  .  , 2-:   
 


       ,        .      ,     .





  

 , 2-:   



 



   



 ,2024

  , ,2024



ISBN978-5-0062-2819-1 (2-2)

ISBN978-5-0062-2820-7

     Ridero




II  .     XII Ƞ XIII





 .  





1 .   


Quaestiones de divina pagina.   [1 -  .   Wetzer und Weites Kirchenlexikon X2 12221224  ,   ; Hurter, Nomenciator II 165; Denifle, Die abendl?ndischen Schriftausleger bis Luther ?ber Iustitia Dei (Rom 1, 17) Iustificatio 7583.]     XII .            .

 1130     ,    - , , .       ,        ,   ,    .

     ,    .  1163     ,   28 1167.

     -.           (Cornubiensis).            ,        .

      ,         .      .         , ,   ,  ,            .        ,    ,    .      , , ,      .        .

        ,               .  [2 - Sie ferme toto biennio conversatus inMonte, artis huius praeeeptoribus usus sum Alberico et magistro Roberto Melodunensi quorum alter ad omnia scrupulosus, locum quaestionis inveniebat ubique Alter autem, inresponsione promptissimus, subterfugii causa propositum numquam declinavit articulum, quin alteram contradictionis partem eligeret, aut determinata multiplicitate sermonis, doceret unam non esse responsionem. Ille ergo inquaestionibus subtilis et multus; iste inresponsionibus perspicax, brevis et commodus. Quae duo, pariter eis, si alicui omnium contigissent, parem utique disputatorem non esset invenire. Ambo enim acuti erant ingenii et studii pervicacis; et, ut reor, magni praeclarique viri instudiis physicis enituissent, si de magno litterarum niterentur fundamento, si tantum institissent vestigiis maiorum, quantum suis applaudebant inventisPorro alter indivinis proficiens litteris, etiam eminentioris philosophiae et celebrioris nominis assecutus est gloriam (Metal. 1. 2, c. 10[M., P. L.CXCIX 867868]).] ,       ,     .

 [3 - Duos etiam venerabiles magistros, quos intheologia nibil haereticum docuisse certissimum est, Robertum scilicet Meljdensem et Mauricium hodie Parisiensem episcopum silentio praeterire non debeo (Eulogium [ibid. 1055]).]            ,         .

 ,      ,     ,     .  [4 - Historia Universitatis Parisiensis II 558628772.]  ,     砫       ,   ,  ut theologiae verae scholasticae quaestionumque theologicarum, quae inscholis agitari hoc saeculo consueverant, ideam ad posteros transmitteret.   ,             ,  ,      [5 - -   ( 1678.),   , .]        .        ,       ,     , ,    .

[6 - Die abendl?ndischen Schriftausleger etc. 75ff.]  ࠫQuaestiones de epistolis Pauli amagistro Roberto de Miliduno enodate,    Cod. lat. 1977   Cod. Bodl. Laud. lat. 105.   ,  ,    ,   .        .       ,   [7 -    ..75.], , ,      Disputationes Quodlibeta,      .         ,     ,      .  ,  ,     .   ,  ,       .  堖  ,       .      ,    .     .                 .  ,   ,    -   ,  -    .      ,   ,           ,    [8 - Ad eruditionem autem ipsius omnes scripture facte sunt, quarum partes sunt tarn sacre scripture, tarn ethnice. Inethnicis enim, id est gentilibus, et sermonum compositio et rerum proprietas docet. Sermonum compositio intrivio, rerum proprietas inmathematicis disciplinis secundum extrinseca et intrinseca; secundum extrinseca, ut inquadrivio, ubi doctrina fit secundum figuras exteriores; secundum intrinseca, ut inphysica, ubi nature et creature rerum secundum intrinseca demonstrantur. His enim prius sutnus instruendi, ut sie ad intelligentiam Scripture divine perveniamus. Sacre vero scripture dieuntur, inquibus de Incarnatione verbi agitur, propter incommutabilem sui veritatem sie dicte, vel propter sacramenta Christi, que inipsa continentur. Que induas dividuntur partes, invetus scilicet et novum testamentum, que quidem generalem habent materiam, Incarnationem Christi cum omnibus sacramentis suis precedentibus et subsequentibus (ebd/76).].

     ,       - De sacramentis christianae fidei.[9 - .  p. 256.]

Cod. lat. 1997 ,     ,    ( 8598) Quaestiones de divina pagina amagistro Roberto de Miliduno proposite.  72,    queritur,         Quaestiones quodlibetales.      , , , , ,   [10 - Queritur, quid sit iuramentum (fol. 85); Queritur, utrum omne opus ex intentione pendeat (fol. 85); Queritur, utrum possit quis penitendo satisfacere de uno peccato ita quod non de aliis (fol. 85); Queritur, utrum malus possit quandoque benefacere (fol. 85); Queritur de clavibus Petro translatis et eius successoribus que et quot sint (fol. 89); Queritur, utrum omnis iudex, qui secundum decreta sanctorum iudicat, iuste iudicet (fol. 91v); Queritur, utrum quis adultus non baptizatus et involutus multis criminibus possit mundari per susceptionem lavacri ab originali peccato qui ficto corde et non contrito accesserit et non penitens de superadditis peccatis (fol. 93); Queritur, utrum maius sit diligere inimicos quam amicosetc.].         ,  [11 - Queritur, utrum quicquid indeo est deus sit (fol. 88v); Queritur, utrum homo creatus esset, nisi cecidisset angelus (fol. 89r); Queritur cum eadem sit substantia patris et filii et Spiritus sancti, utrum substantia patris incarnata sit (fol. 89p); Queritur, utrum deus possit modo facere quicquid potest facere (fol. 89v); Queritur, utrum sit idem deo scire quam esse (fol. 90r); Queritur, utrum deus possit omnia hodie, que eri potuit (fol. 92r) ..].   Quaestiones  :    ,  queritur,   solutio.     , argumentum.    solutio    . ,   ,  ,   , .    :   -  ,      .     . , ,   ,  .

    Solutio      voluntas  .[12 - Querifcur, utrum quicquid indeo est deus sit. Quod si est, cum voluntas aliquid faciendi indeo sit, ipsa deus est. Sed illa potest non esse. Ergo aliquid quod deus est potest non esse. Solutio. Hoc nomen voluntas equivoce accipitur. Cum dicitur: voluntas dei est hoc faciendi non est aliud nisi deus volens et cum dicitur: hoc potest non esse non est aliud nisi hoc: non erit subiectum sue divine voluntatis. Propter res enim subiectas sue voluntati verum est, non propter deum volentem (fol.88).]             ,     .        蠫     ,  ,   ,     .

  Quaestiones      ,  Quaestiones quodlibetales  .       Quaestio          : Quaestiones aliquando fiunt causa dubitationis, aliquando causa docendi.[13 - Denifle, Die abendl?ndischen Schriftausleger etc.76.]




2  


)  .



   ,   ,        XII    ,     Quaestiones de divina pagina.       ,   ,      .            ,     ,      ,  ,   , , ,       ,  .     XII       ,   .

            ,    .

