniosły obowiązek, heerlyk genoegen dat de vervulling van zulk een plicht met zich brengt – wspaniała przyjemność, jaką niesie ze sobą wypełnianie takiego obowiązku, geen andere belooning begeeren – nie będzie pragnął żadnego innego wynagrodzenia).

Maar… gemakkelyk is deze plicht niet. (Ale… ten obowiązek nie jest łatwy; gemakkelyk – łatwy, plicht – obowiązek, niet – nie). Vooreerst hebbe men juist te beoordeelen, waar het gebruik heeft opgehouden om voor misbruik plaats te maken? (Po pierwsze, trzeba dokładnie ocenić, gdzie zwyczaj ustąpił miejsca nadużyciu; vooreerst – po pierwsze, juist te beoordeelen – dokładnie ocenić, gebruik heeft opgehouden – zwyczaj ustąpił, misbruik plaats te maken – ustąpić miejsca nadużyciu). En… waar het misbruik bestaat, waar inderdaad roof of willekeur gepleegd is, zyn veelal de slachtoffers zelf hieraan medeplichtig, hetzy uit te ver gedreven onderwerping, hetzy uit vrees, hetzy uit wantrouwen op den wil of de macht der persoon die hen beschermen moet. (I… tam, gdzie istnieje nadużycie, gdzie faktycznie dokonano kradzieży lub arbitralnej decyzji, często sami ofiary są współwinne, czy to z nadmiernego podporządkowania, czy to ze strachu, czy to z braku zaufania do woli lub władzy osoby, która powinna je chronić; misbruik bestaat – istnieje nadużycie, roof of willekeur gepleegd – dokonano kradzieży lub arbitralnej decyzji, slachtoffers zelf hieraan medeplichtig – sami ofiary są współwinne, te ver gedreven onderwerping – nadmierne podporządkowanie, vrees – strach, wantrouwen op den wil of de macht – brak zaufania do woli lub władzy, beschermen moet – powinna chronić). Ieder weet dat de europesche beambte elk oogenblik kan geroepen worden tot een andere betrekking, en dat de Regent, de machtige Regent, dáár blyft. (Każdy wie, że europejski urzędnik w każdej chwili może zostać wezwany do innej funkcji, a Regent, potężny Regent, tam pozostaje; Ieder weet – każdy wie, europesche beambte – europejski urzędnik, elk oogenblik kan geroepen worden – w każdej chwili może zostać wezwany, tot een andere betrekking – do innej funkcji, Regent, de machtige Regent – Regent, potężny Regent, blyft – pozostaje). Voorts zyn er zoo véél manieren om zich het eigendom van een arm onnoozel mensch toeteëigenen! (Ponadto, jest tak wiele sposobów, aby przywłaszczyć sobie własność biednego, prostego człowieka!; voorts – ponadto, zoo véél manieren – tak wiele sposobów, eigendom van een arm onnoozel mensch – własność biednego, prostego człowieka, toeteëigenen – przywłaszczyć). Als een mantrie hem zegt dat de Regent zyn paard begeert, met dit gevolg dat het begeerde dier weldra plaats heeft gekregen in de stallen van den Regent, bewyst zulks nog volstrekt niet dat deze niet van voornemen was – o, zeker! – daarvoor een hoogen prys te betalen… te-eeniger-tyd. (Jeśli mantri mówi mu, że Regent pragnie jego konia, w wyniku czego pożądane zwierzę wkrótce znalazło się w stajniach Regenta, to jeszcze wcale nie dowodzi, że nie miał zamiaru – o, na pewno! – zapłacić za to wysokiej ceny… w odpowiednim czasie; mantrie – mantri, Regent zyn paard begeert – Regent pragnie jego konia, begeerde dier weldra plaats heeft gekregen – pożądane zwierzę wkrótce znalazło się, stallen van den Regent – stajnie Regenta, bewyst zulks nog volstrekt niet – to jeszcze wcale nie dowodzi, van voornemen was – miał zamiar, hoogen prys te betalen – zapłacić wysoką cenę, te-eeniger-tyd – w odpowiednim czasie). Als honderden arbeiden op de velden van een Hoofd, zonder daarvoor betaling te ontvangen, volgt hieruit geenszins dat hy dit liet geschieden ten zynen behoeve. (Jeśli setki ludzi pracują na polach Przywódcy bez otrzymania za to wynagrodzenia, wcale nie wynika z tego, że pozwolił na to dla własnej korzyści; honderden arbeiden op de velden van een Hoofd – setki ludzi pracują na polach Przywódcy, zonder daarvoor betaling te ontvangen – bez otrzymania za to wynagrodzenia, geenszins dat hy dit liet geschieden – wcale nie wynika, ten zynen behoeve – dla własnej korzyści). Had niet zyn bedoeling kunnen zyn, hun den oogst overtelaten uit de menschlievende berekening dat zyn grond beter gelegen was, vruchtbaarder dan de hunne, en dus hun arbeid milder beloonen zou? (Czy nie mógłby mieć na celu pozostawienie im zbiorów z humanitarnego wyrachowania, że jego ziemia była lepiej położona, bardziej urodzajna niż ich, a zatem ich praca byłaby lepiej wynagrodzona?; bedoeling kunnen zyn – mógłby mieć na celu, oogst overtelaten uit de menschlievende berekening – pozostawienie zbiorów z humanitarnego wyrachowania, grond beter gelegen was – ziemia była lepiej położona, vruchtbaarder dan de hunne – bardziej urodzajna niż ich, arbeid milder beloonen zou – praca byłaby lepiej wynagrodzona).

Bovendien, vanwaar haalt de europesche beambte de getuigen die den moed hebben een verklaring te doen tegen hun heer, den gevreesden Regent? (Ponadto, skąd europejski urzędnik weźmie świadków, którzy będą mieli odwagę złożyć zeznania przeciwko swojemu panu, budzącemu strach Regentowi?; bovendien – ponadto, vanwaar haalt de europesche beambte de getuigen – skąd europejski urzędnik weźmie świadków, den moed hebben een verklaring te doen – będą mieli odwagę złożyć zeznania, tegen hun heer – przeciwko swojemu panu, den gevreesden Regent – budzącemu strach Regentowi). En, waagde hy een beschuldiging, zonder die te kunnen bewyzen, waar blyft dan de verhouding van ouder broeder, die in zulk geval zyn jongeren broeder zonder grond zou hebben gekrenkt in zyn eer? (A jeśli odważyłby się postawić oskarżenie, nie mogąc go udowodnić, gdzie wtedy jest relacja starszego brata, który w takim przypadku bezpodstawnie naruszyłby honor swojego młodszego brata?; waagde hy een beschuldiging – odważyłby się postawić oskarżenie, zonder die te kunnen bewyzen – nie mogąc go udowodnić, verhouding van ouder broeder – relacja starszego brata, zonder grond zou hebben gekrenkt in zyn eer – bezpodstawnie naruszyłby honor). Waar blyft de gunst van de Regeering, die hem brood geeft voor dienst, maar hem dat brood opzegt, hem ontslaan zou als onbekwaam, wanneer hy een zoo hooggeplaatst persoon als een Tommongong, Adhipatti of Pangerang had verdacht of aangeklaagd met ligtvaardigheid? (Gdzie jest wtedy przychylność rządu, który daje mu chleb za służbę, ale ten chleb mu odbiera, zwolniłby go jako niekompetentnego, gdyby bezpodstawnie podejrzewał lub oskarżał tak wysoko postawioną osobę jak Tommongong, Adhipatti lub Pangerang?; gunst van de Regeering – przychylność rządu, brood geeft voor dienst – daje chleb za służbę, brood opzegt – odbiera chleb, ontslaan zou als onbekwaam – zwolniłby jako niekompetentnego, zoo hooggeplaatst persoon als een Tommongong, Adhipatti of Pangerang – tak wysoko postawiona osoba jak Tommongong, Adhipatti lub Pangerang, verdacht of aangeklaagd met ligtvaardigheid – bezpodstawnie podejrzewał lub oskarżał).

Neen, neen, gemakkelyk is die plicht niet! (Nie, nie, ten obowiązek nie jest łatwy!; gemakkelyk – łatwy, plicht – obowiązek, niet – nie). Dit blykt reeds hieruit, dat de neiging der inlandsche Hoofden om de grens van 't geoorloofd beschikken over arbeid en eigendom hunner onderhoorigen te overschryden, overal volmondig erkend wordt… (To już wynika z tego, że skłonność krajowych przywódców do przekraczania granic dozwolonego dysponowania pracą i własnością ich poddanych jest powszechnie uznawana; blykt reeds hieruit – wynika z tego, neiging der inlandsche Hoofden – skłonność krajowych przywódców, grens van 't geoorloofd beschikken over arbeid en eigendom – granice dozwolonego dysponowania pracą i własnością, hunner onderhoorigen – ich poddanych, overschryden – przekraczać, overal volmondig erkend – powszechnie uznawana). dat alle adsistent-residenten den eed doen die misdadige hebbelykheid te-keer te gaan, en… dat toch slechts zeer zelden een Regent wordt aangeklaagd wegens willekeur of misbruik van gezag. (że wszyscy asystenci-rezydenci składają przysięgę, że będą walczyć z tym przestępczym nawykiem, i… że jednak bardzo rzadko Regent jest oskarżany o samowolę lub nadużycie władzy; alle adsistent-residenten – wszyscy asystenci-rezydenci, eed doen die misdadige hebbelykheid te-keer te gaan – składają przysięgę, że będą walczyć z tym przestępczym nawykiem, slechts zeer zelden een Regent wordt aangeklaagd – bardzo rzadko Regent jest oskarżany, willekeur of misbruik van gezag – samowola lub nadużycie władzy).

Er schynt dus wel een byna onoverkomelyke moeielykheid te bestaan, om gevolg te geven aan den eed: ‘de inlandsche bevolking te beschermen tegen uitzuiging en knevelary.’ (Wydaje się więc, że istnieje niemal nieprzezwyciężona trudność w dotrzymaniu przysięgi: ‘ochrona ludności krajowej przed wyzyskiem i uciskiem’; schynt dus wel een byna onoverkomelyke moeielykheid – wydaje się więc, że istnieje niemal nieprzezwyciężona trudność, gevolg te geven aan den eed – dotrzymanie przysięgi, inlandsche bevolking te beschermen tegen uitzuiging en knevelary – ochrona ludności krajowej przed wyzyskiem i uciskiem).

Rozdział 6: Przedstawienie Maxa Havelaar i jego rodziny

Zesde hoofdstuk

De kontroleur Verbrugge was een goed mensch. (Kontroler Verbrugge był dobrym człowiekiem; de kontroleur – kontroler, Verbrugge – Verbrugge, was een goed mensch – był dobrym człowiekiem). Als men hem daar zag zitten in zyn blauw-lakenschen frak, met geborduurde eiken- en oranjetakken op kraag en mouw-opslagen, was 't moeielyk in hem den type te miskennen die voorheerscht onder de Hollanders in Indie… (Gdyby się go widziało siedzącego tam w jego niebieskim wełnianym fraku, z wyszywanymi dębowymi i pomarańczowymi gałązkami na kołnierzu i mankietach, trudno byłoby go nie rozpoznać jako typowego Holendra w Indiach…; als men hem daar zag zitten – gdyby się go widziało siedzącego tam, in zyn blauw-lakenschen frak – w jego niebieskim wełnianym fraku, met geborduurde eiken- en oranjetakken – z wyszywanymi dębowymi i pomarańczowymi gałązkami, op kraag en mouw-opslagen – na kołnierzu i mankietach, was 't moeielyk in hem den type te miskennen – trudno byłoby go nie rozpoznać, die voorheerscht onder de Hollanders in Indie – który przeważa wśród Holendrów w Indiach). een menschensoort, in 't voorbygaan gezegd, die zeer onderscheiden is van de Hollanders in Holland. (gatunek ludzi, na marginesie, bardzo różniący się od Holendrów w Holandii; een menschensoort – gatunek ludzi, in 't voorbygaan gezegd – na marginesie, zeer onderscheiden is van de Hollanders in Holland – bardzo różniący się od Holendrów w Holandii). Traag zoolang er niets te doen viel, en ver van de beredderingzucht die in Europa voor yver geldt, maar yverig waar bezigheid noodig was… (leniwy, gdy nie było nic do zrobienia, i daleki od gorliwości, która w Europie uchodzi za zapał, ale pilny, gdy praca była potrzebna; traag zoolang er niets te doen viel – leniwy, gdy nie było nic do zrobienia, en ver van de beredderingzucht – i daleki od gorliwości, die in Europa voor yver geldt – która w Europie uchodzi za zapał, maar yverig waar bezigheid noodig was – ale pilny, gdy praca była potrzebna). eenvoudig maar hartelyk voor wie tot zyn omgeving behoorden… (prosty, ale serdeczny dla tych, którzy należeli do jego otoczenia; eenvoudig maar hartelyk – prosty, ale serdeczny, voor wie tot zyn omgeving behoorden – dla tych, którzy należeli do jego otoczenia). mededeelzaam, hulpvaardig en gastvry… (komunikatywny, pomocny i gościnny; mededeelzaam – komunikatywny, hulpvaardig – pomocny, gastvry – gościnny). welgemanierd zonder styfheid… (dobrze wychowany bez sztywności; welgemanierd zonder styfheid – dobrze wychowany bez sztywności). vatbaar voor goede indrukken… (podatny na dobre wrażenia; vatbaar voor goede indrukken – podatny na dobre wrażenia). eerlyk en oprecht, zonder evenwel lust te voelen de martelaar van deze hoedanigheden te worden… (uczciwy i szczery, ale nie mający ochoty stawać się męczennikiem tych cech; eerlyk en oprecht – uczciwy i szczery, zonder evenwel lust te voelen – ale nie mający ochoty, de martelaar van deze hoedanigheden te worden – stawać się męczennikiem tych cech). in 't kort, hy was een man die, zooals men 't noemt, overal op zyn plaats zou wezen, zonder dat men echter op 't denkbeeld komen zou de eeuw naar hem te noemen, wat hy dan ook niet begeerde. (w skrócie, był to człowiek, który, jak się mówi, wszędzie pasowałby, ale nikt nie wpadłby na pomysł, aby nazwać jego imieniem epokę, czego on sam zresztą nie pragnął; in 't kort – w skrócie, hy was een man die – był to człowiek, który, zooals men 't noemt – jak się mówi, overal op zyn plaats zou wezen – wszędzie pasowałby, zonder dat men echter op 't denkbeeld komen zou – ale nikt nie wpadłby na pomysł, de eeuw naar hem te noemen – aby nazwać jego imieniem epokę, wat hy dan ook niet begeerde – czego on sam zresztą nie pragnął).

Hy zat in 't midden van de pendoppo by de tafel die met een wit kleed bedekt, en met spyzen beladen was. (Siedział pośrodku pendoppo przy stole przykrytym białym obrusem i załadowanym jedzeniem; hy zat in 't midden van de pendoppo – siedział pośrodku pendoppo, by de tafel – przy stole, die met een wit kleed bedekt – przykrytym białym obrusem, en met spyzen beladen was – i załadowanym jedzeniem). Wel eenigszins ongeduldig vroeg hy van-tyd tot-tyd, met de woorden der zuster van mevrouw Blauwbaard, aan den mandoor-oppasser, dat is het hoofd van de policie- en bureaudienaren der adsistent-residentie, of er niets in aantocht was? (Dość niecierpliwie pytał od czasu do czasu, używając słów siostry pani Sinobrodego, mandoor-oppassera, czyli szefa policji i urzędników pomocniczych w asystenturze, czy nic nie nadchodzi?; wel eenigszins ongeduldig vroeg hy van-tyd tot-tyd – dość niecierpliwie pytał od czasu do czasu, met de woorden der zuster van mevrouw Blauwbaard – używając słów siostry pani Sinobrodego, aan den mandoor-oppasser – mandoor-oppassera, dat is het hoofd van de policie- en bureaudienaren der adsistent-residentie – czyli szefa policji i urzędników pomocniczych w asystenturze, of er niets in aantocht was – czy nic nie nadchodzi). Dan stond hy eens op, beproefde vergeefs zyn sporen te doen kletteren op den gestampten kleivloer van de pendoppo, stak voor de twintigste maal zyn sigaar aan, en ging, als te-leurgesteld, weer zitten. (Wtedy wstawał, bezskutecznie próbował sprawić, by jego ostrogi zabrzmiały na ubitej glinianej podłodze pendoppo, zapalał cygaro po raz dwudziesty i z rozczarowaniem siadał ponownie; dan stond hy eens op – wtedy wstawał, beproefde vergeefs zyn sporen te doen kletteren op den gestampten kleivloer van de pendoppo – bezskutecznie próbował sprawić, by jego ostrogi zabrzmiały na ubitej glinianej podłodze pendoppo, stak voor de twintigste maal zyn sigaar aan – zapalał cygaro po raz dwudziesty, en ging, als te-leurgesteld, weer zitten – i z rozczarowaniem siadał ponownie). Hy sprak weinig. (Mówił mało; hy sprak weinig – mówił mało).

En toch had hy kùnnen spreken, want hy was niet alleen. (A jednak mógł mówić, ponieważ nie był sam; en toch had hy kùnnen spreken – a jednak mógł mówić, want hy was niet alleen – ponieważ nie był sam). Ik bedoel hiermee nu juist niet dat hy vergezeld was van de twintig of dertig Javanen, bedienden, mantries en oppassers die op den grond gehurkt in en buiten de pendoppo zaten, noch van de velen die aanhoudend uit- en inliepen, noch van 't groot aantal inlanders van verschillenden rang, dat daar buiten de paarden vasthield, of te-paard rondreed… (Nie mam tu na myśli, że był w towarzystwie dwudziestu lub trzydziestu Jawajczyków, służących, mantri i strażników, którzy kucali na ziemi w i poza pendoppo, ani wielu, którzy nieustannie wchodzili i wychodzili, ani licznych tubylców różnego stopnia, którzy trzymali tam konie, albo jeździli konno w pobliżu…; ik bedoel hiermee nu juist niet dat hy vergezeld was – nie mam tu na myśli, że był w towarzystwie, van de twintig of dertig Javanen – dwudziestu lub trzydziestu Jawajczyków, bedienden, mantries en oppassers – służących, mantri i strażników, die op den grond gehurkt in en buiten de pendoppo zaten – którzy kucali na ziemi w i poza pendoppo, noch van de velen die aanhoudend uit- en inliepen – ani wielu, którzy nieustannie wchodzili i wychodzili, noch van 't groot aantal inlanders van verschillenden rang – ani licznych tubylców różnego stopnia, dat daar buiten de paarden vasthield, of te-paard rondreed – którzy trzymali tam konie, albo jeździli konno w pobliżu). neen, de Regent zelf van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara, zat tegenover hem. (nie, naprzeciwko niego siedział sam regent Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara; neen – nie, de Regent zelf van Lebak – sam regent Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara – Radhen Adhipatti Karta Natta Negara, zat tegenover hem – siedział naprzeciwko niego).

Wachten is altyd vervelend. (Czekanie jest zawsze nudne; wachten – czekanie, is altyd vervelend – jest zawsze nudne). Een kwartier duurt een uur, een uur een halven dag, en zoo voort. (Kwadrans trwa godzinę, godzina pół dnia, i tak dalej; een kwartier duurt een uur – kwadrans trwa godzinę, een uur een halven dag – godzina pół dnia, en zoo voort – i tak dalej). Verbrugge had wel wat spraakzamer mogen zyn. (Verbrugge mógłby być nieco bardziej rozmowny; Verbrugge – Verbrugge, had wel wat spraakzamer mogen zyn – mógłby być nieco bardziej rozmowny). De Regent van Lebak was een beschaafd oud man, die over veel wist te spreken met verstand en oordeel. (Regent Lebak był kulturalnym starszym mężczyzną, który potrafił mówić o wielu rzeczach z rozumem i oceną; de Regent van Lebak – regent Lebak, was een beschaafd oud man – był kulturalnym starszym mężczyzną, die over veel wist te spreken met verstand en oordeel – który potrafił mówić o wielu rzeczach z rozumem i oceną). Men had hem slechts aantezien om overtuigd te wezen dat het meerendeel der Europeanen die met hem in aanraking kwamen, meer van hem, dan hy van hen te leeren had. (Wystarczyło na niego spojrzeć, aby być przekonanym, że większość Europejczyków, którzy z nim się zetknęli, miała więcej do nauczenia się od niego, niż on od nich; men had hem slechts aantezien – wystarczyło na niego spojrzeć, om overtuigd te wezen – aby być przekonanym, dat het meerendeel der Europeanen – że większość Europejczyków, die met hem in aanraking kwamen – którzy z nim się zetknęli, meer van hem, dan hy van hen te leeren had – miała więcej do nauczenia się od niego, niż on od nich). Zyn levendige donkere oogen weerspraken door hun vuur de vermoeidheid der trekken van zyn gelaat en de grysheid zyner haren. (Jego żywe, ciemne oczy, swoim ogniem, zaprzeczały zmęczeniu rysów twarzy i siwiźnie włosów; zyn levendige donkere oogen – jego żywe, ciemne oczy, weerspraken door hun vuur – swoim ogniem zaprzeczały, de vermoeidheid der trekken van zyn gelaat – zmęczeniu rysów twarzy, en de grysheid zyner haren – i siwiźnie włosów). Wat hy zeide, was gewoonlyk lang overdacht – een eigenaardigheid trouwens die by den beschaafden Oosterling algemeen is – en wanneer men met hem in gesprek was, gevoelde men dat men zyn woorden te beschouwen had als brieven, waarvan hy de minuut in zyn archief had, om zoo noodig daarop te verwyzen. (To, co mówił, było zazwyczaj długo przemyślane – cecha zresztą powszechna wśród kulturalnych Wschodnich – a gdy się z nim rozmawiało, miało się wrażenie, że jego słowa trzeba traktować jak listy, których minutę miał w swoim archiwum, aby w razie potrzeby się do nich odwołać; wat hy zeide – to, co mówił, was gewoonlyk lang overdacht – było zazwyczaj długo przemyślane, een eigenaardigheid trouwens die by den beschaafden Oosterling algemeen is – cecha zresztą powszechna wśród kulturalnych Wschodnich, en wanneer men met hem in gesprek was – a gdy się z nim rozmawiało, gevoelde men dat men zyn woorden te beschouwen had – miało się wrażenie, że jego słowa trzeba traktować, als brieven, waarvan hy de minuut in zyn archief had – jak listy, których minutę miał w swoim archiwum, om zoo noodig daarop te verwyzen – aby w razie potrzeby się do nich odwołać). Dit nu moge onaangenaam schynen voor wie niet gewoon is aan den omgang met javaansche grooten, 't is niet moeielyk alle onderwerpen van gesprek die aanstoot geven kunnen, te vermyden, vooral daar zy van hùn kant nooit op bruske wyze aan den loop van 't onderhoud een andere richting geven zullen, omdat dit naar oostersche begrippen in-stryd wezen zou met den goeden toon. (To może wydawać się nieprzyjemne dla tych, którzy nie są przyzwyczajeni do kontaktów z jawajskimi wielmożami, ale nie jest trudno unikać tematów rozmów, które mogą powodować nieporozumienia, zwłaszcza że z ich strony nigdy nie skierują rozmowy w inną stronę, ponieważ według wschodnich pojęć byłoby to niezgodne z dobrym tonem; dit nu moge onaangenaam schynen – to może wydawać się nieprzyjemne, voor wie niet gewoon is aan den omgang met javaansche grooten – dla tych, którzy nie są przyzwyczajeni do kontaktów z jawajskimi wielmożami, 't is niet moeielyk alle onderwerpen van gesprek die aanstoot geven kunnen, te vermyden – nie jest trudno unikać tematów rozmów, które mogą powodować nieporozumienia, vooral daar zy van hùn kant nooit op bruske wyze aan den loop van 't onderhoud een andere richting geven zullen – zwłaszcza że z ich strony nigdy nie skierują rozmowy w inną stronę, omdat dit naar oostersche begrippen in-stryd wezen zou met den goeden toon – ponieważ według wschodnich pojęć byłoby to niezgodne z dobrym tonem). Wie dus oorzaak heeft het aanroeren van een bepaald punt te vermyden, behoeft slechts over onbeduidende zaken te spreken, en hy kan verzekerd zyn dat een javaansch hoofd hem niet, door een onbegeerde wending in 't gesprek, zal voeren op een terrein dat hy liever niet betrad. (Kto ma powód, by unikać poruszania pewnego tematu, musi tylko mówić o nieistotnych sprawach i może być pewien, że jawajski wielmoża nie skieruje rozmowy na temat, którego wolałby nie poruszać; wie dus oorzaak heeft het aanroeren van een bepaald punt te vermyden – kto ma powód, by unikać poruszania pewnego tematu, behoeft slechts over onbeduidende zaken te spreken – musi tylko mówić o nieistotnych sprawach, en hy kan verzekerd zyn – i może być pewien, dat een javaansch hoofd hem niet, door een onbegeerde wending in 't gesprek – że jawajski wielmoża nie skieruje rozmowy na temat, zal voeren op een terrein dat hy liever niet betrad – którego wolałby nie poruszać).

Over de beste wyze van omgang met die hoofden, bestaan overigens verschillende meeningen. (Na temat najlepszego sposobu postępowania z tymi wielmożami istnieją różne opinie; over de beste wyze van omgang met die hoofden – na temat najlepszego sposobu postępowania z tymi wielmożami, bestaan overigens verschillende meeningen – istnieją różne opinie). Het komt my voor dat eenvoudige oprechtheid, zonder streven naar diplomatische voorzichtigheid, de voorkeur verdient. (Wydaje mi się, że prosta szczerość, bez dążenia do dyplomatycznej ostrożności, zasługuje na preferencję; het komt my voor dat – wydaje mi się, że, eenvoudige oprechtheid – prosta szczerość, zonder streven naar diplomatische voorzichtigheid – bez dążenia do dyplomatycznej ostrożności, de voorkeur verdient – zasługuje na preferencję).

Hoe dit zy, Verbrugge begon met een banale opmerking over 't weêr en den regen. (Jak by nie było, Verbrugge zaczął od banalnej uwagi o pogodzie i deszczu; hoe dit zy – jak by nie było, Verbrugge begon met een banale opmerking – Verbrugge zaczął od banalnej uwagi, over 't weêr en den regen – o pogodzie i deszczu).

Ja, mynheer de kontroleur, het is westmoesson. (Tak, panie kontrolerze, to jest zachodni monsun; ja, mynheer de kontroleur – tak, panie kontrolerze, het is westmoesson – to jest zachodni monsun).

Dit nu wist Verbrugge wel: men was in Januari. (To Verbrugge dobrze wiedział: był styczeń; dit nu wist Verbrugge wel – to Verbrugge dobrze wiedział, men was in Januari – był styczeń). Maar wat hy over den regen gezegd had, wist de Regent ook. (Ale to, co powiedział o deszczu, Regent również wiedział; maar wat hy over den regen gezegd had – ale to, co powiedział o deszczu, wist de Regent ook – Regent również wiedział). Hierop volgde weder eenig zwygen. (Nastąpiła chwilowa cisza; hierop volgde weder eenig zwygen – nastąpiła chwilowa cisza). De Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd, een der bedienden die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo. (Regent skinął ledwo widocznym ruchem głowy na jednego ze służących, którzy kucali przy wejściu do pendoppo; de Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd – Regent skinął ledwo widocznym ruchem głowy, een der bedienden – jednego ze służących, die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo – którzy kucali przy wejściu do pendoppo). Een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis, witten pantalon, met gouden lyfband die zyn kostbaren sarong vasthield om de lenden, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents, zette de gouden doos neder, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte, maakte den slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan. (Mały chłopiec, uroczo ubrany w niebieski aksamitny kaftan, białe spodnie, ze złotym pasem, który trzymał jego kosztowny sarong wokół bioder, i na głowie wygodny kain kapala, spod którego wyłaniały się jego czarne oczy, pełzł, kucając, do stóp Regenta, postawił złotą skrzynkę zawierającą tytoń, wapno, sirih, pinang i gambir, wykonał slamat, podnosząc złożone ręce do głęboko pochylonego czoła, a następnie podał swojemu panu kosztowną skrzynkę; een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis – mały chłopiec, uroczo ubrany w niebieski aksamitny kaftan, witten pantalon – białe spodnie, met gouden lyfband – ze złotym pasem, die zyn kostbaren sarong vasthield om de lenden – który trzymał jego kosztowny sarong wokół bioder, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala – i na głowie wygodny kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen – spod którego wyłaniały się jego czarne oczy, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents – pełzł, kucając, do stóp Regenta, zette de gouden doos neder – postawił złotą skrzynkę, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte – zawierającą tytoń, wapno, sirih, pinang i gambir, maakte den slamat – wykonał slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd – podnosząc złożone ręce do głęboko pochylonego czoła, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan – a następnie podał swojemu panu kosztowną skrzynkę).

De weg zal moeielyk zyn na zooveel regen, zei de Regent, als om 't lang wachten verklaarbaar te maken, terwyl hy een betelblad met kalk bestreek. (Droga będzie trudna po tylu deszczach, powiedział Regent, jakby chciał wytłumaczyć długie oczekiwanie, podczas gdy smarował liść betelu wapnem; de weg zal moeielyk zyn na zooveel regen – droga będzie trudna po tylu deszczach, zei de Regent – powiedział Regent, als om 't lang wachten verklaarbaar te maken – jakby chciał wytłumaczyć długie oczekiwanie, terwyl hy een betelblad met kalk bestreek – podczas gdy smarował liść betelu wapnem).

In 't Pandeglangsche is de weg zoo slecht niet, antwoordde Verbrugge die, als hy ten-minste niets stuitends wilde aanroeren, dit antwoord wel wat ondoordacht gaf. (W Pandeglang droga nie jest taka zła, odpowiedział Verbrugge, który, chcąc przynajmniej nie poruszać niczego drażliwego, udzielił tej nieco nieprzemyślanej odpowiedzi; in 't Pandeglangsche is de weg zoo slecht niet – w Pandeglang droga nie jest taka zła, antwoordde Verbrugge – odpowiedział Verbrugge, die, als hy ten-minste niets stuitends wilde aanroeren – który, chcąc przynajmniej nie poruszać niczego drażliwego, dit antwoord wel wat ondoordacht gaf – udzielił tej nieco nieprzemyślanej odpowiedzi). Want hy had moeten bedenken dat een Regent van Lebak niet gaarne de wegen van Pandeglang hoort roemen, al zyn die dan ook werkelyk beter dan in 't Lebaksche. (Bo powinien był pamiętać, że regent Lebak nie lubi słuchać pochwał dotyczących dróg w Pandeglang, nawet jeśli są one faktycznie lepsze niż w Lebak; want hy had moeten bedenken – bo powinien był pamiętać, dat een Regent van Lebak niet gaarne de wegen van Pandeglang hoort roemen – że regent Lebak nie lubi słuchać pochwał dotyczących dróg w Pandeglang, al zyn die dan ook werkelyk beter dan in 't Lebaksche – nawet jeśli są one faktycznie lepsze niż w Lebak).

De Adhipatti beging de fout van een te snel antwoord niet. (Adhipatti nie popełnił błędu zbyt szybkiej odpowiedzi; de Adhipatti – Adhipatti, beging de fout – nie popełnił błędu, van een te snel antwoord – zbyt szybkiej odpowiedzi, niet – nie). De kleine maas was reeds al hurkend achterwaarts teruggekropen tot aan den ingang der pendoppo, waar hy onder zyn makkers plaats nam… (Mały chłopiec już cofnął się kucając do wejścia do pendoppo, gdzie zajął miejsce wśród swoich towarzyszy; de kleine maas – mały chłopiec, was reeds al hurkend achterwaarts teruggekropen – już cofnął się kucając, tot aan den ingang der pendoppo – do wejścia do pendoppo, waar hy onder zyn makkers plaats nam – gdzie zajął miejsce wśród swoich towarzyszy). de Regent had reeds zyn lippen en weinige tanden bruinrood geverwd met het speeksel zyner sirie, voor hy zeide: (Regent miał już brązowo-czerwone usta i kilka zębów zabarwionych śliną z sirih, zanim powiedział:; de Regent had reeds zyn lippen en weinige tanden bruinrood geverwd – Regent miał już brązowo-czerwone usta i kilka zębów zabarwionych, met het speeksel zyner sirie – śliną z sirih, voor hy zeide – zanim powiedział):

Ja, er is veel volk in Pandeglang. (Tak, w Pandeglang jest dużo ludzi; ja, er is veel volk in Pandeglang – tak, w Pandeglang jest dużo ludzi).

Voor wien den Regent en den kontroleur kende, voor wien de toestand van Lebak geen geheim was, had het duidelyk kunnen blyken dat het gesprek reeds een stryd was geworden. (Dla tych, którzy znali Regenta i kontrolera, dla tych, którzy znali sytuację w Lebak, było jasne, że rozmowa już stała się walką; voor wien den Regent en den kontroleur kende – dla tych, którzy znali Regenta i kontrolera, voor wien de toestand van Lebak geen geheim was – dla tych, którzy znali sytuację w Lebak, had het duidelyk kunnen blyken – było jasne, dat het gesprek reeds een stryd was geworden – że rozmowa już stała się walką). Een toespeling namelyk op den beteren staat der wegen in een naburige afdeeling, scheen het vervolg te wezen op vergeefsche pogingen om ook in Lebak dusdanige betere wegen te doen aanleggen, of de bestaande beter te onderhouden. (Aluzja do lepszego stanu dróg w sąsiedniej części wydawała się być kontynuacją nieudanych prób budowy podobnych lepszych dróg w Lebak lub lepszego utrzymania istniejących; een toespeling namelyk op den beteren staat der wegen – aluzja do lepszego stanu dróg, in een naburige afdeeling – w sąsiedniej części, scheen het vervolg te wezen – wydawała się być kontynuacją, op vergeefsche pogingen om ook in Lebak dusdanige betere wegen te doen aanleggen – nieudanych prób budowy podobnych lepszych dróg w Lebak, of de bestaande beter te onderhouden – lub lepszego utrzymania istniejących). Doch hierin had de Regent gelyk, dat Pandeglang dichter bevolkt was, vooral in verhouding tot de veel kleinere oppervlakte, en dat dus dáár de arbeid aan de groote wegen, door vereende krachten ligter viel dan in 't Lebaksche, een afdeeling die op honderde palen oppervlakte, slechts zeventigduizend inwoners telde. (Jednak Regent miał rację, że Pandeglang jest gęściej zaludnione, zwłaszcza w stosunku do znacznie mniejszej powierzchni, i że praca nad głównymi drogami tam była lżejsza dzięki wspólnym wysiłkom niż w Lebak, części o powierzchni stu mil zaledwie siedemdziesiąt tysięcy mieszkańców; doch hierin had de Regent gelyk – jednak Regent miał rację, dat Pandeglang dichter bevolkt was – że Pandeglang jest gęściej zaludnione, vooral in verhouding tot de veel kleinere oppervlakte – zwłaszcza w stosunku do znacznie mniejszej powierzchni, en dat dus dáár de arbeid aan de groote wegen – i że praca nad głównymi drogami tam, door vereende krachten ligter viel dan in 't Lebaksche – była lżejsza dzięki wspólnym wysiłkom niż w Lebak, een afdeeling die op honderde palen oppervlakte – części o powierzchni stu mil, slechts zeventigduizend inwoners telde – zaledwie siedemdziesiąt tysięcy mieszkańców).

Dat is waar, zei Verbrugge, we hebben weinig volk hier, maar… (To prawda, powiedział Verbrugge, mamy tu mało ludzi, ale…; dat is waar – to prawda, zei Verbrugge – powiedział Verbrugge, we hebben weinig volk hier – mamy tu mało ludzi, maar – ale…)

De Adhipatti zag hem aan, als wachtte hy een aanval af. (Adhipatti spojrzał na niego, jakby oczekiwał ataku; de Adhipatti zag hem aan – Adhipatti spojrzał na niego, als wachtte hy een aanval af – jakby oczekiwał ataku). Hy wist dat er na dat ‘maar’ iets volgen kon, dat onaangenaam zou te hooren zyn voor hem, die sedert dertig jaren Regent van Lebak geweest was. (Wiedział, że po tym "ale" może nastąpić coś, co będzie dla niego nieprzyjemne do usłyszenia, dla niego, który od trzydziestu lat był Regentem Lebak; hy wist dat er na dat ‘maar’ iets volgen kon – wiedział, że po tym "ale" może nastąpić coś, dat onaangenaam zou te hooren zyn voor hem – co będzie dla niego nieprzyjemne do usłyszenia, die sedert dertig jaren Regent van Lebak geweest was – dla niego, który od trzydziestu lat był Regentem Lebak). Het scheen dat Verbrugge op dit oogenblik geen lust had den stryd voorttezetten. (Wydawało się, że Verbrugge w tym momencie nie miał ochoty kontynuować walki; het scheen dat Verbrugge op dit oogenblik – wydawało się, że Verbrugge w tym momencie, geen lust had den stryd voorttezetten – nie miał ochoty kontynuować walki). Althans hy brak 't gesprek af, en vroeg weder aan den mandoor-oppasser of hy niets komen zag? (Przynajmniej przerwał rozmowę i ponownie zapytał mandoor-oppassera, czy nic nie nadchodzi?; althans hy brak 't gesprek af – przynajmniej przerwał rozmowę, en vroeg weder aan den mandoor-oppasser – i ponownie zapytał mandoor-oppassera, of hy niets komen zag – czy nic nie nadchodzi).

Ik zie nog niets van den kant van Pandeglang, mynheer de kontroleur, maar daar-ginds aan de andere zyde rydt iemand te-paard… het is de toewan kommendaan. (Nie widzę jeszcze niczego od strony Pandeglang, panie kontrolerze, ale tam po drugiej stronie jedzie ktoś konno… to pan komendant; ik zie nog niets van den kant van Pandeglang – nie widzę jeszcze niczego od strony Pandeglang, mynheer de kontroleur – panie kontrolerze, maar daar-ginds aan de andere zyde rydt iemand te-paard – ale tam po drugiej stronie jedzie ktoś konno, het is de toewan kommendaan – to pan komendant).

Welzeker, Dongso, zei Verbrugge naar buiten starende, dat is de kommandant! Hy jaagt in deze buurt, en is vanmorgen vroeg reeds uitgegaan. (Oczywiście, Dongso, powiedział Verbrugge, patrząc na zewnątrz, to komendant! Poluje w tej okolicy i wyszedł już wcześnie rano; welzeker, Dongso – oczywiście, Dongso, zei Verbrugge naar buiten starende – powiedział Verbrugge, patrząc na zewnątrz, dat is de kommandant – to komendant, hy jaagt in deze buurt – poluje w tej okolicy, en is vanmorgen vroeg reeds uitgegaan – i wyszedł już wcześnie rano). Hé, Duclari… Duclari! (Hej, Duclari… Duclari; hé, Duclari – hej, Duclari, Duclari – Duclari!)

Hy hoort u al, mynheer, hy komt hierheen. Zyn jongen rydt achter hem, met een kidang achter zich over 't paard. (Już pana słyszy, panie, nadchodzi. Jego chłopak jedzie za nim, z sarną na grzbiecie konia; Hy hoort u al – już pana słyszy, mynheer – panie, hy komt hierheen – nadchodzi, Zyn jongen rydt achter hem – jego chłopak jedzie za nim, met een kidang – z sarną, achter zich over 't paard – na grzbiecie konia).

Pegang koedahnja toewan kommendaan – gebood Verbrugge aan een der bedienden die buiten zaten. Bonjour, Duclari! Ben je nat? Wat heb je geschoten? Kom binnen! (Pegang koedahnja toewan kommendaan – zawołał Verbrugge do jednego ze służących siedzących na zewnątrz. Bonjour, Duclari! Jesteś mokry? Co upolowałeś? Wejdź do środka; gebood Verbrugge – zawołał Verbrugge, aan een der bedienden die buiten zaten – do jednego ze służących siedzących na zewnątrz, Ben je nat? – Jesteś mokry?, Wat heb je geschoten? – Co upolowałeś?, Kom binnen! – Wejdź do środka).

Een krachtig man van dertigjarigen leeftyd en flinke militaire houding, hoewel van uniform geen spoor was, trad de pendoppo in. (Silny mężczyzna w wieku trzydziestu lat i o wyglądzie wojskowym, chociaż nie miał na sobie munduru, wszedł do pendoppo; Een krachtig man – Silny mężczyzna, van dertigjarigen leeftyd – w wieku trzydziestu lat, en flinke militaire houding – o wyglądzie wojskowym, hoewel van uniform geen spoor was – chociaż nie miał na sobie munduru, trad de pendoppo in – wszedł do pendoppo).

Het was de eerste-luitenant Duclari, kommandant van 't kleine garnizoen te Rangkas-Betoeng. (To był porucznik Duclari, dowódca małego garnizonu w Rangkas-Betoeng; Het was de eerste-luitenant Duclari – To był porucznik Duclari, kommandant van 't kleine garnizoen te Rangkas-Betoeng – dowódca małego garnizonu w Rangkas-Betoeng).

Verbrugge en hy waren bevriend, en hun gemeenzaamheid was te grooter, daar Duclari sedert eenigen tyd de woning van Verbrugge betrokken had in afwachting der voltooiing van een nieuw fort. (Verbrugge i on byli przyjaciółmi, a ich zażyłość była tym większa, że Duclari od pewnego czasu mieszkał u Verbrugge, czekając na ukończenie nowego fortu; Verbrugge en hy waren bevriend – Verbrugge i on byli przyjaciółmi, en hun gemeenzaamheid was te grooter – a ich zażyłość była tym większa, daar Duclari sedert eenigen tyd de woning van Verbrugge betrokken had – że Duclari od pewnego czasu mieszkał u Verbrugge, in afwachting der voltooiing van een nieuw fort – czekając na ukończenie nowego fortu).

Hy drukte dezen de hand, groette den Regent beleefd, en ging zitten onder de vraag: ‘wel, wat heb je al zoo hier?’ (Uścisnął mu dłoń, uprzejmie przywitał Regenta i usiadł, zadając pytanie: „cóż, co tu masz?”; Hy drukte dezen de hand – Uścisnął mu dłoń, groette den Regent beleefd – uprzejmie przywitał Regenta, en ging zitten onder de vraag – i usiadł, zadając pytanie, wel, wat heb je al zoo hier? – cóż, co tu masz?).

Wil je thee, Duclari? (Chcesz herbaty, Duclari?; Wil je thee – Chcesz herbaty, Duclari? – Duclari?).

Wel neen, ik ben warm genoeg! Heb je geen klapperwater? Dat is frisscher. (Nie, jestem wystarczająco rozgrzany! Masz wodę kokosową? To jest bardziej orzeźwiające; Wel neen – Nie, ik ben warm genoeg – jestem wystarczająco rozgrzany, Heb je geen klapperwater? – Masz wodę kokosową?, Dat is frisscher – To jest bardziej orzeźwiające).

Dat laat ik je niet geven. Als men warm is, houd ik klapperwater voor heel nadeelig. Je wordt er styf en jichtig van. Zie eens de koelies die zware vrachten over de bergen dragen: zy houden zich vlug en lenig door heet water te drinken, of koppi dahoen. Maar gemberthee is nog beter… (Nie pozwolę ci tego pić. Kiedy jest gorąco, uważam wodę kokosową za bardzo szkodliwą. Stajesz się od niej sztywny i podagrę dostajesz. Spójrz na kulisów, którzy noszą ciężkie ładunki przez góry: pozostają szybcy i zwinni, pijąc gorącą wodę lub koppi dahoen. Ale herbata imbirowa jest jeszcze lepsza…; Dat laat ik je niet geven – Nie pozwolę ci tego pić, Als men warm is – Kiedy jest gorąco, houd ik klapperwater voor heel nadeelig – uważam wodę kokosową za bardzo szkodliwą, Je wordt er styf en jichtig van – Stajesz się od niej sztywny i podagrę dostajesz, Zie eens de koelies – Spójrz na kulisów, die zware vrachten over de bergen dragen – którzy noszą ciężkie ładunki przez góry, zy houden zich vlug en lenig – pozostają szybcy i zwinni, door heet water te drinken, of koppi dahoen – pijąc gorącą wodę lub koppi dahoen, Maar gemberthee is nog beter – Ale herbata imbirowa jest jeszcze lepsza).

Wat? Koppi dahoen, thee van koffibladen? Dat heb ik nog nooit gezien. (Co? Koppi dahoen, herbata z liści kawy? Nigdy tego nie widziałem; Wat? Koppi dahoen – Co? Koppi dahoen, thee van koffibladen – herbata z liści kawy, Dat heb ik nog nooit gezien – Nigdy tego nie widziałem).

Omdat je niet op Sumatra gediend hebt. Daar is 't de gewoonte. (Bo nie służyłeś na Sumatrze. Tam to jest zwyczaj; Omdat je niet op Sumatra gediend hebt – Bo nie służyłeś na Sumatrze, Daar is 't de gewoonte – Tam to jest zwyczaj).

Laat me dan maar thee geven… maar niet van koffibladen, en ook niet van gember. Ja, je bent op Sumatra geweest… en de nieuwe adsistent-resident ook, niet waar? (Daj mi więc herbatę… ale nie z liści kawy i nie imbirową. Tak, byłeś na Sumatrze… a nowy asystent-rezydent też, prawda?; Laat me dan maar thee geven – Daj mi więc herbatę, maar niet van koffibladen, en ook niet van gember – ale nie z liści kawy i nie imbirową, Ja, je bent op Sumatra geweest – Tak, byłeś na Sumatrze, en de nieuwe adsistent-resident ook – a nowy asystent-rezydent też, niet waar? – prawda?).

Dit gesprek werd in 't hollandsch gevoerd, een taal die de Regent niet verstond. (Ta rozmowa odbyła się po holendersku, języku, którego Regent nie rozumiał; Dit gesprek werd in 't hollandsch gevoerd – Ta rozmowa odbyła się po holendersku, een taal die de Regent niet verstond – języku, którego Regent nie rozumiał).

Hetzy Duclari gevoelde dat er iets onbeleefds in lag, hem hierdoor van 't onderhoud uittesluiten, hetzyd-i hiermee een andere bedoeling had, op-eenmaal ging hy, zich tot den Regent wendende, in 't maleisch voort. (Czy to Duclari czuł, że coś niegrzecznego w tym jest, wykluczając go w ten sposób z rozmowy, czy też miał inny zamiar, nagle zwrócił się do Regenta po malajsku; Hetzy Duclari gevoelde dat er iets onbeleefds in lag – Czy to Duclari czuł, że coś niegrzecznego w tym jest, hem hierdoor van 't onderhoud uittesluiten – wykluczając go w ten sposób z rozmowy, hetzyd-i hiermee een andere bedoeling had – czy też miał inny zamiar, op-eenmaal ging hy – nagle zwrócił się, zich tot den Regent wendende, in 't maleisch voort – do Regenta po malajsku).

Weet mynheer de Adhipatti, dat m'nheer de kontroleur den nieuwen adsistent-resident kent? (Czy pan Adhipatti wie, że pan kontroler zna nowego asystenta rezydenta?; Weet mynheer de Adhipatti – Czy pan Adhipatti wie, dat m'nheer de kontroleur – że pan kontroler, den nieuwen adsistent-resident kent – zna nowego asystenta rezydenta).

Wel neen, dàt heb ik niet gezegd, ik ken hem niet! riep Verbrugge, nu ook in het maleisch. Ik heb hem nooit gezien. Hy diende eenige jaren vóór my op Sumatra. Ik heb je maar gezegd dat ik daar veel over hem heb hooren spreken, anders niet! (Nie, tego nie powiedziałem, nie znam go! – zawołał Verbrugge, teraz także po malajsku. Nigdy go nie widziałem. Służył kilka lat przede mną na Sumatrze. Powiedziałem ci tylko, że dużo o nim słyszałem, to wszystko; Wel neen, dàt heb ik niet gezegd, ik ken hem niet! – Nie, tego nie powiedziałem, nie znam go!, riep Verbrugge, nu ook in het maleisch – zawołał Verbrugge, teraz także po malajsku, Ik heb hem nooit gezien – Nigdy go nie widziałem, Hy diende eenige jaren vóór my op Sumatra – Służył kilka lat przede mną na Sumatrze, Ik heb je maar gezegd dat ik daar veel over hem heb hooren spreken – Powiedziałem ci tylko, że dużo o nim słyszałem, anders niet – to wszystko).

Nu, dit komt op 'tzelfde neer. Men behoeft iemand juist niet te zien om hem te kennen. Hoe denkt m'nheer de Adhipatti hierover? (No cóż, to na jedno wychodzi. Nie trzeba kogoś widzieć, aby go znać. Co o tym myśli pan Adhipatti?; Nu, dit komt op 'tzelfde neer – No cóż, to na jedno wychodzi, Men behoeft iemand juist niet te zien om hem te kennen – Nie trzeba kogoś widzieć, aby go znać, Hoe denkt m'nheer de Adhipatti hierover? – Co o tym myśli pan Adhipatti?).

De Adhipatti had juist noodig een bediende te roepen. Er verliep dus wat tyd voor hy zeggen kon: dat hy met den heer kommandant instemde, maar dat het toch dikwyls noodig was iemand te zien voor men hem beoordeelen kon. (Adhipatti musiał akurat zawołać służącego. Minęło więc trochę czasu, zanim mógł powiedzieć: że zgadza się z panem komendantem, ale często trzeba kogoś zobaczyć, zanim się go oceni; De Adhipatti had juist noodig een bediende te roepen – Adhipatti musiał akurat zawołać służącego, Er verliep dus wat tyd voor hy zeggen kon – Minęło więc trochę czasu, zanim mógł powiedzieć, dat hy met den heer kommandant instemde – że zgadza się z panem komendantem, maar dat het toch dikwyls noodig was iemand te zien voor men hem beoordeelen kon – ale często trzeba kogoś zobaczyć, zanim się go oceni).

Over 't geheel genomen is dit misschien waar, ging nu Duclari in 't hollandsch voort – hetzy omdat deze taal hem gemeenzamer was en hy meende genoeg gedaan te hebben voor de beleefdheid, hetzy omdat hy alleen door Verbrugge verstaan wilde worden – dit moge in 't algemeen waar zyn, maar omtrent Havelaar heeft men waarachtig geen persoonlyke kennismaking noodig… hy is een gek! (Ogólnie rzecz biorąc, może to być prawda, kontynuował Duclari po holendersku – czy to dlatego, że ten język był mu bardziej znajomy i uważał, że zrobił wystarczająco dużo dla uprzejmości, czy to dlatego, że chciał być zrozumiany tylko przez Verbrugge – może to być ogólnie prawdą, ale jeśli chodzi o Havelaar, naprawdę nie potrzeba osobistego spotkania… on jest szalony!; Over 't geheel genomen is dit misschien waar – Ogólnie rzecz biorąc, może to być prawda, ging nu Duclari in 't hollandsch voort – kontynuował Duclari po holendersku, hetzy omdat deze taal hem gemeenzamer was – czy to dlatego, że ten język był mu bardziej znajomy, en hy meende genoeg gedaan te hebben voor de beleefdheid – i uważał, że zrobił wystarczająco dużo dla uprzejmości, hetzy omdat hy alleen door Verbrugge verstaan wilde worden – czy to dlatego, że chciał być zrozumiany tylko przez Verbrugge, dit moge in 't algemeen waar zyn – może to być ogólnie prawdą, maar omtrent Havelaar heeft men waarachtig geen persoonlyke kennismaking noodig – ale jeśli chodzi o Havelaar, naprawdę nie potrzeba osobistego spotkania, hy is een gek – on jest szalony).

Dat heb ik niet gezegd, Duclari! (Tego nie powiedziałem, Duclari!; Dat heb ik niet gezegd – Tego nie powiedziałem, Duclari! – Duclari!).

Neen, jy hebt dat niet gezegd, maar ik zeg het na al wat je my van hem verteld hebt. Ik noem iemand die in 't water springt om een hond te redden van de haaien, een gek. (Nie, tego nie powiedziałeś, ale ja to mówię po tym, co mi o nim powiedziałeś. Nazywam kogoś, kto skacze do wody, aby uratować psa przed rekinami, szaleńcem; Neen, jy hebt dat niet gezegd – Nie, tego nie powiedziałeś, maar ik zeg het na al wat je my van hem verteld hebt – ale ja to mówię po tym, co mi o nim powiedziałeś, Ik noem iemand die in 't water springt om een hond te redden van de haaien – Nazywam kogoś, kto skacze do wody, aby uratować psa przed rekinami, een gek – szaleńcem).

Nu ja, verstandig is 't zeker niet. Maar… (No cóż, na pewno nie jest to rozsądne. Ale…; Nu ja – No cóż, verstandig is 't zeker niet – na pewno nie jest to rozsądne, Maar – Ale).

En, hoor eens, dat versje tegen den generaal Vandamme… 't kwam niet te-pas! (I posłuchaj, ten wierszyk przeciwko generałowi Vandamme… nie pasował!; En, hoor eens – I posłuchaj, dat versje tegen den generaal Vandamme – ten wierszyk przeciwko generałowi Vandamme, 't kwam niet te-pas – nie pasował).

't Was geestig… (Był dowcipny…; 't Was geestig – Był dowcipny).

Tot je dienst! Maar een jong mensch mag niet geestig zyn tegen een generaal. (Do usług! Ale młody człowiek nie powinien być dowcipny wobec generała; Tot je dienst – Do usług, Maar een jong mensch mag niet geestig zyn tegen een generaal – Ale młody człowiek nie powinien być dowcipny wobec generała).

Je moet in 't oog houden dat hy nog zeer jong was… het is veertien jaar geleden. Hy was toen maar twee-en-twintig jaar oud. (Musisz pamiętać, że był jeszcze bardzo młody… to było czternaście lat temu. Miał wtedy tylko dwadzieścia dwa lata; Je moet in 't oog houden dat hy nog zeer jong was – Musisz pamiętać, że był jeszcze bardzo młody, het is veertien jaar geleden – to było czternaście lat temu, Hy was toen maar twee-en-twintig jaar oud – Miał wtedy tylko dwadzieścia dwa lata).

En dan de kalkoen dien hy stal! (A potem indyk, którego ukradł!; En dan de kalkoen dien hy stal – A potem indyk, którego ukradł).

Dat deed hy om den generaal te plagen. (Zrobił to, aby dokuczyć generałowi; Dat deed hy om den generaal te plagen – Zrobił to, aby dokuczyć generałowi).

Juist! Een jong mensch mag geen generaal plagen, die bovendien, als civiel gouverneur, zyn chef was. (Dokładnie! Młody człowiek nie powinien dokuczać generałowi, który na dodatek jako cywilny gubernator był jego szefem; Juist! Een jong mensch mag geen generaal plagen – Dokładnie! Młody człowiek nie powinien dokuczać generałowi, die bovendien, als civiel gouverneur, zyn chef was – który na dodatek jako cywilny gubernator był jego szefem).

Dat andere versje vind ik aardig, maar… dat eeuwige duelleeren! (Ten drugi wierszyk uważam za miły, ale… te wieczne pojedynki!; Dat andere versje vind ik aardig – Ten drugi wierszyk uważam za miły, maar… dat eeuwige duelleeren – ale… te wieczne pojedynki).

Hy deed het gewoonlyk voor een ander. Hy trok altyd party voor den zwakste. (Zwykle robił to dla kogoś innego. Zawsze stawał po stronie najsłabszego; Hy deed het gewoonlyk voor een ander – Zwykle robił to dla kogoś innego, Hy trok altyd party voor den zwakste – Zawsze stawał po stronie najsłabszego).

Wel laat ieder voor zichzelf duelleeren, als men het dan volstrekt doen wil! Ik voor my geloof dat een duel zelden noodig is. (Niech każdy pojedynkuje się za siebie, jeśli już musi to robić! Uważam, że pojedynek jest rzadko konieczny; Wel laat ieder voor zichzelf duelleeren – Niech każdy pojedynkuje się za siebie, als men het dan volstrekt doen wil – jeśli już musi to robić, Ik voor my geloof dat een duel zelden noodig is – Uważam, że pojedynek jest rzadko konieczny).

Waar 't onvermydelyk was, zou ook ik een uitdaging aannemen, en in zekere gevallen zelf uitdagen, maar om daarvan dagelyksch werk te maken… dank je! (Gdzie było to nieuniknione, również podjąłbym wyzwanie i w pewnych przypadkach sam bym wyzwał, ale żeby robić to codziennie… dziękuję!; Waar 't onvermydelyk was – Gdzie było to nieuniknione, zou ook ik een uitdaging aannemen – również podjąłbym wyzwanie, en in zekere gevallen zelf uitdagen – i w pewnych przypadkach sam bym wyzwał, maar om daarvan dagelyksch werk te maken – ale żeby robić to codziennie, dank je – dziękuję).

Het is te hopen dat hy veranderd is op dit punt. (Mam nadzieję, że się w tej kwestii zmienił; Het is te hopen dat hy veranderd is op dit punt – Mam nadzieję, że się w tej kwestii zmienił).

Wel zeker, daar is geen twyfel aan! Hy is nu zooveel ouder, daarby sedert langen tyd getrouwd, en adsistent-resident. (Oczywiście, nie ma co do tego wątpliwości! Jest teraz dużo starszy, od dłuższego czasu żonaty i asystent rezydenta; Wel zeker, daar is geen twyfel aan – Oczywiście, nie ma co do tego wątpliwości, Hy is nu zooveel ouder – Jest teraz dużo starszy, daarby sedert langen tyd getrouwd – od dłuższego czasu żonaty, en adsistent-resident – i asystent rezydenta).

Bovendien, ik heb altyd gehoord dat zyn hart goed was, en dat hy een warm gevoel had voor recht. (Ponadto, zawsze słyszałem, że miał dobre serce i ciepłe uczucia dla sprawiedliwości; Bovendien, ik heb altyd gehoord – Ponadto, zawsze słyszałem, dat zyn hart goed was – że miał dobre serce, en dat hy een warm gevoel had voor recht – i ciepłe uczucia dla sprawiedliwości).

Nu, dat zal hem te-pas komen in Lebak! (No cóż, to się przyda w Lebak!; Nu, dat zal hem te-pas komen in Lebak – No cóż, to się przyda w Lebak).

Daar is me juist iets voorgekomen, dat… zou de Regent ons verstaan? (Właśnie coś mi się przypomniało, że… czy Regent nas zrozumie?; Daar is me juist iets voorgekomen – Właśnie coś mi się przypomniało, dat… zou de Regent ons verstaan – że… czy Regent nas zrozumie).

Ik geloof 't niet. Maar toon my iets uit je weitasch, dan denkt hy dat we dáárover spreken. (Nie sądzę. Ale pokaż mi coś ze swojej torby, to pomyśli, że o tym rozmawiamy; Ik geloof 't niet – Nie sądzę, Maar toon my iets uit je weitasch – Ale pokaż mi coś ze swojej torby, dan denkt hy dat we dáárover spreken – to pomyśli, że o tym rozmawiamy).

Duclari nam zyn weitasch, haalde daaruit een paar boschduiven, en die vogels betastende als sprak hy over de jacht, deelde hy Verbrugge mede dat hy zoo-even in 't veld was nageloopen door een Javaan, die hem gevraagd had of hy niet iets doen kon tot verligting van den druk waaronder de bevolking zuchtte? (Duclari wziął swoją torbę, wyjął z niej parę leśnych gołębi i dotykając je, jakby mówił o polowaniu, powiedział Verbrugge, że właśnie w polu gonił go Jawajczyk, który zapytał go, czy nie mógłby zrobić czegoś, aby ulżyć presji, pod którą cierpi ludność; Duclari nam zyn weitasch – Duclari wziął swoją torbę, haalde daaruit een paar boschduiven – wyjął z niej parę leśnych gołębi, en die vogels betastende als sprak hy over de jacht – dotykając je, jakby mówił o polowaniu, deelde hy Verbrugge mede dat hy zoo-even in 't veld was nageloopen door een Javaan – powiedział Verbrugge, że właśnie w polu gonił go Jawajczyk, die hem gevraagd had of hy niet iets doen kon tot verligting van den druk waaronder de bevolking zuchtte – który zapytał go, czy nie mógłby zrobić czegoś, aby ulżyć presji, pod którą cierpi ludność).

En, ging hy voort, dit is zeer sterk, Verbrugge! Niet dat ik me verwonder over de zaak zelf. Ik ben lang genoeg in 't Bantamsche om te weten wat hier voorvalt, maar dat de geringe Javaan, gewoonlyk zoo omzichtig en terughoudend waar 't zyn hoofden geldt, zoo-iets vraagt aan iemand die er niets mee te maken heeft, dit bevreemdt my! (I kontynuował, to jest bardzo mocne, Verbrugge! Nie, że dziwię się samej sprawie. Jestem wystarczająco długo w Bantam, aby wiedzieć, co się tu dzieje, ale że skromny Jawajczyk, zwykle tak ostrożny i powściągliwy wobec swoich przełożonych, pyta o coś takiego kogoś, kto nie ma z tym nic wspólnego, to mnie zdumiewa!; En, ging hy voort – I kontynuował, dit is zeer sterk, Verbrugge – to jest bardzo mocne, Verbrugge, Niet dat ik me verwonder over de zaak zelf – Nie, że dziwię się samej sprawie, Ik ben lang genoeg in 't Bantamsche om te weten wat hier voorvalt – Jestem wystarczająco długo w Bantam, aby wiedzieć, co się tu dzieje, maar dat de geringe Javaan, gewoonlyk zoo omzichtig en terughoudend waar 't zyn hoofden geldt – ale że skromny Jawajczyk, zwykle tak ostrożny i powściągliwy wobec swoich przełożonych, zoo-iets vraagt aan iemand die er niets mee te maken heeft, dit bevreemdt my – pyta o coś takiego kogoś, kto nie ma z tym nic wspólnego, to mnie zdumiewa).

En wat heb je geantwoord, Duclari? (A co odpowiedziałeś, Duclari?; En wat heb je geantwoord – A co odpowiedziałeś, Duclari – Duclari?).

Wèl, dat het me niet aanging! Dat hy tot u moest gaan, of tot den nieuwen adsistent-resident, als die zou aangekomen zyn te Rangkas-Betoeng, en dáár zyn klachten uiten. (Cóż, że mnie to nie dotyczy! Powinien iść do ciebie, albo do nowego asystenta rezydenta, kiedy już przybędzie do Rangkas-Betoeng, i tam wyrazić swoje skargi; Wèl, dat het me niet aanging – Cóż, że mnie to nie dotyczy, Dat hy tot u moest gaan – Powinien iść do ciebie, of tot den nieuwen adsistent-resident – albo do nowego asystenta rezydenta, als die zou aangekomen zyn te Rangkas-Betoeng – kiedy już przybędzie do Rangkas-Betoeng, en dáár zyn klachten uiten – i tam wyrazić swoje skargi).

Ienie apa toewan-toewan datang! riep op-eenmaal de oppasser Dongso. Ik zie een mantrie die met zyn toedoeng wuift. (Ienie apa toewan-toewan datang! – nagle zawołał służący Dongso. Widzę mantri, który macha swoim kapeluszem; riep op-eenmaal de oppasser Dongso – nagle zawołał służący Dongso, Ik zie een mantrie die met zyn toedoeng wuift – Widzę mantri, który macha swoim kapeluszem).

Allen stonden op. Duclari, die niet door zyn tegenwoordigheid in de pendoppo den schyn wilde aannemen als ware ook hy aan de grenzen ter verwelkoming van den adsistent-resident, die wel zyn meerdere doch niet zyn chef, en bovendien een gek was, steeg te-paard, en reed door zyn bediende gevolgd, heen. (Wszyscy wstali. Duclari, który nie chciał swoją obecnością w pendoppo sprawiać wrażenia, że także wita asystenta rezydenta, który wprawdzie był jego przełożonym, ale nie szefem, a ponadto był szalony, wsiadł na konia i odjechał, śledzony przez swojego służącego; Allen stonden op – Wszyscy wstali, Duclari, die niet door zyn tegenwoordigheid in de pendoppo den schyn wilde aannemen – Duclari, który nie chciał swoją obecnością w pendoppo sprawiać wrażenia, als ware ook hy aan de grenzen ter verwelkoming van den adsistent-resident – że także wita asystenta rezydenta, die wel zyn meerdere doch niet zyn chef – który wprawdzie był jego przełożonym, ale nie szefem, en bovendien een gek was – a ponadto był szalony, steeg te-paard, en reed door zyn bediende gevolgd, heen – wsiadł na konia i odjechał, śledzony przez swojego służącego).

De Adhipatti en Verbrugge stelden zich aan den ingang van de pendoppo, en zagen een door vier paarden getrokken reiswagen naderen, die weldra vry bemodderd by 't bamboezen gebouwtje stilhield. (Adhipatti i Verbrugge stanęli przy wejściu do pendoppo i zobaczyli zbliżający się powóz ciągnięty przez cztery konie, który wkrótce zatrzymał się, cały ubłocony, przy bambusowym budynku; De Adhipatti en Verbrugge stelden zich aan den ingang van de pendoppo – Adhipatti i Verbrugge stanęli przy wejściu do pendoppo, en zagen een door vier paarden getrokken reiswagen naderen – i zobaczyli zbliżający się powóz ciągnięty przez cztery konie, die weldra vry bemodderd by 't bamboezen gebouwtje stilhield – który wkrótce zatrzymał się, cały ubłocony, przy bambusowym budynku).

Het zou moeielyk geweest zyn te raden wat er zich al zoo in dien wagen bevond, voor Dongso, geholpen door de loopers en een tal van bedienden die tot het gevolg van den Regent behoorden, al de riemen en knoopsels hadden losgemaakt, die het voertuig hielden ingesloten met een zwart lederen foedraal dat aan de diskretie herinnerde, waarmee in vroeger jaren leeuwen en tygers de stad inkwamen, toen de zoölogische tuinen nog reizende dierenspellen waren. (Trudno byłoby zgadnąć, co znajduje się w tym powozie, zanim Dongso, wspierany przez tragarzy i wielu służących należących do świty Regenta, rozwiązał wszystkie paski i zapięcia, które trzymały pojazd zamknięty w czarnym skórzanym futerale przypominającym dyskrecję, z jaką w dawnych czasach wprowadzano do miasta lwy i tygrysy, kiedy ogrody zoologiczne były jeszcze wędrującymi pokazami zwierząt; Het zou moeielyk geweest zyn te raden – Trudno byłoby zgadnąć, wat er zich al zoo in dien wagen bevond – co znajduje się w tym powozie, voor Dongso, geholpen door de loopers en een tal van bedienden die tot het gevolg van den Regent behoorden – zanim Dongso, wspierany przez tragarzy i wielu służących należących do świty Regenta, al de riemen en knoopsels hadden losgemaakt – rozwiązał wszystkie paski i zapięcia, die het voertuig hielden ingesloten met een zwart lederen foedraal – które trzymały pojazd zamknięty w czarnym skórzanym futerale, dat aan de diskretie herinnerde – przypominającym dyskrecję, waarmee in vroeger jaren leeuwen en tygers de stad inkwamen – z jaką w dawnych czasach wprowadzano do miasta lwy i tygrysy, toen de zoölogische tuinen nog reizende dierenspellen waren – kiedy ogrody zoologiczne były jeszcze wędrującymi pokazami zwierząt).

Leeuwen of tygers nu waren er in den wagen niet. Men had alles maar zoo zorgvuldig gesloten omdat het westmoesson was, en men dus op regen moest bedacht zyn. (Lwów ani tygrysów w wozie nie było. Wszystko było tak starannie zamknięte, ponieważ była pora zachodnich monsunów i trzeba było być przygotowanym na deszcz; Leeuwen of tygers nu waren er in den wagen niet – Lwów ani tygrysów w wozie nie było, Men had alles maar zoo zorgvuldig gesloten omdat het westmoesson was – Wszystko było tak starannie zamknięte, ponieważ była pora zachodnich monsunów, en men dus op regen moest bedacht zyn – i trzeba było być przygotowanym na deszcz).

Nu is 't uitstappen uit een reiswagen waarin men lang over den weg gehotst heeft, niet zoo gemakkelyk als iemand die nooit of weinig gereisd heeft, zich verbeelden zou. (Wysiadać z powozu, w którym spędziło się długą podróż, nie jest tak łatwo, jak mogłoby się wydawać komuś, kto mało lub wcale nie podróżował; Nu is 't uitstappen uit een reiswagen waarin men lang over den weg gehotst heeft – Wysiadać z powozu, w którym spędziło się długą podróż, niet zoo gemakkelyk als iemand die nooit of weinig gereisd heeft – nie jest tak łatwo, jak mogłoby się wydawać komuś, kto mało lub wcale nie podróżował, zich verbeelden zou – mógłby się wydawać).

Nagenoeg als de arme Sauriers uit de voorwereld, die door lang wachten ten-laatste een integreerend deel uitmaken van de klei, waarin ze aanvankelyk niet gekomen waren met het plan om er te blyven, heeft er ook by reizigers die wat nauw op-één gedrukt en in gedwongen houding, te lang in een reiswagen gezeten hebben, iets plaats, wat ik u voorstel assimilatie te noemen. (Prawie jak biedne dinozaury z prehistorii, które przez długie oczekiwanie ostatecznie stały się integralną częścią gliny, do której pierwotnie nie zamierzały się przyłączyć, także podróżnicy, którzy byli ciasno upchnięci i w wymuszonej pozycji, zbyt długo siedzący w powozie, doświadczają czegoś, co proponuję nazwać asymilacją; Nagenoeg als de arme Sauriers uit de voorwereld – Prawie jak biedne dinozaury z prehistorii, die door lang wachten ten-laatste een integreerend deel uitmaken van de klei – które przez długie oczekiwanie ostatecznie stały się integralną częścią gliny, waarin ze aanvankelyk niet gekomen waren met het plan om er te blyven – do której pierwotnie nie zamierzały się przyłączyć, heeft er ook by reizigers die wat nauw op-één gedrukt en in gedwongen houding – także podróżnicy, którzy byli ciasno upchnięci i w wymuszonej pozycji, te lang in een reiswagen gezeten hebben – zbyt długo siedzący w powozie, iets plaats, wat ik u voorstel assimilatie te noemen – doświadczają czegoś, co proponuję nazwać asymilacją).

Men weet eindelyk niet juist meer waar 't lederen kussen van den wagen ophoudt, en waar de ikheid aanvangt, ja, het denkbeeld is me niet vreemd dat men in zulk een wagen kiespyn of kramp hebben kan, die men voor mot in 't laken aanziet, of omgekeerd. (Ostatecznie nie wiadomo już, gdzie kończy się skórzana poduszka wozu, a gdzie zaczyna się "ja", tak, nie jest mi obce myślenie, że można mieć ból zęba lub skurcz w takim wozie, który bierze się za mol w płótnie, lub odwrotnie; Men weet eindelyk niet juist meer waar 't lederen kussen van den wagen ophoudt – Ostatecznie nie wiadomo już, gdzie kończy się skórzana poduszka wozu, en waar de ikheid aanvangt – a gdzie zaczyna się "ja", ja, het denkbeeld is me niet vreemd dat men in zulk een wagen kiespyn of kramp hebben kan – tak, nie jest mi obce myślenie, że można mieć ból zęba lub skurcz w takim wozie, die men voor mot in 't laken aanziet, of omgekeerd – który bierze się za mol w płótnie, lub odwrotnie).

Er zyn weinig omstandigheden in de stoffelyke wereld, die den denkenden mensch geen aanleiding geven tot het maken van opmerkingen op verstandelyk gebied, en zoo heb ik myzelf dikwyls afgevraagd of niet veel dwalingen die onder ons kracht van wet hebben, veel ‘scheefheden’ die wy voor ‘recht’ houden, hieruit voortvloeien, dat men te lang met hetzelfde gezelschap in denzelfden reiswagen heeft gezeten? (Niewiele jest okoliczności w materialnym świecie, które nie dają myślącemu człowiekowi powodu do robienia uwag na polu intelektualnym, i tak często zastanawiałem się, czy wiele błędów, które mają moc prawa wśród nas, wiele „krzywizn”, które uważamy za „prawo”, wynika z tego, że zbyt długo siedzieliśmy z tym samym towarzystwem w tym samym powozie?; Er zyn weinig omstandigheden in de stoffelyke wereld – Niewiele jest okoliczności w materialnym świecie, die den denkenden mensch geen aanleiding geven tot het maken van opmerkingen op verstandelyk gebied – które nie dają myślącemu człowiekowi powodu do robienia uwag na polu intelektualnym, en zoo heb ik myzelf dikwyls afgevraagd – i tak często zastanawiałem się, of niet veel dwalingen die onder ons kracht van wet hebben – czy wiele błędów, które mają moc prawa wśród nas, veel ‘scheefheden’ die wy voor ‘recht’ houden – wiele „krzywizn”, które uważamy za „prawo”, hieruit voortvloeien, dat men te lang met hetzelfde gezelschap in denzelfden reiswagen heeft gezeten – wynika z tego, że zbyt długo siedzieliśmy z tym samym towarzystwem w tym samym powozie).

Het been dat ge daar links uitsteken moest, tusschen de hoededoos en 't mandje met kersen… de knie die ge tegen 't portier gedrukt hield, om de dame tegenover u niet te doen denken dat ge een aanval in den zin hadt op krinoline of deugd… de gelikdoornde voet die zoo bang was voor de hakken van den commis-voyageur naast u… de hals dien ge zoo lang links moest wenden, omdat het drupt aan de rechterzyde… zie, dat worden zoo alle ten-laatste halzen, en knieën, en voeten, die iets verdraaids bekomen. (Noga, którą musiałeś wyciągnąć w lewo, między pudełkiem na kapelusze a koszem z wiśniami… kolano, które przyciskałeś do drzwi, aby dama naprzeciwko ciebie nie pomyślała, że zamierzasz zaatakować krynolinę lub cnotę… poobcierana stopa, która była tak przerażona obcasami komiwojażera obok ciebie… szyja, którą musiałeś długo obracać w lewo, ponieważ kapało po prawej stronie… zobacz, w ten sposób stają się wszystkie szyje, kolana i stopy, które coś kręcą; Het been dat ge daar links uitsteken moest – Noga, którą musiałeś wyciągnąć w lewo, tusschen de hoededoos en 't mandje met kersen – między pudełkiem na kapelusze a koszem z wiśniami, de knie die ge tegen 't portier gedrukt hield – kolano, które przyciskałeś do drzwi, om de dame tegenover u niet te doen denken dat ge een aanval in den zin hadt op krinoline of deugd – aby dama naprzeciwko ciebie nie pomyślała, że zamierzasz zaatakować krynolinę lub cnotę, de gelikdoornde voet die zoo bang was voor de hakken van den commis-voyageur naast u – poobcierana stopa, która była tak przerażona obcasami komiwojażera obok ciebie, de hals dien ge zoo lang links moest wenden – szyja, którą musiałeś długo obracać w lewo, omdat het drupt aan de rechterzyde – ponieważ kapało po prawej stronie, zie, dat worden zoo alle ten-laatste halzen, en knieën, en voeten, die iets verdraaids bekomen – zobacz, w ten sposób stają się wszystkie szyje, kolana i stopy, które coś kręcą).