       .       :

a) Cod. lat. 14522  ,    XIII ,   .   : Iste ?ber est beati Victoris Paris.,    : Summa magistri roberti meledunensis de theologia.   155   .

b) Cod. lat. 14885  ( - ; . XIII).

c) Cod. 297   (. XIII).  ,      168 ,      .    [14 - Ebd.75.].

d) Cod. 191   (. XIII).   ,   ,     304[15 - .P.J.Lau de, Catalogue methodique, descriptif et analytique des raanuscrits de la bibliotheque publique de Bruges, Bruges 1859,179.].  *  Volumen magnum inscriptum: Sententie M. Roberti de Meleduno 砫Index librorum Mss. Bibliothecae Monasterii Dunensis ordinis Cisterciensis inFlandria.[16 - Bibliotheca Belgica manuscripta, Insulis 1641,169.]    ,     (fol. l 8) De modo colligendi summas et docendi,     [17 - Archiv f?r Literaturund Kircheogeschichte des Mittelalters I(1885) 618A. 3; III (1887) 638ff.].

e) Cod. Reg. 7Gr II     .    infolio XIII ,   pars XII primi libri Sententiarum Roberti Melundinensis Episcopi herford.   57.    : Deficiunt de ista summa partes seu libri tres de fine et XI partes sive libri de principio.

f) Cod. Reg. 7F XIII ibid.     0  . Fol. 59r: Incipiunt capitula. De quinque studiis cognoscende veritatis. De scripture sacre excellentia.[18 - .  0. .. -        .]

g) Cod. 109  ( ; . XIII). . 105186: Robertus Miledunensis, Episcopus Herfordensis, Anglus de Sacramentis veteris et novi testamenti, de incarnatione Christi et aliis.

 a, c d      .        :       .  ,   ex abrupto  ,       ( 911    )[19 -   ,   l,    ,   101.]          ,   ,   .      Cod. lat. 14522     .

   ,  ,  .

          ,      .       ,    , ?    ,      ,  ,  . ,       ,       [20 -       : Cod. Brug. 191. Fol. 25: Sunt autem quattuor modi cognitionum, quibus mens rationalis ad divinam potest pervenire notitiam. Quorum duo ex gratia sunt, duo ex natura, qui sibi coniuncti mentem divina cogni tione illuminant. Nihil enim profieiunt naturales, nisi ab illis adiuventur, qui ex gratia descendunt. Illorum vero, qui ex natura sunt, unus exterior est, alter interiorFol. 104: At vero quod malum esse bonum sit non parva questio est, que amultis magno sudore tractata invenitur et amultis auctoritatibus plurimis et rationi- bus multis probatum invenitur, quod malum esse bonum sit.Cod. Paris. 14522. Fol. 9: Sunt autem quattuor modi cogni-tionis, quibus mens rationalis ad divinampotest pervenire notitiam, duo ex natura, duo ex gratia et utrorumque unus exterior et alter interior.Fol. 46: Et quod malum esse bonum sit non parva questio est, quod tarnen ex auctoritate videtur ostendi.].

               [21 -     ,   800 ,     155 .].  ,   ,  Reg. 7F XIII  ,   ,   .      ,   Quam necessario fuerit hucusque pro modo abbreviationis ostendimus. [22 - Cod. lat. 14522, fol.9.]         ,   ,  [23 - De scriptoribus ecclesiasticis II, Lipsiae 1722, 1452.]  opus ob dictionis nitorem et dicendorum ordinem praelo dignissimum,    ,   [24 - Hist. Univ. Paris. II, Paris. 1665, 585628772.], [25 - Observationes ad Robertum Pullum (M., P. L.CLXXXVI 10151053f).], [26 - Histoire de la philosophie scolastique I, Paris 1872, 492494.], [27 - Archiv f?r Literaturund Kirchengeschichte des Mittelalters III638.] . [28 - Sententiae divinitatis, M?nster 1909,     M. Grab mann, Die philosophische und theologische Erkenntnislehre des Kardinals Matth?us von Aquasparta148.],    [29 -        .].



b) .



       ,     ,     ,        ,    Cod. Reg. 7G II  .  堖   ,   .    ,   ,       ,  ,  ,  ,   . .,   ,      .  ,   ,   ,     ,     .

    ,   ,     .         ,    ,  ,       ,   ,   .             ,     .   , ,     ,  ,        ⠖ sacramentum    -   ,  ,     ,    ,   De sacramentis christianae fidei.

 - , ,   [30 - Meum itaque propositum completum erit, si sacramenta veteris et novi testamenti breviter percurrendo de fide et spe et caritate tractatum conclusero (Cod. Brug. 191, fol. 6V). .  .295.].      ,       , ,    -,   :

       .  ,   ,    ,     .[31 - Inhis enim summa salutis humane integre continetur; nam qui sacramenta susceperit fideliterque crediderit ac incaritate perseveraverit, profecto salutis eterne consors erit (ibid.).]   ,   ,     ,  ,            -           [32 - Id vero non perturbate, sed ordine agendum est et asacramentis veteris testamenti exordium sumendum, quoniam ipsum canonice scripture est principium et prima divini cultus institutio novique testamenti prefiguratio (ibid.).].       ,   ;       ,        .      ,  ,  [33 - Huic vero opusoulo titulos prescribee ipsumque titulis interpositis distinguere magis me compellit consuetudo quam ratio. Quod namque arbitrio cuiusque relinquitur, magna imprudentia est* (fol.8).].      , ,    ,   ,     ,  , ,  ,    ,  ,  ,  . ,           ,           ,   .  sacramenta veteris testamenti et novi         .  ,    .  ,  sacramenta veteris testamenti,       .

   sacramenta novi testamenti        .             .

  ,  ,        , , ,    .  ,    sacramenta veteris et novi testamenti,   ,   .

 Principalis enumeratio    :    ,      ,    ,     .[34 - Sunt autem quinque inprima et principali enumeratione proposita. Hec sunt: quare homo creatus, qualis factus et qualiter institutus, quomodo lapsus et qualiter restauratus (Cod. 297Innsbruck, fol. 25\ Cod. Brug. 191, fol. 119).]           ,         .

      ordo enumerationis.[35 - Unum vero, que inprincipali enumeratione suscepti tractatus proposita sunt, quantura valui, certificavi et adubitatione quantum potui absolvi i. causam creationis hominis et nonnulla que ad eiusdem cognitionem necessaria sunt visa subnectendo. Et ideo ne enumerationis ordo perturbetur, quod secundum enumeratione tenet locum, secundo loco intractatum est assumendum et qualis homo factus sit diligenti investigatione est prosequendum (Cod. 297Innsbruck, fol. 91. Cod. Brug. 191, fol. 164).]

           ,      (fol. l-8),            .    蠖    蠖  30 (fol. 8 20), 18        [36 - , c. 1: De hoc quod vetus testamentum novum indoctrina convenienter precessit; c. 2: De hoc quod vetus testamentum eonveniens testimonium est novi; c. 4: De hoc quod pium est anime veritatem inquirere et de studiis cognoscende veritatis (    Cod. lat. 14522  ); c. 11: De occasione et causa, quare vetus testamentum ingrecam linguam sit translatum; c. 12: De distinctione librorum novi testamenti et de causa, quare ineis nihil contineatur, quod non sit recipiendum, et de hoc quod scripture sanctorum expositorum tante non sunt auctoritatis.]. 18- ,     De differentia operis conditionis et reparationis    -,    ,      .   (. 2025),    ,    ,      ,   .[37 -   : De primis rerum causis earumque differentiis ad alias causas (fol.20).] 33   (fol. 2536), 28   (fol. 3643), 59   (fol. 4357) 52   (fol. 5768)     .         [38 - .1, . 2, . 8: Auctoritates philosophorum de trinitate. Hermes mercurius.  (.23).].             ,      .  7(fol. 6884)  73 ,   3.           (fol. 84 101),   117[39 - Octava partis disputatio circa sapientiam dei tota consistit, que secimdum diversos modos quibus res ei subiecte sunt diversis nuncupatur nominibus sc. scientia et prescientia et aliis que supponuntur (fol.84).]. 102   (fol. 101119)    [40 - Pars nona de voluntate dei disserit (fol. 101).].   (fol. 119133) 94     (,  ) , ,         .[41 - C 61: An motus temporalis deus capax esse possit (fol. 128); c. 62: An verbum hoc: sum, es, est temporis sit significativum quando dicitur: deus fuit, deus est (fol. 128); c. 63: De intellectu harum locutionum: deus fuit, deus est, deus erit (fol. 128); c. 64: An verum sit deum intempore presentem esse, quia inomni tempore est (fol. 129).] Ѡ  (fol. 133162)        .