Ik houd het voor goed, van-tyd tot-tyd eens te wisselen van wagens, zitplaats en medereizigers. Men kan dan zyn hals eens anders wenden, men beweegt nu-en-dan zyn knie, en misschien zit er eens een juffrouw naast ons met dansschoenen, of een jongetje wiens beentjes den grond niet raken. Men heeft dan meer kans om recht te zien en recht te loopen, zoodra men weer vasten grond onder de voeten krygt. (Uważam za dobre, od czasu do czasu zmieniać wozy, miejsca siedzące i współpasażerów. Można wtedy inaczej obracać szyję, od czasu do czasu poruszać kolano, a może obok nas siedzi panna w butach do tańca albo chłopiec, którego nogi nie sięgają ziemi. Wtedy ma się większe szanse, aby zobaczyć i iść prosto, gdy tylko znów ma się stały grunt pod stopami; Ik houd het voor goed, van-tyd tot-tyd eens te wisselen van wagens – Uważam za dobre, od czasu do czasu zmieniać wozy, zitplaats en medereizigers – miejsca siedzące i współpasażerów, Men kan dan zyn hals eens anders wenden – Można wtedy inaczej obracać szyję, men beweegt nu-en-dan zyn knie – od czasu do czasu poruszać kolano, en misschien zit er eens een juffrouw naast ons met dansschoenen – a może obok nas siedzi panna w butach do tańca, of een jongetje wiens beentjes den grond niet raken – albo chłopiec, którego nogi nie sięgają ziemi, Men heeft dan meer kans om recht te zien en recht te loopen – Wtedy ma się większe szanse, aby zobaczyć i iść prosto, zoodra men weer vasten grond onder de voeten krygt – gdy tylko znów ma się stały grunt pod stopami).

Of er ook in den wagen, die nu voor de pendoppo stilhield, zich iets verzette tegen de ‘oplossing der continuiteit’ weet ik niet, maar zeker is 't dat het lang duurde voor er iets te voorschyn kwam. (Czy w powozie, który teraz zatrzymał się przed pendoppo, coś sprzeciwiło się „rozwiązaniu ciągłości”, nie wiem, ale pewne jest, że trwało to długo, zanim coś się pojawiło; Of er ook in den wagen, die nu voor de pendoppo stilhield – Czy w powozie, który teraz zatrzymał się przed pendoppo, zich iets verzette tegen de ‘oplossing der continuiteit’ weet ik niet – coś sprzeciwiło się „rozwiązaniu ciągłości”, nie wiem, maar zeker is 't dat het lang duurde voor er iets te voorschyn kwam – ale pewne jest, że trwało to długo, zanim coś się pojawiło).

Er scheen een stryd van hoffelykheid gevoerd te worden. (Zdawało się, że toczy się walka grzeczności; Er scheen een stryd van hoffelykheid gevoerd te worden – Zdawało się, że toczy się walka grzeczności).

Men vernam de woorden: ‘als 't u belieft, mevrouw!’ en ‘resident!’ (Usłyszano słowa: „proszę, pani!” i „rezydent!”; Men vernam de woorden – Usłyszano słowa, als 't u belieft, mevrouw – „proszę, pani!”, en resident – „rezydent!”).

Hoe dit zy, eindelyk stapte er een heer uit, die in houding en voorkomen wel iets vertoonde dat denken deed aan de Sauriers waarvan ik zoo-even gesproken heb. (Jakkolwiek by było, w końcu wysiadł pan, który w postawie i wyglądzie przypominał dinozaury, o których właśnie mówiłem; Hoe dit zy, eindelyk stapte er een heer uit – Jakkolwiek by było, w końcu wysiadł pan, die in houding en voorkomen wel iets vertoonde dat denken deed aan de Sauriers waarvan ik zoo-even gesproken heb – który w postawie i wyglądzie przypominał dinozaury, o których właśnie mówiłem).

Daar wy hem later zullen weerzien, wil ik u maar terstond zeggen dat zyn onbewegelykheid niet uitsluitend moest geweten worden aan de assimilatie met den reiswagen, want dat hy, ook als er op mylen afstands geen voertuig in de buurt was, een kalmte, een langzaamheid en een voorzichtigheid aan den dag leî, die menigen Saurier jaloersch maken zou, en die in de oogen van velen de kenmerken zyn van deftigheid, bezadigdheid en wysheid. (Ponieważ zobaczymy go później, chcę wam od razu powiedzieć, że jego nieruchomość nie wynikała wyłącznie z asymilacji z powozem, ponieważ, nawet gdy nie było pojazdu w pobliżu na mile, wykazywał spokój, powolność i ostrożność, które mogłyby zaskoczyć niejednego dinozaura, a w oczach wielu są cechami elegancji, powagi i mądrości; Daar wy hem later zullen weerzien – Ponieważ zobaczymy go później, wil ik u maar terstond zeggen dat zyn onbewegelykheid niet uitsluitend moest geweten worden aan de assimilatie met den reiswagen – chcę wam od razu powiedzieć, że jego nieruchomość nie wynikała wyłącznie z asymilacji z powozem, want dat hy, ook als er op mylen afstands geen voertuig in de buurt was – ponieważ, nawet gdy nie było pojazdu w pobliżu na mile, een kalmte, een langzaamheid en een voorzichtigheid aan den dag leî – wykazywał spokój, powolność i ostrożność, die menigen Saurier jaloersch maken zou – które mogłyby zaskoczyć niejednego dinozaura, en die in de oogen van velen de kenmerken zyn van deftigheid, bezadigdheid en wysheid – a w oczach wielu są cechami elegancji, powagi i mądrości).

Hy was, zooals de meeste Europeanen in Indië, zeer bleek, hetgeen echter in die streken geenszins voor een blyk van minder goede gezondheid wordt gehouden, en hy had fyne trekken die wel getuigden van verstandelyke ontwikkeling. (Był, jak większość Europejczyków w Indiach, bardzo blady, co jednak w tych regionach wcale nie jest uważane za oznakę gorszego zdrowia, i miał delikatne rysy, które świadczyły o intelektualnym rozwoju; Hy was, zooals de meeste Europeanen in Indië, zeer bleek – Był, jak większość Europejczyków w Indiach, bardzo blady, hetgeen echter in die streken geenszins voor een blyk van minder goede gezondheid wordt gehouden – co jednak w tych regionach wcale nie jest uważane za oznakę gorszego zdrowia, en hy had fyne trekken die wel getuigden van verstandelyke ontwikkeling – i miał delikatne rysy, które świadczyły o intelektualnym rozwoju).

Alleen was er iets kouds in zyn blik, iets wat u denken deed aan een logarithmen-tafel, en hoewel zyn voorkomen over 't geheel niet onbehagelyk of terugstootend was, kon men zich toch niet onthouden van de verdenking dat zyn vry groote magere neus zich op dat gelaat verveelde, omdat er zoo weinig op voorviel. (Tylko w jego spojrzeniu było coś zimnego, coś, co przypominało tabelę logarytmów, i chociaż jego wygląd ogólnie nie był nieprzyjemny ani odpychający, nie można było uniknąć podejrzenia, że jego dość duży, chudy nos nudził się na tej twarzy, ponieważ było na niej tak mało do zobaczenia; Alleen was er iets kouds in zyn blik – Tylko w jego spojrzeniu było coś zimnego, iets wat u denken deed aan een logarithmen-tafel – coś, co przypominało tabelę logarytmów, en hoewel zyn voorkomen over 't geheel niet onbehagelyk of terugstootend was – i chociaż jego wygląd ogólnie nie był nieprzyjemny ani odpychający, kon men zich toch niet onthouden van de verdenking dat zyn vry groote magere neus zich op dat gelaat verveelde – nie można było uniknąć podejrzenia, że jego dość duży, chudy nos nudził się na tej twarzy, omdat er zoo weinig op voorviel – ponieważ było na niej tak mało do zobaczenia).

Met beleefdheid bood hy zyn hand aan een dame, om haar by het uitstygen behulpzaam te zyn, en nadat deze van een heer die nog in den wagen zat, een kind had aangenomen, een klein blond jongetje van een jaar of drie, traden zy de pendoppo in. (Z uprzejmością podał rękę damie, aby pomóc jej wysiąść, a po tym, jak wzięła od pana, który jeszcze siedział w powozie, dziecko, małego blond chłopca w wieku około trzech lat, weszli do pendoppo; Met beleefdheid bood hy zyn hand aan een dame – Z uprzejmością podał rękę damie, om haar by het uitstygen behulpzaam te zyn – aby pomóc jej wysiąść, en nadat deze van een heer die nog in den wagen zat, een kind had aangenomen – a po tym, jak wzięła od pana, który jeszcze siedział w powozie, dziecko, een klein blond jongetje van een jaar of drie – małego blond chłopca w wieku około trzech lat, traden zy de pendoppo in – weszli do pendoppo).

Daarop volgde die heer zelf, en wien op Java bekend was, zou het als een byzonderheid in 't oog gevallen zyn, dat hy by 't portier wachtte om 't uitstygen gemakkelyk te maken aan een oude Javaansche baboe. (Następnie podążył za nimi sam pan, a dla tych, którzy znają Jawę, byłoby to szczególnie zauważalne, że czekał przy drzwiach, aby ułatwić wysiadanie starszej jawajskiej niani; Daarop volgde die heer zelf – Następnie podążył za nimi sam pan, en wien op Java bekend was – a dla tych, którzy znają Jawę, zou het als een byzonderheid in 't oog gevallen zyn – byłoby to szczególnie zauważalne, dat hy by 't portier wachtte om 't uitstygen gemakkelyk te maken aan een oude Javaansche baboe – że czekał przy drzwiach, aby ułatwić wysiadanie starszej jawajskiej niani).

Een drietal bedienden hadden zichzelf verlost uit het wasleêren kastje, dat achter den wagen was vastgeplakt als een jonge oester op den rug van zyn mama. (Trzech służących uwolniło się z woskowanej skórzanej skrzynki, która była przyklejona z tyłu wozu jak młoda ostryga do grzbietu swojej mamy; Een drietal bedienden hadden zichzelf verlost uit het wasleêren kastje – Trzech służących uwolniło się z woskowanej skórzanej skrzynki, dat achter den wagen was vastgeplakt als een jonge oester op den rug van zyn mama – która była przyklejona z tyłu wozu jak młoda ostryga do grzbietu swojej mamy).

De heer die het eerst was uitgestegen, had den Regent en den kontroleur Verbrugge de hand geboden, die zy met eerbied aannamen, en in hun geheele houding was te bespeuren dat zy gevoelden zich in de tegenwoordigheid te bevinden van een gewichtig persoon. (Pan, który pierwszy wysiadł, podał rękę Regentowi i kontrolerowi Verbrugge, którzy przyjęli ją z szacunkiem, a w całej ich postawie można było dostrzec, że czuli się w obecności ważnej osoby; De heer die het eerst was uitgestegen – Pan, który pierwszy wysiadł, had den Regent en den kontroleur Verbrugge de hand geboden – podał rękę Regentowi i kontrolerowi Verbrugge, die zy met eerbied aannamen – którzy przyjęli ją z szacunkiem, en in hun geheele houding was te bespeuren – a w całej ich postawie można było dostrzec, dat zy gevoelden zich in de tegenwoordigheid te bevinden van een gewichtig persoon – że czuli się w obecności ważnej osoby).

Het was de resident van Bantam, de groote landstreek waarvan Lebak een afdeeling, een regentschap, of, zooals men officieel zegt, een adsistent-residentie is. (Był to rezydent Bantam, wielkiego regionu, którego Lebak jest departamentem, regencją lub, jak to się oficjalnie nazywa, asystenturą rezydencką; Het was de resident van Bantam – Był to rezydent Bantam, de groote landstreek waarvan Lebak een afdeeling, een regentschap – wielkiego regionu, którego Lebak jest departamentem, regencją, of, zooals men officieel zegt, een adsistent-residentie is – lub, jak to się oficjalnie nazywa, asystenturą rezydencką).

By 't lezen van verdichte verhalen, heb ik my meermalen geërgerd over den weinigen eerbied der schryvers voor den smaak van 't publiek, en vooral was dit het geval, waar zy blyk gaven iets te willen voortbrengen dat koddig of burlesk heeten moest, om nu niet van humor te spreken, een eigenaardigheid die byna doorgaande allerjammerlykst wordt verward met het komieke. (Czytając fikcyjne historie, wielokrotnie irytowałem się brakiem szacunku pisarzy dla gustu publiczności, a zwłaszcza tam, gdzie wydawali się chcieć stworzyć coś, co miało być śmieszne lub burleskowe, nie mówiąc już o humorze, cecha ta jest prawie zawsze mylona z komedią; By 't lezen van verdichte verhalen – Czytając fikcyjne historie, heb ik my meermalen geërgerd over den weinigen eerbied der schryvers voor den smaak van 't publiek – wielokrotnie irytowałem się brakiem szacunku pisarzy dla gustu publiczności, en vooral was dit het geval – a zwłaszcza tam, waar zy blyk gaven iets te willen voortbrengen dat koddig of burlesk heeten moest – gdzie wydawali się chcieć stworzyć coś, co miało być śmieszne lub burleskowe, om nu niet van humor te spreken – nie mówiąc już o humorze, een eigenaardigheid die byna doorgaande allerjammerlykst wordt verward met het komieke – cecha ta jest prawie zawsze mylona z komedią).

Men voert een persoon sprekende in, die de taal niet verstaat of slecht uitspreekt, men laat een franschman zeggen: ‘ka kauw na de krote krak’ of ‘krietje kooit keen kare kroente kraak wek.’ (Wprowadza się postać, która nie rozumie języka lub źle go wymawia, pozwala się Francuzowi powiedzieć: „ka kauw na de krote krak” lub „krietje kooit keen kare kroente kraak wek”; Men voert een persoon sprekende in – Wprowadza się postać, die de taal niet verstaat of slecht uitspreekt – która nie rozumie języka lub źle go wymawia, men laat een franschman zeggen – pozwala się Francuzowi powiedzieć: ka kauw na de krote krak – „ka kauw na de krote krak”, of krietje kooit keen kare kroente kraak wek – lub „krietje kooit keen kare kroente kraak wek”).

By-gebrek aan een franschman, neemt men iemand die stamelt, of men ‘schept’ een persoon die zyn stokpaardje maakt van een paar telkens wederkeerende woorden. (W przypadku braku Francuza, wybiera się kogoś, kto się jąka, lub „tworzy” postać, która czyni swoim konikiem parę powtarzających się słów; By-gebrek aan een franschman – W przypadku braku Francuza, neemt men iemand die stamelt – wybiera się kogoś, kto się jąka, of men ‘schept’ een persoon die zyn stokpaardje maakt van een paar telkens wederkeerende woorden – lub „tworzy” postać, która czyni swoim konikiem parę powtarzających się słów).

Ik heb een allerzotste vaudeville zien ‘réusseeren’ omdat daarin iemand voorkwam, die gedurig zeide: ‘myn naam is Meyer.’ (Widziałem najgłupszą wodewilkę, która odniosła sukces, ponieważ występowała w niej postać, która ciągle powtarzała: „nazywam się Meyer”; Ik heb een allerzotste vaudeville zien ‘réusseeren’ – Widziałem najgłupszą wodewilkę, która odniosła sukces, omdat daarin iemand voorkwam, die gedurig zeide – ponieważ występowała w niej postać, która ciągle powtarzała: myn naam is Meyer – „nazywam się Meyer”).

My komen zulke geestigheden wat goedkoop voor, en, om de waarheid te zeggen, ik ben boos op u als ge zoo-iets grappig vindt. (Takie dowcipy wydają mi się trochę tanie i, prawdę mówiąc, jestem na ciebie zły, jeśli uważasz coś takiego za zabawne; My komen zulke geestigheden wat goedkoop voor – Takie dowcipy wydają mi się trochę tanie, en, om de waarheid te zeggen – i, prawdę mówiąc, ik ben boos op u als ge zoo-iets grappig vindt – jestem na ciebie zły, jeśli uważasz coś takiego za zabawne).

Maar nu heb ikzelf u iets dergelyks voortestellen. (Ale teraz muszę sam wam coś takiego przedstawić; Maar nu heb ikzelf u iets dergelyks voortestellen – Ale teraz muszę sam wam coś takiego przedstawić).

Ik moet van-tyd tot-tyd iemand ten-tooneele voeren – ik zal 't zoo weinig mogelyk doen – die inderdaad een manier van spreken had, welke my doet vreezen verdacht te worden van een mislukte poging om u te doen lachen, en hierom moet ik u uitdrukkelyk verzekeren dat het niet myn schuld is, als de hoogstdeftige resident van Bantam, van wien hier de rede is, iets zóó eigenaardigs vertoonde in zyn wyze van spreken, dat het me moeielyk valt dat weertegeven, zonder den schyn op me te laden dat ik effekt van geestigheid zoek in een tic. (Od czasu do czasu muszę wprowadzać kogoś na scenę – będę to robił tak mało, jak to możliwe – kto rzeczywiście miał sposób mówienia, który sprawia, że obawiam się być podejrzewany o nieudaną próbę rozśmieszenia was, i dlatego muszę was wyraźnie zapewnić, że to nie moja wina, jeśli dostojny rezydent Bantam, o którym tutaj mowa, wykazywał coś takiego w swoim sposobie mówienia, że trudno mi to przekazać, nie obciążając siebie podejrzeniem, że szukam efektu komicznego w tikach; Ik moet van-tyd tot-tyd iemand ten-tooneele voeren – Od czasu do czasu muszę wprowadzać kogoś na scenę, ik zal 't zoo weinig mogelyk doen – będę to robił tak mało, jak to możliwe, die inderdaad een manier van spreken had – kto rzeczywiście miał sposób mówienia, welke my doet vreezen verdacht te worden van een mislukte poging om u te doen lachen – który sprawia, że obawiam się być podejrzewany o nieudaną próbę rozśmieszenia was, en hierom moet ik u uitdrukkelyk verzekeren dat het niet myn schuld is – i dlatego muszę was wyraźnie zapewnić, że to nie moja wina, als de hoogstdeftige resident van Bantam, van wien hier de rede is – jeśli dostojny rezydent Bantam, o którym tutaj mowa, iets zóó eigenaardigs vertoonde in zyn wyze van spreken – wykazywał coś takiego w swoim sposobie mówienia, dat het me moeielyk valt dat weertegeven – że trudno mi to przekazać, zonder den schyn op me te laden dat ik effekt van geestigheid zoek in een tic – nie obciążając siebie podejrzeniem, że szukam efektu komicznego w tikach).

Hy sprak namelyk op een toon, alsof achter elk woord een punt stond, of zelfs een lang rustteeken, en ik kan de ruimte tusschen zyn woorden niet beter vergelyken dan by de stilte die er volgt op het ‘amen’ na een lang gebed in de kerk, hetwelk zooals ieder weet, een sein is dat men den tyd heeft tot verzitten, hoesten of neussnuiten. (Mówił bowiem tonem, jakby za każdym słowem stała kropka, a nawet długie pauza, a przerwy między jego słowami najlepiej można porównać do ciszy, która następuje po „amen” po długiej modlitwie w kościele, co, jak każdy wie, jest sygnałem, że ma się czas na przesunięcie się, kaszel lub wydmuchanie nosa; Hy sprak namelyk op een toon – Mówił bowiem tonem, alsof achter elk woord een punt stond – jakby za każdym słowem stała kropka, of zelfs een lang rustteeken – a nawet długie pauza, en ik kan de ruimte tusschen zyn woorden niet beter vergelyken dan by de stilte die er volgt op het ‘amen’ na een lang gebed in de kerk – a przerwy między jego słowami najlepiej można porównać do ciszy, która następuje po „amen” po długiej modlitwie w kościele, hetwelk zooals ieder weet, een sein is dat men den tyd heeft tot verzitten, hoesten of neussnuiten – co, jak każdy wie, jest sygnałem, że ma się czas na przesunięcie się, kaszel lub wydmuchanie nosa).

Wat hy zeide, was gewoonlyk goed overdacht, en wanneer hy zich die ontydige rustpunten had kunnen afwennen, zouden zyn zinsneden, uit een redekunstig oogpunt althans, meestal een gezond aanzien gehad hebben. (To, co mówił, było zazwyczaj dobrze przemyślane, a gdyby mógł oduczyć się tych nieodpowiednich pauz, jego zdania, przynajmniej z retorycznego punktu widzenia, zazwyczaj miałyby sensowny wygląd; Wat hy zeide, was gewoonlyk goed overdacht – To, co mówił, było zazwyczaj dobrze przemyślane, en wanneer hy zich die ontydige rustpunten had kunnen afwennen – a gdyby mógł oduczyć się tych nieodpowiednich pauz, zouden zyn zinsneden, uit een redekunstig oogpunt althans, meestal een gezond aanzien gehad hebben – jego zdania, przynajmniej z retorycznego punktu widzenia, zazwyczaj miałyby sensowny wygląd).

Maar al dat afbrokkelen, dat stooterige en hobbelige, maakte het aanhooren lastig. (Ale to całe rozdrabnianie, to zacinanie się i nierówność, utrudniało słuchanie; Maar al dat afbrokkelen – Ale to całe rozdrabnianie, dat stooterige en hobbelige – to zacinanie się i nierówność, maakte het aanhooren lastig – utrudniało słuchanie).

Men viel er dan ook dikwyls over. (Ludzie często się o to potykali; Men viel er dan ook dikwyls over – Ludzie często się o to potykali).

Want gewoonlyk, als men begonnen was te antwoorden in de goedige meening dat de zin uit was, en dat hy de aanvulling van 't ontbrekende aan de scherpzinnigheid van zyn toehoorder overliet, kwamen de nog ontbrekende woorden als traînards van een geslagen leger achteraan, en deden u gevoelen dat ge hem in de rede waart gevallen, wat altyd onaangenaam is. (Ponieważ zazwyczaj, kiedy ktoś zaczynał odpowiadać w dobrej wierze, że zdanie zostało zakończone, a on pozostawił uzupełnienie brakującego fragmentu inteligencji swojego słuchacza, brakujące słowa przychodziły jak niedobitki pobitego wojska i sprawiały, że czuliście, że przerwaliście mu w połowie zdania, co zawsze jest nieprzyjemne; Want gewoonlyk, als men begonnen was te antwoorden in de goedige meening dat de zin uit was – Ponieważ zazwyczaj, kiedy ktoś zaczynał odpowiadać w dobrej wierze, że zdanie zostało zakończone, en dat hy de aanvulling van 't ontbrekende aan de scherpzinnigheid van zyn toehoorder overliet – a on pozostawił uzupełnienie brakującego fragmentu inteligencji swojego słuchacza, kwamen de nog ontbrekende woorden als traînards van een geslagen leger achteraan – brakujące słowa przychodziły jak niedobitki pobitego wojska, en deden u gevoelen dat ge hem in de rede waart gevallen – i sprawiały, że czuliście, że przerwaliście mu w połowie zdania, wat altyd onaangenaam is – co zawsze jest nieprzyjemne).

Het publiek der hoofdplaats Serang, voor-zoo-ver men niet in dienst stond van 't gouvernement – een verhouding die den meesten iets omzichtigs geeft – noemde zyn gesprekken ‘slymerig’. (Publiczność w stolicy Serang, o ile nie była na służbie rządu – relacja, która większości ludzi daje coś ostrożnego – nazywała jego rozmowy „słodkowodnymi”; Het publiek der hoofdplaats Serang – Publiczność w stolicy Serang, voor-zoo-ver men niet in dienst stond van 't gouvernement – o ile nie była na służbie rządu, een verhouding die den meesten iets omzichtigs geeft – relacja, która większości ludzi daje coś ostrożnego, noemde zyn gesprekken ‘slymerig’ – nazywała jego rozmowy „słodkowodnymi”).

Ik vind dit woord niet zeer smaakvol, doch moet erkennen dat het de hoofdeigenschap van des residents welsprekendheid vry juist uitdrukte. (Nie uważam tego słowa za bardzo smaczne, ale muszę przyznać, że dość dobrze oddaje główną cechę wymowy rezydenta; Ik vind dit woord niet zeer smaakvol – Nie uważam tego słowa za bardzo smaczne, doch moet erkennen dat het de hoofdeigenschap van des residents welsprekendheid vry juist uitdrukte – ale muszę przyznać, że dość dobrze oddaje główną cechę wymowy rezydenta).

Ik heb van Max Havelaar en zyn vrouw – want dit waren de beide personen die na den resident met hun kind en de baboe uit den wagen gekomen waren – nog niets gezegd, en misschien ware het voldoende, de kenschetsing van hun voorkomen en karakter aan den loop der gebeurtenissen en des lezers eigen verbeelding overtelaten. (Nie powiedziałem jeszcze nic o Maxie Havelaarze i jego żonie – bo to były dwie osoby, które po rezydencie wysiadły z dzieckiem i nianią z wozu – i być może wystarczy pozostawić charakterystykę ich wyglądu i charakteru biegowi wydarzeń oraz wyobraźni czytelnika; Ik heb van Max Havelaar en zyn vrouw – Nie powiedziałem jeszcze nic o Maxie Havelaarze i jego żonie, want dit waren de beide personen die na den resident met hun kind en de baboe uit den wagen gekomen waren – bo to były dwie osoby, które po rezydencie wysiadły z dzieckiem i nianią z wozu, nog niets gezegd – nie powiedziałem jeszcze nic, en misschien ware het voldoende – i być może wystarczy, de kenschetsing van hun voorkomen en karakter aan den loop der gebeurtenissen en des lezers eigen verbeelding overtelaten – pozostawić charakterystykę ich wyglądu i charakteru biegowi wydarzeń oraz wyobraźni czytelnika).

Daar ik evenwel nu eenmaal aan 't beschryven ben, wil ik u zeggen dat mevrouw Havelaar niet schoon was, dat zy echter in blik en spraak iets zeer lieftalligs bezat, en door de gemakkelyke ongedwongenheid van haar manieren het onmiskenbaar teeken gaf, dat zy in de wereld was geweest, en in de hoogere klassen der maatschappy te-huis behoorde. (Jednakże, skoro już opisuję, chcę wam powiedzieć, że pani Havelaar nie była piękna, ale miała coś bardzo urokliwego w spojrzeniu i mowie, a poprzez łatwą swobodę swoich manier dawała niewątpliwy znak, że była w świecie i należała do wyższych sfer społeczeństwa; Daar ik evenwel nu eenmaal aan 't beschryven ben – Jednakże, skoro już opisuję, wil ik u zeggen dat mevrouw Havelaar niet schoon was – chcę wam powiedzieć, że pani Havelaar nie była piękna, dat zy echter in blik en spraak iets zeer lieftalligs bezat – ale miała coś bardzo urokliwego w spojrzeniu i mowie, en door de gemakkelyke ongedwongenheid van haar manieren het onmiskenbaar teeken gaf – a poprzez łatwą swobodę swoich manier dawała niewątpliwy znak, dat zy in de wereld was geweest, en in de hoogere klassen der maatschappy te-huis behoorde – że była w świecie i należała do wyższych sfer społeczeństwa).

Zy had niet dat styve en onbehagelyke van 't burgerlyk fatsoen dat, om voor ‘gedistingeerd’ doortegaan, zich en anderen meent te moeten plagen met gêne, en ze hechtte dan ook niet aan veel uiterlyks wat voor sommige andere vrouwen waarde schynt te hebben. (Nie miała tego sztywnego i niewygodnego obywatelskiego obycia, które, aby uchodzić za „wytworne”, uważa, że musi siebie i innych dręczyć zakłopotaniem, i nie przywiązywała wagi do wielu zewnętrznych rzeczy, które dla niektórych innych kobiet wydają się mieć wartość; Zy had niet dat styve en onbehagelyke van 't burgerlyk fatsoen – Nie miała tego sztywnego i niewygodnego obywatelskiego obycia, dat, om voor ‘gedistingeerd’ doortegaan – które, aby uchodzić za „wytworne”, zich en anderen meent te moeten plagen met gêne – uważa, że musi siebie i innych dręczyć zakłopotaniem, en ze hechtte dan ook niet aan veel uiterlyks wat voor sommige andere vrouwen waarde schynt te hebben – i nie przywiązywała wagi do wielu zewnętrznych rzeczy, które dla niektórych innych kobiet wydają się mieć wartość).

Ook in haar kleeding was zy een voorbeeld van eenvoudigheid. (Również w swoim ubraniu była przykładem prostoty; Ook in haar kleeding was zy een voorbeeld van eenvoudigheid – Również w swoim ubraniu była przykładem prostoty).

Een wit baadjoe van moesselien, met blauwe cordelière – ik geloof dat men in Europa zulk een kleeding-stuk peignoir noemen zou – was haar reiskleed. (Biała muslinowa baadjoe z niebieskim sznurkiem – myślę, że w Europie taki strój nazywano by peniuar – była jej strojem podróżnym; Een wit baadjoe van moesselien, met blauwe cordelière – Biała muslinowa baadjoe z niebieskim sznurkiem, ik geloof dat men in Europa zulk een kleeding-stuk peignoir noemen zou – myślę, że w Europie taki strój nazywano by peniuar, was haar reiskleed – była jej strojem podróżnym).

Om den hals had zy een dun zyden koordje, waaraan twee kleine medaljons, die ge echter niet te zien kreegt, daar ze verscholen waren in de plooien voor hare borst. (Na szyi miała cienki jedwabny sznureczek, do którego przyczepione były dwa małe medaliony, które jednak były niewidoczne, ponieważ były schowane w fałdach na piersi; Om den hals had zy een dun zyden koordje – Na szyi miała cienki jedwabny sznureczek, waaraan twee kleine medaljons – do którego przyczepione były dwa małe medaliony, die ge echter niet te zien kreegt – które jednak były niewidoczne, daar ze verscholen waren in de plooien voor hare borst – ponieważ były schowane w fałdach na piersi).

Overigens, de haren à la chinoise, en een kransje melati in den kondeh… ziedaar al haar toilet. (Ponadto, włosy à la chinoise i wianek z melati w kondeh… oto cały jej strój; Overigens, de haren à la chinoise – Ponadto, włosy à la chinoise, en een kransje melati in den kondeh – i wianek z melati w kondeh, ziedaar al haar toilet – oto cały jej strój).

Ik zeide dat ze niet schoon was, en toch wilde ik niet gaarne dat ge haar voor het tegendeel hieldt. (Powiedziałem, że nie była piękna, ale nie chciałbym, żebyś uważał ją za przeciwną; Ik zeide dat ze niet schoon was – Powiedziałem, że nie była piękna, en toch wilde ik niet gaarne dat ge haar voor het tegendeel hieldt – ale nie chciałbym, żebyś uważał ją za przeciwną).

Ik hoop dat ge haar schoon vinden zult, zoodra ik gelegenheid zal hebben haar voortestellen, gloeiend van verontwaardiging over wat zy de ‘miskenning van 't genie’ noemde, als haar aangebeden Max in 't spel was, of wanneer haar een denkbeeld bezielde, dat in-verband stond met het welzyn van haar kind. (Mam nadzieję, że uznasz ją za piękną, gdy tylko będę miał okazję przedstawić ją, płonącą z oburzenia na to, co nazywała „nieuznaniem geniuszu”, gdy w grę wchodził jej ukochany Max, lub gdy ożywi ją idea związana z dobrostanem jej dziecka; Ik hoop dat ge haar schoon vinden zult – Mam nadzieję, że uznasz ją za piękną, zoodra ik gelegenheid zal hebben haar voortestellen – gdy tylko będę miał okazję przedstawić ją, gloeiend van verontwaardiging over wat zy de ‘miskenning van 't genie’ noemde – płonącą z oburzenia na to, co nazywała „nieuznaniem geniuszu”, als haar aangebeden Max in 't spel was – gdy w grę wchodził jej ukochany Max, of wanneer haar een denkbeeld bezielde, dat in-verband stond met het welzyn van haar kind – lub gdy ożywi ją idea związana z dobrostanem jej dziecka).

Te dikwyls reeds is er gezegd dat het gelaat de spiegel der ziel is, om nog prys te stellen op de portretwaarde van een onbewegelyk gezicht, dat niets heeft aftespiegelen omdat er geen ziel in weerschynt. (Zbyt często już powiedziano, że twarz jest zwierciadłem duszy, aby jeszcze cenić portretową wartość nieruchomej twarzy, która nie ma nic do odzwierciedlenia, ponieważ nie ma w niej duszy; Te dikwyls reeds is er gezegd dat het gelaat de spiegel der ziel is – Zbyt często już powiedziano, że twarz jest zwierciadłem duszy, om nog prys te stellen op de portretwaarde van een onbewegelyk gezicht – aby jeszcze cenić portretową wartość nieruchomej twarzy, dat niets heeft aftespiegelen omdat er geen ziel in weerschynt – która nie ma nic do odzwierciedlenia, ponieważ nie ma w niej duszy).

Welnu, zy had een schoone ziel, en wel moest men blind zyn, om niet ook haar gelaat voor schoon te houden als die ziel daarop te lezen stond. (Otóż, miała piękną duszę, i trzeba by być ślepym, żeby nie uważać również jej twarzy za piękną, kiedy ta dusza była na niej widoczna; Welnu, zy had een schoone ziel – Otóż, miała piękną duszę, en wel moest men blind zyn – i trzeba by być ślepym, om niet ook haar gelaat voor schoon te houden als die ziel daarop te lezen stond – żeby nie uważać również jej twarzy za piękną, kiedy ta dusza była na niej widoczna).

Havelaar was een man van vyf-en-dertig jaren. (Havelaar był mężczyzną w wieku trzydziestu pięciu lat; Havelaar was een man van vyf-en-dertig jaren – Havelaar był mężczyzną w wieku trzydziestu pięciu lat).

Hy was slank, en vlug in zyn bewegingen. (Był szczupły i zwinny w swoich ruchach; Hy was slank – Był szczupły, en vlug in zyn bewegingen – i zwinny w swoich ruchach).

Buiten zyn korte en bewegelyke bovenlip, en zyn groote flauw-blauwe oogen die, als hy in kalme stemming was, iets droomerigs hadden, maar vuur schoten als een groot denkbeeld hem beheerschte, viel er in zyn voorkomen niets byzonders optemerken. (Poza krótką i ruchliwą górną wargą oraz dużymi, jasnobłękitnymi oczami, które, gdy był w spokojnym nastroju, miały coś marzycielskiego, ale błyskały ogniem, gdy ogarniała go wielka idea, w jego wyglądzie nie było nic szczególnego; Buiten zyn korte en bewegelyke bovenlip – Poza krótką i ruchliwą górną wargą, en zyn groote flauw-blauwe oogen die, als hy in kalme stemming was, iets droomerigs hadden – oraz dużymi, jasnobłękitnymi oczami, które, gdy był w spokojnym nastroju, miały coś marzycielskiego, maar vuur schoten als een groot denkbeeld hem beheerschte – ale błyskały ogniem, gdy ogarniała go wielka idea, viel er in zyn voorkomen niets byzonders optemerken – w jego wyglądzie nie było nic szczególnego).

Zyn blonde haren hingen sluik langs de slapen, en ik begryp zeer goed dat weinigen, hem voor 't eerst ziende, op het denkbeeld komen zouden iemand voor zich te hebben, die wat hoofd en hart beide aangaat tot de zeldzaamheden behoorde. (Jego blond włosy zwisały gładko wzdłuż skroni i bardzo dobrze rozumiem, że niewielu, widząc go po raz pierwszy, wpadłoby na pomysł, że mają przed sobą kogoś, kto w zakresie zarówno umysłu, jak i serca należał do rzadkości; Zyn blonde haren hingen sluik langs de slapen – Jego blond włosy zwisały gładko wzdłuż skroni, en ik begryp zeer goed dat weinigen, hem voor 't eerst ziende – i bardzo dobrze rozumiem, że niewielu, widząc go po raz pierwszy, op het denkbeeld komen zouden iemand voor zich te hebben – wpadłoby na pomysł, że mają przed sobą kogoś, die wat hoofd en hart beide aangaat tot de zeldzaamheden behoorde – kto w zakresie zarówno umysłu, jak i serca należał do rzadkości).

Hy was een ‘vat vol tegenstrydigheids’. (Był „beczką pełną sprzeczności”; Hy was een ‘vat vol tegenstrydigheids’ – Był „beczką pełną sprzeczności”).

Scherp als een vlym, en zacht als een meisje, voelde hyzelf altyd het eerst de wonde die zyn bittere woorden geslagen hadden, en hy leed daaronder meer dan de gekwetste. (Ostry jak brzytwa, a delikatny jak dziewczyna, zawsze pierwszy odczuwał ranę, którą zadawały jego gorzkie słowa, i cierpiał z tego powodu bardziej niż zraniony; Scherp als een vlym, en zacht als een meisje – Ostry jak brzytwa, a delikatny jak dziewczyna, voelde hyzelf altyd het eerst de wonde die zyn bittere woorden geslagen hadden – zawsze pierwszy odczuwał ranę, którą zadawały jego gorzkie słowa, en hy leed daaronder meer dan de gekwetste – i cierpiał z tego powodu bardziej niż zraniony).

Hy was vlug van begrip, vatte terstond het hoogste, het ingewikkeldste, speelde gaarne met de oplossing van moeielyke vragen, had daarvoor alle moeite, alle studie, alle inspanning veil… en dikwyls toch begreep hy de eenvoudigste zaak niet, die een kind hem had kunnen uitleggen. (Był szybki w pojęciach, natychmiast pojmował to, co najwyższe i najbardziej skomplikowane, lubił rozwiązywać trudne problemy, poświęcał na to wszelki wysiłek, wszelkie studia, wszelkie starania… a jednak często nie rozumiał najprostszej rzeczy, którą mógłby mu wyjaśnić dziecko; Hy was vlug van begrip – Był szybki w pojęciach, vatte terstond het hoogste, het ingewikkeldste – natychmiast pojmował to, co najwyższe i najbardziej skomplikowane, speelde gaarne met de oplossing van moeielyke vragen – lubił rozwiązywać trudne problemy, had daarvoor alle moeite, alle studie, alle inspanning veil – poświęcał na to wszelki wysiłek, wszelkie studia, wszelkie starania, en dikwyls toch begreep hy de eenvoudigste zaak niet, die een kind hem had kunnen uitleggen – a jednak często nie rozumiał najprostszej rzeczy, którą mógłby mu wyjaśnić dziecko).

Vol liefde voor waarheid en recht, verwaarloosde hy menigmaal zyn eenvoudigste naastbyliggende verplichtingen, om een onrecht te herstellen dat hooger of verder of dieper lag, en dat door de vermoedelyk grootere inspanning van den stryd hem meer aanlokte. (Pełen miłości do prawdy i sprawiedliwości, często zaniedbywał najprostsze, bliskie obowiązki, aby naprawić krzywdę, która była wyższa, dalsza lub głębsza i która, ze względu na prawdopodobnie większy wysiłek walki, bardziej go przyciągała; Vol liefde voor waarheid en recht – Pełen miłości do prawdy i sprawiedliwości, verwaarloosde hy menigmaal zyn eenvoudigste naastbyliggende verplichtingen – często zaniedbywał najprostsze, bliskie obowiązki, om een onrecht te herstellen dat hooger of verder of dieper lag – aby naprawić krzywdę, która była wyższa, dalsza lub głębsza, en dat door de vermoedelyk grootere inspanning van den stryd hem meer aanlokte – i która, ze względu na prawdopodobnie większy wysiłek walki, bardziej go przyciągała).

Hy was ridderlyk en moedig, maar verspilde, als die andere Don Quichot, zyn dapperheid dikwyls op een windmolen. (Był rycerski i odważny, ale jak inny Don Kichot, często marnował swoją odwagę na wiatrak; Hy was ridderlyk en moedig – Był rycerski i odważny, maar verspilde, als die andere Don Quichot, zyn dapperheid dikwyls op een windmolen – ale jak inny Don Kichot, często marnował swoją odwagę na wiatrak).

Hy gloeide van onverzadelyke eerzucht die hem alle gewone onderscheiding in 't maatschappelyk leven, als nietig deed voorkomen, en toch stelde hy zyn grootst geluk in een kalm huiselyk vergeten leven. (Płonął nieposkromioną ambicją, która sprawiała, że wszelkie zwykłe wyróżnienia w życiu społecznym wydawały się nieważne, a jednak największe szczęście znajdował w spokojnym, domowym, zapomnianym życiu; Hy gloeide van onverzadelyke eerzucht – Płonął nieposkromioną ambicją, die hem alle gewone onderscheiding in 't maatschappelyk leven, als nietig deed voorkomen – która sprawiała, że wszelkie zwykłe wyróżnienia w życiu społecznym wydawały się nieważne, en toch stelde hy zyn grootst geluk in een kalm huiselyk vergeten leven – a jednak największe szczęście znajdował w spokojnym, domowym, zapomnianym życiu).

Dichter in den hoogsten zin van 't woord, droomde hy zich zonnestelsels by een vonk, bevolkte die met schepsels van zyn maaksel, voelde zich heer van een wereld die hyzelf had in 't leven geroepen… en kon toch zeer goed terstond daarop zonder de minste droomery een gesprek voeren over den prys van de ryst, de regels der taal, of de oekonomische voordeelen eener egyptische hoenderbroeiery. (Poeta w najwyższym tego słowa znaczeniu, wyobrażał sobie systemy słoneczne z iskry, zaludniał je stworzeniami własnego tworzenia, czuł się panem świata, który sam stworzył… a jednak mógł natychmiast bez najmniejszych marzeń prowadzić rozmowę o cenie ryżu, zasadach języka lub ekonomicznych korzyściach egipskiego inkubatora do jaj; Dichter in den hoogsten zin van 't woord – Poeta w najwyższym tego słowa znaczeniu, droomde hy zich zonnestelsels by een vonk – wyobrażał sobie systemy słoneczne z iskry, bevolkte die met schepsels van zyn maaksel – zaludniał je stworzeniami własnego tworzenia, voelde zich heer van een wereld die hyzelf had in 't leven geroepen – czuł się panem świata, który sam stworzył, en kon toch zeer goed terstond daarop zonder de minste droomery een gesprek voeren over den prys van de ryst – a jednak mógł natychmiast bez najmniejszych marzeń prowadzić rozmowę o cenie ryżu, de regels der taal – zasadach języka, of de oekonomische voordeelen eener egyptische hoenderbroeiery – lub ekonomicznych korzyściach egipskiego inkubatora do jaj).

Geen wetenschap was hem geheel vreemd. (Żadna nauka nie była mu całkowicie obca; Geen wetenschap was hem geheel vreemd – Żadna nauka nie była mu całkowicie obca).

Hem ahnde wat hy niet wist, en hy bezat in hooge mate de gaaf om 't weinige dat hy wist – ieder weet weinig, en hy, misschien meer wetende dan sommige anderen, maakte op dezen regel geen uitzondering – om dat weinige aantewenden op een wys die de maat zyner kennis vermenigvuldigde. (Przeczuwał to, czego nie wiedział, i miał w wysokim stopniu dar wykorzystywania tego niewiele, co wiedział – każdy wie niewiele, a on, może wiedząc więcej niż niektórzy inni, nie stanowił wyjątku od tej zasady – w sposób, który mnożył zakres jego wiedzy; Hem ahnde wat hy niet wist – Przeczuwał to, czego nie wiedział, en hy bezat in hooge mate de gaaf om 't weinige dat hy wist – i miał w wysokim stopniu dar wykorzystywania tego niewiele, co wiedział, ieder weet weinig, en hy, misschien meer wetende dan sommige anderen, maakte op dezen regel geen uitzondering – każdy wie niewiele, a on, może wiedząc więcej niż niektórzy inni, nie stanowił wyjątku od tej zasady, om dat weinige aantewenden op een wys die de maat zyner kennis vermenigvuldigde – w sposób, który mnożył zakres jego wiedzy).

Hy was stipt en ordelyk, en daarby buitengewoon geduldig, doch juist omdat stiptheid, orde en geduld hem moeielyk vielen, daar zyn geest iets wilds had. (Był punktualny i uporządkowany, a przy tym niezwykle cierpliwy, ale właśnie dlatego, że punktualność, porządek i cierpliwość były dla niego trudne, ponieważ jego umysł miał coś dzikiego; Hy was stipt en ordelyk – Był punktualny i uporządkowany, en daarby buitengewoon geduldig – a przy tym niezwykle cierpliwy, doch juist omdat stiptheid, orde en geduld hem moeielyk vielen – ale właśnie dlatego, że punktualność, porządek i cierpliwość były dla niego trudne, daar zyn geest iets wilds had – ponieważ jego umysł miał coś dzikiego).

Hy was langzaam en omzichtig in 't beoordeelen van zaken, hoewel dit niet zoo scheen aan wie hem zoo haastig zyn slotsommen hoorden uiten. (Był powolny i ostrożny w ocenianiu spraw, chociaż nie wydawało się to tym, którzy słyszeli, jak tak szybko wyraża swoje wnioski; Hy was langzaam en omzichtig in 't beoordeelen van zaken – Był powolny i ostrożny w ocenianiu spraw, hoewel dit niet zoo scheen aan wie hem zoo haastig zyn slotsommen hoorden uiten – chociaż nie wydawało się to tym, którzy słyszeli, jak tak szybko wyraża swoje wnioski).

Zyn indrukken waren te levendig, dan dat men ze voor duurzaam houden durfde, en toch bewees hy dikwyls dat ze duurzaam waren. (Jego wrażenia były zbyt żywe, by można je było uznać za trwałe, a jednak często udowadniał, że były trwałe; Zyn indrukken waren te levendig – Jego wrażenia były zbyt żywe, dan dat men ze voor duurzaam houden durfde – by można je było uznać za trwałe, en toch bewees hy dikwyls dat ze duurzaam waren – a jednak często udowadniał, że były trwałe).

Al wat groot en verheven was, lokte hem aan, en tegelyker-tyd was hy onnoozel en naïf als een kind. (Wszystko, co wielkie i wzniosłe, przyciągało go, a jednocześnie był niewinny i naiwny jak dziecko; Al wat groot en verheven was, lokte hem aan – Wszystko, co wielkie i wzniosłe, przyciągało go, en tegelyker-tyd was hy onnoozel en naïf als een kind – a jednocześnie był niewinny i naiwny jak dziecko).

Hy was eerlyk, vooral waar eerlykheid in 't grootmoedige overging, en zou honderden die hy schuldig was, onbetaald laten omdat hy duizenden had weggeschonken. (Był uczciwy, zwłaszcza tam, gdzie uczciwość przeradzała się w wielkoduszność, i zostawiałby setki, które był winien, nieopłacone, ponieważ oddał tysiące; Hy was eerlyk, vooral waar eerlykheid in 't grootmoedige overging – Był uczciwy, zwłaszcza tam, gdzie uczciwość przeradzała się w wielkoduszność, en zou honderden die hy schuldig was, onbetaald laten omdat hy duizenden had weggeschonken – i zostawiałby setki, które był winien, nieopłacone, ponieważ oddał tysiące).

Hy was geestig en onderhoudend wanneer hy gevoelde dat zyn geest begrepen werd, maar anders stug en teruggetrokken. (Był dowcipny i zajmujący, gdy czuł, że jego umysł jest zrozumiany, ale inaczej sztywny i wycofany; Hy was geestig en onderhoudend wanneer hy gevoelde dat zyn geest begrepen werd – Był dowcipny i zajmujący, gdy czuł, że jego umysł jest zrozumiany, maar anders stug en teruggetrokken – ale inaczej sztywny i wycofany).

Hartelyk voor zyn vrienden, maakte hy – wat te snel soms – zyn vriend van al wat leed. (Serdeczny dla swoich przyjaciół, czasem zbyt szybko stawał się przyjacielem każdego, kto cierpiał; Hartelyk voor zyn vrienden – Serdeczny dla swoich przyjaciół, maakte hy – wat te snel soms – zyn vriend van al wat leed – czasem zbyt szybko stawał się przyjacielem każdego, kto cierpiał).

Hy was gevoelig voor liefde en aanhankelykheid… trouw aan zyn gegeven woord… zwak in kleinigheden, maar standvastig tot hoofdigheid toe, waar 't hem de moeite waard scheen karakter te toonen… nederig en welwillend voor wie zyn geestelyk overwicht erkenden, doch lastig wanneer men poogde zich daartegen te verzetten… rondborstig uit trots, en by vlagen achterhoudend, waar hy vreesde dat men zyn oprechtheid zou aanzien voor onverstand… evenzeer vatbaar voor zinnelyk als voor geestelyk genot… beschroomd en slecht bespraakt waar hy meende niet begrepen te worden, maar welsprekend als hy gevoelde dat zyn woorden op willigen bodem vielen… traag als hy niet werd aangespoord door eenigen prikkel die voortkwam uit zyn eigen ziel, maar yverig, vurig, en doortastend waar dit wel het geval was… voorts, vriendelyk, beschaafd in zyn manieren, en onberispelyk van gedrag: ziedaar nagenoeg Havelaar! (Był wrażliwy na miłość i przywiązanie… wierny swojemu danemu słowu… słaby w drobiazgach, ale wytrwały do uporu, gdy wydawało mu się, że warto pokazać charakter… pokorny i życzliwy dla tych, którzy uznawali jego duchową przewagę, ale trudny, gdy próbowano się jej sprzeciwić… otwarty z dumy, a czasami powściągliwy, gdy obawiał się, że jego szczerość zostanie uznana za głupotę… równie podatny na zmysłowe, jak i duchowe przyjemności… nieśmiały i źle wypowiadający się, gdy uważał, że nie jest zrozumiany, ale elokwentny, gdy czuł, że jego słowa padają na podatny grunt… powolny, gdy nie był pobudzany przez bodziec pochodzący z jego własnej duszy, ale gorliwy, żarliwy i zdecydowany, gdy tak było… przyjazny, dobrze wychowany w swoich manierach i nienaganny w zachowaniu: oto Havelaar!; Hy was gevoelig voor liefde en aanhankelykheid – Był wrażliwy na miłość i przywiązanie, trouw aan zyn gegeven woord – wierny swojemu danemu słowu, zwak in kleinigheden, maar standvastig tot hoofdigheid toe, waar 't hem de moeite waard scheen karakter te toonen – słaby w drobiazgach, ale wytrwały do uporu, gdy wydawało mu się, że warto pokazać charakter, nederig en welwillend voor wie zyn geestelyk overwicht erkenden – pokorny i życzliwy dla tych, którzy uznawali jego duchową przewagę, doch lastig wanneer men poogde zich daartegen te verzetten – ale trudny, gdy próbowano się jej sprzeciwić, rondborstig uit trots, en by vlagen achterhoudend, waar hy vreesde dat men zyn oprechtheid zou aanzien voor onverstand – otwarty z dumy, a czasami powściągliwy, gdy obawiał się, że jego szczerość zostanie uznana za głupotę, evenzeer vatbaar voor zinnelyk als voor geestelyk genot – równie podatny na zmysłowe, jak i duchowe przyjemności, beschroomd en slecht bespraakt waar hy meende niet begrepen te worden – nieśmiały i źle wypowiadający się, gdy uważał, że nie jest zrozumiany, maar welsprekend als hy gevoelde dat zyn woorden op willigen bodem vielen – ale elokwentny, gdy czuł, że jego słowa padają na podatny grunt, traag als hy niet werd aangespoord door eenigen prikkel die voortkwam uit zyn eigen ziel – powolny, gdy nie był pobudzany przez bodziec pochodzący z jego własnej duszy, maar yverig, vurig, en doortastend waar dit wel het geval was – ale gorliwy, żarliwy i zdecydowany, gdy tak było, voorts, vriendelyk, beschaafd in zyn manieren, en onberispelyk van gedrag – przyjazny, dobrze wychowany w swoich manierach i nienaganny w zachowaniu, ziedaar nagenoeg Havelaar – oto Havelaar).

Ik zeg: nagenoeg. (Mówię: prawie; Ik zeg: nagenoeg – Mówię: prawie).

Want indien reeds alle bepalingen moeielyk zyn, geldt dit vooral van de beschryving van een persoon die zeer ver van den dagelykschen grondvorm afwykt. (Ponieważ jeśli wszystkie definicje są trudne, dotyczy to zwłaszcza opisu osoby, która znacznie odbiega od codziennej normy; Want indien reeds alle bepalingen moeielyk zyn – Ponieważ jeśli wszystkie definicje są trudne, geldt dit vooral van de beschryving van een persoon die zeer ver van den dagelykschen grondvorm afwykt – dotyczy to zwłaszcza opisu osoby, która znacznie odbiega od codziennej normy).

Het zal dan ook wel hierom wezen, dat romandichters hun helden gewoonlyk tot duivels of engelen maken. (Dlatego też powieściopisarze zwykle czynią swoich bohaterów diabłami lub aniołami; Het zal dan ook wel hierom wezen – Dlatego też, dat romandichters hun helden gewoonlyk tot duivels of engelen maken – powieściopisarze zwykle czynią swoich bohaterów diabłami lub aniołami).

Zwart of wit laat zich gemakkelyk schilderen, maar moeielyker is 't juist weergeven van schakeeringen die daartusschen liggen, wanneer men aan waarheid gebonden is en dus noch te donker noch te licht mag kleuren. (Czarny lub biały łatwo się maluje, ale trudniej jest dokładnie oddać odcienie między nimi, gdy jest się związanym z prawdą i nie można malować ani zbyt ciemno, ani zbyt jasno; Zwart of wit laat zich gemakkelyk schilderen – Czarny lub biały łatwo się maluje, maar moeielyker is 't juist weergeven van schakeeringen die daartusschen liggen – ale trudniej jest dokładnie oddać odcienie między nimi, wanneer men aan waarheid gebonden is en dus noch te donker noch te licht mag kleuren – gdy jest się związanym z prawdą i nie można malować ani zbyt ciemno, ani zbyt jasno).

Ik gevoel dat de schets die ik van Havelaar trachtte te geven, hoogst onvolkomen is. (Czuję, że szkic, który starałem się przedstawić o Havelaara, jest wysoce niekompletny; Ik gevoel dat de schets die ik van Havelaar trachtte te geven – Czuję, że szkic, który starałem się przedstawić o Havelaara, hoogst onvolkomen is – jest wysoce niekompletny).

De bouwstoffen die voor me liggen, zyn van zoo uit-eenloopenden aard, dat ze my door overmaat van rykdom in myn oordeel belemmeren, en ik zal dus wellicht daarop, onder het ontwikkelen der gebeurtenissen die ik wensch meetedeelen, ter-aanvulling terugkomen. (Materiały, które mam przed sobą, są tak różnorodne, że nadmiar bogactwa utrudnia mi ocenę i być może powrócę do nich podczas rozwijania wydarzeń, które chcę przekazać; De bouwstoffen die voor me liggen, zyn van zoo uit-eenloopenden aard – Materiały, które mam przed sobą, są tak różnorodne, dat ze my door overmaat van rykdom in myn oordeel belemmeren – że nadmiar bogactwa utrudnia mi ocenę, en ik zal dus wellicht daarop, onder het ontwikkelen der gebeurtenissen die ik wensch meetedeelen, ter-aanvulling terugkomen – i być może powrócę do nich podczas rozwijania wydarzeń, które chcę przekazać).

Dit is zeker, hy was een ongewoon mensch, en wel de moeite van 't bestudeeren waardig. (To pewne, był niezwykłym człowiekiem i wartym studiowania; Dit is zeker – To pewne, hy was een ongewoon mensch – był niezwykłym człowiekiem, en wel de moeite van 't bestudeeren waardig – i wartym studiowania).

Ik bemerk nu reeds dat ik verzuimd heb als een zyner hoofdtrekken optegeven, dat hy de belachelyke en de ernstige zyde der dingen met dezelfde snelheid en te-gelyker-tyd opvatte, aan welke eigenschap zyn wyze van spreken, zonder dat hyzelf dit wist, een soort van humor ontleende, die zyn toehoorders gedurig in twyfel bracht, of ze getroffen waren door 't diep gevoel dat in zyn woorden heerschte, of dat ze te lachen hadden over de koddigheid die op-eenmaal den ernst daarvan afbrak. (Zauważam już teraz, że zaniedbałem wskazanie jednej z jego głównych cech, że postrzegał absurdalne i poważne strony rzeczy z tą samą szybkością i jednocześnie, co nadawało jego sposobowi mówienia, bez jego wiedzy, pewien rodzaj humoru, który stale wprowadzał jego słuchaczy w wątpliwości, czy byli poruszeni głębokim uczuciem, które panowało w jego słowach, czy też powinni śmiać się z komizmu, który nagle przerywał ich powagę; Ik bemerk nu reeds dat ik verzuimd heb als een zyner hoofdtrekken optegeven – Zauważam już teraz, że zaniedbałem wskazanie jednej z jego głównych cech, dat hy de belachelyke en de ernstige zyde der dingen met dezelfde snelheid en te-gelyker-tyd opvatte – że postrzegał absurdalne i poważne strony rzeczy z tą samą szybkością i jednocześnie, aan welke eigenschap zyn wyze van spreken, zonder dat hyzelf dit wist, een soort van humor ontleende – co nadawało jego sposobowi mówienia, bez jego wiedzy, pewien rodzaj humoru, die zyn toehoorders gedurig in twyfel bracht – który stale wprowadzał jego słuchaczy w wątpliwości, of ze getroffen waren door 't diep gevoel dat in zyn woorden heerschte – czy byli poruszeni głębokim uczuciem, które panowało w jego słowach, of dat ze te lachen hadden over de koddigheid die op-eenmaal den ernst daarvan afbrak – czy też powinni śmiać się z komizmu, który nagle przerywał ich powagę).

Opmerkelyk was 't dat zyn voorkomen, en zelfs zyn aandoeningen, zoo weinig sporen droegen van zyn doorgebracht leven. (Zadziwiające było to, że jego wygląd, a nawet jego dolegliwości, nosiły tak mało śladów jego przeżytego życia; Opmerkelyk was 't dat zyn voorkomen – Zadziwiające było to, że jego wygląd, en zelfs zyn aandoeningen – a nawet jego dolegliwości, zoo weinig sporen droegen van zyn doorgebracht leven – nosiły tak mało śladów jego przeżytego życia).

Het roemen op ondervinding is een belachelyke gemeenplaats geworden. (Chwalenie się doświadczeniem stało się śmiesznym banałem; Het roemen op ondervinding – Chwalenie się doświadczeniem, is een belachelyke gemeenplaats geworden – stało się śmiesznym banałem).

Er zyn lieden die vyftig of zestig jaren lang meedreven met het stroompje, waarin ze beweren te zwemmen, en die van al dien tyd weinig anders zouden kunnen verhalen dan dat ze verhuisd zyn van de A-gracht naar de B-straat. (Są ludzie, którzy przez pięćdziesiąt lub sześćdziesiąt lat unosili się z prądem, w którym twierdzą, że płyną, i którzy z całego tego czasu niewiele więcej mogliby opowiedzieć, niż to, że przeprowadzili się z kanału A na ulicę B; Er zyn lieden die vyftig of zestig jaren lang meedreven met het stroompje, waarin ze beweren te zwemmen – Są ludzie, którzy przez pięćdziesiąt lub sześćdziesiąt lat unosili się z prądem, w którym twierdzą, że płyną, en die van al dien tyd weinig anders zouden kunnen verhalen dan dat ze verhuisd zyn van de A-gracht naar de B-straat – i którzy z całego tego czasu niewiele więcej mogliby opowiedzieć, niż to, że przeprowadzili się z kanału A na ulicę B).

Niets is gewoner dan op ervaring te hooren bogen, juist door hen die hun gryze haren zoo gemakkelyk verkregen. (Nic nie jest bardziej powszechne niż słyszenie, jak chwalą się doświadczeniem właśnie ci, którzy tak łatwo zdobyli swoje siwe włosy; Niets is gewoner dan op ervaring te hooren bogen – Nic nie jest bardziej powszechne niż słyszenie, jak chwalą się doświadczeniem, juist door hen die hun gryze haren zoo gemakkelyk verkregen – właśnie ci, którzy tak łatwo zdobyli swoje siwe włosy).

Anderen weer meenen hun aanspraken op ondervinding te mogen gronden op werkelyk ondergane lotwisseling, zonder dat echter uit iets blykt dat ze door die veranderingen werden aangegrepen in hun zieleleven. (Inni z kolei uważają, że ich roszczenia do doświadczenia mogą być oparte na rzeczywiście przeżytych zmianach losu, chociaż nic nie wskazuje na to, że te zmiany wpłynęły na ich życie duchowe; Anderen weer meenen hun aanspraken op ondervinding te mogen gronden op werkelyk ondergane lotwisseling – Inni z kolei uważają, że ich roszczenia do doświadczenia mogą być oparte na rzeczywiście przeżytych zmianach losu, zonder dat echter uit iets blykt dat ze door die veranderingen werden aangegrepen in hun zieleleven – chociaż nic nie wskazuje na to, że te zmiany wpłynęły na ich życie duchowe).

Ik kan me voorstellen dat het bywonen, of ondergaan zelfs, van gewichtige gebeurtenissen weinig of geen invloed heeft op zeker soort van gemoederen, die niet zyn toegerust met de vatbaarheid om indrukken optevangen en te verwerken. (Mogę sobie wyobrazić, że uczestnictwo lub nawet przeżywanie ważnych wydarzeń ma niewielki lub żaden wpływ na pewien rodzaj umysłów, które nie są wyposażone w zdolność odbierania i przetwarzania wrażeń; Ik kan me voorstellen dat het bywonen, of ondergaan zelfs, van gewichtige gebeurtenissen weinig of geen invloed heeft op zeker soort van gemoederen – Mogę sobie wyobrazić, że uczestnictwo lub nawet przeżywanie ważnych wydarzeń ma niewielki lub żaden wpływ na pewien rodzaj umysłów, die niet zyn toegerust met de vatbaarheid om indrukken optevangen en te verwerken – które nie są wyposażone w zdolność odbierania i przetwarzania wrażeń).

Wie hieraan twyfelt, vrage zich af of men ondervinding zou mogen toekennen aan al de bewoners van Frankryk, die veertig of vyftig jaren oud waren in 1815? (Kto w to wątpi, niech zapyta, czy można przypisać doświadczenie wszystkim mieszkańcom Francji, którzy mieli czterdzieści lub pięćdziesiąt lat w 1815 roku?; Wie hieraan twyfelt, vrage zich af of men ondervinding zou mogen toekennen aan al de bewoners van Frankryk – Kto w to wątpi, niech zapyta, czy można przypisać doświadczenie wszystkim mieszkańcom Francji, die veertig of vyftig jaren oud waren in 1815 – którzy mieli czterdzieści lub pięćdziesiąt lat w 1815 roku).

En zy allen waren toch personen die 't belangryk drama dat in 1789 aanving, hadden zien opvoeren niet alleen, maar die zelfs in meer of min gewichtige rol, dat drama hadden meegespeeld. (A wszyscy oni byli przecież osobami, które nie tylko widziały przedstawienie ważnego dramatu, który rozpoczął się w 1789 roku, ale nawet grały w nim mniejszą lub większą rolę; En zy allen waren toch personen die 't belangryk drama dat in 1789 aanving, hadden zien opvoeren niet alleen – A wszyscy oni byli przecież osobami, które nie tylko widziały przedstawienie ważnego dramatu, który rozpoczął się w 1789 roku, maar die zelfs in meer of min gewichtige rol, dat drama hadden meegespeeld – ale nawet grały w nim mniejszą lub większą rolę).

En, omgekeerd, hoe velen ondergaan een reeks van aandoeningen, zonder dat de uiterlyke omstandigheden hiertoe schenen aanleiding te geven. (I odwrotnie, jak wielu przechodzi przez serię dolegliwości, bez widocznych przyczyn zewnętrznych; En, omgekeerd – I odwrotnie, hoe velen ondergaan een reeks van aandoeningen – jak wielu przechodzi przez serię dolegliwości, zonder dat de uiterlyke omstandigheden hiertoe schenen aanleiding te geven – bez widocznych przyczyn zewnętrznych).

Men denke aan de Crusoë-romans, aan Silvio Pellico's gevangenschap, aan 't allerliefste Picciola van Saintine, aan den stryd in de borst eener ‘oude vryster’ die haar geheel leven door, één liefde koesterde, zonder ooit door een enkel woord te verraden wat er omging in haar hart, aan de aandoeningen van den menschenvriend die, zonder uiterlyk in den loop der gebeurtenissen betrokken te zyn, vurig belang stelt in 't welzyn van medeburger of medemensch. (Pomyślmy o powieściach Crusoë, o więzieniu Silvio Pellico, o uroczej Piccioli Saintine, o walce w piersi starej panny, która przez całe życie pielęgnowała jedną miłość, nigdy nie zdradzając jednym słowem, co działo się w jej sercu, o dolegliwościach przyjaciela ludzkości, który, nie będąc bezpośrednio zaangażowany w bieg wydarzeń, gorąco interesuje się dobrobytem współobywatela lub współczłowieka; Men denke aan de Crusoë-romans – Pomyślmy o powieściach Crusoë, aan Silvio Pellico's gevangenschap – o więzieniu Silvio Pellico, aan 't allerliefste Picciola van Saintine – o uroczej Piccioli Saintine, aan den stryd in de borst eener ‘oude vryster’ die haar geheel leven door, één liefde koesterde – o walce w piersi starej panny, która przez całe życie pielęgnowała jedną miłość, zonder ooit door een enkel woord te verraden wat er omging in haar hart – nigdy nie zdradzając jednym słowem, co działo się w jej sercu, aan de aandoeningen van den menschenvriend die – o dolegliwościach przyjaciela ludzkości, zonder uiterlyk in den loop der gebeurtenissen betrokken te zyn – który, nie będąc bezpośrednio zaangażowany w bieg wydarzeń, vurig belang stelt in 't welzyn van medeburger of medemensch – gorąco interesuje się dobrobytem współobywatela lub współczłowieka).

Men stelle zich voor, hoe hy beurtelings hoopt en vreest, hoe hy elke verandering gadeslaat, zich opwindt voor een schoon denkbeeld, en gloeit van verontwaardiging, als hy het ziet wegdringen en vertrappen door de velen die, voor een oogenblik althans, sterker waren dan schoone denkbeelden. (Wyobraźmy sobie, jak on na przemian ma nadzieję i boi się, jak obserwuje każdą zmianę, ekscytuje się pięknym pomysłem i płonie z oburzenia, gdy widzi, jak jest on wypierany i deptany przez wielu, którzy przynajmniej przez chwilę byli silniejsi niż piękne pomysły; Men stelle zich voor – Wyobraźmy sobie, hoe hy beurtelings hoopt en vreest – jak on na przemian ma nadzieję i boi się, hoe hy elke verandering gadeslaat – jak obserwuje każdą zmianę, zich opwindt voor een schoon denkbeeld – ekscytuje się pięknym pomysłem, en gloeit van verontwaardiging – i płonie z oburzenia, als hy het ziet wegdringen en vertrappen door de velen – gdy widzi, jak jest on wypierany i deptany przez wielu, die, voor een oogenblik althans, sterker waren dan schoone denkbeelden – którzy przynajmniej przez chwilę byli silniejsi niż piękne pomysły).

Men denke aan den wysgeer die van uit zyn cel aan 't volk tracht te leeren wat waarheid is, als hy bemerken moet dat zyn stem overschreeuwd wordt door piëtistische huichelary of gewinzoekende kwakzalvers. (Pomyślmy o filozofie, który z celi stara się nauczać ludzi, czym jest prawda, gdy musi zauważyć, że jego głos jest zagłuszany przez pietyzmu hipokryzję lub żądnych zysku szarlatanów; Men denke aan den wysgeer die van uit zyn cel aan 't volk tracht te leeren wat waarheid is – Pomyślmy o filozofie, który z celi stara się nauczać ludzi, czym jest prawda, als hy bemerken moet dat zyn stem overschreeuwd wordt door piëtistische huichelary of gewinzoekende kwakzalvers – gdy musi zauważyć, że jego głos jest zagłuszany przez pietyzmu hipokryzję lub żądnych zysku szarlatanów).

Men stelle zich Sokrates voor – niet als hy den gifbeker ledigt, want ik bedoel hier de ondervinding van 't gemoed, en niet die welke rechtstreeks door uiterlyke omstandigheden veroorzaakt wordt – hoe bitter bedroefd zyn ziel moet geweest zyn, toen hy die 't goede en ware zocht, zich hoorde noemen ‘een bederver der jeugd en een verachter der goden’. (Wyobraźmy sobie Sokratesa – nie gdy wypija puchar trucizny, bo mam tu na myśli doświadczenie duszy, a nie to bezpośrednio spowodowane przez okoliczności zewnętrzne – jak gorzko zmartwiona musiała być jego dusza, gdy ten, który szukał dobra i prawdy, usłyszał, że jest nazywany „demoralizatorem młodzieży i przeciwnikiem bogów”; Men stelle zich Sokrates voor – Wyobraźmy sobie Sokratesa, niet als hy den gifbeker ledigt – nie gdy wypija puchar trucizny, want ik bedoel hier de ondervinding van 't gemoed – bo mam tu na myśli doświadczenie duszy, en niet die welke rechtstreeks door uiterlyke omstandigheden veroorzaakt wordt – a nie to bezpośrednio spowodowane przez okoliczności zewnętrzne, hoe bitter bedroefd zyn ziel moet geweest zyn – jak gorzko zmartwiona musiała być jego dusza, toen hy die 't goede en ware zocht – gdy ten, który szukał dobra i prawdy, zich hoorde noemen ‘een bederver der jeugd en een verachter der goden’ – usłyszał, że jest nazywany „demoralizatorem młodzieży i przeciwnikiem bogów”).

Of beter nog: men denke aan Jezus, waar hy zoo treurig staart op Jeruzalem, en zich beklaagt ‘dat het niet gewild heeft’. (Albo lepiej: pomyślmy o Jezusie, który tak smutno patrzy na Jerozolimę i narzeka, „że nie chciała”; Of beter nog: men denke aan Jezus – Albo lepiej: pomyślmy o Jezusie, waar hy zoo treurig staart op Jeruzalem – który tak smutno patrzy na Jerozolimę, en zich beklaagt ‘dat het niet gewild heeft’ – i narzeka, „że nie chciała”).

Zulk een kreet van smart – vóór gifbeker of kruishout – vloeit niet uit een ongedeerd hart. (Taki okrzyk bólu – przed pucharem trucizny lub krzyżem – nie pochodzi z niezranionego serca; Zulk een kreet van smart – Taki okrzyk bólu, vóór gifbeker of kruishout – przed pucharem trucizny lub krzyżem, vloeit niet uit een ongedeerd hart – nie pochodzi z niezranionego serca).

Dáár moet geleden zyn, veel geleden, daar is ondervonden! (Musiało tam być cierpienie, wiele cierpienia, tam jest doświadczone; Dáár moet geleden zyn, veel geleden – Musiało tam być cierpienie, wiele cierpienia, daar is ondervonden – tam jest doświadczone).

Deze tirade is me ontsnapt… ze staat er nu eenmaal, en blyve. (Ten tyrada mi uciekła… teraz już tu jest, i niech zostanie; Deze tirade is me ontsnapt – Ten tyrada mi uciekła, ze staat er nu eenmaal, en blyve – teraz już tu jest, i niech zostanie).

Havelaar had veel ondervonden. (Havelaar dużo doświadczył; Havelaar had veel ondervonden – Havelaar dużo doświadczył).

Wilt ge iets dat opweegt tegen de verhuizing van de A-gracht! (Chcesz coś, co równoważy przeprowadzkę z kanału A!; Wilt ge iets dat opweegt tegen de verhuizing van de A-gracht – Chcesz coś, co równoważy przeprowadzkę z kanału A).

Hy had schipbreuk geleden, meer dan eens. (Przeżył więcej niż jedną katastrofę morską; Hy had schipbreuk geleden – Przeżył katastrofę morską, meer dan eens – więcej niż raz).

Hy had brand, oproer, sluikmoord, oorlog, duëllen, weelde, armoede, honger, cholera, liefde en ‘liefden’ in zyn dagboek staan. (Miał w swoim dzienniku pożary, bunty, skrytobójstwa, wojny, pojedynki, bogactwo, biedę, głód, cholerę, miłość i "miłości"; Hy had brand, oproer, sluikmoord, oorlog, duëllen, weelde, armoede, honger, cholera, liefde en ‘liefden’ in zyn dagboek staan – Miał w swoim dzienniku pożary, bunty, skrytobójstwa, wojny, pojedynki, bogactwo, biedę, głód, cholerę, miłość i "miłości").

Hy had vele landen bezocht, en omgang gehad met lieden van allerlei ras en stand, zeden, vooroordeelen, godsdienst en gelaatskleur. (Odwiedził wiele krajów i miał do czynienia z ludźmi różnej rasy i klasy, obyczajów, uprzedzeń, religii i koloru skóry; Hy had vele landen bezocht – Odwiedził wiele krajów, en omgang gehad met lieden van allerlei ras en stand, zeden, vooroordeelen, godsdienst en gelaatskleur – i miał do czynienia z ludźmi różnej rasy i klasy, obyczajów, uprzedzeń, religii i koloru skóry).