      219.           enumeratio principalis: Qualis homo factus sit,    ,  194 (fol. 162185),          XII [42 -     : c. 1: De excellentia forme corporis humani; c. 5: De diversorum opinionibus de hominis compositione habitis; c. 6: Quare anima humana substantia sit incorporea; c. 8: Inquibus anima humana maxime distat acorporis natura; c. 9: De ratione immortalitatis anime humane.  10 15   .].     prima pars secunde partis principalis enumerationis     122 ,    ,    (fol. 185199).       (secunda pars secunde partis principalis enumerationis),         ,       337 (fol. 199239).     .    ,   .     ,   sacramenta veteris testamenti,   162   , 頖 lex vetus   lex nova 115.         ࠖ  opus reparationis,       ,   .   [43 - Ipsum namque novum testamentum aipso incipit mysterio incarnationis. Inquit enim Mattheus: Liber generationis Iesu Christi filii david, filii abrahe. Et bene ageneratione Iesu Christi novum testamentum incipit, per quam fit reparatio generis humani. Quare et vetus initium sumpsit ageneratione celi et terre, per quam conditum est genus humanum (fol. 272).]  272,      .        .

    196        .



c) .



             .           .    ,  -  .        .     ,   ,      :  ,  ,   ,   .   , ,        .   堖 ,   ,     .

      intelligentia,      . 堖  intelligentia verborum,   ,      .  堖 intelligentia rei et speciei,      .    .    ,   , .          ,    Crede et intelliges   .     . ࠖ      .  intelligentia,       ,   ,  ,  ,            .  ,     Summa sententiarum,   -[44 - De fide et spe, quae innobis est, omni poscenti rationem reddere, ut ait Petrus .. (M., P. L.CLXXVI 41). Prompta et sufficiens reddende rationis creditorum scientia (Cod. Brug. 191, fol.22).],     ,  .

    intelligentia        .  ,     ,   .      ,  . ,   ,    [45 - Fides autem nee ceca est neque coaeta, ut vel non intelligentes credant vel nolentes. Neque istud dico, quin vere dictum sit: crede et intelliges. Nam ad quandam intelligentiam fide pervenitur et non illa intelligentia ad fidem. Est tarnen intelligentia quedam, sine qua ipsa fides non potest aquocumque haberi i. intelligentia verborum, quibus ipsa fides predicatur Est enim intelligentia tripartita: una verborum, quibus ipsa fides predicatur, sine qua ipsa fides numquam potest haberi. Est vero altera rei et speciei, circa quam fides numquam potest esse, que infuturo erit, ubi quod credimus videbimus. Alia illa est, de qua nunc agimus et pro qua scriptum est: crede et intelliges. Nam ad intelligentiam credendo pervenitur et non ad fidem intelligendo. Est quippe fides causa cuiusdam intellectus et non ille causa fidei. Hie enim intelligentia appellatur prompta et sufficiens reddende rationis creditorum scientia, quam per fidem quisque meretur. Fides tarnen ipsa quedam illuminatio mentis est ignorantiam infidelitatis expellens Non est ergo fides absque eius cognitione quod creditur. Unde id quod omnino ignoratur nulla ratione creditur nee eti?m ab invito aliquo modo fides habetur (Cod. Brug. 191, fol. 22).      Cod. lat. 14522 ,  8: Fides autem nee ceca est nee coaeta, ut vel non intelligentes credant vel nolentes. Neque istud dico, quin vere dictum sit: crede et intelliges. Est enim intelligentia tripartita. Una verborum, quibus ipsa fides predicatur et sine qua non habetur, alia rei et speciei, cum qua fides esse non potest, que infuturo erit, ubi quod credimus videbimus, alia est, de qua nunc agimus et pro qua scriptum est: crede et intelliges, que est prompta et sufficiens reddende rationis creditorum scientia, quam per fidem quisque meretur. Fides tarnen ipsa est quedam mentis illuminatio ignorantiam infidelitatis expellens.].             ,    Credo, ut intelligam.                -,         .



d)  .



      ,        ,         .           ; ,  ,  -          .

   ⠫ ࠖ   ,            .   ,     ,              [46 - Suscepti operis propositum, cuius intentio est docere ea, per que loca sacre scripture obscuriora intelligentie minus capaciura aliquatenus evidentiora fiant (Cod. 297Innsbruck, fol.46).].  ,   ,        ,   [47 - Quantum valui certificavi et adubitatione quantum potui absolvi (ibid. fol.91).].                   ,     .  , , ,       Deus vult omnes homines salvos fieri (1 2:4).[48 - L. 1, p. 9, c. 65: Quod ille expositiones, quas quidam faciunt de hac auctoritate: deus vult omnes salvos fieri non adimunt locum questioni de inexpletione voluntatis dei proposite; c. 66: Quod non convenienter hanc auctoritatem exponant: deus vult omnes homines salvos fieri qui eam ita exponunt: deus approbat, quod omnes salvi sint; c. 67c. 68  velle = consulere precipere; c. 69: Quod quorumdam catholicorum doctorum expositione ostendi potest hanc vocem vult inhac auctoritate: deus vult omnes salvos fieri proprie positam (ibid. fol. 1617).]             [49 - Quam inefficax illa sit quorumdam ratio* (ibid. fol. 18). Quam frivola sit nee auditu digna quorumdam ratio .. (ibid. fol. 29). De eulpabili responsione .. (ibid. fol.57).].

    ,    ,    ,         .[50 - Locutiones sacre scripture Uli rationi dialecticorum subiecte non sunt, qua reprehendunt locutionem, inqua vox omnis harum significationum cum verbo eiusdem numeri copulatur (Cod. 297Innsbruck, fol.20).]        .  (distinctio)     (solutio).[51 - Queritur ergo, an perfecti an imperfecti creati sunt (sc. angeli). Ad huius interrogationis responsionem faciendam distinguendura est, quibus modis perfectum et imperfectum dici soleat (ibid. fol.57).]      quaestio,       [52 - Huius autem questionis solutio non solum presentem questionem absolvit adubitatione, verum etiam omnes supra positas. Nam ab una sola radice totum quod superius quesitum est originem ducit, qua eradicata nihil dubitationis remanebit (ibid. fol.36).].  ,   ,     ,      .

  auctoritas          .    ,  lumen ecclesie de tenebris gentium ad fidem vocatum.[53 - Ibid. fol.132]      : viri inphilosophia perfectissimi atque infide catholica probatissimi. [54 - Ibid. fol.115.] ,      ,     [55 - . Grabmann, Geschichte der scholastischen Methode I59.].   summus inphilosophia philosophorum Plato insuo illo excellentissimo opere Timeo.[56 - Cod. Brug. 191, fol.20.]       [57 - Qui autem sie disserunt, sapientiam Piatonis sequuntur et huius mundi que animalis est et non pereipit ea, que Spiritus sunt dei* (Cod. 297Innsbruck, fol.70).].

        .  ꠫     .



e)      ꠫  (Cod. Brug. 191).