Wat dus de levensomstandigheden aangaat, kon hy veel ondervonden hebben. (Jeśli chodzi o warunki życiowe, mógł wiele doświadczyć; Wat dus de levensomstandigheden aangaat – Jeśli chodzi o warunki życiowe, kon hy veel ondervonden hebben – mógł wiele doświadczyć).

En dat hy werkelyk veel ondervonden had, dat hy 't leven niet was doorgegaan zonder de indrukken optevangen die 't hem zoo ruimschoots aanbood, daarvoor moge ons de vlugheid van zyn geest borg wezen, en de ontvankelykheid van zyn gemoed. (I że naprawdę dużo doświadczył, że nie przeszedł przez życie, nie wychwytując wrażeń, które mu tak obficie oferowało, za to ręczyć może jego bystrość umysłu i wrażliwość ducha; En dat hy werkelyk veel ondervonden had – I że naprawdę dużo doświadczył, dat hy 't leven niet was doorgegaan zonder de indrukken optevangen die 't hem zoo ruimschoots aanbood – że nie przeszedł przez życie, nie wychwytując wrażeń, które mu tak obficie oferowało, daarvoor moge ons de vlugheid van zyn geest borg wezen, en de ontvankelykheid van zyn gemoed – za to ręczyć może jego bystrość umysłu i wrażliwość ducha).

Dit nu wekte verwondering van allen die wisten of gissen konden hoeveel hy had bygewoond en geleden, dat hiervan zoo weinig op zyn gelaat te lezen was. (To wzbudzało zdumienie wszystkich, którzy wiedzieli lub mogli się domyślać, ile przeszedł i wycierpiał, że tak niewiele z tego było widoczne na jego twarzy; Dit nu wekte verwondering van allen die wisten of gissen konden hoeveel hy had bygewoond en geleden – To wzbudzało zdumienie wszystkich, którzy wiedzieli lub mogli się domyślać, ile przeszedł i wycierpiał, dat hiervan zoo weinig op zyn gelaat te lezen was – że tak niewiele z tego było widoczne na jego twarzy).

Wel sprak er uit zyn trekken iets als vermoeienis, doch dit deed eer denken aan vroegrype jeugd dan aan naderenden ouderdom. (Wprawdzie w jego rysach malował się jakiś rodzaj zmęczenia, ale bardziej przypominało to wczesną młodość niż nadchodzącą starość; Wel sprak er uit zyn trekken iets als vermoeienis – Wprawdzie w jego rysach malował się jakiś rodzaj zmęczenia, doch dit deed eer denken aan vroegrype jeugd dan aan naderenden ouderdom – ale bardziej przypominało to wczesną młodość niż nadchodzącą starość).

En naderende ouderdom had het toch moeten zyn, want in Indiën is de man van vyfendertig jaar niet jong meer. (A powinna to być nadchodząca starość, bo w Indiach człowiek w wieku trzydziestu pięciu lat nie jest już młody; En naderende ouderdom had het toch moeten zyn – A powinna to być nadchodząca starość, want in Indiën is de man van vyfendertig jaar niet jong meer – bo w Indiach człowiek w wieku trzydziestu pięciu lat nie jest już młody).

Ook zyn aandoeningen, zeide ik, waren jong gebleven. (Powiedziałem, że także jego dolegliwości pozostały młode; Ook zyn aandoeningen, zeide ik – Powiedziałem, że także jego dolegliwości, waren jong gebleven – pozostały młode).

Hy kon spelen met een kind, en als een kind, en meermalen klaagde hy dat ‘kleine Max’ nog te jong was om vliegers optelaten, omdat hy ‘de groote Max’ daarvan zooveel hield. (Mógł bawić się z dzieckiem i jak dziecko, i wielokrotnie narzekał, że "mały Max" jest jeszcze za młody, by puszczać latawce, ponieważ "duży Max" tak bardzo to lubił; Hy kon spelen met een kind, en als een kind – Mógł bawić się z dzieckiem i jak dziecko, en meermalen klaagde hy dat ‘kleine Max’ nog te jong was om vliegers optelaten – i wielokrotnie narzekał, że "mały Max" jest jeszcze za młody, by puszczać latawce, omdat hy ‘de groote Max’ daarvan zooveel hield – ponieważ "duży Max" tak bardzo to lubił).

Met jongens sprong hy ‘haasjen-over’ en hy teekende heel gaarne een patroon voor 't borduurwerk van de meisjes. (Z chłopcami skakał w "przeskakiwanie zająca" i bardzo chętnie rysował wzór do haftu dla dziewcząt; Met jongens sprong hy ‘haasjen-over’ – Z chłopcami skakał w "przeskakiwanie zająca", en hy teekende heel gaarne een patroon voor 't borduurwerk van de meisjes – i bardzo chętnie rysował wzór do haftu dla dziewcząt).

Zelfs nam hy dezen meermalen de naald uit de hand, en vermaakte zich met dat werk, ofschoon hy dikwyls zei dat ze wel wat beters konden doen dan dat ‘machinale steken tellen’. (Nawet wielokrotnie brał im igłę z ręki i bawił się tą pracą, choć często mówił, że mogłyby robić coś lepszego niż to "maszynowe liczenie ściegów"; Zelfs nam hy dezen meermalen de naald uit de hand – Nawet wielokrotnie brał im igłę z ręki, en vermaakte zich met dat werk – i bawił się tą pracą, ofschoon hy dikwyls zei dat ze wel wat beters konden doen dan dat ‘machinale steken tellen’ – choć często mówił, że mogłyby robić coś lepszego niż to "maszynowe liczenie ściegów").

By jongelieden van achttien jaren was hy een jong student, die gaarne zyn Patriam canimus meezong, of Gaudeamus igitur… ja, ik ben niet geheel zeker, dat hy niet nog zeer kort geleden, toen hy met verlof te Amsterdam was, een uithangbord heeft afgebroken, dat hem niet behaagde omdat er een neger op geschilderd was, geboeid aan de voeten van een Europeaan met een lange pyp in den mond, en waaronder natuurlyk te lezen stond: de rookende jonge koopman. (Dla osiemnastolatków był młodym studentem, który chętnie śpiewał z nimi "Patriam canimus" lub "Gaudeamus igitur"… tak, nie jestem całkowicie pewien, czy niedawno, gdy był na urlopie w Amsterdamie, nie zdemontował szyldu, który mu się nie podobał, ponieważ namalowano na nim murzyna u stóp Europejczyka z długą fajką w ustach, a pod nim oczywiście było napisane: "palący młody kupiec"; By jongelieden van achttien jaren was hy een jong student – Dla osiemnastolatków był młodym studentem, die gaarne zyn Patriam canimus meezong, of Gaudeamus igitur – który chętnie śpiewał z nimi "Patriam canimus" lub "Gaudeamus igitur", ja, ik ben niet geheel zeker – tak, nie jestem całkowicie pewien, dat hy niet nog zeer kort geleden, toen hy met verlof te Amsterdam was – czy niedawno, gdy był na urlopie w Amsterdamie, een uithangbord heeft afgebroken – nie zdemontował szyldu, dat hem niet behaagde omdat er een neger op geschilderd was – który mu się nie podobał, ponieważ namalowano na nim murzyna, geboeid aan de voeten van een Europeaan met een lange pyp in den mond – u stóp Europejczyka z długą fajką w ustach, en waaronder natuurlyk te lezen stond: de rookende jonge koopman – a pod nim oczywiście było napisane: "palący młody kupiec").

De baboe die hy uit den wagen had geholpen, geleek op alle baboes in Indië, als ze oud zyn. (Niania, której pomógł wyjść z wozu, wyglądała jak wszystkie nianie w Indiach, gdy są stare; De baboe die hy uit den wagen had geholpen – Niania, której pomógł wyjść z wozu, geleek op alle baboes in Indië, als ze oud zyn – wyglądała jak wszystkie nianie w Indiach, gdy są stare).

Wanneer ge deze soort van bedienden kent, behoef ik u niet te zeggen hoe zy er uitzag. (Jeśli znasz ten rodzaj służących, nie muszę mówić ci, jak wyglądała; Wanneer ge deze soort van bedienden kent – Jeśli znasz ten rodzaj służących, behoef ik u niet te zeggen hoe zy er uitzag – nie muszę mówić ci, jak wyglądała).

En als gy ze niet kent, kan ik het u niet zeggen. (A jeśli ich nie znasz, nie mogę ci tego powiedzieć; En als gy ze niet kent – A jeśli ich nie znasz, kan ik het u niet zeggen – nie mogę ci tego powiedzieć).

Dit alleen onderscheidde haar van andere kindermeiden in Indië, dat ze zeer weinig te doen had. (To odróżniało ją od innych niań w Indiach, że miała bardzo mało do zrobienia; Dit alleen onderscheidde haar van andere kindermeiden in Indië – To odróżniało ją od innych niań w Indiach, dat ze zeer weinig te doen had – że miała bardzo mało do zrobienia).

Want mevrouw Havelaar was een voorbeeld van zorg voor haar kind, en wat er voor of met den kleinen Max te doen viel, deed zyzelf, tot groote verwondering van veel andere dames, die niet goedkeurden dat men zich maakte tot ‘slavin van zyn kinderen’. (Ponieważ pani Havelaar była przykładem troski o swoje dziecko i cokolwiek trzeba było zrobić dla małego Maxa lub z nim, robiła to sama, ku wielkiemu zdziwieniu wielu innych pań, które nie aprobowały tego, że ktoś robi z siebie "niewolnicę swoich dzieci"; Want mevrouw Havelaar was een voorbeeld van zorg voor haar kind – Ponieważ pani Havelaar była przykładem troski o swoje dziecko, en wat er voor of met den kleinen Max te doen viel, deed zyzelf – i cokolwiek trzeba było zrobić dla małego Maxa lub z nim, robiła to sama, tot groote verwondering van veel andere dames – ku wielkiemu zdziwieniu wielu innych pań, die niet goedkeurden dat men zich maakte tot ‘slavin van zyn kinderen’ – które nie aprobowały tego, że ktoś robi z siebie "niewolnicę swoich dzieci").

Rozdział 7: Spotkanie z lokalnymi urzędnikami

Zevende hoofdstuk

De resident van Bantam stelde den Regent en den kontroleur aan den nieuwen adsistent-resident voor. (Rezydent Bantam przedstawił Regenta i kontrolera nowemu asystentowi rezydenta; de resident van Bantam – rezydent Bantam, stelde den Regent en den kontroleur – przedstawił Regenta i kontrolera, aan den nieuwen adsistent-resident voor – nowemu asystentowi rezydenta).

Havelaar begroette beide beambten hoffelyk. (Havelaar grzecznie powitał obu urzędników; Havelaar – Havelaar, begroette beide beambten – grzecznie powitał obu urzędników, hoffelyk – grzecznie).

Den kontroleur – er is altyd iets pynlyks in de ontmoeting van een nieuwen chef – zette hy door eenige vriendelyke woorden op zyn gemak, als wilde hy terstond reeds een soort van gemeenzaamheid invoeren, die 't verkeer zou gemakkelyk maken. (Kontrolera – zawsze jest coś bolesnego w spotkaniu nowego szefa – uspokoił kilkoma przyjaznymi słowami, jakby chciał od razu wprowadzić pewien rodzaj poufałości, co ułatwiłoby współpracę; Den kontroleur – kontrolera, er is altyd iets pynlyks in de ontmoeting van een nieuwen chef – zawsze jest coś bolesnego w spotkaniu nowego szefa, zette hy door eenige vriendelyke woorden op zyn gemak – uspokoił kilkoma przyjaznymi słowami, als wilde hy terstond reeds een soort van gemeenzaamheid invoeren – jakby chciał od razu wprowadzić pewien rodzaj poufałości, die 't verkeer zou gemakkelyk maken – co ułatwiłoby współpracę).

Met den Regent was zyn ontmoeting zooals dit behoorde met een persoon die den gouden pajong voert, maar die te-gelyker-tyd zyn ‘jonger broeder’ wezen zou. (Z Regentem jego spotkanie było takie, jak powinno być z osobą, która nosi złoty parasol, ale jednocześnie miała być jego "młodszym bratem"; Met den Regent – z Regentem, was zyn ontmoeting – jego spotkanie było, zooals dit behoorde met een persoon die den gouden pajong voert – takie, jak powinno być z osobą, która nosi złoty parasol, maar die te-gelyker-tyd zyn ‘jonger broeder’ wezen zou – ale jednocześnie miała być jego "młodszym bratem").

Met deftige minzaamheid berispte hy hem over zyn te vurigen dienstyver, die in zùlk een weder hem tot aan de grenzen zyner afdeeling gevoerd had, 'tgeen dan ook de Regent, strikt genomen volgens de regelen der etikette, niet had behoeven te doen. (Z uprzejmą elegancją zganił go za jego zbytnią gorliwość w służbie, która w taką pogodę zaprowadziła go aż do granic jego działu, czego Regent, ściśle według zasad etykiety, nie musiał robić; Met deftige minzaamheid – z uprzejmą elegancją, berispte hy hem over zyn te vurigen dienstyver – zganił go za jego zbytnią gorliwość w służbie, die in zùlk een weder hem tot aan de grenzen zyner afdeeling gevoerd had – która w taką pogodę zaprowadziła go aż do granic jego działu, 'tgeen dan ook de Regent, strikt genomen volgens de regelen der etikette, niet had behoeven te doen – czego Regent, ściśle według zasad etykiety, nie musiał robić).

Waarlyk, mynheer de Adhipatti, ik ben boos op u dat ge u zooveel moeite gegeven hebt om-mynentwil! Ik dacht u eerst te Rangkas-Betoeng aantetreffen. (Naprawdę, panie Adhipatti, jestem zły na pana, że zadał sobie pan tyle trudu z mojego powodu! Myślałem, że spotkam pana najpierw w Rangkas-Betoeng; Waarlyk, mynheer de Adhipatti – Naprawdę, panie Adhipatti, ik ben boos op u dat ge u zooveel moeite gegeven hebt om-mynentwil – jestem zły na pana, że zadał sobie pan tyle trudu z mojego powodu, Ik dacht u eerst te Rangkas-Betoeng aantetreffen – Myślałem, że spotkam pana najpierw w Rangkas-Betoeng).

Ik wenschte den heer adsistent-resident zoo spoedig mogelyk te zien om vriendschap te sluiten, zei de Adhipatti. (Chciałem jak najszybciej zobaczyć pana asystenta-rezydenta, aby nawiązać przyjaźń, powiedział Adhipatti; Ik wenschte den heer adsistent-resident zoo spoedig mogelyk te zien – Chciałem jak najszybciej zobaczyć pana asystenta-rezydenta, om vriendschap te sluiten – aby nawiązać przyjaźń, zei de Adhipatti – powiedział Adhipatti).

Zeker, zeker, ik voel me zeer vereerd! Maar ik zie niet gaarne iemand van uw rang en uw jaren zich al te veel inspannen. En te-paard nogal! (Oczywiście, oczywiście, czuję się bardzo zaszczycony! Ale nie lubię, gdy ktoś pana rangi i wieku zbytnio się wysila. I to jeszcze konno!; Zeker, zeker, ik voel me zeer vereerd – Oczywiście, oczywiście, czuję się bardzo zaszczycony, Maar ik zie niet gaarne iemand van uw rang en uw jaren zich al te veel inspannen – Ale nie lubię, gdy ktoś pana rangi i wieku zbytnio się wysila, En te-paard nogal – I to jeszcze konno).

Ja, mynheer de adsistent-resident! Waar de dienst me roept, ben ik nog altyd vlug en sterk. (Tak, panie asystencie-rezydencie! Gdziekolwiek mnie służba wzywa, jestem wciąż szybki i silny; Ja, mynheer de adsistent-resident – Tak, panie asystencie-rezydencie, Waar de dienst me roept – Gdziekolwiek mnie służba wzywa, ben ik nog altyd vlug en sterk – jestem wciąż szybki i silny).

Dit is te veel van uzelf gevergd! Niet waar, resident? (To jest za wiele wymagać od siebie! Czyż nie, rezydencie?; Dit is te veel van uzelf gevergd – To jest za wiele wymagać od siebie, Niet waar, resident – Czyż nie, rezydencie?).

De heer Adhipatti. Is. Zeer. (Pan Adhipatti. Jest. Bardzo.; De heer Adhipatti – Pan Adhipatti, Is – Jest, Zeer – Bardzo).

Goed, maar er is een grens. (Dobrze, ale jest granica; Goed – Dobrze, maar er is een grens – ale jest granica).

Yverig, sleepte de resident achterna. (Gorliwy, dodał rezydent; Yverig – Gorliwy, sleepte de resident achterna – dodał rezydent).

Goed, maar er is een grens, moest Havelaar nogeens zeggen, als om 't vorige terugteslikken. Als u 't goed vindt, resident, zullen we plaats in den wagen maken. De baboe kan hier blyven, we zullen haar een tandoe zenden van Rangkas-Betoeng. Myn vrouw neemt Max op den schoot… niet waar, Tine? En dan is er plaats genoeg. (Dobrze, ale jest granica, musiał Havelaar jeszcze raz powiedzieć, jakby chciał wycofać to, co powiedział wcześniej. Jeśli się zgadzasz, rezydencie, zrobimy miejsce w wozie. Baboe może tu zostać, wyślemy jej tandoe z Rangkas-Betoeng. Moja żona weźmie Maxa na kolana… prawda, Tine? Wtedy będzie wystarczająco dużo miejsca; Goed, maar er is een grens – Dobrze, ale jest granica, moest Havelaar nogeens zeggen, als om 't vorige terugteslikken – musiał Havelaar jeszcze raz powiedzieć, jakby chciał wycofać to, co powiedział wcześniej, Als u 't goed vindt, resident, zullen we plaats in den wagen maken – Jeśli się zgadzasz, rezydencie, zrobimy miejsce w wozie, De baboe kan hier blyven, we zullen haar een tandoe zenden van Rangkas-Betoeng – Baboe może tu zostać, wyślemy jej tandoe z Rangkas-Betoeng, Myn vrouw neemt Max op den schoot – Moja żona weźmie Maxa na kolana, niet waar, Tine – prawda, Tine, En dan is er plaats genoeg – Wtedy będzie wystarczająco dużo miejsca).

Het. Is. My. (To. Jest. Dla. Mnie.; Het – To, Is – Jest, My – Dla mnie).

Verbrugge, we zullen ook u passage geven, ik zie niet in… (Verbrugge, również zapewnimy panu miejsce, nie widzę powodu…; Verbrugge, we zullen ook u passage geven – Verbrugge, również zapewnimy panu miejsce, ik zie niet in – nie widzę powodu).

Wèl! zei de resident. (Tak! powiedział rezydent; Wèl – Tak, zei de resident – powiedział rezydent).

Ik zie niet in waarom ge zonder noodzaak te-paard door den modder zoudt klepperen… er is plaats genoeg voor ons allen. We kunnen dan met-een terstond kennis maken. Niet waar, Tine, we zullen ons wel schikken? Hier, Max… kyk eens, Verbrugge, is dat niet een aardig kereltje? Dat is myn kleine jongen… dat is Max! (Nie widzę powodu, dla którego miałbyś bez potrzeby jeździć konno przez błoto… mamy dość miejsca dla nas wszystkich. Możemy od razu się zapoznać. Prawda, Tine, jakoś się zmieścimy? Tutaj, Max… zobacz, Verbrugge, czy to nie uroczy chłopiec? To mój mały chłopiec… to Max!; Ik zie niet in waarom ge zonder noodzaak te-paard door den modder zoudt klepperen – Nie widzę powodu, dla którego miałbyś bez potrzeby jeździć konno przez błoto, er is plaats genoeg voor ons allen – mamy dość miejsca dla nas wszystkich, We kunnen dan met-een terstond kennis maken – Możemy od razu się zapoznać, Niet waar, Tine, we zullen ons wel schikken – Prawda, Tine, jakoś się zmieścimy, Hier, Max… kyk eens, Verbrugge, is dat niet een aardig kereltje – Tutaj, Max… zobacz, Verbrugge, czy to nie uroczy chłopiec, Dat is myn kleine jongen… dat is Max – To mój mały chłopiec… to Max).

De resident had met den Adhipatti in de pendoppo plaats genomen. (Rezydent zajął miejsce z Adhipatti w pendoppo; De resident had met den Adhipatti in de pendoppo plaats genomen – Rezydent zajął miejsce z Adhipatti w pendoppo).

Havelaar riep Verbrugge om hem te vragen wien die schimmel behoorde met roode schabrak? (Havelaar zawołał Verbrugge, aby zapytać, do kogo należy ten siwy koń z czerwoną derką?; Havelaar riep Verbrugge – Havelaar zawołał Verbrugge, om hem te vragen wien die schimmel behoorde met roode schabrak – aby zapytać, do kogo należy ten siwy koń z czerwoną derką).

En toen Verbrugge naar den ingang van de pendoppo trad, om te zien welk paard hy bedoelde, legde hy dezen de hand op den schouder, en vroeg: (A kiedy Verbrugge podszedł do wejścia pendoppo, aby zobaczyć, o którego konia chodzi, położył mu rękę na ramieniu i zapytał:; En toen Verbrugge naar den ingang van de pendoppo trad – A kiedy Verbrugge podszedł do wejścia pendoppo, om te zien welk paard hy bedoelde – aby zobaczyć, o którego konia chodzi, legde hy dezen de hand op den schouder, en vroeg – położył mu rękę na ramieniu i zapytał).

Is de Regent altyd zoo dienstyverig? (– Czy Regent zawsze jest tak gorliwy w służbie?; Is de Regent altyd zoo dienstyverig – Czy Regent zawsze jest tak gorliwy w służbie?).

't Is een kras man voor zyn jaren, m'nheer Havelaar, en u begrypt dat hy gaarne een goeden indruk op u maken zou. (– To silny człowiek jak na swoje lata, panie Havelaar, i rozumie pan, że chciałby zrobić na panu dobre wrażenie; 't Is een kras man voor zyn jaren – To silny człowiek jak na swoje lata, m'nheer Havelaar – panie Havelaar, en u begrypt dat hy gaarne een goeden indruk op u maken zou – i rozumie pan, że chciałby zrobić na panu dobre wrażenie).

Ja, dat begryp ik. Ik heb veel goeds van hem gehoord… hy is beschaafd, niet waar? (– Tak, rozumiem. Słyszałem o nim wiele dobrego… jest kulturalny, prawda?; Ja, dat begryp ik – Tak, rozumiem, Ik heb veel goeds van hem gehoord – Słyszałem o nim wiele dobrego, hy is beschaafd, niet waar – jest kulturalny, prawda?).

O ja… (– O tak…; O ja – O tak).

En hy heeft een groote familie? (– I ma dużą rodzinę?; En hy heeft een groote familie – I ma dużą rodzinę?).

Verbrugge zag Havelaar aan, als begreep hy dezen overgang niet. (Verbrugge spojrzał na Havelaara, jakby nie rozumiał tego przejścia; Verbrugge zag Havelaar aan – Verbrugge spojrzał na Havelaara, als begreep hy dezen overgang niet – jakby nie rozumiał tego przejścia).

Dit was dan ook, voor wie hem niet kende, dikwyls moeielyk. (To było często trudne dla tych, którzy go nie znali; Dit was dan ook – To było, voor wie hem niet kende, dikwyls moeielyk – często trudne dla tych, którzy go nie znali).

De vlugheid van zyn geest deed hem in gesprekken meermalen eenige schakels der redeneering overslaan, en hoe geleidelyk ook deze overgang plaats vond in zyn gedachten, was het toch iemand die minder vlug was, of niet gewoon aan zyn vlugheid, niet euvel te duiden wanneer men by zulk een gelegenheid hem aanstaarde met de onuitgesproken vraag op de lippen: ben je gek… of hoe is het? (Szybkość jego umysłu często sprawiała, że w rozmowach pomijał pewne ogniwa rozumowania, i choć ten przeskok zachodził stopniowo w jego myślach, dla kogoś mniej szybkiego, lub nie przyzwyczajonego do jego szybkości, trudno było nie patrzeć na niego przy takiej okazji z niewypowiedzianym pytaniem na ustach: jesteś szalony… czy jak to jest?; De vlugheid van zyn geest deed hem in gesprekken meermalen eenige schakels der redeneering overslaan – Szybkość jego umysłu często sprawiała, że w rozmowach pomijał pewne ogniwa rozumowania, en hoe geleidelyk ook deze overgang plaats vond in zyn gedachten – i choć ten przeskok zachodził stopniowo w jego myślach, was het toch iemand die minder vlug was, of niet gewoon aan zyn vlugheid – dla kogoś mniej szybkiego, lub nie przyzwyczajonego do jego szybkości, niet euvel te duiden wanneer men by zulk een gelegenheid hem aanstaarde met de onuitgesproken vraag op de lippen: ben je gek… of hoe is het? – trudno było nie patrzeć na niego przy takiej okazji z niewypowiedzianym pytaniem na ustach: jesteś szalony… czy jak to jest?).

Zoo-iets lag er dan ook in de trekken van Verbrugge, en Havelaar moest de vraag herhalen, vóór hy antwoordde: (Coś takiego było również w rysach Verbrugge, i Havelaar musiał powtórzyć pytanie, zanim ten odpowiedział; Zoo-iets lag er dan ook in de trekken van Verbrugge – Coś takiego było również w rysach Verbrugge, en Havelaar moest de vraag herhalen, vóór hy antwoordde – i Havelaar musiał powtórzyć pytanie, zanim ten odpowiedział).

Ja, hy heeft een zeer uitgebreide familie. (– Tak, ma bardzo dużą rodzinę; Ja, hy heeft een zeer uitgebreide familie – Tak, ma bardzo dużą rodzinę).

En zyn er Medjiets in aanbouw in de afdeeling? ging Havelaar voort, alweer op een toon die, geheel in tegenspraak met de woorden zelf, scheen aanteduiden dat er verband bestond tusschen die moskeën en de ‘groote familie’ van den Regent. (– A czy w dystrykcie są w budowie jakieś meczety? kontynuował Havelaar, znów tonem, który, całkowicie sprzeczny z samymi słowami, zdawał się sugerować, że istnieje związek między tymi meczetami a "wielką rodziną" Regenta; En zyn er Medjiets in aanbouw in de afdeeling? – A czy w dystrykcie są w budowie jakieś meczety, ging Havelaar voort, alweer op een toon die, geheel in tegenspraak met de woorden zelf, scheen aanteduiden dat er verband bestond tusschen die moskeën en de ‘groote familie’ van den Regent – kontynuował Havelaar, znów tonem, który, całkowicie sprzeczny z samymi słowami, zdawał się sugerować, że istnieje związek między tymi meczetami a "wielką rodziną" Regenta).

Verbrugge antwoordde dat er werkelyk veel aan moskeën gearbeid werd. (Verbrugge odpowiedział, że rzeczywiście dużo pracuje się nad meczetami; Verbrugge antwoordde – Verbrugge odpowiedział, dat er werkelyk veel aan moskeën gearbeid werd – że rzeczywiście dużo pracuje się nad meczetami).

Ja, ja, dat wist ik wel! riep Havelaar. En zeg me nu eens, of er veel achterstand is in de betaling van de landrenten? (– Tak, tak, wiedziałem o tym! zawołał Havelaar. A powiedz mi teraz, czy są zaległości w płaceniu podatków gruntowych?; Ja, ja, dat wist ik wel – Tak, tak, wiedziałem o tym, riep Havelaar – zawołał Havelaar, En zeg me nu eens, of er veel achterstand is in de betaling van de landrenten – A powiedz mi teraz, czy są zaległości w płaceniu podatków gruntowych?).

Ja, dat kon wel beter zyn… (– Tak, mogłoby być lepiej…; Ja, dat kon wel beter zyn – Tak, mogłoby być lepiej).

Juist, en vooral in het distrikt Parang-Koedjang, zei Havelaar, als vond hy 't makkelyker zelf te antwoorden. (– Dokładnie, zwłaszcza w dystrykcie Parang-Koedjang, powiedział Havelaar, jakby łatwiej było mu samemu odpowiedzieć; Juist, en vooral in het distrikt Parang-Koedjang – Dokładnie, zwłaszcza w dystrykcie Parang-Koedjang, zei Havelaar, als vond hy 't makkelyker zelf te antwoorden – powiedział Havelaar, jakby łatwiej było mu samemu odpowiedzieć).

Hoe hoog is de aanslag van dit jaar? ging hy voort, en bemerkende dat Verbrugge eenigszins weifelde, als om zich op 't antwoord te bezinnen, voorkwam hem Havelaar, die in één adem aldus vervolgde: (Jaki jest wymiar podatku na ten rok? kontynuował, zauważając, że Verbrugge nieco się waha, jakby chciał się zastanowić nad odpowiedzią, Havelaar go uprzedził, kontynuując jednym tchem:; Hoe hoog is de aanslag van dit jaar? – Jaki jest wymiar podatku na ten rok, ging hy voort, en bemerkende dat Verbrugge eenigszins weifelde, als om zich op 't antwoord te bezinnen – kontynuował, zauważając, że Verbrugge nieco się waha, jakby chciał się zastanowić nad odpowiedzią, voorkwam hem Havelaar, die in één adem aldus vervolgde – Havelaar go uprzedził, kontynuując jednym tchem).

Goed, goed, ik weet het al… zes-en-tachtig duizend en eenige honderden… vyftien duizend meer dan in 't vorige jaar… doch maar zesduizend boven '45. (– Dobrze, dobrze, już wiem… osiemdziesiąt sześć tysięcy i kilkaset… piętnaście tysięcy więcej niż w zeszłym roku… ale tylko sześć tysięcy powyżej '45; Goed, goed, ik weet het al – Dobrze, dobrze, już wiem, zes-en-tachtig duizend en eenige honderden – osiemdziesiąt sześć tysięcy i kilkaset, vyftien duizend meer dan in 't vorige jaar – piętnaście tysięcy więcej niż w zeszłym roku, doch maar zesduizend boven '45 – ale tylko sześć tysięcy powyżej '45).

We zyn sedert '43 maar achtduizend vooruit gegaan… en ook de bevolking is zeer schraal… nu ja, Malthus! (– Od '43 wzrosliśmy tylko o osiem tysięcy… a także ludność jest bardzo skromna… no cóż, Malthus!; We zyn sedert '43 maar achtduizend vooruit gegaan – Od '43 wzrosliśmy tylko o osiem tysięcy, en ook de bevolking is zeer schraal – a także ludność jest bardzo skromna, nu ja, Malthus – no cóż, Malthus).

In twaalf jaar zyn we maar elf procent gestegen, en dit is nog de vraag, want de tellingen waren vroeger zeer onnauwkeurig… en nog! (– W ciągu dwunastu lat wzrosliśmy tylko o jedenaście procent, a to jeszcze pytanie, ponieważ wcześniejsze liczenia były bardzo niedokładne… i jeszcze!; In twaalf jaar zyn we maar elf procent gestegen – W ciągu dwunastu lat wzrosliśmy tylko o jedenaście procent, en dit is nog de vraag, want de tellingen waren vroeger zeer onnauwkeurig – a to jeszcze pytanie, ponieważ wcześniejsze liczenia były bardzo niedokładne, en nog – i jeszcze).

Van '50 op '51 is er zelfs een teruggang. (Od '50 do '51 jest nawet spadek; Van '50 op '51 is er zelfs een teruggang – Od '50 do '51 jest nawet spadek).

Ook de veestapel gaat niet vooruit… dat is een slecht teeken, Verbrugge! (– Również pogłowie bydła nie rośnie… to zły znak, Verbrugge!; Ook de veestapel gaat niet vooruit – Również pogłowie bydła nie rośnie, dat is een slecht teeken, Verbrugge – to zły znak, Verbrugge).

Wat drommel, zie dat paard eens springen, ik geloof dat het koldert… kom eens kyken, Max! (Co do diabła, zobacz jak ten koń skacze, myślę, że oszalał… chodź zobaczyć, Max!; Wat drommel, zie dat paard eens springen – Co do diabła, zobacz jak ten koń skacze, ik geloof dat het koldert – myślę, że oszalał, kom eens kyken, Max – chodź zobaczyć, Max).

Verbrugge bemerkte dat hy den nieuwen adsistent-resident weinig zou te leeren hebben, en dat er geen kwestie was van overwicht door ‘lokale ancienneteit’ wat de goede jongen dan ook niet begeerd had. (Verbrugge zauważył, że nie będzie miał wiele do nauczenia nowego asystenta-rezydenta i że nie ma kwestii przewagi przez 'lokalną starość', czego ten dobry chłopak i tak nie pragnął; Verbrugge bemerkte dat hy den nieuwen adsistent-resident weinig zou te leeren hebben – Verbrugge zauważył, że nie będzie miał wiele do nauczenia nowego asystenta-rezydenta, en dat er geen kwestie was van overwicht door ‘lokale ancienneteit’ wat de goede jongen dan ook niet begeerd had – i że nie ma kwestii przewagi przez 'lokalną starość', czego ten dobry chłopak i tak nie pragnął).

Maar 't is natuurlyk, ging Havelaar voort, terwyl hy Max op den arm nam. (Ale to jest naturalne, kontynuował Havelaar, trzymając Maxa na ramieniu; Maar 't is natuurlyk – Ale to jest naturalne, ging Havelaar voort – kontynuował Havelaar, terwyl hy Max op den arm nam – trzymając Maxa na ramieniu). In het Tjikandische en Bolangsche zyn ze er heel bly om – W Tjikandzie i Bolangu są bardzo zadowoleni z tego, en de opstandelingen in de Lampongs ook – a także powstańcy w Lampongach. Ik beveel me zeer aan voor uw medewerking, m'nheer Verbrugge – Bardzo polecam się pańskiej współpracy, panie Verbrugge. De Regent is een man van jaren, en dus moeten we – Regent to człowiek w podeszłym wieku, więc musimy… zeg eens, is zyn schoonzoon nog altyd distriktshoofd – powiedz mi, czy jego zięć nadal jest szefem dystryktu? Alles saamgenomen houd ik hem voor een persoon die inschikkelykheid verdient – Ogólnie rzecz biorąc, uważam go za osobę, która zasługuje na wyrozumiałość… de Regent, meen ik – Regenta, mam na myśli. Ik ben zeer bly dat hier alles zoo achterlyk en armoedig is, en… hoop hier lang te blyven – Cieszę się, że tutaj wszystko jest takie zacofane i biedne, i… mam nadzieję, że zostanę tu długo.

Hierop reikte hy aan Verbrugge de hand, en deze, met hem terugkeerende naar de tafel waar de resident, de Adhipatti en mevrouw Havelaar gezeten waren, voelde reeds iets beter dan vyf minuten vroeger, dat ‘die Havelaar zoo gek niet was’ als de kommandant meende. (Następnie podał rękę Verbrugge, który wracając z nim do stołu, przy którym siedzieli rezydent, Adhipatti i pani Havelaar, poczuł się nieco lepiej niż pięć minut wcześniej, że "ten Havelaar nie jest taki szalony", jak myślał komendant; Hierop reikte hy aan Verbrugge de hand – Następnie podał rękę Verbrugge, en deze, met hem terugkeerende naar de tafel waar de resident, de Adhipatti en mevrouw Havelaar gezeten waren – który wracając z nim do stołu, przy którym siedzieli rezydent, Adhipatti i pani Havelaar, voelde reeds iets beter dan vyf minuten vroeger – poczuł się nieco lepiej niż pięć minut wcześniej, dat ‘die Havelaar zoo gek niet was’ als de kommandant meende – że "ten Havelaar nie jest taki szalony", jak myślał komendant). Verbrugge was volstrekt niet misdeeld van verstand, en hy die de afdeeling Lebak kende, nagenoeg zoo goed als een zoo groote landstreek, waar niets gedrukt wordt, door één persoon gekend worden kàn, begon intezien dat er toch verband was tusschen de schynbaar niet samenhangende vragen van Havelaar – Verbrugge nie brakowało rozsądku i znał dystrykt Lebak niemal tak dobrze, jak można znać tak duży obszar, gdzie nic nie jest drukowane, przez jedną osobę, zaczął dostrzegać, że istnieje związek między pozornie niespójnymi pytaniami Havelaara, en tevens dat de nieuwe adsistent-resident, hoezeer hy nooit de afdeeling betreden had, iets wist van wat er omging – i jednocześnie, że nowy asystent-rezydent, choć nigdy nie odwiedził dystryktu, coś wiedział o tym, co się dzieje. Wel begreep hy nog altyd die vreugde niet over de armoede in Lebak, maar hy drong zich op, die uitdrukking verkeerd verstaan te hebben – Nie rozumiał jeszcze radości z biedy w Lebak, ale zmuszał się, aby uznać, że źle zrozumiał to wyrażenie. Later evenwel, toen Havelaar hem meermalen hetzelfde zeide, zag hy in hoeveel groots en edels er was in die vreugde – Jednak później, gdy Havelaar wielokrotnie powtarzał to samo, dostrzegł, jak wiele wielkości i szlachetności było w tej radości.