          ,    ,       .       summa,   ,  ,     .       .       ,      ?           .    ,   ,   ;    .     .          ,         ,      .  ,  ,    .  堖 ,      [58 - Nonnullorum scribendi consuetudo est, ut insingulis immorentur quorum summam se prosecutoros esse pollicebantur; quo fit, ut nee insingulis quantum oporteret diligentes sint nee insumma satis compendiosi. Alii vero inscribendo alium sequuntur morem, qui sie summe intendunt, quod singulorum mentionem non faciunt omnino. Qua de re evenit summe illorum parvam vel nullam fieri doctrinam, qne intaeta pretereuntur. Quid enim summa est? Nonnisi singulorum brevis comprehensio. Ubi ergo singula inexplicata relinquuntur, ibi eorum summa nullo modo docetur; singulis namque ignoratis summam sciri impossibile est, siquidem summa est singulorum compendiosa collectio, quia nee summam docet qui singula pretermittit nee ad summe pervenit doctrinam, qui singulorum negligit cognitionem. Neque enim brevitas est inhoc genere docendi, sed fallax brevitatis similitudo Animum ab amore diseipline prorsus alienat tantaque tenebrarum obscuritate involvit, quod postea vix ullo conamine ad haustum evidentioris doctrine emergere valet Duplici ergo detrimento incommoditas brevitatis mentem aggravat, quia et amorem cognitionis exeludif et viam exercitationis intercludit, odium quoque veritatis animo ingerit neenon inteporem atque torporem omnis ignavie, omnis desidie, omnis socordie convertit (Cod. Brug. 191, fol.l).].

    ,       ,  ,  ,      ,        .        ,    ,   ,      .               ,            ,   .     ,     ,     . Ƞ,       ,           .

          .  ,          .

          ,     ?        ,    ,             [59 - Est vero preter hoc novum docendi genus nuper exortum, immo puerile recitandi Studium populari favore quorumdam folia fructuum tegentia querentium immoderate elevatum. Iam enira more porcorum pruriginis totum invasit gregem Quanta enim corporalis alimonie differentia opus est intenera puerilis etatis infantia nutrienda ac maturitate iuveni vel roborem procuranda, tanta nimirum et multo maior non parva diligentia est observanda ineruditione prime institutionis novellarum mentium et inconsummatione ad ulteriorem locum discipline provectorum. Nam ut teneris animis maiore difficultate implicita committenda non sunt, quia eos pondere gravitatis obruerent potius quam instruendo intelligentiam prepararent et inanium foliorum fallaci decore perstringerent magis quam ad investigationem profundorum excitarent Nam circa ea que plana sunt et fere omnibus patent die ac nocte invigilamus totumque studendi spatium consumimus et propemodum consumimur licet nee consummemur nee consummemus. Quid enim est nisi consummationis consumptio noeturnis lucubrationibus ac diurnis sudoribus solam scriptorum recitationis facultatem adquirere et, ubi scripta sunt nominatim scire, assignare? Qua vero ratione eum scientia preditum dicemus qui inea tantum abundat facultate, quam nee usus communis nee eruditio Scolaris umquam inscientiarum numerum admisit, nee doctoris cathedra dignum iudieavit, sed recitatorem fore habendum statuit qui intali facultate ceteris prevaluit (fol. l).  : De his qui studiis legendi et recitandi auetoritates intendunt et non intelligunt.].

     ,    ,    ,    ,    ,    , , ,  . 堖    .         ,      .[60 - Quomodo enim plene doctoris exsequitur officium qui dubia non certificat neque que certa esse videntur quid inse dubitationis contineant inquisitione rationabili exquirit? Sunt nempe nonnulla dubitationis commoda, que scientie omnino expersnon est, quoniam quod nescit se nescire intelligit, qua nulla scientia utilior est et quod abesse cognoscit, ut inveniatur, nee pigram diligentiam adhibet (fol.l).]   recitatores ,  ,    , ;  ,   .    ,   . ,    , ,     [61 - Nam non student, sed studiosi haberi appetunt neque legunt, ut intelligant, quia malunt non intellexisse quam non legisse; non enim vitio dueunt legere et non intelligere Quia ergo nulla bene leguntur aut audiuntur que non intelliguntur nulla leeta vel audita, si non sint intellecta, sufficere possunf (fol.l).].      .        ,     .     ,  - ;     ,  .

Ƞ,    ,   ,  .   ,    .     ,   ,   [62 - Sed quomodo eos arguere aliquis audebit qui die ac nocte absque ulla intermissione lectionis instant atque utriusque testamenti paginam transcurrunt eorumque expositiones aprincipio usque ad finem crebro revolvunt, aminhnis inchoantes sine mora ad summos utpote nullum obstaculum invenientes conscendunt. Malunt quippe omnia scire quam aliquid et ubique esse quam alicubi, admonitionis principis ethicorum nescii, amicum ad studium perfectum adhortantis. Inquit enim: Memento, ut pauca legas eademque frequenter revolvas Nam qui ubique est, nusquam est. Unde non immerito peregrinantibus conferri possunt, qui multa habent hospitia et nullas domos, quos iugis vagatio et crebra locorum mutatio nee alios cognoscere nee ab aliis cognosci sinit (fol.l).].

      ,    ,   ,     .

     ,       . ,  ,      ,    [63 - Quomodo enim quidquam eos intellexisse eredendum est, qui librorum, quorum se non solum auditores, sed etiam diligentissimos expositores esse iactitant, ordinis, numeri nominumque sunt ignari. Unde et sepe de his seeundum eorum arbitrium graves generant questiones, quarum unam ad virum nostri temporis doctissimum delatam audivi; ad quam proponendam h? qui ceteris prestare videbantur convenerant, qui non solum solventis diseipuli essent, verum etiam iudices. Fuit autem hec questio: quis quem precesserit Esdras Moysen an Moyses Esdran (fol.1).].           .       () , ,  , ,    ,  ,    ,   ,  ,  [64 - Omne quippe inquisitionis studium aquestione ad argumentum, ab exponendo ad expositionem, ab oeculto ad manifestum, ab arduo ad planum, adubitabili ad indubitatum, ab intellectu ad sensum, amateria ad instrumentum, aprincipali ad seeundarium, i. e. atextu et serie ad docendum suseeptis ad glossas se convertunt (fol. 1).  : De his qui textum negligentes glossis intendunt.].

     ,     [65 - Ordinis namque doctrinalis magna confusio est et diseipline intolerabilis perturbatio seeundarium principali adaequare, nedum anteponere: quod ab his fieri qua ratione negabitur, qui textu et serie legendorum librorum postpositis, totam lectionis operam instudio glossularum expendunt (fol.l).]       .

  ,        conditio sine qua non intelligentia textus.  ,           . Intelligence textus      . ,   -       ,      ,     [66 - Non ergo glossularum scientia remota textus intelligentiam tollit nee posita eam statuit. Non itaque aliquem arguere possumus aut psalterium nescire aut apostolum non intelligere aut ad eorum doctrinam non sufficere, qui nee glossas legit nee ubi legi debeant docet; nee hec sufficit ratio ad asserendum aliquem aut psalterium scire aut apostolum intelligere vel ad eorum doctrinam sufficere, quia glossas legit, aut ubi legende sint, distinguit (fol.l).].         ,         .

         .     ,     ,   ,          ,  ,      [67 - Quis enim timore ignorantie hoc docendi formidaret officium, inquo id agere quod doctoris esse constat, reprehensione dignissimum censetur, i. e. ea que non multum dubitationis habent modica expositione transcurrere et que perspicua sunt auditoris ingenio relinquere ac circa maioris obscuritatis ambiguitatem involuta diligentius consistere? Quem morem docendi quasi detestabilem illi fugiunt qui ultra sensibus subieeta rationem extendendam esse nesciunt (fol. lu.2).].       ,       ,    ,     ,        [68 - Contendunt vero saepe et multum acute, an glossa apte punetetur, convenienter assignetur. Ad quod qui sufficit omnium fere iudicio inlectione perfectissimus habetur, licet insententiis ei nomen perfectionis non concedatur. Quam ceci iudices qui aliquem inlectione perfectionem habere posse existimant, qui insententiis est imperfeetus. Quid enim aliud inlectione queritur quam textus intelligentia, que sententia nominatur. Non enim ille bene legit, aquo quid scriptura sentit diligenter non exponitur. Indubitanter ergo tenendum est nullum utilem esse inlectione qui insententiarum non valet discussione Hoc autem ibi fieri fatendum est, ubi lectioni glossarum, immo recitationi tota incumbitur intentione (fol.2).]. Ƞ  lectio  intelligentia textus,   sententia. ,  ,    ,   .

   , sententia ,       . ,     ,  sententia  terra incognita.            ,     auctoritas,     ,    ,     .  ,     auctoritas,  -  auctoritas,   ,    auctoritas.[69 - Verum nulla invenitur auctoritas, que eas adeo authenticas fecerit, quod idcirco aliquid sit concedendum vel contradicendum, quia ipsum hoc affirmant et negant; nam non est glossa auctoritas nee auetoritati equipollens, licet ex auctoritate assumpta videatur (fol.2).]          :    ,       .    .   ,     .       , ,    ,   auctoritas.     ,    .     , , , ,  ,       [70 - Sunt vero quedam sacre scripture, quarum auetoritatis causa penes ipsum auetorem solum consistit, ut sunt prophetice et apostolice, que non idcirco sunt authentice, quia sunt aposteris comprobate. Non enim posterorum comprobatione eis est auctoritas collata, licet per eos sit dilatata, sed quia erant authentice sunt ab eis probate. Unde non est comprobatio causa auctoritatis eorum, sed auctoritas causa comprobationis (fol. 3).  : De auctoritate scripturarum.].    , .                 .   ,       ,    ,     ,        .

  ,       ,   ,     ,          [71 - Nam hee fundamenta sunt et montes i. prima rudimenta fidei nostre ininchoatione et ultima documenta inconfirmatione. Cum inscripturis fidei nostre testimonium queritur aut quare recipienda sit aut cur recepta observanda, hee inmedium (sunt ferende) primo, quibus evidentius exponitur et certius confirmatur, quales eas esse constat, que superiori non possint ratione confirmari, i. e. vetus et novum testamentum, que propriis firma sunt argumentis nulla probatione* (fol.3).].

   頖  ,            ,    ,      ,       .

      ,    .     ,      .    ,    [72 - Sunt et alie sacre scripture, que inmagno sunt auctoritatis honore ex comprobatione potius quam ex commendatione auctoris, cuius nulla certa cognitio habetur. Quare huiusmodi sacre pagine scripturas non dignitas auctoris authenticas fecit, sed comprobatio acceptoris, ut est ille ?ber, qui sub persona lob est compositus, et alii complures tractatus, quorum compositores omnino ignorantur* (fol.3).].

  ,    ,  ,      , ,   .        auctoritas.

            ,    ,     .    ,    ,           ..[73 - Sunt et alii quos sancta suscipit ecclesia tractatus, quorum auctores crimine heresis damnavit, ut Origenes et quorumdam aliorum, sed non idcirco hereticorum scripta auctoritatis obtinent dignitatem. Unde nee sub auetoris nomine ad alieuius rei confirmationem sunt inducenda aut ita indueta quasi authentica recipienda, sed quia ab ecclesia sunt comprobata, idcirco indubiorum certificatione et incertorum confirmatione auctoritatis vigent dignitate (fol.3).]

,       ,        auctoritas,   ,   ,  ,      .       , ,  .           ,      ,  ,      .

     , ,  ,    ,        , ,    ,   . , ,     ,    ,    .[74 - Alios adhuc non ignoramus sacre scripture tractatus, qui quamvis utriusque auctoritatis presidio, i. e. tarn comprobatoris quam auetoris, iniure authentico nonnihil possunt ineis tarnen auctoritas comprobans non parvo gradu excellit auetoritatera componentis. Huius generis sunt scripta sanetorum expositprum veteris testamenti et novi sc?icet hieronymi, augustini et aliorum. Nam^niulto plus possunt inambiguorum distinetione et concessorum assertione eo quod ab ecclesia comprobata sunt quam inde quod adoctoribus non minime auctoritatis sunt composita. Unde si que ineis inveniuntur, que ab usu sanete ecclesie discrepare videantur, aut ad ipsum reducenda sunt aut si hoc fieri non potest omnino sunt relinquenda ipsorum auetoribus permittentibus, verum etiam preeipientibus (fol.3).]     auctoritas        ,     .

        .  , ,     ,     auctoritas.

 ,     auctoritas,    auctoritates,    ,   . Ƞ      ,    ,        ,          ,    ,       ,  [75 - Sunt vero glosse quedam, que ceteris celebriores habentur, que non simpliciter sancte, sed sancte sanctarum dicuntur Hee autem ille sunt, que psalterium et epistolas exponunt Peccant ergo qui glossas quasi auctoritates essent ad aliquorum comprobationem vel infirmationem afferunt, cum nee auctoritates sint nee intali negotio auetoritatis locum obtinere possint. Et ideo verum esse quod diximus necesse est scilicet nullam earum glossarum auetoritatem esse, que inverbis ab ipsis auetoritatibus sunt diverse, ex quibus excerpte creduntur. Eas ergo ignorantia miserabili aut ex obstinatione dampnabili nonnullorum favour scolarium ita attollit, ut plus apud eos possint quam auctoritates, ex quarum veritate eis fides exhibetur. Quod quam stultum sit quamque ordini sani dogmatis noxium, quis non videat qui intelligit que precedere debeant et que sequi. Inquibus quanta perversio fiat ab his, qui quasi sacramento glossarum recitationi se obligaverunt, manifestum est. Id quod nee seeundum possit tenere locum inprimo constituunt et parvi vel nullius existimant momenti, cui tota nostre fidei ratio est innixa, i. e. veteris et novi testamenti scripturam eiusque preclarissimas expositiones asanctis patribus traditas (fol.3).].

 ,     ,      ,     ,     ,  ,    ,  .  ,  ,      ,   .  ,  ,    ,   .    [76 - De alio adhuc genere studiorum non inutile disserere mihi visum est nee Ulis forsitan videbitur quorum Studium potius scire quam sciri. Est ergo quorumdam Studium non solum indoctrina sacre scripture, verum etiam insecularium artium diseiplina, ut magis ornate loquantur quam vere et magis delectent quam prosint auresque pascant et non animum, ad cuius refectionem omnis locutio est formanda, quod cum efficere non valeat omnino cassa et omnis fruetus vacua esse est iudicanda (fol. 3).  : Sermonis ornatum vitandum.].      ,     .

, ,      ,      .      ,         [77 - Quod tunc fieri constat, quando inanimo auditoris nullum semen relinquit veritatis, ex quo auribus insonare destitit. Sensus namque aurium sepissime fallit animum incautum Nam non absque congrua significationum similitudine sirenes leguntur vocis sue delectatione incertum mortis periculum traxisse (fol.3).].

  ,             ,   .      ,         ,   ,        ,      ,    [78 - Nee illa philosopborum disputatio perniciosa estimanda est que rhetoricam artem fore perniciosam probat eiusque studio ideo supersedendum esse decrevit ab his sc. qui philosophice professionis esse volebant quod blandimento sue persuasionis falsum pro vero credi facit et verum ac si falsum esset detestabile habet Eius rei gratia Plato respondisse perhibetur eum (sc. Eschinem) aphilosophica diseiplina esse removendum, quia animum haberet proniorem ad verborum delectationem quam ad sententiarum veritatem Unde inipsius platonis optisculis rarissime coloris exornationes inveniuntur, ne animus lectoris eis illectus astudio doctrine, quam comparare intendebat, revocaretur, sed tantum amore virtutis oecuparetur. Solet tarnen tarn plato quam alii philosophice diseipline doctores verborum exornationibus interdum traetatus colorum luminibus depingere, quatenus mens eis recreata avidior foret ad veritatis inquisitionem. Non emm ut aures demuleeant, dietamina sua exornationum coloribus philosophi distinguunt, sed ut ad sententiarum intelligentiam animum alacriorem reddant. Quod tarnen ab eis rarissime vel numquam factum invenitur qui omnium iudicio inartium doctrina et veritate et subtilitate preclarissimi sunt habendi. Unde quidam ex eis, qui insententiarum subtilitate fere omnibus prefertur, non immerito nominum et verborum turbator est appellatus, qui traetatus suos amari voluit non pro inani verborum suavitate, sed pro fruetuosa sententiarum virtute (fol. 3and4).].       ,      .             ,    ,         .