Havelaar en Verbrugge namen plaats by de tafel, en onder 't gebruiken van thee over onbeduidende dingen sprekende, wachtte men tot Dongso den resident kwam berichten dat de versche paarden waren voorgespannen. (Havelaar i Verbrugge usiedli przy stole i pijąc herbatę, rozmawiając o mało istotnych sprawach, czekali, aż Dongso przyjdzie poinformować rezydenta, że zaprzęgnięto świeże konie; Havelaar en Verbrugge namen plaats by de tafel – Havelaar i Verbrugge usiedli przy stole, en onder 't gebruiken van thee over onbeduidende dingen sprekende – pijąc herbatę, rozmawiając o mało istotnych sprawach, wachtte men tot Dongso den resident kwam berichten dat de versche paarden waren voorgespannen – czekali, aż Dongso przyjdzie poinformować rezydenta, że zaprzęgnięto świeże konie). Men pakte zich zoo goed mogelyk in den wagen, en reed heen – Wpakowali się jak najlepiej mogli do wozu i odjechali. Door 't hotsen en stooten viel 't spreken moeielyk – Z powodu wybojów i wstrząsów trudno było mówić. Kleine Max werd rustig gehouden met pisang – Mały Max był uspokajany bananem, en zyn moeder die hem op den schoot had, wilde volstrekt niet bekennen dat ze vermoeid was, als Havelaar aanbood haar van den zwaren jongen te ontlasten – a jego matka, która trzymała go na kolanach, absolutnie nie chciała przyznać, że jest zmęczona, gdy Havelaar zaproponował, że ją odciąży z ciężkiego chłopca.

In een oogenblik van gedwongen rust in een moddergat, vroeg Verbrugge den resident, of hy met den nieuwen adsistent-resident reeds gesproken had over mevrouw Slotering? (W momencie wymuszonego odpoczynku w błotnistym miejscu, Verbrugge zapytał rezydenta, czy już rozmawiał z nowym asystentem-rezydentem o pani Slotering?; In een oogenblik van gedwongen rust in een moddergat – W momencie wymuszonego odpoczynku w błotnistym miejscu, vroeg Verbrugge den resident – Verbrugge zapytał rezydenta, of hy met den nieuwen adsistent-resident reeds gesproken had over mevrouw Slotering – czy już rozmawiał z nowym asystentem-rezydentem o pani Slotering?).

M'nheer. Havelaar. Heeft. Gezegd. (– Pan. Havelaar. Powiedział.; M'nheer – Pan, Havelaar – Havelaar, Heeft – Powiedział, Gezegd – Powiedział).

Welzeker, Verbrugge, waarom niet? Die dame kan by ons blyven. Ik zou niet gaarne… (– Oczywiście, Verbrugge, dlaczego nie? Ta pani może u nas zostać. Nie chciałbym…; Welzeker, Verbrugge, waarom niet – Oczywiście, Verbrugge, dlaczego nie, Die dame kan by ons blyven – Ta pani może u nas zostać, Ik zou niet gaarne – Nie chciałbym).

Dat. Het. Goed. Was. sleepte de resident er met veel moeite by. (– Że. To. Było. Dobrze. – dodał rezydent z trudem; Dat – Że, Het – To, Goed – Dobrze, Was – Było, sleepte de resident er met veel moeite by – dodał rezydent z trudem).

Ik zou niet gaarne myn huis ontzeggen aan een dame in háár omstandigheden! Zoo-iets spreekt vanzelf… niet waar, Tine? (– Nie chciałbym odmówić mojego domu pani w jej sytuacji! Coś takiego jest oczywiste… prawda, Tine?; Ik zou niet gaarne myn huis ontzeggen aan een dame in háár omstandigheden – Nie chciałbym odmówić mojego domu pani w jej sytuacji, Zoo-iets spreekt vanzelf… niet waar, Tine – Coś takiego jest oczywiste… prawda, Tine?).

Ook Tine meende dat het vanzelf sprak. (Tine również uważała, że to jest oczywiste; Ook Tine meende dat het vanzelf sprak – Tine również uważała, że to jest oczywiste).

U heeft twee huizen te Rangkas-Betoeng, zei Verbrugge. Er is ruimte in overvloed voor twee familien. (– Ma pan dwa domy w Rangkas-Betoeng, powiedział Verbrugge. Jest mnóstwo miejsca dla dwóch rodzin; U heeft twee huizen te Rangkas-Betoeng – Ma pan dwa domy w Rangkas-Betoeng, zei Verbrugge – powiedział Verbrugge, Er is ruimte in overvloed voor twee familien – Jest mnóstwo miejsca dla dwóch rodzin).

Maar, al was dit zoo niet… (– Ale nawet gdyby tak nie było…; Maar – Ale, al was dit zoo niet – nawet gdyby tak nie było).

Ik. Durfde. Het. Haar. (– Ja. Odważyłem się. Jej to. Powiedzieć.; Ik – Ja, Durfde – Odważyłem się, Het – To, Haar – Jej, zei Verbrugge – powiedział Verbrugge).

Wel, resident, riep mevrouw Havelaar, er is geen twyfel aan! (– Cóż, rezydencie, zawołała pani Havelaar, nie ma co do tego wątpliwości!; Wel, resident, riep mevrouw Havelaar – Cóż, rezydencie, zawołała pani Havelaar, er is geen twyfel aan – nie ma co do tego wątpliwości).

Niet. Toezeggen. Want. Het. Is. (– Nie. Obiecuj. Bo. To. Jest.; Niet – Nie, Toezeggen – Obiecuj, Want – Bo, Het – To, Is – Jest).

Al waren ze met hun tienen, als ze 't maar voor lief nemen by ons. (– Nawet gdyby było ich dziesięciu, jeśli tylko zaakceptują naszą gościnność.; Al waren ze met hun tienen – Nawet gdyby było ich dziesięciu, als ze 't maar voor lief nemen by ons – jeśli tylko zaakceptują naszą gościnność).

Een. Groote. Last. En. Zy. Is. (– Duży. Ciężar. A. Ona. Jest.; Een – Duży, Groote – Ciężar, Last – Ciężar, En – A, Zy – Ona, Is – Jest).

Maar het reizen in haar pozitie is onmogelyk, resident! (– Ale podróżowanie w jej sytuacji jest niemożliwe, rezydencie!; Maar het reizen in haar pozitie is onmogelyk – Ale podróżowanie w jej sytuacji jest niemożliwe, resident – rezydencie).

Een hevige schok van den wagen die ontmodderd werd, zette een uitroepingsteeken achter Tine's verklaring dat het reizen onmogelyk was voor mevrouw Slotering. (Gwałtowny wstrząs wozu, który uwolnił się z błota, postawił wykrzyknik za oświadczeniem Tine, że podróżowanie jest niemożliwe dla pani Slotering; Een hevige schok van den wagen die ontmodderd werd – Gwałtowny wstrząs wozu, który uwolnił się z błota, zette een uitroepingsteeken achter Tine's verklaring dat het reizen onmogelyk was voor mevrouw Slotering – postawił wykrzyknik za oświadczeniem Tine, że podróżowanie jest niemożliwe dla pani Slotering). Ieder had het gebruikelyke hè! geroepen, dat op zulk een stoot volgt – Każdy krzyknął zwykłe "hè!", które następuje po takim wstrząsie, Max had in den schoot zyner moeder de pisang weergevonden, die hy door den schok verloor – Max znalazł na kolanach swojej matki banana, którego stracił przez wstrząs, en reeds was men een heel eind nader aan de modderdiepte die straks komen zou – i już byli o wiele bliżej błotnistego miejsca, które miało wkrótce nadejść, voor de resident besluiten kon zyn zinsnede te voleinden, door er bytevoegen – zanim rezydent mógł dokończyć swoje zdanie, dodając:

Een. Inlandsche. Vrouw. (– Rodzima. Kobieta.; Een – Rodzima, Inlandsche – Rodzima, Vrouw – Kobieta).

O, dit is volkomen hetzelfde, trachtte mevrouw Havelaar verstaanbaar te maken. (– Och, to jest dokładnie to samo, próbowała wyjaśnić pani Havelaar; O, dit is volkomen hetzelfde – Och, to jest dokładnie to samo, trachtte mevrouw Havelaar verstaanbaar te maken – próbowała wyjaśnić pani Havelaar). De resident knikte, als vond hy het goed dat die zaak dus geregeld was, en daar het spreken zoo moeielyk viel, brak men 't gesprek af – Rezydent skinął głową, jakby uznał, że sprawa jest rozwiązana, a ponieważ rozmowa była trudna, przerwali ją.

Die mevrouw Slotering was de weduw van Havelaars voorganger die twee maanden geleden gestorven was. (Ta pani Slotering była wdową po poprzedniku Havelaara, który zmarł dwa miesiące temu; Die mevrouw Slotering was de weduw van Havelaars voorganger – Ta pani Slotering była wdową po poprzedniku Havelaara, die twee maanden geleden gestorven was – który zmarł dwa miesiące temu). Verbrugge, daarop voorloopig belast met het ambt van adsistent-resident – Verbrugge, tymczasowo obarczony funkcją asystenta-rezydenta, zou 't recht gehad hebben, gedurende dien tyd de ruime woning te betrekken – miałby prawo w tym czasie zamieszkać w przestronnym domu, die te Rangkas-Betoeng, zooals in elke afdeeling, van-landswege voor 't hoofd van het gewestelyk bestuur is opgericht – który w Rangkas-Betoeng, podobnie jak w każdym dystrykcie, został zbudowany przez państwo dla szefa administracji prowincji. Hy had dit echter niet gedaan, gedeeltelyk misschien uit vrees dat hy te spoedig op-nieuw zou moeten verhuizen – Jednak tego nie zrobił, częściowo może z obawy, że zbyt szybko będzie musiał się ponownie przeprowadzić, gedeeltelyk om 't gebruik daarvan aan die dame met haar kinderen overtelaten – częściowo, aby udostępnić ten dom tej pani z jej dziećmi. Er ware anders ruimte genoeg geweest, want behalve de vry groote adsistent-residentswoning zelf – Inaczej byłoby wystarczająco dużo miejsca, ponieważ oprócz samego dość dużego domu asystenta-rezydenta, stond daarneven op 'tzelfde ‘erf’ nog een ander huis dat vroeger daartoe gediend had – na tym samym „podwórku” stał jeszcze inny dom, który wcześniej służył do tego celu, en in-weerwil van den eenigszins bouwvalligen staat, nog altyd zeer geschikt was ter bewoning – i pomimo nieco zniszczonego stanu, wciąż nadawał się do zamieszkania.

Mevrouw Slotering had den resident verzocht haar voorspraak te zyn by den opvolger van haar echtgenoot, om de vergunning dat oude huis te bewonen tot na haar verlossing, die zy over eenige maanden te-gemoet zag. (Pani Slotering poprosiła rezydenta, aby był jej rzecznikiem u następcy jej męża, o pozwolenie na zamieszkanie w starym domu do czasu jej rozwiązania, którego spodziewała się za kilka miesięcy; Mevrouw Slotering had den resident verzocht haar voorspraak te zyn by den opvolger van haar echtgenoot – Pani Slotering poprosiła rezydenta, aby był jej rzecznikiem u następcy jej męża, om de vergunning dat oude huis te bewonen tot na haar verlossing – o pozwolenie na zamieszkanie w starym domu do czasu jej rozwiązania, die zy over eenige maanden te-gemoet zag – którego spodziewała się za kilka miesięcy). Het was dit verzoek dat door Havelaar en zyn vrouw zoo gereedelyk was toegestaan – To była ta prośba, którą Havelaar i jego żona tak chętnie spełnili, iets dat geheel in hun aard lag – coś, co było zgodne z ich naturą, want gastvry en hulpvaardig waren zy in de hoogste mate – ponieważ byli niezwykle gościnni i pomocni.

We hoorden den resident zeggen dat mevrouw Slotering een ‘inlandsche vrouw’ was. (Słyszeliśmy, jak rezydent powiedział, że pani Slotering była „rodzimą kobietą”; We hoorden den resident zeggen – Słyszeliśmy, jak rezydent powiedział, dat mevrouw Slotering een ‘inlandsche vrouw’ was – że pani Slotering była „rodzimą kobietą”). Dit vereischt voor niet-indische lezers eenige opheldering – To wymaga pewnego wyjaśnienia dla nieindyjskich czytelników, daar men al licht tot de onjuiste meening geraken zou hier met een eigenlyk-Javaansche te doen te hebben – ponieważ łatwo można by dojść do błędnego wniosku, że chodzi tu o rdzenną Jawajkę.

De europesche maatschappy in Nederlandsch Indiën is vry scherp in twee deelen gesplitst: de eigenlyke Europeanen, en dezulken die – hoezeer wettelyk in geheel denzelfden rechtstoestand verkeerende – niet in Europa geboren zyn, en min of meer inlandsch bloed in de aderen hebben. (Europejskie społeczeństwo w Holenderskich Indiach Wschodnich jest wyraźnie podzielone na dwie części: na prawdziwych Europejczyków oraz tych, którzy – choć prawnie w tej samej sytuacji prawnej – nie urodzili się w Europie i mają mniej lub bardziej rodzimą krew w żyłach; De europesche maatschappy in Nederlandsch Indiën is vry scherp in twee deelen gesplitst – Europejskie społeczeństwo w Holenderskich Indiach Wschodnich jest wyraźnie podzielone na dwie części, de eigenlyke Europeanen – prawdziwi Europejczycy, en dezulken die – hoezeer wettelyk in geheel denzelfden rechtstoestand verkeerende – oraz ci, którzy – choć prawnie w tej samej sytuacji prawnej, niet in Europa geboren zyn – nie urodzili się w Europie, en min of meer inlandsch bloed in de aderen hebben – i mają mniej lub bardziej rodzimą krew w żyłach). Ter-eere der begrippen van menschelykheid in Indie, haast ik me hier bytevoegen dat, hoe scherp ook de lyn zy, die in 't maatschappelyk verkeer wordt getrokken tusschen de twee soorten van individuën – Na cześć pojęć humanitaryzmu w Indiach, śpieszę tutaj dodać, że jakkolwiek ostra jest linia, która jest rysowana w relacjach społecznych między tymi dwoma rodzajami jednostek, welke tegenover den inlander gelykelyk den naam van Hollander dragen – które w stosunku do tubylców noszą jednakową nazwę Holendra, deze afscheiding evenwel geenszins 't barbaarsch karakter vertoont, dat in Amerika by de standsplitsing wordt waargenomen – ten podział nie ma wcale barbarzyńskiego charakteru, jaki jest obserwowany w Ameryce przy podziale na klasy. Ik ontken niet dat er nog altyd veel onrechtvaardigs en stuitends in deze verhouding blyft bestaan – Nie zaprzeczam, że w tym związku wciąż istnieje wiele niesprawiedliwości i odrażających rzeczy, en dat het woord liplap my meermalen in de ooren klonk als een bewys hoe ver de niet-liplap, de blanke, dikwerf van ware beschaving verwyderd is – i że słowo "liplap" wielokrotnie brzmiało mi w uszach jako dowód na to, jak daleko nie-liplap, biały, często oddalony jest od prawdziwej cywilizacji). Het is waar dat de liplap niet dan by-uitzondering in gezelschappen wordt toegelaten – To prawda, że liplap jest dopuszczany do towarzystwa tylko wyjątkowo, en dat hy gewoonlyk, als ik me hier van een zeer gemeenzame uitdrukking bedienen mag: ‘niet voor vol wordt aangezien’ – i że zwykle, jeśli mogę użyć tutaj bardzo potocznego wyrażenia: „nie jest uważany za pełnowartościowego”, maar zelden zal men zulke uitsluiting of geringschatting hooren voorstellen en verdedigen als een grondbeginsel – ale rzadko można usłyszeć takie wykluczenie lub lekceważenie proponowane i bronione jako zasada. Het staat natuurlyk ieder vry, zyn eigen omgeving en gezelschap te kiezen – Oczywiście, każdy ma prawo wybrać swoje otoczenie i towarzystwo, en men mag het den eigenlyken Europeaan niet euvel duiden – i nie można mieć za złe prawdziwemu Europejczykowi, wanneer hy den omgang met lieden van zyn landaard voortrekt boven 't verkeer met personen die – jeśli woli towarzystwo ludzi swojego pochodzenia od kontaktu z osobami, które – hun meer of minder zedelyke en verstandelyke waarde in 't midden gelaten – pomijając ich większą lub mniejszą wartość moralną i intelektualną, zyn indrukken en denkbeelden niet deelen – nie dzielą jego wrażeń i poglądów, of – en dit is misschien by vermeend verschil van beschaving, zeer dikwyls de hoofdzaak – wier vooroordeelen een andere richting hebben genomen dan de zyne – lub – a to może być przy różnicy w cywilizacji często główny powód – których uprzedzenia obrały inny kierunek niż jego.

Een liplap – om den term te bezigen die voor beleefder wordt gehouden, zou ik moeten zeggen een ‘dusgenaamd inlandsch kind’ maar ik vraag vergunning my te houden aan 't spraakgebruik dat uit allitteratie geboren schynt, zonder dat ik met die uitdrukking iets beleedigends bedoel, en wat beteekent het woord dan ook? (Liplap – aby użyć terminu, który uważany jest za bardziej uprzejmy, powinienem powiedzieć „tak zwane rodzime dziecko”, ale proszę o pozwolenie na użycie zwrotu, który wydaje się zrodzony z aliteracji, bez zamiaru obrażenia, i co to słowo właściwie oznacza?; Een liplap – Liplap, om den term te bezigen die voor beleefder wordt gehouden – aby użyć terminu, który uważany jest za bardziej uprzejmy, zou ik moeten zeggen een ‘dusgenaamd inlandsch kind’ – powinienem powiedzieć „tak zwane rodzime dziecko”, maar ik vraag vergunning my te houden aan 't spraakgebruik dat uit allitteratie geboren schynt – ale proszę o pozwolenie na użycie zwrotu, który wydaje się zrodzony z aliteracji, zonder dat ik met die uitdrukking iets beleedigends bedoel, en wat beteekent het woord dan ook – bez zamiaru obrażenia, i co to słowo właściwie oznacza). – een liplap heeft veel goeds – Liplap ma wiele dobrego. Ook de Europeaan heeft veel goeds – Europejczyk również ma wiele dobrego. Beiden hebben veel verkeerds, en ook hierin alzoo gelyken zy op elkaar – Obaj mają też wiele złego, i pod tym względem są do siebie podobni. Maar 't goede en 't verkeerde dat aan beiden eigen is loopt te veel uit elkander, dan dat hun verkeering over 't algemeen tot wederzydsch genoegen kan strekken – Ale dobro i zło, które są dla nich charakterystyczne, zbytnio się różnią, aby ich wzajemne relacje mogły być ogólnie zadowalające. Bovendien – en hieraan heeft de Regeering veel schuld – is de liplap dikwyls slecht onderwezen – Ponadto – i w tym wina rządu – liplap jest często źle wykształcony. De vraag is nu niet hoe de Europeaan wezen zou, als hy zoo van der jeugd af ware belemmerd geworden in zyn ontwikkeling – Pytanie nie brzmi, jaki byłby Europejczyk, gdyby od młodości był hamowany w swoim rozwoju, maar zeker is het dat de geringe wetenschappelyke ontwikkeling van den liplap in 't algemeen zyn gelykstelling met den Europeaan in den weg staat – ale pewne jest, że niski poziom naukowy liplapa ogólnie utrudnia jego zrównanie z Europejczykiem, ook dáár waar hy als individu in beschaving, wetenschap of kunst, misschien den voorrang boven een bepaalden europeschen persoon verdienen zou – nawet tam, gdzie jako jednostka w cywilizacji, nauce lub sztuce, mógłby zasługiwać na pierwszeństwo przed konkretnym europejskim osobnikiem.

Ook hieraan is weder niets nieuws. (To również nie jest niczym nowym; Ook hieraan is weder niets nieuws – To również nie jest niczym nowym). Het lag ook, byv. in de staatkunde van Willem den Veroveraar, om den minstbeduidenden Normandier te verheffen boven den beschaafdsten Sakser – To również leżało, na przykład, w polityce Wilhelma Zdobywcy, aby najmniej znaczącego Normana wynieść ponad najbardziej cywilizowanego Saksona, en elke Normandier beriep zich gaarne op 't overwicht der Normandiers in het algemeen – i każdy Norman chętnie odwoływał się do przewagi Normanów jako całości, om zyn persoon ook dáár te doen gelden, waar hy de minste zou geweest zyn zonder den invloed zyner stamgenooten als bovenliggende party – aby jego osoba była uznana nawet tam, gdzie byłby najmniej znaczący bez wpływu swoich rodaków jako dominującej partii.

Uit zoo-iets wordt natuurlyk in 't verkeer zekere gedwongenheid geboren, die niet zou weg te nemen zyn dan door wysgeerige onbekrompen inzichten en maatregelen van het bestuur. (Z tego rodzaju rzeczy naturalnie rodzi się pewne wymuszenie w relacjach, które można usunąć jedynie poprzez filozoficzne i bezstronne wglądy oraz działania rządu; Uit zoo-iets wordt natuurlyk in 't verkeer zekere gedwongenheid geboren – Z tego rodzaju rzeczy naturalnie rodzi się pewne wymuszenie w relacjach, die niet zou weg te nemen zyn dan door wysgeerige onbekrompen inzichten en maatregelen van het bestuur – które można usunąć jedynie poprzez filozoficzne i bezstronne wglądy oraz działania rządu). Dat de Europeaan, die in zulke verhouding aan den winnenden kant is, zich in dit kunstmatig overwicht zeer gemakkelyk schikt, spreekt vanzelf – To, że Europejczyk, który w takim układzie jest na wygranej pozycji, łatwo dostosowuje się do tej sztucznej przewagi, jest oczywiste. Maar dikwyls is 't koddig, iemand die zyn beschaving en taal grootendeels opdeed in de rotterdamsche Zandstraat, den liplap te hooren uitlachen omdat deze een glas water en 't gouvernement, mannelyk, of zon en maan onzydig maakt – Ale często jest to zabawne, gdy ktoś, kto zdobył swoją cywilizację i język głównie na rotterdamskiej Zandstraat, słyszy, jak liplap śmieje się, ponieważ ten robi męsko rodzaj z "szklanki wody" i "rządu" lub nijako "słońca" i "księżyca".

Een liplap moge beschaafd, goed onderwezen zyn, of geleerd – er zyn er zoo! – zoodra de Europeaan, die zich ziek hield om achterteblyven van 't schip waarop hy borden waschte, en die zyn aanspraken op beleefdheid bazeert op ‘uwee’ en ‘verexkuseer’ aan het hoofd staat van de handelsonderneming die zoo ‘enorm’ gewonnen heeft op de indigo in 1800 zooveel… neen, lang vóór hy de ‘toko’ bezat, waarin hy hammen en jachtgeweren verkoopt – wanneer zoo'n Europeaan opmerkt dat de beschaafdste liplap moeite heeft de h en de g uit elkaar te houden, lacht hy over de domheid van den man die niet weet dat er onderscheid is tusschen een gouden hek en een houten gek. (Liplap może być cywilizowany, dobrze wykształcony lub uczony – są tacy! – gdy tylko Europejczyk, który udawał chorego, aby pozostać na statku, na którym zmywał naczynia, i który swoje roszczenia do uprzejmości opiera na "uwee" i "verexkuseer", stojąc na czele firmy handlowej, która zarobiła tak "ogromne" sumy na indygo w 1800… nie, długo przed tym, zanim posiadał "toko", w którym sprzedaje szynki i strzelby – gdy taki Europejczyk zauważy, że najbardziej cywilizowany liplap ma trudności z odróżnieniem "h" od "g", śmieje się z głupoty człowieka, który nie wie, że istnieje różnica między złotym ogrodzeniem a drewnianym głupkiem; Een liplap moge beschaafd, goed onderwezen zyn, of geleerd – er zyn er zoo – Liplap może być cywilizowany, dobrze wykształcony lub uczony – są tacy! zoodra de Europeaan, die zich ziek hield om achterteblyven van 't schip waarop hy borden waschte, en die zyn aanspraken op beleefdheid bazeert op ‘uwee’ en ‘verexkuseer’ – gdy tylko Europejczyk, który udawał chorego, aby pozostać na statku, na którym zmywał naczynia, i który swoje roszczenia do uprzejmości opiera na "uwee" i "verexkuseer", aan het hoofd staat van de handelsonderneming die zoo ‘enorm’ gewonnen heeft op de indigo in 1800 zooveel – stojąc na czele firmy handlowej, która zarobiła tak "ogromne" sumy na indygo w 1800, neen, lang vóór hy de ‘toko’ bezat, waarin hy hammen en jachtgeweren verkoopt – nie, długo przed tym, zanim posiadał "toko", w którym sprzedaje szynki i strzelby, wanneer zoo'n Europeaan opmerkt dat de beschaafdste liplap moeite heeft de h en de g uit elkaar te houden – gdy taki Europejczyk zauważy, że najbardziej cywilizowany liplap ma trudności z odróżnieniem "h" od "g", lacht hy over de domheid van den man die niet weet dat er onderscheid is tusschen een gouden hek en een houten gek – śmieje się z głupoty człowieka, który nie wie, że istnieje różnica między złotym ogrodzeniem a drewnianym głupkiem).

Maar om hierover niet te lachen, had hy moeten weten dat in het arabisch en maleisch de cha en de hha door één karakter worden uitgedrukt, dat Hieronymus viâ Geronimo in Jerôme overgaat, dat we van huano, guano maken, dat een want een handschoen is, dat kous van hose afstamt, en dat we voor Guild Heaume in 't hollandsch Huillem of Willem zeggen. (Aby się z tego nie śmiać, musiałby wiedzieć, że w arabskim i malajskim "cha" i "hha" są wyrażane przez jeden znak, że Hieronymus poprzez Geronimo przechodzi w Jerôme, że z huano robimy guano, że want to rękawica, że kous pochodzi od hose, i że na Guild Heaume mówimy po holendersku Huillem lub Willem; Maar om hierover niet te lachen, had hy moeten weten – Aby się z tego nie śmiać, musiałby wiedzieć, dat in het arabisch en maleisch de cha en de hha door één karakter worden uitgedrukt – że w arabskim i malajskim "cha" i "hha" są wyrażane przez jeden znak, dat Hieronymus viâ Geronimo in Jerôme overgaat – że Hieronymus poprzez Geronimo przechodzi w Jerôme, dat we van huano, guano maken – że z huano robimy guano, dat een want een handschoen is – że want to rękawica, dat kous van hose afstamt – że kous pochodzi od hose, en dat we voor Guild Heaume in 't hollandsch Huillem of Willem zeggen – i że na Guild Heaume mówimy po holendersku Huillem lub Willem). Zooveel eruditie is te veel gevergd van iemand die zyn fortuin maakte ‘in’ de indigo, en z'n beschaving haalde uit het welgelukken van dobbelary… of erger – Tyle erudycji jest zbyt wiele wymagane od kogoś, kto zdobył swoje fortuny na "indygo" i swoją cywilizację z sukcesu w hazardzie… lub gorzej!

Zooveel eruditie is te veel gevergd van iemand die zyn fortuin maakte ‘in’ de indigo, en z'n beschaving haalde uit het welgelukken van dobbelary… of erger! (Tyle erudycji wymaga zbyt wiele od kogoś, kto zdobył swoje fortuny na "indygo" i swoją cywilizację z sukcesu w hazardzie… lub gorzej; zooveel – tyle, eruditie – erudycji, is te veel gevergd – wymaga zbyt wiele, iemand – ktoś, zyn fortuin maakte – zdobył swoje fortuny, ‘in’ de indigo – na "indygo", z'n beschaving – swoją cywilizację, haalde – zdobył, uit het welgelukken – z sukcesu, van dobbelary – w hazardzie, of erger – lub gorzej). En zulk een Europeaan kan toch niet omgaan met zulk een liplap! (I taki Europejczyk nie może przecież obcować z takim liplapem!; en zulk een Europeaan – i taki Europejczyk, kan toch niet omgaan – nie może przecież obcować, met zulk een liplap – z takim liplapem).

Ik begryp hoe Willem van Guillaume komt, en moet erkennen dat ik, vooral in de Molukken, zeer dikwyls ‘liplappen’ heb leeren kennen, die me deden verbaasd staan over den omvang hunner kennis, en die my op 't denkbeeld brachten dat wy Europeanen, hoeveel hulpmiddelen ons ook ten-dienste stonden, dikwyls – en niet vergelykender-wyze alleen – verre ten-achteren staan by de arme pariah's die van de wieg af hadden te stryden met kunstmatig-onbillyke terugzetting en 't zot vooroordeel tegen hun kleur. (Rozumiem, jak Willem pochodzi od Guillaume, i muszę przyznać, że zwłaszcza na Molukach bardzo często spotykałem ‘liplappen’, którzy zadziwiali mnie zakresem swojej wiedzy i którzy uświadomili mi, że my, Europejczycy, niezależnie od tego, ile mieliśmy do dyspozycji środków, często – i to nie tylko w porównaniu – jesteśmy daleko w tyle za biednymi pariasami, którzy od kołyski musieli walczyć z sztucznie niesprawiedliwą degradacją i głupim uprzedzeniem przeciwko ich kolorowi skóry; ik begryp – rozumiem, hoe Willem van Guillaume komt – jak Willem pochodzi od Guillaume, en moet erkennen – i muszę przyznać, dat ik – że ja, vooral in de Molukken – zwłaszcza na Molukach, zeer dikwyls – bardzo często, ‘liplappen’ heb leeren kennen – spotykałem ‘liplappen’, die me deden verbaasd staan – którzy zadziwiali mnie, over den omvang hunner kennis – zakresem swojej wiedzy, en die my op 't denkbeeld brachten – i którzy uświadomili mi, dat wy Europeanen – że my, Europejczycy, hoeveel hulpmiddelen ons ook ten-dienste stonden – niezależnie od tego, ile mieliśmy do dyspozycji środków, dikwyls – en niet vergelykender-wyze alleen – często – i to nie tylko w porównaniu, verre ten-achteren staan – jesteśmy daleko w tyle, by de arme pariah's – za biednymi pariasami, die van de wieg af hadden te stryden – którzy od kołyski musieli walczyć, met kunstmatig-onbillyke terugzetting – z sztucznie niesprawiedliwą degradacją, en 't zot vooroordeel tegen hun kleur – i głupim uprzedzeniem przeciwko ich kolorowi skóry).

Maar mevrouw Slotering was eens-voor-al gevrywaard voor fouten in 't hollandsch, omdat ze nooit anders dan maleisch sprak. (Ale pani Slotering była raz na zawsze wolna od błędów w holenderskim, ponieważ nigdy nie mówiła inaczej niż po malajsku; maar mevrouw Slotering – ale pani Slotering, was eens-voor-al gevrywaard – była raz na zawsze wolna, voor fouten in 't hollandsch – od błędów w holenderskim, omdat ze nooit anders dan maleisch sprak – ponieważ nigdy nie mówiła inaczej niż po malajsku). We zullen haar later te zien krygen, als we met Havelaar, Tine en kleinen Max thee-drinken in de voorgalery der adsistent-residentswoning te Rangkas-Betoeng, waar ons reisgezelschap, na lang hotsen en stooten, eindelyk behouden aankwam. (Zobaczymy ją później, kiedy z Havelaar, Tine i małym Maxem będziemy pić herbatę w przedniej galerii domu zastępcy rezydenta w Rangkas-Betoeng, gdzie nasza grupa podróżna po długich wybojach i wstrząsach w końcu bezpiecznie dotarła; we zullen haar later te zien krygen – zobaczymy ją później, als we met Havelaar, Tine en kleinen Max thee-drinken – kiedy z Havelaar, Tine i małym Maxem będziemy pić herbatę, in de voorgalery der adsistent-residentswoning te Rangkas-Betoeng – w przedniej galerii domu zastępcy rezydenta w Rangkas-Betoeng, waar ons reisgezelschap – gdzie nasza grupa podróżna, na lang hotsen en stooten – po długich wybojach i wstrząsach, eindelyk behouden aankwam – w końcu bezpiecznie dotarła).

De resident, die slechts was meegekomen om den nieuwen adsistent-resident in zyn ambt te bevestigen, gaf den wensch te kennen nog dienzelfden dag naar Serang terugtekeeren. (Rezydent, który przyjechał tylko po to, aby potwierdzić nowego zastępcę rezydenta na jego stanowisku, wyraził życzenie powrotu do Serang tego samego dnia; de resident – rezydent, die slechts was meegekomen – który przyjechał tylko, om den nieuwen adsistent-resident in zyn ambt te bevestigen – aby potwierdzić nowego zastępcę rezydenta na jego stanowisku, gaf den wensch te kennen – wyraził życzenie, nog dienzelfden dag naar Serang terugtekeeren – powrotu do Serang tego samego dnia).

Omdat. Hy. (Ponieważ. On.; omdat – ponieważ, hy – on).

Havelaar betuigde insgelyks bereid te zyn tot allen spoed… (Havelaar również wyraził gotowość do wszelkiej pośpiechu; Havelaar betuigde – Havelaar wyraził, insgelyks bereid te zyn – również gotowość, tot allen spoed – do wszelkiej pośpiechu).

Het. Zoo. Druk. Had. (…miał tak dużo do zrobienia; het – to, zoo druk – tak dużo, had – miał).

…en de afspraak werd gemaakt, dat men daartoe over een half uur in de groote voorgalery der woning van den Regent zou by-eenkomen. (i umówiono się, że spotkają się za pół godziny w dużej galerii domu regenta; en de afspraak werd gemaakt – i umówiono się, dat men daartoe over een half uur – że spotkają się za pół godziny, in de groote voorgalery der woning van den Regent – w dużej galerii domu regenta, zou by-eenkomen – spotkają się).

Verbrugge, hierop voorbereid, had reeds voor vele dagen aan de Distriktshoofden, den Patteh, den Kliwon, den Djaksa, den belasting-kollekteur, eenige mantries, en voorts aan alle inlandsche beambten die deze plechtigheid moesten bywonen, last gegeven zich op de hoofdplaats te verzamelen. (Verbrugge, przygotowany na to, już od wielu dni polecał naczelnikom dystryktów, Pattehowi, Kliwonowi, Djaksa, poborcy podatkowemu, kilku mantries oraz wszystkim innym lokalnym urzędnikom, którzy musieli uczestniczyć w tej uroczystości, zebrać się na głównym placu; Verbrugge, hierop voorbereid – Verbrugge, przygotowany na to, had reeds voor vele dagen – już od wielu dni, aan de Distriktshoofden – naczelnikom dystryktów, den Patteh – Pattehowi, den Kliwon – Kliwonowi, den Djaksa – Djaksa, den belasting-kollekteur – poborcy podatkowemu, eenige mantries – kilku mantries, en voorts aan alle inlandsche beambten – oraz wszystkim innym lokalnym urzędnikom, die deze plechtigheid moesten bywonen – którzy musieli uczestniczyć w tej uroczystości, last gegeven zich op de hoofdplaats te verzamelen – polecił zebrać się na głównym placu).

De Adhipatti nam afscheid, en reed naar zyn huis. (Adhipatti pożegnał się i pojechał do swojego domu; de Adhipatti – Adhipatti, nam afscheid – pożegnał się, en reed naar zyn huis – i pojechał do swojego domu). Mevrouw Havelaar bezag haar nieuwe woning, en was er zeer mee ingenomen, vooral omdat de tuin groot was, 'tgeen haar zoo goed voorkwam voor kleinen Max die veel in de lucht moest. (Pani Havelaar obejrzała swój nowy dom i była z niego bardzo zadowolona, zwłaszcza że ogród był duży, co bardzo odpowiadało małemu Maxowi, który potrzebował dużo przebywać na świeżym powietrzu; mevrouw Havelaar – pani Havelaar, bezag haar nieuwe woning – obejrzała swój nowy dom, en was er zeer mee ingenomen – i była z niego bardzo zadowolona, vooral omdat de tuin groot was – zwłaszcza że ogród był duży, 'tgeen haar zoo goed voorkwam – co bardzo odpowiadało, voor kleinen Max die veel in de lucht moest – małemu Maxowi, który potrzebował dużo przebywać na świeżym powietrzu). De resident en Havelaar waren naar hun kamers gegaan om zich te verkleeden, want by de plechtigheid die er plaats hebben zou, scheen het officieel voorgeschreven kostuum een vereischte te wezen. (Rezydent i Havelaar poszli do swoich pokoi, aby się przebrać, ponieważ na uroczystości, która miała się odbyć, oficjalny strój wydawał się być wymagany; de resident en Havelaar – rezydent i Havelaar, waren naar hun kamers gegaan – poszli do swoich pokoi, om zich te verkleeden – aby się przebrać, want by de plechtigheid die er plaats hebben zou – ponieważ na uroczystości, która miała się odbyć, scheen het officieel voorgeschreven kostuum een vereischte te wezen – oficjalny strój wydawał się być wymagany).

Rondom het huis stonden honderden menschen, die of te-paard den wagen van den resident hadden begeleid, of tot het gevolg der saamgeroepen Hoofden behoorden. (Wokół domu stały setki ludzi, którzy albo konno towarzyszyli powozowi rezydenta, albo należeli do świty zebranych przywódców; rondom het huis – wokół domu, stonden honderden menschen – stały setki ludzi, die of te-paard den wagen van den resident hadden begeleid – którzy albo konno towarzyszyli powozowi rezydenta, of tot het gevolg der saamgeroepen Hoofden behoorden – albo należeli do świty zebranych przywódców). De policie- en bureau-oppassers liepen bedryvig heen-en-weer. (Policjanci i pracownicy biurowi biegali tam i z powrotem; de policie- en bureau-oppassers – policjanci i pracownicy biurowi, liepen bedryvig heen-en-weer – biegali tam i z powrotem). Kortom, alles toonde aan dat de eentonigheid op dat vergeten plekje gronds in den javaschen Westhoek, voor een oogenblik werd afgebroken door wat leven. (Krótko mówiąc, wszystko wskazywało na to, że monotonia w tym zapomnianym zakątku Jawy na chwilę została przerwana przez pewne ożywienie; kortom, alles toonde aan – krótko mówiąc, wszystko wskazywało na to, dat de eentonigheid op dat vergeten plekje gronds in den javaschen Westhoek – że monotonia w tym zapomnianym zakątku Jawy, voor een oogenblik werd afgebroken door wat leven – na chwilę została przerwana przez pewne ożywienie).

Weldra reed de fraaie wagen van den Adhipatti 't voorplein op. (Wkrótce piękny powóz Adhipatti wjechał na dziedziniec; weldra reed de fraaie wagen – wkrótce piękny powóz, van den Adhipatti 't voorplein op – Adhipatti wjechał na dziedziniec). De resident en Havelaar, schitterend van goud en zilver, maar ietwat struikelend over hun degens, stapten er in, en begaven zich naar de woning van den Regent, waar ze met muziek van gongs en gamlangs ontvangen werden. (Rezydent i Havelaar, błyszczący złotem i srebrem, ale nieco potykający się o swoje szable, wsiedli do niego i udali się do rezydencji regenta, gdzie zostali przyjęci muzyką gongów i gamelanów; de resident en Havelaar – rezydent i Havelaar, schitterend van goud en zilver – błyszczący złotem i srebrem, maar ietwat struikelend over hun degens – ale nieco potykający się o swoje szable, stapten er in – wsiedli do niego, en begaven zich naar de woning van den Regent – i udali się do rezydencji regenta, waar ze met muziek van gongs en gamlangs ontvangen werden – gdzie zostali przyjęci muzyką gongów i gamelanów). Ook Verbrugge, die zich van zyn bemodderd kostuum had ontdaan, was reeds daar aangekomen. (Także Verbrugge, który pozbył się swojego zabłoconego kostiumu, już tam przybył; ook Verbrugge – także Verbrugge, die zich van zyn bemodderd kostuum had ontdaan – który pozbył się swojego zabłoconego kostiumu, was reeds daar aangekomen – już tam przybył). De mindere Hoofden zaten in een grooten kring, naar oostersche wyze op matten op den grond, en aan 't eind van de lange galery stond een tafel, waaraan de resident, de Adhipatti, de adsistent-resident, de kontroleur en een zestal Hoofden plaats namen. (Mniejsi przywódcy siedzieli w dużym kręgu, na wschodni sposób na matach na ziemi, a na końcu długiej galerii stał stół, przy którym zasiadali rezydent, Adhipatti, zastępca rezydenta, kontroler i sześciu przywódców; de mindere Hoofden – mniejsi przywódcy, zaten in een grooten kring – siedzieli w dużym kręgu, naar oostersche wyze op matten op den grond – na wschodni sposób na matach na ziemi, en aan 't eind van de lange galery stond een tafel – a na końcu długiej galerii stał stół, waaraan de resident, de Adhipatti, de adsistent-resident, de kontroleur en een zestal Hoofden plaats namen – przy którym zasiadali rezydent, Adhipatti, zastępca rezydenta, kontroler i sześciu przywódców). Men diende thee met gebak rond, en de eenvoudige plechtigheid begon. (Podano herbatę z ciastkami i rozpoczęła się prosta uroczystość; men diende thee met gebak rond – podano herbatę z ciastkami, en de eenvoudige plechtigheid begon – i rozpoczęła się prosta uroczystość).

De resident stond op, en las het besluit van den Gouverneur-generaal voor, waarby Max Havelaar was aangesteld tot adsistent-resident van de afdeeling Bantan-Kidoel of Zuid-Bantam, zooals Lebak door de inlanders genoemd wordt. (Rezydent wstał i odczytał decyzję Gubernatora Generalnego, na mocy której Max Havelaar został mianowany zastępcą rezydenta w dziale Bantan-Kidoel lub Południowym Bantamie, jak Lebak jest nazywany przez tubylców; de resident stond op – rezydent wstał, en las het besluit van den Gouverneur-generaal voor – i odczytał decyzję Gubernatora Generalnego, waarby Max Havelaar was aangesteld tot adsistent-resident van de afdeeling Bantan-Kidoel of Zuid-Bantam – na mocy której Max Havelaar został mianowany zastępcą rezydenta w dziale Bantan-Kidoel lub Południowym Bantamie, zooals Lebak door de inlanders genoemd wordt – jak Lebak jest nazywany przez tubylców). Hy nam daarna 't staatsblad waarin de eed stond die tot de aanvaarding van bedieningen in 't algemeen voorgeschreven is, en houdende: ‘dat men om tot het ambt van ***** te worden benoemd of bevorderd, niemand iets beloofd of gegeven heeft, beloven of geven zal; dat men gehouw en getrouw zal zijn aan zijne Majesteit den Koning der Nederlanden; gehoorzaam aan zijner Majesteits vertegenwoordiger in de Indische gewesten; dat men stiptelijk zal opvolgen en doen opvolgen de wetten en bepalingen, die gegeven zijn of gegeven zullen worden, en dat men zich in alles zal gedragen gelijk een goed… (hier: adsistent-resident) betaamt.’ (Następnie wziął dziennik ustaw, w którym znajdowała się przysięga wymagana do objęcia stanowiska, zawierająca: „że nikt nie obiecał ani nie dał niczego, aby zostać mianowanym lub awansowanym na stanowisko *****; że będzie wierny i lojalny wobec Jego Królewskiej Mości Króla Niderlandów; posłuszny przedstawicielowi Jego Królewskiej Mości w Indiach; że dokładnie przestrzegał i nakazywał przestrzegać prawa i przepisy, które zostały lub zostaną wydane, i że we wszystkim będzie się zachowywał jak przystoi dobremu… (tu: zastępcy rezydenta); hy nam daarna 't staatsblad waarin de eed stond – następnie wziął dziennik ustaw, w którym znajdowała się przysięga, die tot de aanvaarding van bedieningen in 't algemeen voorgeschreven is – wymagana do objęcia stanowiska, en houdende – zawierająca: ‘dat men om tot het ambt van ***** te worden benoemd of bevorderd – że nikt nie obiecał ani nie dał niczego, aby zostać mianowanym lub awansowanym na stanowisko *****, niemand iets beloofd of gegeven heeft, beloven of geven zal – nikt nie obiecał ani nie dał niczego, dat men gehouw en getrouw zal zijn aan zijne Majesteit den Koning der Nederlanden – że będzie wierny i lojalny wobec Jego Królewskiej Mości Króla Niderlandów, gehoorzaam aan zijner Majesteits vertegenwoordiger in de Indische gewesten – posłuszny przedstawicielowi Jego Królewskiej Mości w Indiach, dat men stiptelijk zal opvolgen en doen opvolgen de wetten en bepalingen – że dokładnie przestrzegał i nakazywał przestrzegać prawa i przepisy, die gegeven zijn of gegeven zullen worden – które zostały lub zostaną wydane, en dat men zich in alles zal gedragen gelijk een goed… (hier: adsistent-resident) betaamt – i że we wszystkim będzie się zachowywał jak przystoi dobremu… (tu: zastępcy rezydenta)).

Hierop volgde natuurlyk het sakramenteele: ‘zoo waarlijk helpe mij God Almachtig.’ (Następnie, oczywiście, nastąpiła sakramentalna formuła: „tak mi dopomóż Bóg Wszechmogący”; hierop volgde natuurlyk het sakramenteele – następnie, oczywiście, nastąpiła sakramentalna formuła, ‘zoo waarlijk helpe mij God Almachtig’ – „tak mi dopomóż Bóg Wszechmogący”). Havelaar sprak de voorgelezen woorden na. (Havelaar powtórzył odczytane słowa; Havelaar sprak de voorgelezen woorden na – Havelaar powtórzył odczytane słowa). Als in dezen eed begrepen, had eigenlyk moeten worden beschouwd de belofte: de inlandsche bevolking te zullen beschermen tegen uitzuiging en onderdrukking. (Jako część tej przysięgi właściwie należałoby uznać obietnicę: ochrony ludności tubylczej przed wyzyskiem i uciskiem; als in dezen eed begrepen – jako część tej przysięgi, had eigenlyk moeten worden beschouwd de belofte – właściwie należałoby uznać obietnicę, de inlandsche bevolking te zullen beschermen tegen uitzuiging en onderdrukking – ochrony ludności tubylczej przed wyzyskiem i uciskiem). Want, zwerende dat men de bestaande wetten en bepalingen zou handhaven, behoefde men slechts het oog te slaan op de talryke voorschriften dienaangaande, om intezien dat eigenlyk een byzondere eed hieromtrent niet te-pas kwam. (Bo, przysięgając, że będzie przestrzegać istniejących praw i przepisów, wystarczyło spojrzeć na liczne przepisy dotyczące tego, aby zrozumieć, że właściwie nie była potrzebna specjalna przysięga w tej sprawie; want, zwerende dat men de bestaande wetten en bepalingen zou handhaven – bo, przysięgając, że będzie przestrzegać istniejących praw i przepisów, behoefde men slechts het oog te slaan op de talryke voorschriften dienaangaande – wystarczyło spojrzeć na liczne przepisy dotyczące tego, om intezien dat eigenlyk een byzondere eed hieromtrent niet te-pas kwam – aby zrozumieć, że właściwie nie była potrzebna specjalna przysięga w tej sprawie). Maar de wetgever schynt gemeend te hebben dat overvloed van goed niet schaden kan, althans men vordert van de adsistent-residenten een afzonderlyken eed, waarby die verplichting omtrent den geringen man nogeens uitdrukkelyk vermeld wordt. (Ale ustawodawca najwyraźniej uznał, że nadmiar dobra nie może zaszkodzić, przynajmniej wymaga się od zastępców rezydentów osobnej przysięgi, w której ta obowiązek wobec drobnego człowieka jest wyraźnie wymieniony; maar de wetgever schynt gemeend te hebben – ale ustawodawca najwyraźniej uznał, dat overvloed van goed niet schaden kan – że nadmiar dobra nie może zaszkodzić, althans men vordert van de adsistent-residenten een afzonderlyken eed – przynajmniej wymaga się od zastępców rezydentów osobnej przysięgi, waarby die verplichting omtrent den geringen man nogeens uitdrukkelyk vermeld wordt – w której ta obowiązek wobec drobnego człowieka jest wyraźnie wymieniony). Havelaar moest dus andermaal ‘God Almachtig’ tot getuige nemen by de belofte: dat hy de ‘inlandsche bevolking beschermen zou tegen onderdrukking, mishandeling en knevelarij.’ (Havelaar musiał więc ponownie wziąć Boga Wszechmogącego na świadka, obiecując, że będzie chronić ludność tubylczą przed uciskiem, złym traktowaniem i wyzyskiem; Havelaar moest dus andermaal ‘God Almachtig’ tot getuige nemen – Havelaar musiał więc ponownie wziąć Boga Wszechmogącego na świadka, by de belofte – obiecując, dat hy de ‘inlandsche bevolking beschermen zou tegen onderdrukking, mishandeling en knevelarij’ – że będzie chronić ludność tubylczą przed uciskiem, złym traktowaniem i wyzyskiem).

Voor een fynen opmerker zou 't de moeite waard zyn geweest, het onderscheid gadeteslaan tusschen houding en toon van den resident en van Havelaar by deze gelegenheid. (Dla bystrego obserwatora warto byłoby zauważyć różnicę w postawie i tonie rezydenta i Havelaar podczas tej okazji; voor een fynen opmerker – dla bystrego obserwatora, zou 't de moeite waard zyn geweest – warto byłoby zauważyć, het onderscheid gadeteslaan tusschen houding en toon van den resident en van Havelaar by deze gelegenheid – różnicę w postawie i tonie rezydenta i Havelaar podczas tej okazji). Beiden hadden zy dusdanige plechtigheid meermalen bygewoond. (Obaj uczestniczyli wielokrotnie w takich ceremoniach; beiden hadden zy dusdanige plechtigheid meermalen bygewoond – obaj uczestniczyli wielokrotnie w takich ceremoniach). Het onderscheid dat ik bedoel, lag dus niet in 't meer of min getroffen zyn door het nieuwe en ongewone, doch werd alleen veroorzaakt door 't uiteenloopende der karakters en begrippen van deze beide personen. (Różnica, którą mam na myśli, nie polegała więc na większym lub mniejszym wrażeniu z nowości i niezwykłości, lecz była spowodowana tylko różnymi charakterami i pojęciami tych dwóch osób; het onderscheid dat ik bedoel – różnica, którą mam na myśli, lag dus niet in 't meer of min getroffen zyn door het nieuwe en ongewone – nie polegała więc na większym lub mniejszym wrażeniu z nowości i niezwykłości, doch werd alleen veroorzaakt door 't uiteenloopende der karakters en begrippen van deze beide personen – lecz była spowodowana tylko różnymi charakterami i pojęciami tych dwóch osób). De resident sprak wel iets sneller dan gewoonlyk, daar hy 't besluit en de eeden slechts behoefde vóórtelezen, 'tgeen hem de moeite bespaarde naar zyn slotwoorden te zoeken, maar toch geschiedde van zyn kant alles met een deftigheid en een ernst, die den oppervlakkigen beschouwer een zeer hoog denkbeeld moesten inboezemen van 't gewicht dat hy aan de zaak hechtte. (Rezydent mówił trochę szybciej niż zwykle, ponieważ musiał tylko odczytać decyzję i przysięgi, co oszczędziło mu trudu szukania słów zakończenia, ale mimo to wszystko odbywało się z jego strony z godnością i powagą, które powierzchownemu obserwatorowi musiały wpoić bardzo wysokie wyobrażenie o znaczeniu, jakie przywiązywał do sprawy; de resident sprak wel iets sneller dan gewoonlyk – rezydent mówił trochę szybciej niż zwykle, daar hy 't besluit en de eeden slechts behoefde vóórtelezen – ponieważ musiał tylko odczytać decyzję i przysięgi, 'tgeen hem de moeite bespaarde naar zyn slotwoorden te zoeken – co oszczędziło mu trudu szukania słów zakończenia, maar toch geschiedde van zyn kant alles met een deftigheid en een ernst – ale mimo to wszystko odbywało się z jego strony z godnością i powagą, die den oppervlakkigen beschouwer een zeer hoog denkbeeld moesten inboezemen van 't gewicht dat hy aan de zaak hechtte – które powierzchownemu obserwatorowi musiały wpoić bardzo wysokie wyobrażenie o znaczeniu, jakie przywiązywał do sprawy). Havelaar integendeel, toen hy met opgeheven vinger de eeden nasprak, had iets in gelaat, stem en houding, alsof hy zeggen wilde: ‘dat spreekt vanzelf, ook zonder God Almachtig zou ik dat doen’ en wie menschkunde bezat, zou meer vertrouwd hebben op zyn ongedwongenheid en schynbare onverschilligheid, dan op de ambtelyke deftigheid van den resident. (Havelaar z kolei, gdy powtarzał przysięgi z uniesionym palcem, miał w wyrazie twarzy, głosu i postawie coś, co jakby mówiło: „to oczywiste, zrobiłbym to nawet bez Boga Wszechmogącego” i kto znał się na ludziach, bardziej ufałby jego swobodzie i pozornej obojętności niż urzędowej godności rezydenta; Havelaar integendeel – Havelaar z kolei, toen hy met opgeheven vinger de eeden nasprak – gdy powtarzał przysięgi z uniesionym palcem, had iets in gelaat, stem en houding – miał w wyrazie twarzy, głosu i postawie coś, alsof hy zeggen wilde – co jakby mówiło, ‘dat spreekt vanzelf, ook zonder God Almachtig zou ik dat doen’ – „to oczywiste, zrobiłbym to nawet bez Boga Wszechmogącego”, en wie menschkunde bezat, zou meer vertrouwd hebben op zyn ongedwongenheid en schynbare onverschilligheid – i kto znał się na ludziach, bardziej ufałby jego swobodzie i pozornej obojętności, dan op de ambtelyke deftigheid van den resident – niż urzędowej godności rezydenta).

Is 't niet inderdaad bespottelyk, te meenen dat de man die geroepen is recht te spreken, de man aan wien het wel of wee van duizenden is in handen gegeven, zich zou gebonden achten door een paar uitgesproken klanken, wanneer hy niet, ook zonder die klanken, zich daartoe gedrongen voelt door zyn eigen hart? (Czy nie jest to rzeczywiście śmieszne, myśleć, że człowiek, który jest powołany do wymierzania sprawiedliwości, człowiek, w którego ręce oddano dobro lub zło tysięcy, czułby się związany kilkoma wypowiedzianymi dźwiękami, gdyby nie czuł się do tego zmuszony przez własne serce, nawet bez tych dźwięków?; is 't niet inderdaad bespottelyk – czy nie jest to rzeczywiście śmieszne, te meenen dat de man die geroepen is recht te spreken – myśleć, że człowiek, który jest powołany do wymierzania sprawiedliwości, de man aan wien het wel of wee van duizenden is in handen gegeven – człowiek, w którego ręce oddano dobro lub zło tysięcy, zich zou gebonden achten door een paar uitgesproken klanken – czułby się związany kilkoma wypowiedzianymi dźwiękami, wanneer hy niet, ook zonder die klanken, zich daartoe gedrongen voelt door zyn eigen hart – gdyby nie czuł się do tego zmuszony przez własne serce, nawet bez tych dźwięków). Wy gelooven van Havelaar, dat hy de armen en onderdrukten, waar hy die mocht aantreffen, zou beschermd hebben, al had hy by ‘God Almachtig’ het tegendeel beloofd. (Wierzymy, że Havelaar chroniłby biednych i uciskanych, gdziekolwiek by ich nie spotkał, nawet gdyby obiecał Bogu Wszechmogącemu coś przeciwnego; wy gelooven van Havelaar – wierzymy, że Havelaar, dat hy de armen en onderdrukten, waar hy die mocht aantreffen, zou beschermd hebben – chroniłby biednych i uciskanych, gdziekolwiek by ich nie spotkał, al had hy by ‘God Almachtig’ het tegendeel beloofd – nawet gdyby obiecał Bogu Wszechmogącemu coś przeciwnego).

Daarop volgde een toespraak van den resident tot de Hoofden, waarop hy hun den adsistent-resident als opperhoofd der Afdeeling voorstelde, hen uitnoodigde hem te gehoorzamen, hun verplichtingen stipt natekomen, en dergelyke gemeenplaatsen meer. (Następnie nastąpiło przemówienie rezydenta do przywódców, w którym przedstawił im zastępcę rezydenta jako głównego szefa wydziału, zachęcił ich do posłuszeństwa wobec niego, ścisłego przestrzegania ich obowiązków i podobnych ogólników; daarop volgde een toespraak van den resident tot de Hoofden – następnie nastąpiło przemówienie rezydenta do przywódców, waarop hy hun den adsistent-resident als opperhoofd der Afdeeling voorstelde – w którym przedstawił im zastępcę rezydenta jako głównego szefa wydziału, hen uitnoodigde hem te gehoorzamen – zachęcił ich do posłuszeństwa wobec niego, hun verplichtingen stipt natekomen – ścisłego przestrzegania ich obowiązków, en dergelyke gemeenplaatsen meer – i podobnych ogólników). De hoofden werden daarop één-voor-één by name aan Havelaar voorgesteld. (Następnie przywódcy byli przedstawiani Havelaarowi jeden po drugim po imieniu; de hoofden werden daarop één-voor-één by name aan Havelaar voorgesteld – następnie przywódcy byli przedstawiani Havelaarowi jeden po drugim po imieniu). Hy reikte ieder de hand, en de ‘installatie’ was afgeloopen. (Każdemu podał rękę i „instalacja” dobiegła końca; hy reikte ieder de hand – każdemu podał rękę, en de ‘installatie’ was afgeloopen – i „instalacja” dobiegła końca).

Men gebruikte ten-huize van den Adhipatti 't middagmaal, waartoe ook de kommandant Duclari genoodigd was. (W domu Adhipatti zjedzono obiad, na który zaproszony był także komendant Duclari; men gebruikte ten-huize van den Adhipatti 't middagmaal – w domu Adhipatti zjedzono obiad, waartoe ook de kommandant Duclari genoodigd was – na który zaproszony był także komendant Duclari). Terstond na afloop daarvan, stapte de resident die gaarne nog dien avend te Serang wilde terug zyn: (Zaraz po jego zakończeniu rezydent, który chętnie chciał jeszcze tego wieczoru wrócić do Serang, wsiadł do powozu; terstond na afloop daarvan – zaraz po jego zakończeniu, stapte de resident die gaarne nog dien avend te Serang wilde terug zyn – rezydent, który chętnie chciał jeszcze tego wieczoru wrócić do Serang, wsiadł do powozu):

Omdat. Hy. Het. Zoo. Byzonder. Druk. Had. (Bo. On. Był. Tak. Bardzo. Zajęty; omdat – bo, hy – on, het – był, zoo – tak, byzonder – bardzo, druk had – zajęty).

…weder in zyn reiswagen, en zoo keerde Rangkas-Betoeng weldra terug tot een stilte, als te verwachten is van een javasche binnenpost die door slechts weinig Europeanen bewoond werd en daarenboven niet aan den grooten weg gelegen was. (…znów do swojego powozu i tak Rangkas-Betoeng wkrótce powrócił do ciszy, której można się spodziewać po jawajskiej placówce wewnętrznej zamieszkanej tylko przez niewielu Europejczyków i dodatkowo nie położonej przy głównej drodze; weder in zyn reiswagen – znów do swojego powozu, en zoo keerde Rangkas-Betoeng weldra terug tot een stilte – i tak Rangkas-Betoeng wkrótce powrócił do ciszy, als te verwachten is van een javasche binnenpost – której można się spodziewać po jawajskiej placówce wewnętrznej, die door slechts weinig Europeanen bewoond werd – zamieszkanej tylko przez niewielu Europejczyków, en daarenboven niet aan den grooten weg gelegen was – i dodatkowo nie położonej przy głównej drodze).

De kennismaking tusschen Duclari en Havelaar was spoedig op een gemakkelyken voet gebracht. (Znajomość między Duclari a Havelaar została szybko nawiązana na swobodnej stopie; de kennismaking tusschen Duclari en Havelaar – znajomość między Duclari a Havelaar, was spoedig op een gemakkelyken voet gebracht – została szybko nawiązana na swobodnej stopie). De Adhipatti gaf blyken van ingenomenheid met zyn nieuwen ‘ouder broeder’ en Verbrugge verhaalde later dat ook de resident, dien hy op zyn terugreis naar Serang een eind wegs uitgeleide had gedaan, zich zeer gunstig over de familie Havelaar, die op haar doortocht naar Lebak eenige dagen ten-zynen-huize vertoefde, had uitgelaten. (Adhipatti wyraził zadowolenie ze swojego nowego „starszego brata”, a Verbrugge później opowiedział, że także rezydent, któremu towarzyszył w drodze powrotnej do Serang, wypowiadał się bardzo pozytywnie o rodzinie Havelaar, która podczas podróży do Lebak zatrzymała się na kilka dni w jego domu; de Adhipatti gaf blyken van ingenomenheid met zyn nieuwen ‘ouder broeder’ – Adhipatti wyraził zadowolenie ze swojego nowego „starszego brata”, en Verbrugge verhaalde later dat ook de resident – a Verbrugge później opowiedział, że także rezydent, dien hy op zyn terugreis naar Serang een eind wegs uitgeleide had gedaan – któremu towarzyszył w drodze powrotnej do Serang, zich zeer gunstig over de familie Havelaar – wypowiadał się bardzo pozytywnie o rodzinie Havelaar, die op haar doortocht naar Lebak eenige dagen ten-zynen-huize vertoefde – która podczas podróży do Lebak zatrzymała się na kilka dni w jego domu, had uitgelaten – wypowiadał się). Ook zeide hy dat Havelaar, by de Regeering goed aangeteekend staande, hoogstwaarschynlyk spoedig tot een hooger ambt bevorderd, of althans naar een meer ‘voordeelige’ afdeeling verplaatst worden zou. (Powiedział także, że Havelaar, dobrze oceniany przez rząd, najprawdopodobniej wkrótce awansuje na wyższe stanowisko lub przynajmniej zostanie przeniesiony do bardziej „korzystnego” działu; ook zeide hy dat Havelaar – powiedział także, że Havelaar, by de Regeering goed aangeteekend staande – dobrze oceniany przez rząd, hoogstwaarschynlyk spoedig tot een hooger ambt bevorderd – najprawdopodobniej wkrótce awansuje na wyższe stanowisko, of althans naar een meer ‘voordeelige’ afdeeling verplaatst worden zou – lub przynajmniej zostanie przeniesiony do bardziej „korzystnego” działu).

Max en ‘zyn Tine’ waren eerst onlangs van een reis naar Europa teruggekeerd, en gevoelden zich vermoeid van wat ik eens zeer eigenaardig een koffertjes-leven heb hooren noemen. (Max i ‘jego Tine’ niedawno wrócili z podróży do Europy i czuli się zmęczeni tym, co kiedyś usłyszałem określeniem „życie z walizkami”; Max en ‘zyn Tine’ waren eerst onlangs van een reis naar Europa teruggekeerd – Max i ‘jego Tine’ niedawno wrócili z podróży do Europy, en gevoelden zich vermoeid van wat ik eens zeer eigenaardig een koffertjes-leven heb hooren noemen – i czuli się zmęczeni tym, co kiedyś usłyszałem określeniem „życie z walizkami”). Zy achtten zich dus gelukkig, na veel omzwervens eindelyk weder eens een plek te bewonen waar zy zouden te-huis behooren. (Uważali się więc za szczęśliwych, że po wielu wędrówkach wreszcie mogą zamieszkać w miejscu, które będą mogli nazwać domem; zy achtten zich dus gelukkig – uważali się więc za szczęśliwych, na veel omzwervens eindelyk weder eens een plek te bewonen – że po wielu wędrówkach wreszcie mogą zamieszkać w miejscu, waar zy zouden te-huis behooren – które będą mogli nazwać domem). Vóór hun reis naar Europa, was Havelaar adsistent-resident van Amboina geweest, waar hy met veel moeielykheden had te stryden gehad, omdat de bevolking van dat eiland in een gistenden en oproerigen toestand verkeerde ten-gevolge van de vele verkeerde maatregelen die in den laatsten tyd genomen waren. (Przed podróżą do Europy Havelaar był zastępcą rezydenta w Amboina, gdzie miał wiele trudności, ponieważ ludność tej wyspy znajdowała się w stanie fermentacji i buntu z powodu wielu błędnych działań podjętych w ostatnim czasie; vóór hun reis naar Europa, was Havelaar adsistent-resident van Amboina geweest – przed podróżą do Europy Havelaar był zastępcą rezydenta w Amboina, waar hy met veel moeielykheden had te stryden gehad – gdzie miał wiele trudności, omdat de bevolking van dat eiland in een gistenden en oproerigen toestand verkeerde – ponieważ ludność tej wyspy znajdowała się w stanie fermentacji i buntu, ten-gevolge van de vele verkeerde maatregelen die in den laatsten tyd genomen waren – z powodu wielu błędnych działań podjętych w ostatnim czasie). Niet zonder veerkracht had hy dezen geest van verzet weten te onderdrukken, doch uit verdriet over de weinige hulp die men hem hierin van-hooger-hand verleende, en uit ergernis over 't ellendig bestuur dat sedert eeuwen de heerlyke streken der Molukken ontvolkt en bederft… (Nie bez determinacji zdołał stłumić tego ducha oporu, lecz z żalu nad niewielką pomocą, którą otrzymał od przełożonych, i z irytacji nad okropnym zarządzaniem, które od wieków wyludnia i niszczy wspaniałe regiony Moluków…; niet zonder veerkracht had hy dezen geest van verzet weten te onderdrukken – nie bez determinacji zdołał stłumić tego ducha oporu, doch uit verdriet over de weinige hulp die men hem hierin van-hooger-hand verleende – lecz z żalu nad niewielką pomocą, którą otrzymał od przełożonych, en uit ergernis over 't ellendig bestuur dat sedert eeuwen de heerlyke streken der Molukken ontvolkt en bederft – i z irytacji nad okropnym zarządzaniem, które od wieków wyludnia i niszczy wspaniałe regiony Moluków…).

De belangstellende lezer trachte te lezen te krygen wat over dit onderwerp reeds in 1825 door den baron Van der Capellen geschreven werd, en kan de Publikatien van dezen menschenvriend vinden in het Indische Staatsblad van dat jaar. (Zainteresowany czytelnik powinien przeczytać, co na ten temat napisał już w 1825 roku baron Van der Capellen, a publikacje tego przyjaciela ludzkości można znaleźć w Indisch Staatsblad z tego roku; de belangstellende lezer trachte te lezen te krygen wat over dit onderwerp reeds in 1825 door den baron Van der Capellen geschreven werd – zainteresowany czytelnik powinien przeczytać, co na ten temat napisał już w 1825 roku baron Van der Capellen, en kan de Publikatien van dezen menschenvriend vinden in het Indische Staatsblad van dat jaar – a publikacje tego przyjaciela ludzkości można znaleźć w Indisch Staatsblad z tego roku). De toestand is er sedert dien tyd niet beter op geworden! (Sytuacja od tego czasu się nie poprawiła!; de toestand is er sedert dien tyd niet beter op geworden – sytuacja od tego czasu się nie poprawiła!).

Hoe dit zy, Havelaar deed te Amboina wat hy mocht en kon, maar uit ergernis over gebrek aan medewerking van hen die in de eerste plaats geroepen waren zyn pogingen te steunen, was hy ziek geworden, en dit had hem bewogen naar Europa te vertrekken. (Tak czy inaczej, Havelaar robił w Amboina, co mógł, ale z irytacji z powodu braku współpracy ze strony tych, którzy byli w pierwszej kolejności wezwani do wspierania jego wysiłków, zachorował i to skłoniło go do wyjazdu do Europy; hoe dit zy, Havelaar deed te Amboina wat hy mocht en kon – tak czy inaczej, Havelaar robił w Amboina, co mógł, maar uit ergernis over gebrek aan medewerking van hen die in de eerste plaats geroepen waren zyn pogingen te steunen – ale z irytacji z powodu braku współpracy ze strony tych, którzy byli w pierwszej kolejności wezwani do wspierania jego wysiłków, was hy ziek geworden – zachorował, en dit had hem bewogen naar Europa te vertrekken – i to skłoniło go do wyjazdu do Europy). Strikt genomen had hy by wederplaatsing aanspraak gehad op beter keuze dan de arme geenszins welvarende afdeeling Lebak, daar zyn werkkring te Amboina van grooter gewicht was, en hy dáár, zonder resident boven zich, geheel op zichzelf gestaan had. (Ściśle mówiąc, po ponownym mianowaniu miał prawo do lepszego wyboru niż biedny, w żaden sposób nie prosperujący dział Lebak, ponieważ jego obszar działania w Amboina miał większe znaczenie, a on tam, bez rezydenta nad sobą, działał całkowicie samodzielnie; strikt genomen had hy by wederplaatsing aanspraak gehad op beter keuze dan de arme geenszins welvarende afdeeling Lebak – ściśle mówiąc, po ponownym mianowaniu miał prawo do lepszego wyboru niż biedny, w żaden sposób nie prosperujący dział Lebak, daar zyn werkkring te Amboina van grooter gewicht was – ponieważ jego obszar działania w Amboina miał większe znaczenie, en hy dáár, zonder resident boven zich, geheel op zichzelf gestaan had – a on tam, bez rezydenta nad sobą, działał całkowicie samodzielnie). Bovendien was er, reeds voor hy naar Amboina vertrok, spraak van geweest hem tot resident te verheffen, en het bevreemdde dus sommigen dat hem thans het bestuur eener Afdeeling werd opgedragen, die aan kultuur-emolumenten zoo weinig opbracht, dewyl velen het belang eener bediening naar de daaraan verbonden inkomsten afmeten. (Co więcej, zanim wyjechał do Amboina, mówiono o awansowaniu go na rezydenta, więc niektórych zdziwiło, że teraz powierzono mu zarząd działem, który przynosił tak niewiele zysków z uprawy, ponieważ wielu ocenia wartość stanowiska na podstawie związanych z nim dochodów; bovendien was er, reeds voor hy naar Amboina vertrok, spraak van geweest hem tot resident te verheffen – co więcej, zanim wyjechał do Amboina, mówiono o awansowaniu go na rezydenta, en het bevreemdde dus sommigen dat hem thans het bestuur eener Afdeeling werd opgedragen – więc niektórych zdziwiło, że teraz powierzono mu zarząd działem, die aan kultuur-emolumenten zoo weinig opbracht – który przynosił tak niewiele zysków z uprawy, dewyl velen het belang eener bediening naar de daaraan verbonden inkomsten afmeten – ponieważ wielu ocenia wartość stanowiska na podstawie związanych z nim dochodów). Hyzelf echter beklaagde zich hierover volstrekt niet, want zyn eerzucht was geenszins van dien aard dat hy bedelen zou om hoogeren rang of meer gewin. (Sam jednak wcale się na to nie skarżył, ponieważ jego ambicja w żaden sposób nie polegała na tym, by ubiegać się o wyższy stopień lub większy zysk; hyzelf echter beklaagde zich hierover volstrekt niet – sam jednak wcale się na to nie skarżył, want zyn eerzucht was geenszins van dien aard – ponieważ jego ambicja w żaden sposób nie polegała na tym, dat hy bedelen zou om hoogeren rang of meer gewin – by ubiegać się o wyższy stopień lub większy zysk).

En dit laatste ware hem toch goed te-stade gekomen! (A ostatnie z pewnością by mu się przydało!; en dit laatste ware hem toch goed te-stade gekomen – a ostatnie z pewnością by mu się przydało!). Want op zyn reizen in Europa had hy het weinige uitgegeven, dat hy in vorige jaren had overgegaard. (Ponieważ podczas podróży po Europie wydał niewiele, co zaoszczędził w poprzednich latach; want op zyn reizen in Europa had hy het weinige uitgegeven – ponieważ podczas podróży po Europie wydał niewiele, dat hy in vorige jaren had overgegaard – co zaoszczędził w poprzednich latach). Zelfs had hy daar schulden achtergelaten, en hy was dus, in één woord, arm. (Nawet zostawił tam długi i był więc, jednym słowem, biedny; zelfs had hy daar schulden achtergelaten – nawet zostawił tam długi, en hy was dus, in één woord, arm – i był więc, jednym słowem, biedny). Doch nooit had hy zyn ambt beschouwd als een geldwinning, en by zyn benoeming naar Lebak nam hy zich met tevredenheid voor, het achterstallige door zuinigheid intehalen, in welk voornemen zyn vrouw die zoo eenvoudig was in smaak en behoeften, hem met genoegen ondersteunen zou. (Nigdy jednak nie traktował swojego urzędu jako sposobu na zarobek i przy swojej nominacji do Lebak z zadowoleniem postanowił nadrobić zaległości dzięki oszczędności, w czym z chęcią miała mu pomóc jego żona, która była tak prosta w smaku i potrzebach; doch nooit had hy zyn ambt beschouwd als een geldwinning – nigdy jednak nie traktował swojego urzędu jako sposobu na zarobek, en by zyn benoeming naar Lebak nam hy zich met tevredenheid voor – i przy swojej nominacji do Lebak z zadowoleniem postanowił, het achterstallige door zuinigheid intehalen – nadrobić zaległości dzięki oszczędności, in welk voornemen zyn vrouw die zoo eenvoudig was in smaak en behoeften – w czym z chęcią miała mu pomóc jego żona, która była tak prosta w smaku i potrzebach, hem met genoegen ondersteunen zou – z chęcią miała mu pomóc).