        ,  ,      intelligentia sententiarum.  ,    ,     .

   ,     ,           . ,   ,        ,   ,  ,  ,     .     ,    ,      ,   ,     .         ,         .        ,    ,    ,      ,    .  ,       ,   ,      .

  ,            ,  ,    ,  ,       .[79 - Sacre vero scripture auctores ab huius stili lege multum recessisse nullus negabit, qui inscripturis quod utile est consequi studebit, i. e. sententiarum doctrinam et verborum prolationem. Nam aveteris testamenti exordio inchoantes ipsum totum usque ad finem perlegendo sermonem purum et acommunis consuetudinis locutione parum distantem inveniemus. Non enim veteris testamenti auctores per spiritum huius mundi locuti sunt, sed spiritu sancto docente, qui sicut eius arcanorum intelligent! am reveJavit ita et verba quibus eam indicarent dictavit Iudei ergo, qui quasi parvuli erant et sensu imperfecti, lacte, parvulorum alimonia, nutriebantur; christiani vero solidiores cibi refectione egentes, velut virilis etatis robur habentes, profunda rerum significatione pascuntur, inqua docenda et addiscenda, quia labor difficillimus est at maximus fructus saluberrime provisum est, ut littere labore, que omni ut dictum est difficultate caret, absque impedimento littere ex toto vacare queant. Huic vero regule docendi quantum huius temporis doctores sacre scripture adversentur, ipsa experientia indubitanter demonstrat. Nam fere omnium huius temporis doctorum singulare Studium est, ut inverbis quadam subtilitate sapientie sint sapientes et quadara concinnitatis ornatu delectabiles Ecce vas electionis testimonio proprii exempli indubitanter demonstrat, quantum doctrine fidei humane sapientie persuasibilia verba sunt contraria. Eius ergo testimonio probare possumus illos adoctrina fidei exorbitare eique contrarios fore, quia inipsa docenda ornatum secularis sapientie studiosius observare laborant quam veritatem, qua mentes illuminari necesse est, eo modo exponant, quo vere intelligi possit* (fol. 4u.4).]

       ,      .

,  ,       ,   ,   ,      . ,    ,     .   ,  ,      . Ƞ   - ,        ,     ,     [80 - Nam quantum simulata sub lucis claritate deprensa vilescunt, tanto ea que vera sunt inlucem producta pretiosiora habentur Hinc est illud consuetudinis plus quam necessarium esset communis, quod ea, que naturali carent pulchritudine, studio diligentiori ornantur, ut quod ex se non possunt sc. placere sub alieno ornantur decore. Veritas vero quemadmodum intrinseco non indiget ornamento, ut ex ipso pulchra et pulchrior appareat, ita ab eius doctrina omnis extrinseca ornatio est aliena. Est enim ex se expetibilis, ne quicquam extrinsecus assumere valeat, quo assumpto magis expetenda videatur. Verum si quid extrinsecum ineius aliquo nexu transgerit participatione necesse erit aut ipsum pulchrum fieri, si primo nullam habuerit pulchritudinem, aut primo habitam multum intendi (fol.4).].

           ,  .

       ,    ,   .

           .

    , ,     ,    ,  .[81 - Non tarnen ipse artes eins sunt ornamentum, sed instrumentum, quod tunc solnm aliquid inde decoris habet, cum ipsa divine scripture doctrina per illud aliquid operatur. Eam quippe solam artes liberales habent dominam, ei subiectionis debito famulantur, eins lege astringuntur. quam quando transgrediuntur aut perniciose aut cum nulla utilitate operantur (fol.4).]     , ,    ancilla theologiae,     ,       [82 - . Grabmann, Geschichte der scholastischen Methode I232f; J. A.Endres      : Petrus Damiani und die weltliche Wissenschaft*, M?nster 1910,20.].

               .            .             [83 - Hoc licet semper culpabile sit, videlicet, doctrinam fidei catholice inani pnerorum concinnitate prostitui, illud tarnen multo culpabilius est, quod nunc plerique crebrius colunt ac festivius exornant, qui greculum sermonem locutioni latine interserunt totum ex parte ornare cupientes et forsitan greci sermonis peritiam censeri habere efflagitantes, quod ineis incontrarium cessisse nullus ignorat qui intelligit hoc nee factum esse nee faciendum fore nisi necessitate cogente aut utilitate expetente Hie ergo modus docendi, qui inconfusa greci sermonis et latini mixtura consistit, aures pascit et sono delect?t, sed ad animum non penetrat, ut ipsum fide informet (fol. 5u.5).].

       ⠫   ,   .

 ,     ,    -.        ,       ,     .   ,       ,  .    ,      .

Ӡ  ,     , . .   .        .        ,    .          [84 - Huius vero fidei doctrina varie multipliciterque asanctis doctoribus traditur, que quanto compendiosiorem evidentiam habet, tanto ad eruditionem minus capacium idoneor est. Est namque humane nature languor varius et multiplex, quo ab intelligentia celeberrime sacre scripture revocatur atque penitus repellitur. Quidam enim sunt, qui lectionis laborem diu ferre non valent et ideo ut pauca legunt pauca sciunt; alii vero sunt, qui licet lectionis multitudine non vincantur, labilis tarnen memorie incommodo lectionis fructu privantur i. intelligentia. Sunt et nonnulli, qui neutro predictorum malorum ab intelligentia sacre scripture prepediuntur, sed sola ingenii tarditate ne ad eam penetrent retrahuntur. His vero omnibus inillis sacre scripture tractatibus precipue consultum invenio, qui sententie nomine inscribuntur, quoniam ineis est parcitas verborum apta et sententiarum compendiosa fecunditas non obscure, sed evidenter expressa (fol.5).].

   ,        .

Ѡ     ,      ,    ,       ,      .         .            . ,        [85 - Qua necessitate vero scribendi libros sententiarum inoleverit et qualiter indubiis sanctorum patrum scriptis intellectum nostrum formare debeamus quidam videtur innuere sie dicens: Iam postquam ex confragosis locis hueusque evasimus, considerare libet attentius, cur semper hac re insanctorum patrum tractatibus reperiuntur tarn dubie tarn scrupulose sententie et que sibi invicem nonnumquam contrarie videntur, ut non solum qui contendendi intentiones suas congregant materiam ineis inveniant errandi, sed et qui ex eis astruere velint fidem catholicam non facile se queant expedire. Oportet, inquit apostolus, hereses esse, ut qui probati sunt manifesti fiant. Quod inhoc evidentissime probatur. Iam enim obscurissimam de trinitate sententiam claram omnibus eifecerunt Arianorum contentiones et disputationes subtilissime (fol 5).  : Cur libri sententiarum fiant.].

,  ,  ,  .     ,    . ,         ,           [86 - Sancti patres quod non impugnabatur non defendebant, nisi quod aliquando intractatibus suis hoc inde proferebant, quod res postulabat, que habebatur inmanibus. Quod quia questionibus non respondebat que nondum erant parum modo sufficere videtur ad eas cum exurgunt compescendas (fol.6).].