Maar zuinigheid viel Havelaar moeielyk. (Ale oszczędność była dla Havelaara trudna; maar zuinigheid viel Havelaar moeielyk – ale oszczędność była dla Havelaara trudna). Hy voor zichzelf kon zich tot het strikt-noodige bepalen. (Dla siebie samego mógł ograniczyć się do absolutnego minimum; hy voor zichzelf kon zich tot het strikt-noodige bepalen – dla siebie samego mógł ograniczyć się do absolutnego minimum). Ja, zonder de minste inspanning kon hy binnen de grens daarvan blyven, doch waar anderen hulp behoefden, was hem 't helpen, het geven, een ware hartstocht. (Tak, bez najmniejszego wysiłku mógł pozostać w tych granicach, ale tam, gdzie inni potrzebowali pomocy, pomaganie, dawanie, było dla niego prawdziwą pasją; ja, zonder de minste inspanning kon hy binnen de grens daarvan blyven – tak, bez najmniejszego wysiłku mógł pozostać w tych granicach, doch waar anderen hulp behoefden, was hem 't helpen, het geven, een ware hartstocht – ale tam, gdzie inni potrzebowali pomocy, pomaganie, dawanie, było dla niego prawdziwą pasją). Hyzelf zag dit zwak in, beredeneerde met al 't gezond verstand dat hem gegeven was, hoe onrecht hy deed, iemand te ondersteunen, waar hyzelf meer aanspraak zou gehad hebben op zyn eigen hulp… (Sam dostrzegał tę słabość, rozumował z całą zdroworozsądkowością, jaka mu była dana, jak niesprawiedliwe było wspieranie kogoś, gdy sam miałby większe prawo do własnej pomocy…; hyzelf zag dit zwak in – sam dostrzegał tę słabość, beredeneerde met al 't gezond verstand dat hem gegeven was – rozumował z całą zdroworozsądkowością, jaka mu była dana, hoe onrecht hy deed, iemand te ondersteunen, waar hyzelf meer aanspraak zou gehad hebben op zyn eigen hulp – jak niesprawiedliwe było wspieranie kogoś, gdy sam miałby większe prawo do własnej pomocy…). gevoelde dit onrecht nog levendiger, wanneer ook ‘zyn Tine’ en Max, die hy beiden zoo lief had, te lyden hadden onder de gevolgen zyner vrygevigheid… (odczuwał tę niesprawiedliwość jeszcze bardziej, gdy także ‘jego Tine’ i Max, których tak bardzo kochał, cierpieli z powodu jego hojności…; gevoelde dit onrecht nog levendiger – odczuwał tę niesprawiedliwość jeszcze bardziej, wanneer ook ‘zyn Tine’ en Max – gdy także ‘jego Tine’ i Max, die hy beiden zoo lief had – których tak bardzo kochał, te lyden hadden onder de gevolgen zyner vrygevigheid – cierpieli z powodu jego hojności…). hy verweet zich zyn goedhartigheid als zwakte, als ydelheid, als zucht om voor een verkleeden prins doortegaan… (wyrzucał sobie swoją dobroć jako słabość, próżność, chęć uchodzenia za przebrany książę…; hy verweet zich zyn goedhartigheid als zwakte – wyrzucał sobie swoją dobroć jako słabość, als ydelheid – próżność, als zucht om voor een verkleeden prins doortegaan – chęć uchodzenia za przebrany książę…). hy beloofde zich beterschap, en toch… telkens als deze of gene zich aan hem wist voortedoen als 't slachtoffer van tegenspoed, vergat hy alles om te helpen. (obiecując sobie poprawę, i mimo to… za każdym razem, gdy ktoś przedstawiał się jako ofiara nieszczęścia, zapominał o wszystkim, by pomóc; hy beloofde zich beterschap – obiecując sobie poprawę, en toch – i mimo to, telkens als deze of gene zich aan hem wist voortedoen als 't slachtoffer van tegenspoed – za każdym razem, gdy ktoś przedstawiał się jako ofiara nieszczęścia, vergat hy alles om te helpen – zapominał o wszystkim, by pomóc). En dit in-weerwil der bittere ondervinding van de gevolgen dezer door overdryving tot fout geworden deugd. (I to pomimo gorzkiego doświadczenia skutków tej przesadzonej cnoty, która stała się wadą; en dit in-weerwil der bittere ondervinding van de gevolgen – i to pomimo gorzkiego doświadczenia skutków, dezer door overdryving tot fout geworden deugd – tej przesadzonej cnoty, która stała się wadą). Acht dagen voor de geboorte van zyn kleinen Max, bezat hy 't noodige niet om 't yzeren wiegje te koopen waarin zyn lieveling rusten zou, en weinig tyds te-voren nog had hy de weinige versierselen zyner vrouw opgeofferd, om iemand bytestaan die gewis in beter omstandigheden verkeerde dan hyzelf. (Osiem dni przed narodzinami jego małego Maxa nie miał wystarczających środków, aby kupić żelazne łóżeczko, w którym miał spocząć jego ukochany, a niedługo wcześniej poświęcił skromne ozdoby swojej żony, aby pomóc komuś, kto z pewnością był w lepszej sytuacji niż on sam; acht dagen voor de geboorte van zyn kleinen Max – osiem dni przed narodzinami jego małego Maxa, bezat hy 't noodige niet om 't yzeren wiegje te koopen waarin zyn lieveling rusten zou – nie miał wystarczających środków, aby kupić żelazne łóżeczko, w którym miał spocząć jego ukochany, en weinig tyds te-voren nog had hy de weinige versierselen zyner vrouw opgeofferd – a niedługo wcześniej poświęcił skromne ozdoby swojej żony, om iemand bytestaan die gewis in beter omstandigheden verkeerde dan hyzelf – aby pomóc komuś, kto z pewnością był w lepszej sytuacji niż on sam).

Maar dit alles lag al weer ver achter hen toen zy waren aangekomen te Lebak! (Ale wszystko to było już daleko za nimi, gdy przybyli do Lebak!; maar dit alles lag al weer ver achter hen toen zy waren aangekomen te Lebak – ale wszystko to było już daleko za nimi, gdy przybyli do Lebak!). Met vroolyke kalmte hadden zy bezit genomen van het huis: ‘waar ze nu toch eenigen tyd hoopten te blyven.’ (Z radosnym spokojem objęli w posiadanie dom: „gdzie teraz mieli nadzieję pozostać przez jakiś czas”; met vroolyke kalmte hadden zy bezit genomen van het huis – z radosnym spokojem objęli w posiadanie dom, ‘waar ze nu toch eenigen tyd hoopten te blyven’ – „gdzie teraz mieli nadzieję pozostać przez jakiś czas”). Met een eigenaardig genot hadden zy te Batavia de meubelen besteld, die alles zoo comfortable en gezellig maken zouden. (Z osobliwą przyjemnością zamówili w Batavii meble, które miały uczynić wszystko tak komfortowym i przytulnym; met een eigenaardig genot hadden zy te Batavia de meubelen besteld – z osobliwą przyjemnością zamówili w Batavii meble, die alles zoo comfortable en gezellig maken zouden – które miały uczynić wszystko tak komfortowym i przytulnym). Zy toonden elkaar de plekken waar ze zouden ontbyten, waar kleine Max spelen zou, waar de bibliotheek zou staan, waar hy 's avends haar zou voorlezen wat hy dien dag geschreven had, want hy was altyd bezig met het ontwikkelen zyner denkbeelden op 't papier… (Pokazywali sobie miejsca, gdzie będą jeść śniadanie, gdzie będzie bawił się mały Max, gdzie będzie biblioteka, gdzie wieczorem będzie jej czytał to, co napisał tego dnia, bo zawsze zajmował się rozwijaniem swoich myśli na papierze…; zy toonden elkaar de plekken waar ze zouden ontbyten – pokazywali sobie miejsca, gdzie będą jeść śniadanie, waar kleine Max spelen zou – gdzie będzie bawił się mały Max, waar de bibliotheek zou staan – gdzie będzie biblioteka, waar hy 's avends haar zou voorlezen wat hy dien dag geschreven had – gdzie wieczorem będzie jej czytał to, co napisał tego dnia, want hy was altyd bezig met het ontwikkelen zyner denkbeelden op 't papier – bo zawsze zajmował się rozwijaniem swoich myśli na papierze…). en: ‘eens zou dat gedrukt worden, meende Tine, en dan zou men zien wie haar Max was!’ (i: „kiedyś to zostanie wydrukowane, uważała Tine, a wtedy wszyscy zobaczą, kim był jej Max!”; en: ‘eens zou dat gedrukt worden, meende Tine – i: „kiedyś to zostanie wydrukowane, uważała Tine, en dan zou men zien wie haar Max was’ – a wtedy wszyscy zobaczą, kim był jej Max!”). Maar nooit had hy iets ter-perse laten leggen van wat er in zyn hoofd omging, omdat zekere schroom hem bezielde, die wel iets zweemde naar eerbaarheid. (Ale nigdy nie opublikował niczego z tego, co mu chodziło po głowie, ponieważ kierowała nim pewna wstydliwość, która miała coś wspólnego z prawością; maar nooit had hy iets ter-perse laten leggen van wat er in zyn hoofd omging – ale nigdy nie opublikował niczego z tego, co mu chodziło po głowie, omdat zekere schroom hem bezielde – ponieważ kierowała nim pewna wstydliwość, die wel iets zweemde naar eerbaarheid – która miała coś wspólnego z prawością). Hyzelf althans wist dezen tegenzin niet beter te beschryven, dan door aan wie hem aanspoorden tot publiciteit, te vragen: ‘zoudt gy uw dochter op-straat laten loopen zonder hemd?’ (On sam nie potrafił lepiej opisać tej niechęci, niż pytając tych, którzy go namawiali do publikacji: „czy pozwoliłbyś swojej córce chodzić po ulicy bez koszuli?”; hyzelf althans wist dezen tegenzin niet beter te beschryven – on sam nie potrafił lepiej opisać tej niechęci, dan door aan wie hem aanspoorden tot publiciteit, te vragen – niż pytając tych, którzy go namawiali do publikacji: ‘zoudt gy uw dochter op-straat laten loopen zonder hemd’ – „czy pozwoliłbyś swojej córce chodzić po ulicy bez koszuli?”).

Dit was dan weer een van de vele boutades, die zyn omgeving deden zeggen dat ‘die Havelaar toch een zonderling mensch was’, en ik beweer het tegendeel niet. (To była więc jedna z wielu jego bon motów, które sprawiały, że otoczenie mówiło, że „ten Havelaar to jednak dziwny człowiek”, i nie twierdzę, że jest inaczej; dit was dan weer een van de vele boutades – to była więc jedna z wielu jego bon motów, die zyn omgeving deden zeggen dat ‘die Havelaar toch een zonderling mensch was’ – które sprawiały, że otoczenie mówiło, że „ten Havelaar to jednak dziwny człowiek”, en ik beweer het tegendeel niet – i nie twierdzę, że jest inaczej). Maar als men de moeite nam zyn ongewone wyze van spreken te vertalen, zou men in die vreemde vraag over het toilet van een meisje, wellicht den tekst gevonden hebben voor een verhandeling over de kuisheid van den geest, die schuw is voor de blikken van den lompen voorbyganger, en zich terugtrekt in een hulsel van maagdelyke schroomvalligheid. (Ale gdyby ktoś zadał sobie trud przetłumaczenia jego niezwykłego sposobu mówienia, mógłby w tym dziwnym pytaniu o ubiór dziewczyny znaleźć tekst do traktatu o czystości ducha, który jest nieśmiały wobec spojrzeń prymitywnego przechodnia i wycofuje się w osłonę dziewiczej wstydliwości; maar als men de moeite nam zyn ongewone wyze van spreken te vertalen – ale gdyby ktoś zadał sobie trud przetłumaczenia jego niezwykłego sposobu mówienia, zou men in die vreemde vraag over het toilet van een meisje – mógłby w tym dziwnym pytaniu o ubiór dziewczyny wellicht den tekst gevonden hebben voor een verhandeling over de kuisheid van den geest – znaleźć tekst do traktatu o czystości ducha, die schuw is voor de blikken van den lompen voorbyganger – który jest nieśmiały wobec spojrzeń prymitywnego przechodnia, en zich terugtrekt in een hulsel van maagdelyke schroomvalligheid – i wycofuje się w osłonę dziewiczej wstydliwości).

Ja, ze zouden gelukkig zyn te Rangkas-Betoeng, Havelaar en zyn Tine! (Tak, będą szczęśliwi w Rangkas-Betoeng, Havelaar i jego Tine!; ja, ze zouden gelukkig zyn te Rangkas-Betoeng – tak, będą szczęśliwi w Rangkas-Betoeng, Havelaar en zyn Tine – Havelaar i jego Tine!). De eenige zorg die hen drukte, waren de schulden die zy in Europa hadden achtergelaten, verhoogd met de nog onbetaalde kosten der terugreis naar Indie, en met de uitgaven voor 't meubelen hunner woning. (Jedynym zmartwieniem, które ich dręczyło, były długi, które zostawili w Europie, powiększone o jeszcze nieopłacone koszty powrotu do Indii i wydatki na umeblowanie ich domu; de eenige zorg die hen drukte – jedynym zmartwieniem, które ich dręczyło, waren de schulden die zy in Europa hadden achtergelaten – były długi, które zostawili w Europie, verhoogd met de nog onbetaalde kosten der terugreis naar Indie – powiększone o jeszcze nieopłacone koszty powrotu do Indii, en met de uitgaven voor 't meubelen hunner woning – i wydatki na umeblowanie ich domu). Maar nood was er niet. (Ale nie było potrzeby; maar nood was er niet – ale nie było potrzeby). Ze zouden immers leven van de helft, van een derde zyner inkomsten? (Żyli przecież z połowy, z jednej trzeciej swoich dochodów?; ze zouden immers leven van de helft – żyli przecież z połowy, van een derde zyner inkomsten – z jednej trzeciej swoich dochodów?). Misschien ook, ja waarschynlyk, zou hy spoedig resident worden, en dan werd alles makkelyk geregeld in weinig tyds… (Być może, tak, prawdopodobnie, wkrótce zostanie rezydentem, a wtedy wszystko będzie łatwo załatwione w krótkim czasie…; misschien ook, ja waarschynlyk, zou hy spoedig resident worden – być może, tak, prawdopodobnie, wkrótce zostanie rezydentem, en dan werd alles makkelyk geregeld in weinig tyds – a wtedy wszystko będzie łatwo załatwione w krótkim czasie…).

Hoewel 't my erg spyten zou, Tine, Lebak te verlaten, want er is hier veel te doen. (– Chociaż bardzo bym żałował, Tine, opuszczenia Lebak, bo tu jest dużo do zrobienia; hoewel 't my erg spyten zou, Tine, Lebak te verlaten – chociaż bardzo bym żałował, Tine, opuszczenia Lebak, want er is hier veel te doen – bo tu jest dużo do zrobienia). Je moet heel zuinig wezen, beste, dan kunnen wy misschien alles afdoen, ook zonder bevordering… en dan hoop ik lang hier te blyven, heel lang! (Musisz być bardzo oszczędna, kochanie, wtedy może uda nam się wszystko załatwić, nawet bez awansu… i mam nadzieję, że zostaniemy tu długo, bardzo długo!; je moet heel zuinig wezen, beste – musisz być bardzo oszczędna, kochanie, dan kunnen wy misschien alles afdoen, ook zonder bevordering – wtedy może uda nam się wszystko załatwić, nawet bez awansu, en dan hoop ik lang hier te blyven, heel lang – i mam nadzieję, że zostaniemy tu długo, bardzo długo!).

Een aansporing tot zuinigheid nu, behoefde hy tot háár niet te richten. (Zachęta do oszczędności nie była teraz do niej skierowana; een aansporing tot zuinigheid nu – zachęta do oszczędności, behoefde hy tot háár niet te richten – nie była teraz do niej skierowana). Zy had er waarlyk geen schuld aan, dat spaarzaamheid noodig was geworden, doch ze had zich zoo vereenzelvigd met haar Max, dat ze die aansporing geenszins opvatte als een verwyt, wat het dan ook niet was. (Naprawdę nie była winna temu, że oszczędność stała się konieczna, ale tak bardzo zidentyfikowała się ze swoim Maxem, że nie traktowała tej zachęty jako wyrzutu, czym zresztą nie była; zy had er waarlyk geen schuld aan, dat spaarzaamheid noodig was geworden – naprawdę nie była winna temu, że oszczędność stała się konieczna, doch ze had zich zoo vereenzelvigd met haar Max – ale tak bardzo zidentyfikowała się ze swoim Maxem, dat ze die aansporing geenszins opvatte als een verwyt, wat het dan ook niet was – że nie traktowała tej zachęty jako wyrzutu, czym zresztą nie była). Want Havelaar wist zeer goed dat hy alleen gefaald had door zyn te ver gedreven vrygevigheid, en dat haar fout – àls er dan een fout bestond aan hare zyde – alleen hierin had gelegen, dat ze uit liefde voor Max altyd alles had goedgekeurd wat hy deed. (Bo Havelaar bardzo dobrze wiedział, że zawiódł tylko przez swoją przesadną hojność, a jej wina – jeśli po jej stronie była jakaś wina – polegała jedynie na tym, że z miłości do Maxa zawsze akceptowała wszystko, co robił; want Havelaar wist zeer goed dat hy alleen gefaald had door zyn te ver gedreven vrygevigheid – bo Havelaar bardzo dobrze wiedział, że zawiódł tylko przez swoją przesadną hojność, en dat haar fout – àls er dan een fout bestond aan hare zyde – alleen hierin had gelegen – a jej wina – jeśli po jej stronie była jakaś wina – polegała jedynie na tym, dat ze uit liefde voor Max altyd alles had goedgekeurd wat hy deed – że z miłości do Maxa zawsze akceptowała wszystko, co robił).

Ja, zy had het goed gevonden, toen hy die beide arme vrouwen uit de Nieuwstraat, die nooit Amsterdam hadden verlaten, en nooit waren ‘uitgeweest’ rondleidde op de Haarlemmer kermis, onder 't koddig voorwendsel dat de Koning hem belast had met: ‘het amuzeeren van oude vrouwtjes die zich zoo goed gedragen hadden.’ (Tak, uznała to za słuszne, kiedy oprowadził te dwie biedne kobiety z Nieuwstraat, które nigdy nie opuściły Amsterdamu i nigdy nie były „na zewnątrz” po jarmarku Haarlemmer, pod zabawnym pretekstem, że Król powierzył mu „zabawianie starych kobiet, które zachowywały się tak dobrze.”; ja, zy had het goed gevonden – tak, uznała to za słuszne, toen hy die beide arme vrouwen uit de Nieuwstraat – kiedy oprowadził te dwie biedne kobiety z Nieuwstraat, die nooit Amsterdam hadden verlaten – które nigdy nie opuściły Amsterdamu, en nooit waren ‘uitgeweest’ – i nigdy nie były „na zewnątrz”, rondleidde op de Haarlemmer kermis – po jarmarku Haarlemmer, onder 't koddig voorwendsel dat de Koning hem belast had met – pod zabawnym pretekstem, że Król powierzył mu, ‘het amuzeeren van oude vrouwtjes die zich zoo goed gedragen hadden’ – „zabawianie starych kobiet, które zachowywały się tak dobrze.”). Zy vond het goed dat hy de weeskinderen uit alle gestichten te Amsterdam op koek en amandelmelk onthaalde, en ze overlaadde met speelgoed. (Uważała za słuszne, że częstował sieroty ze wszystkich instytucji w Amsterdamie ciastkami i mlekiem migdałowym oraz obdarowywał je zabawkami; zy vond het goed dat hy de weeskinderen uit alle gestichten te Amsterdam op koek en amandelmelk onthaalde – uważała za słuszne, że częstował sieroty ze wszystkich instytucji w Amsterdamie ciastkami i mlekiem migdałowym, en ze overlaadde met speelgoed – oraz obdarowywał je zabawkami). Zy begreep volkomen dat hy de logementsrekening van de familie arme zangers betaalde, die terug wilden naar hun land, maar niet gaarne de have achterlieten, waartoe de harp behoorde, en de viool, en de bas, die zy zoo noodig hadden voor hun schamel bedryf. (W pełni rozumiała, że opłacił rachunek za pobyt rodziny biednych śpiewaków, którzy chcieli wrócić do swojego kraju, ale nie chcieli zostawiać dobytku, w tym harfy, skrzypiec i kontrabasu, które były im tak potrzebne do skromnego zawodu; zy begreep volkomen dat hy de logementsrekening van de familie arme zangers betaalde – w pełni rozumiała, że opłacił rachunek za pobyt rodziny biednych śpiewaków, die terug wilden naar hun land – którzy chcieli wrócić do swojego kraju, maar niet gaarne de have achterlieten – ale nie chcieli zostawiać dobytku, waartoe de harp behoorde, en de viool, en de bas, die zy zoo noodig hadden voor hun schamel bedryf – w tym harfy, skrzypiec i kontrabasu, które były im tak potrzebne do skromnego zawodu). Zy kon het niet afkeuren dat hy 't meisje tot haar bracht, dat 's avends op de straat hem had aangesproken… dat hy haar te eten gaf en herbergde, en 't àl te goedkoop ‘ga heen, en zondig niet meer!’ niet uitsprak, voor hy haar dat ‘niet zondigen’ had mogelyk gemaakt. (Nie mogła potępić tego, że przyprowadził do niej dziewczynę, która wieczorem zagadnęła go na ulicy… że dał jej jeść i schronienie, i nie wypowiedział taniego „idź i nie grzesz więcej!” zanim umożliwił jej to „nie grzeszenie”; zy kon het niet afkeuren dat hy 't meisje tot haar bracht, dat 's avends op de straat hem had aangesproken – nie mogła potępić tego, że przyprowadził do niej dziewczynę, która wieczorem zagadnęła go na ulicy, dat hy haar te eten gaf en herbergde – że dał jej jeść i schronienie, en 't àl te goedkoop ‘ga heen, en zondig niet meer!’ niet uitsprak, voor hy haar dat ‘niet zondigen’ had mogelyk gemaakt – i nie wypowiedział taniego „idź i nie grzesz więcej!” zanim umożliwił jej to „nie grzeszenie”). Zy vond het zeer schoon in haar Max, dat hy 't klavier liet terugbrengen in de voorkamer van den huisvader, dien hy had hooren zeggen hoe leed het hem deed dat de meisjes verstoken waren van muziek ‘na dat bankroet’. (Uważała za bardzo piękne w jej Maxie to, że pozwolił przywrócić pianino do salonu ojca rodziny, którego słyszał, jak mówił, jak bardzo żal mu było, że dziewczęta były pozbawione muzyki „po tym bankructwie”; zy vond het zeer schoon in haar Max – uważała za bardzo piękne w jej Maxie, dat hy 't klavier liet terugbrengen in de voorkamer van den huisvader – że pozwolił przywrócić pianino do salonu ojca rodziny, dien hy had hooren zeggen hoe leed het hem deed dat de meisjes verstoken waren van muziek ‘na dat bankroet’ – którego słyszał, jak mówił, jak bardzo żal mu było, że dziewczęta były pozbawione muzyki „po tym bankructwie”). Zy begreep zeer goed dat haar Max de slavenfamilie vrykocht te Menado, die zoo bitter bedroefd was te moeten stygen op de tafel des afslagers. (Doskonale rozumiała, że jej Max wykupił rodzinę niewolników w Menado, która była tak gorzko zasmucona koniecznością wejścia na stół aukcyjny; zy begreep zeer goed dat haar Max de slavenfamilie vrykocht te Menado – doskonale rozumiała, że jej Max wykupił rodzinę niewolników w Menado, die zoo bitter bedroefd was te moeten stygen op de tafel des afslagers – która była tak gorzko zasmucona koniecznością wejścia na stół aukcyjny). Zy vond het natuurlyk dat Max paarden weergaf aan de Alfoeren in de Minahassa, wier paarden waren doodgereden door de officieren van de Bayonnaise. (Uważała za naturalne, że Max zwrócił konie Alfoerom w Minahasa, których konie zostały zabite przez oficerów Bayonnaise; zy vond het natuurlyk dat Max paarden weergaf aan de Alfoeren in de Minahassa – uważała za naturalne, że Max zwrócił konie Alfoerom w Minahasa, wier paarden waren doodgereden door de officieren van de Bayonnaise – których konie zostały zabite przez oficerów Bayonnaise). Zy had er niet tegen dat hy te Menado en te Amboina de schipbreukelingen der amerikaansche whalers by zich riep en verzorgde, en zich te grand seigneur achtte om een herbergiersrekening voorteleggen aan 't amerikaansch Gouvernement. (Nie miała nic przeciwko temu, że w Menado i Amboina wzywał i opiekował się rozbitkami z amerykańskich wielorybników, i uważał za niegodne przedstawienie rachunku gospodarzowi rządowi amerykańskiemu; zy had er niet tegen dat hy te Menado en te Amboina de schipbreukelingen der amerikaansche whalers by zich riep en verzorgde – nie miała nic przeciwko temu, że w Menado i Amboina wzywał i opiekował się rozbitkami z amerykańskich wielorybników, en zich te grand seigneur achtte om een herbergiersrekening voorteleggen aan 't amerikaansch Gouvernement – i uważał za niegodne przedstawienie rachunku gospodarzowi rządowi amerykańskiemu). Zy begreep volkomen waarom de officieren van byna elk aangekomen oorlogschip grootendeels by Max logeerden, en dat zyn huis hun geliefd pied-à-terre was. (Doskonale rozumiała, dlaczego oficerowie prawie każdego przybyłego okrętu wojennego w dużej mierze przebywali u Maxa, a jego dom był ich ulubionym pied-à-terre; zy begreep volkomen waarom de officieren van byna elk aangekomen oorlogschip grootendeels by Max logeerden – doskonale rozumiała, dlaczego oficerowie prawie każdego przybyłego okrętu wojennego w dużej mierze przebywali u Maxa, en dat zyn huis hun geliefd pied-à-terre was – a jego dom był ich ulubionym pied-à-terre).

Was hy niet háár Max? (Czyż nie był jej Maxem?; was hy niet háár Max – czyż nie był jej Maxem?). Was het niet te klein, te nietig, was 't niet ongerymd, hem die zoo vorstelyk dacht, te willen binden aan de regels van spaarzaamheid en huishoudelykheid die voor anderen gelden? (Czyż nie było zbyt małe, zbyt błahe, czyż nie było niedorzeczne, aby jego, który myślał tak królewsko, wiązać zasadami oszczędności i gospodarności, które obowiązują innych?; was het niet te klein, te nietig, was 't niet ongerymd – czyż nie było zbyt małe, zbyt błahe, czyż nie było niedorzeczne, hem die zoo vorstelyk dacht, te willen binden aan de regels van spaarzaamheid en huishoudelykheid die voor anderen gelden – aby jego, który myślał tak królewsko, wiązać zasadami oszczędności i gospodarności, które obowiązują innych?). En bovendien, al mocht er dan soms voor 't oogenblik iets onevenredigs wezen tusschen inkomsten en uitgaven, was Max, háár Max, niet bestemd voor een schitterende loopbaan? (Co więcej, nawet jeśli czasami na chwilę istniała jakaś dysproporcja między dochodami a wydatkami, czy Max, jej Max, nie był przeznaczony do wspaniałej kariery?; en bovendien, al mocht er dan soms voor 't oogenblik iets onevenredigs wezen tusschen inkomsten en uitgaven – co więcej, nawet jeśli czasami na chwilę istniała jakaś dysproporcja między dochodami a wydatkami, was Max, háár Max, niet bestemd voor een schitterende loopbaan – czy Max, jej Max, nie był przeznaczony do wspaniałej kariery?). Moest hy niet weldra in omstandigheden verkeeren, die hem zouden in-staat stellen zonder overschryding zyner inkomsten den vryen loop te laten aan zyn groothartige neigingen? (Czyż nie powinien wkrótce znaleźć się w sytuacji, która pozwoli mu bez przekraczania swoich dochodów dać upust swoim wielkodusznym skłonnościom?; moest hy niet weldra in omstandigheden verkeeren – czyż nie powinien wkrótce znaleźć się w sytuacji, die hem zouden in-staat stellen zonder overschryding zyner inkomsten den vryen loop te laten aan zyn groothartige neigingen – która pozwoli mu bez przekraczania swoich dochodów dać upust swoim wielkodusznym skłonnościom?). Moest háár Max niet Gouverneur-generaal worden van dat lieve Indie, of… een koning? (Czy jej Max nie miał zostać gubernatorem generalnym tych kochanych Indii, albo… królem?; moest háár Max niet Gouverneur-generaal worden van dat lieve Indie – czy jej Max nie miał zostać gubernatorem generalnym tych kochanych Indii, of… een koning – albo… królem?). Was 't niet vreemd zelfs, dat hy niet reeds koning wàs? (Czyż nie było dziwne, że jeszcze nie był królem?; was 't niet vreemd zelfs – czyż nie było dziwne, dat hy niet reeds koning wàs – że jeszcze nie był królem?).

Als er een fout by haar kon gevonden worden, dan was haar ingenomenheid met Havelaar schuld daaraan, en zoo ooit, dan zou 't hier gelden: dat men veel vergeven moet aan wie veel heeft lief gehad! (Jeśli można było znaleźć u niej jakąś winę, to była to jej sympatia do Havelaara, a jeśli kiedykolwiek, to właśnie tutaj obowiązywało: że wiele trzeba wybaczyć tym, którzy wiele kochali!; als er een fout by haar kon gevonden worden – jeśli można było znaleźć u niej jakąś winę, dan was haar ingenomenheid met Havelaar schuld daaraan – to była to jej sympatia do Havelaara, en zoo ooit, dan zou 't hier gelden – a jeśli kiedykolwiek, to właśnie tutaj obowiązywało: dat men veel vergeven moet aan wie veel heeft lief gehad – że wiele trzeba wybaczyć tym, którzy wiele kochali!).

Doch men had haar niets te vergeven. (Ale nie było jej nic do wybaczenia; doch men had haar niets te vergeven – ale nie było jej nic do wybaczenia). Zonder nu te deelen in de overdreven begrippen die zy van haren Max koesterde, mag men toch aannemen dat hy een goede loopbaan voor zich had, en wanneer dit gegrond uitzicht zich had verwezenlykt, zouden inderdaad de onaangename gevolgen zyner vrygevigheid weldra uit den weg te ruimen geweest zyn. (Nie dzieląc teraz przesadnych poglądów, które żywiła wobec swojego Maxa, można jednak założyć, że miał przed sobą dobrą karierę, a kiedy to uzasadnione oczekiwanie się spełni, nieprzyjemne skutki jego hojności wkrótce zostaną usunięte; zonder nu te deelen in de overdreven begrippen die zy van haren Max koesterde – nie dzieląc teraz przesadnych poglądów, które żywiła wobec swojego Maxa, mag men toch aannemen dat hy een goede loopbaan voor zich had – można jednak założyć, że miał przed sobą dobrą karierę, en wanneer dit gegrond uitzicht zich had verwezenlykt – a kiedy to uzasadnione oczekiwanie się spełni, zouden inderdaad de onaangename gevolgen zyner vrygevigheid weldra uit den weg te ruimen geweest zyn – nieprzyjemne skutki jego hojności wkrótce zostaną usunięte). Maar nog een reden van geheel anderen aard verontschuldigde hare en zyne schynbare zorgeloosheid. (Ale jeszcze jeden powód zupełnie innej natury usprawiedliwiał jej i jego pozorną beztroskę; maar nog een reden van geheel anderen aard verontschuldigde hare en zyne schynbare zorgeloosheid – ale jeszcze jeden powód zupełnie innej natury usprawiedliwiał jej i jego pozorną beztroskę).

Ze had zeer jong haar beide ouders verloren, en was by hare familie opgevoed. (Bardzo młodo straciła oboje rodziców i została wychowana przez rodzinę; ze had zeer jong haar beide ouders verloren – bardzo młodo straciła oboje rodziców, en was by hare familie opgevoed – i została wychowana przez rodzinę). Toen ze huwde, deelde men haar mede dat zy een klein vermogen bezat, 'tgeen dan ook werd uitbetaald, doch Havelaar ontdekte uit enkele brieven van vroeger tyd, en uit eenige losse aanteekeningen die zy in een van haar moeder afkomstige kassette bewaarde, dat haar familie zoo van vaders- als van moeders-zyde zeer ryk was geweest, zonder dat hem evenwel duidelyk worden kon, wáár, waardoor of wanneer die rykdom was verloren gegaan. (Kiedy wyszła za mąż, powiedziano jej, że ma mały majątek, który został wypłacony, ale Havelaar odkrył z kilku dawnych listów i kilku luźnych notatek, które przechowywała w kasecie od matki, że jej rodzina była bardzo bogata zarówno ze strony ojca, jak i matki, choć nie mógł ustalić, gdzie, jak i kiedy to bogactwo zostało utracone; toen ze huwde, deelde men haar mede dat zy een klein vermogen bezat, 'tgeen dan ook werd uitbetaald – kiedy wyszła za mąż, powiedziano jej, że ma mały majątek, który został wypłacony, doch Havelaar ontdekte uit enkele brieven van vroeger tyd – ale Havelaar odkrył z kilku dawnych listów, en uit eenige losse aanteekeningen die zy in een van haar moeder afkomstige kassette bewaarde – i kilku luźnych notatek, które przechowywała w kasecie od matki, dat haar familie zoo van vaders- als van moeders-zyde zeer ryk was geweest – że jej rodzina była bardzo bogata zarówno ze strony ojca, jak i matki, zonder dat hem evenwel duidelyk worden kon, wáár, waardoor of wanneer die rykdom was verloren gegaan – choć nie mógł ustalić, gdzie, jak i kiedy to bogactwo zostało utracone). Zyzelf, die nooit belang gesteld had in zaken van geldelyken aard, wist weinig of niets te antwoorden, toen Havelaar by haar aandrong op eenige inlichtingen aangaande de vorige bezittingen van haar verwanten. (Sama, która nigdy nie interesowała się sprawami finansowymi, wiedziała niewiele lub nic, gdy Havelaar nalegał na uzyskanie informacji na temat poprzednich posiadłości jej krewnych; zyzelf, die nooit belang gesteld had in zaken van geldelyken aard – sama, która nigdy nie interesowała się sprawami finansowymi, wist weinig of niets te antwoorden, toen Havelaar by haar aandrong op eenige inlichtingen aangaande de vorige bezittingen van haar verwanten – wiedziała niewiele lub nic, gdy Havelaar nalegał na uzyskanie informacji na temat poprzednich posiadłości jej krewnych). Haar grootvader, de baron Van W., was met Willem den vyfden naar Engeland uitgeweken en ridmeester geweest by 't leger des hertogs van York. (Jej dziadek, baron Van W., wyemigrował z Wilhelmem V do Anglii i był majorem w armii księcia Yorku; haar grootvader, de baron Van W., was met Willem den vyfden naar Engeland uitgeweken – jej dziadek, baron Van W., wyemigrował z Wilhelmem V do Anglii, en ridmeester geweest by 't leger des hertogs van York – i był majorem w armii księcia Yorku). Hy scheen met de uitgeweken leden der stadhouderlyke familie een vroolyk leven geleid te hebben, wat dan ook door velen werd opgegeven als oorzaak van den ondergang zyner fortuin. (Wygląda na to, że prowadził wesołe życie z wyemigrowanymi członkami rodziny namiestnika, co przez wielu było podawane jako przyczyna upadku jego fortuny; hy scheen met de uitgeweken leden der stadhouderlyke familie een vroolyk leven geleid te hebben – wygląda na to, że prowadził wesołe życie z wyemigrowanymi członkami rodziny namiestnika, wat dan ook door velen werd opgegeven als oorzaak van den ondergang zyner fortuin – co przez wielu było podawane jako przyczyna upadku jego fortuny). Later, by Waterloo, sneuvelde hy in een charge onder de huzaren van Boreel. (Później, pod Waterloo, zginął w szarży huzarów Boreela; later, by Waterloo, sneuvelde hy in een charge onder de huzaren van Boreel – później, pod Waterloo, zginął w szarży huzarów Boreela). Aandoenlyk was het, de brieven te lezen van haar vader – toen een jongeling van achttien jaren, die als luitenant by dat korps in dezelfde charge een sabelhouw op 't hoofd bekwam, aan welks gevolgen hy acht jaren later krankzinnig sterven zou – brieven aan zyn moeder, waarin hy zich beklaagde hoe hy vruchteloos op het slagveld naar 't lyk zyns vaders had gezocht. (Wzruszające było czytanie listów jej ojca – wówczas osiemnastoletniego młodzieńca, który jako porucznik w tym korpusie w tej samej szarży otrzymał cios szablą w głowę, w wyniku którego osiem lat później zmarł szalony – listów do jego matki, w których skarżył się, jak bezowocnie szukał na polu bitwy ciała swojego ojca; aandoenlyk was het, de brieven te lezen van haar vader – wzruszające było czytanie listów jej ojca, toen een jongeling van achttien jaren – wówczas osiemnastoletniego młodzieńca, die als luitenant by dat korps in dezelfde charge een sabelhouw op 't hoofd bekwam – który jako porucznik w tym korpusie w tej samej szarży otrzymał cios szablą w głowę, aan welks gevolgen hy acht jaren later krankzinnig sterven zou – w wyniku którego osiem lat później zmarł szalony, brieven aan zyn moeder, waarin hy zich beklaagde hoe hy vruchteloos op het slagveld naar 't lyk zyns vaders had gezocht – listów do jego matki, w których skarżył się, jak bezowocnie szukał na polu bitwy ciała swojego ojca).

Wat haar afkomst van moederszyde aangaat, herinnerde zy zich dat haar grootvader op zeer aanzienlyken voet geleefd had, en uit sommige papieren bleek dat deze in het bezit was geweest van de posteryen in Zwitserland, op de wyze zooals thans nog in een groot gedeelte van Duitschland en Italie, die tak van inkomst de apanage uitmaakt der vorsten van Turn en Taxis. (Co do jej pochodzenia ze strony matki, pamiętała, że jej dziadek żył na bardzo wysokim poziomie, a z niektórych dokumentów wynikało, że był właścicielem urzędów pocztowych w Szwajcarii, tak jak obecnie w dużej części Niemiec i Włoch, gałąź dochodu będąca apanazą książąt Turn und Taxis; wat haar afkomst van moederszyde aangaat