 ,     ,      , ,     ,    ,   . , ,   ,     ,   ,      ,              .    ,          .  ,     ,   ,               .            ,     ,      .         .     .    ,      ,    .   Enarratio  98  :   ,         .         :     ,   ,    ,    .    .

 ,        ,      ,         ,     ,        ,       .

     ,         ,       .     ,      ,         , 젖 ,    .     ,  ,   ,   ,      .           :     ,  .      ,        ,   .[87 - Plurima de sacramentis inscriptis suis reliquerunt (sc. S.Patres), que suo loco bene dicta, ab eis qui contendere vel errare amant eruta de locis suis per se videntur aliud sonare, quam sonant unde assumpta sunt et quam senserit qui scripsit. Sed et multa de eadem re ab eis relicta sunt, que bene dicta obscurius utpote ab eis qui ut homines venturas omnes errorum calurnnias non poterant previdere, mala intellecta materiam errandi vel contendendi perditis videntur prestare. Quod beato Augustino inmultis accidisse non ignorat qui librorum eius lectionem famili?rem habet. Antequam enim pelagiana heresis exurgeret, inlibris quos iam ediderat non pauca posuerat, que exurgens illa heresis sie cepit ad patrocinium sui erroris, ut et paria secum sentire iaetaret virum per omnia catholicum. Unde illi necessitas importata est plures postea libros contra pestem illam edere et confiteri crebro bene dicta sua ad devitandum tarnen pravum legentium intellectum aliter quam dixerat dixisse se debuisse, quod scire potest qui libros retraetationum legerit aliosque quos ille conscripsit. Quin etiam super hac re de sacramentis predicto viro simile videtur accidisse. Sed qui errare vult vel errorem docere, nihil tarn bene dictum, quod non possit malo intellectu depravare. Nam ut alia omittam, quis credere possit virum eruditissimum edidisse inscriptis suis, quod ignarus quilibet si scripsisset prima facie respuendum non dubitaret. Quid enim magis ignarum quam uno inloco contraria sibi edere? Nam cum psalmum tractaret XCVIII, de carne inquit marie: carnem assumpsit et inipsa carne ambulavit et ipsam carnem nobis manducandam ad salutem dedit. Statimque post pauca: non hoc corpus quod videtis manducaturi estis nee bibituri illum sanguinem quem effusuri sunt qui me crueifigent. Quid magis contrarium? Sed prudens lector et qui benevolentia ea ecclesiastica legit, qua asecularibus secularia leguntur si librum ecclesiastici doctoris legit, si quid ineo quasi dubium et scrupulosum invenit, non statim illud exsecrando (?) invadit, sed inspicit et discutit et ad ultimum prius eligit confiteri se ignorare vel non intelligere quam illi erroris notam impingere. Sie autem illud Augustini intelligendum est, quod et ipsum est corpus et non ipsum. Ipsum quidem est materiali essentia, non ipsum visibili formaQue singule (sc. hereses) suo tempore impugnaverunt petram supra petram edificatam et que insoliditate sua permanente petra collise inillam ut lutea vasa sunt et fraeta (fol.6).]

,       ,    ,           .

   ,   ,   .    ,       ,     ,   .   ,       ,  ,      ,    .         ,       , ,   ,               .      ,    ,        ,                  .[88 - Quisquis ergo insanetorum patrum traetatibus se exercens inhis et insimilibus inoffenso vult pede incedere, primas sibi intellectus lineas de huiusmodi fidei ponat simplicitatem. Quam cum catbolicos patres modo obscurius modo apertius inomnibus constet predicare, cum infidei convenientiam eorum viderit concurrere sententias gaudeat de inventione veritatis Porro opinionum suarum rationes , si exitus earum prescriptas fidei lineas inveniuntur vel non implere vel excedere, plenas esse non dubitet erroris quas veritati constiterit non convenire. Cum enim per apostolos et apostolicos viros omnem veritatem iam olim nos docuerit spiritus veritatis,  ad examen fidei corrigende sunt rationes et seeundum apostolicum preeeptum destituenda est omnis altitudo extollens se adversus sententiam Dei et incaptivitatem redigendus omnis intellectus inobsequium Christi. Ubicumque ergo prudens lector aliquid invenerit de carne vel corpore Iesu, recurrat ad illam triplicem distinetionem carnis vel corporis, quam supra non presumptione mea adinveni, nee meo sensu formavi, sed protuli ex patrum sententiis, et videat et discernat seeundum quem modum ibi agatur Aliter enim cogitanda est caro illa vel corpus, quod pependit inligno et sacrificatur inaltari, aliter caro et corpus, quod qui mandueaverit habet vitam inse manentem, aliter caro vel corpus eius, quod est ecclesia (fol.6).]

         .        , -,    ,        , -,  , ,     ,  .        ꠫Sie et non      .         .       ,   ,   - .        auetoritas;           ,         .  ,  ,    .  ,   ,       , ,        ,     .




 .  





1.    Ƞ LIBRI QUATTUOR SENTENTIARUM


     [89 - Π   . Morgott Wetzeru. Weites Kirchenlexikon IX 19161923; R. Seeberg Herzogs Real-Enzyklop?die XI 630642; Protois, Pierre Lombard, Paris 1880; K?gel, Petrus Lombardus inseiner Stellung zur Philosophie des Mittelalters, Greifswald-1897; J. N.Espenberger, Die Philosophie des Petrus Lombardus, M?nster 1901; O. Baltzer, Die Sentenzen des Petrus Lombardus, ihre Quellen und ihre dogmengeschichtliche Bedeutung, Leipzig 1902; H. Denifle inArchiv f?r Literaturund Kirehengesehichte des Mittelalters I610ff; J. de Ghellinck, Le traite de Pierre Lombard sur les sept ordres eecl?siastiques. Ses sources, ses copistes. Extrait de la Revue dhistoire ecclesiastique X XI, Louvain 1910.] (     1140,   11591160,  1164)          ,  Magister sententiarum      ,   sententiae    .      , [90 - Scholastica vindicata, Genuae 1766, 162: Hie (sc. Petrus Lombardus) primus Theologiae Scholasticae conditor.], [91 - Des Sommes de th?ologie, Paris 1871, 94: Pierre Lombard adefinitivement assure le triomphe de la th?ologie scolastique.] [92 - A.l. c. 32:          ,   XIII ,      .].  . [93 - Leitfaden zum Studium der Dogmengeschichte4 (1906)499.],       ,   XIII         .

         ,   ,  ,     XII ,  ,            ,    ,     ,   .     ,      .      ,    Magister sententiarum    .

         ,          .  ,  堖  -  XII ,    ,      .    , 軠  ,   ,  ,  .      ,     ,      ,     .[94 -   - , Sentenzenwerk  ,               (H. Felder, Studien im Franziskanerorden, Freiburgi.Br. 1904, 513). Quattuor libri sententiarum, ,             ,     , ,         (J. Kuhn, Katholische Dogmatik I, T?bingen 1846, 258).         (.  ⠫  XI8 633).     641    .  () ,   ,  , ,          (?berweg Heinze, Grundri? der Geschichte der Philosophie II9 211).      ,     ,        -    (Harnack, Lehrbuch der Dogmengeschichte III 374).     Libri quattuor sententiarum  .   ,  :                ,      Sic et non4  (P. Wernle, Einf?hrung indas theologische Studium, T?bingen 1908, 228).]             Magister sententiarum.

   ,  ,        ࠖ  .    ,    ,       ,   .      .       .     (1222) glossa    ,   . [95 - Die abendl?ndischen Schriftausleger etc. 94f.]    ,    ,     ,     ꠄ쓻,            ,    .          ,       ,   ,    ,     .

Π,       ,    .     XII     XIII  [96 -           , , Codd. lat. 1570115728, 1637416378, 1746417466.        Codd. lat. 460464.   Libri quattuor sententiarum      (Codd. 118125) .  Cod. 233 .        (Bruges 1859, 214f)     ,   , Sententie magistri petri longi : On ne trouve le nom de Petrus Longus ni dans lhistoire litt?raire de la France, ni dans Oudin, ni dans Cave.  , ,        .    ,    .  * Petri Long      Petrus Longus,  Petrus Longobardus.].

       .

  ,        - ,  .       -,       ..  [97 - Le traite de Pierre Lombard etc. 17A.2.]  Cod. 960     ,  .       220: Anno Domini MCLVIII conscriptus est iste liber.

     .         . Cod. 445  堖      Libri sententiarum magistri Petri Lombardi XII .

       Magister sententiarum0 Clm 18109(),   XII .    ,   ,   .     14: Incipit liber primus sententiarum Petri Novariensis. u        .

 , , ,     ,    .  ,       .

    ,  responsio, similitudo, divisio haec notanda est ..    XII ࠖ    s?perbe manuscrit[98 - Catalogue des manuscrits de Bruges etc.173.]  Cod. 184  .    ,       .     XIII ࠖ Cod. 120Q. VI 53(. 3158)  [99 - . Fr.Leitschuh H. Fischer, Katalog der Handschriften der kgl. Bibliothek Bamberg I507.  Codd. 121, Q. VI 47(. XIII XIV) 122, Q. V 12(. XIII)      .].        .  3  ,  4  ,  88    ,  117        .     XIII    C 272Inf.    Cod. aX 1    ,      .  ,      Magister sententiarum,     XIII  Plut. XXV Cod. I-  .  Plut. XXX Cod. I  (. XIII),       :

Innumero cleri quisquis probus optat haberi, Est opus, ut scriptis iugiter meditetur inistis.

          ,       .     -  liber sententiarum  ᠫopus excellentissimum.[100 - M.G.SS.XXIII843.]          .     Clm 9652     86: Materia huius operis est summa totius theologice pagine pro capacitate ingenii breviter hie perstrieta. Intentio eius est fidem rationibus, auctoritatibus necnon argumentis roborare, hereses precidere, inomnibus sequaces instruere. Utilitas autem induobus consistit: veritatis assertione et falsitatis propulsione.

  : Rationes enim Magistri stellis comparantur, quoniam instar stellarum sunt altae, subtiles, clarae et indissolubiles. [101 - Sent. I, Prol.]             Magister sententiarum: Magister petrus lombardus.. doctrine catholice indagator pre similibus veluti sol divinus montes inflatos humanorum ingeniorum exurens (Cod. Scaff. X.N. 190  , fol.l).

    Praeconium libri sententiarum    [102 -  , . IX 37.].




2 ɻ  


   [103 - ϸ, ϸ, ϸ,  ]             , ,      , ,        .

 ,   res et signa     [104 - Sent. I, d. 1, c. 12; . S.August, De doctrina christiana 1. 1, c. 2; Grabmann, Geschichte der scholastischen Methode I134.].    res, quibus fruendum est (   summa res), res, quibus utendum est (    ).        ,   signa.   ,     ,    ,  , .       :   principium,     ,  finis,      [105 - InSent. I, d. 2: Divisio textus.].

     ,         [106 - Π   . St?ckl, Geschichte der Philosophie des Mittelalters II 393411; Protois, Pierre Lombard 5798; Scheeben, Dogmatik I426f.].      (d. 234)       (d. 2)      (d. 3).         ,  (d. 49)   (d. 1018),  ,      (d. 1921).      (. 2226, . 30),  (d. 2729, . 33)  (. 3132, . 34).     (d. 3548)    ,     : , ,   (d. 3541),  (. 4244) , ,   (d. 4548).        ,  .   (d. 111)   :    (d. 34),    (d. 57),    (. 8)    (. 911).      ,  (d. 1215)   (d. 1620),            .

        (d. 2123),    (d. 2429)   (d. 3033).         (d. 3444).       , reditus infinem.     蠖     ,     .    (d. 122)         (d. 15),    (d. 616) , ,    (d. 1722).

   ,    ,   (d. 2332)   (d. 33),    (d. 3435),    (d. 36)     (d. 3740).      (d. 142)  (d. 4350).

     ,       ,   ,   .         , ,    ..[107 - Sent. I, d. 87, c. 16; IT, d. 1, c. 11; II, d. 12, c. 1; II, d. 22, c. 1. ,    ,    Petrus Lombardus ⠫Divisio textus.],      Magister sententiarum, ,  .  ,    distinctio, sententiae   ,   .          .  ,    ,        ,      ,        , 蠖 ,  蠖  .  ,        ,    ,  ,    [108 - Ceteri scholae auctores, perturbatione rationis atque ordinis multum ora- nino peccaverunt, Magistrum videlicet secuti, incuius quattuor sententiarum libris multa quidem lectio sanctorum apparet, et pro tempore illo haud mediocris sane eruditio. Sed praeter distinctionum vocabula, inquas libri illi divisi sunt, nihil distinctum fere videas, recteque et ordine distributum. Testimoniorum congeriem dicas potius quam dispositionem et rationem disciplinae. De trinitate prima est illi disputatio. Ita prius relata quam absoluta persequitur. Nam de iustitia et misericordia Dei inquarto sententiarum quasi praeteriens disputavit. De virtutibus intertio. De vitiis quibusdam item inquarto. Innumera sunt eiusmodi confuse ab illo perturbateque tractata. Quamobrem scholasticis, qui huius vestigiis in- haeserunt, confusa etiam fere ac perturbata sunt omnia (Loci theologici 1. 13, c.3).]. [109 -   I427.]        .

         .       ,               , ,  ,           .  ,  ,         . .  [110 -     XI3636.]    .

           ,       .  ,     De fide orthodoxa      .  A. [111 -    Geschichte der byzant. Literatur2, M?nster 1897,70.]:    ( )     . . [112 - A. a.0.]  ,            ,  ,   ,     .  ,   De fide orthodoxa  -    .  ,  De fide orthodoxa       ;    ,  , , ,        .         ,        Petrus Lombardus.   .  ,      28  De fide orthodoxa (   ) 27 ,      .

 ,        De fide orthodoxa,    De Trinitate.   .  [113 - Les oeuvres de Jean de Damas en occident au XIle siecle, Revue des questions historiques LXXXVIII 153ff.]  ,           De fide orthodoxa.   , , ,    ,       Magister sententiarum.

.   ,               .  ,  ,      ,        ,     ,    -        : De sacramentis christianae fidei, Summa sententiarum,   -, Sententiae divinitatis,      , . ..               . ,      ,     , ,   Principium et causa omnium Deus,      ( unum principium   ࠖ    )   ,        .         ,  ,  ,   .          .  , Summa sententiarum,      , ,    ࠫMagister sententiarum,           ,    ,   ,        .

   De sacramentis christianae fidei         .    .     opera conditionis et restaurationis        ,                 ;        ,    Petrus Lombardus                  ,  ,      .

Ѡ       , ,  , ,    ,                  .

             .                .

     ,  .      .               ,      ,          .          ,   : Magister Martinus, Petrus Capua, Martinus de Fugeriis, Simon ofTournai, Prepositinus ...   Summa aurea            ,  .         ,    ,   Magister sententiarum.

  Summa theologica  ,      ,       sententiae.              -   ,        [114 - Π    .M.Grabmann, Studien ?ber Ulrich von Stra?burg III, inZeitschrift f?r kathol. Theologie 1905, 484492.].

            .          ,           .      [115 - . II Breviloquium super libros sententiarum di frate Gherardo da Prato dellordine deMinori pubblicato per la prima volta dal Padre Marcellino da Civezza, Prato 1882. Fr. Marcellino da Civezza       ,   (Q. II 26, n. 11Biblioteca Roncioniana, s. XIV)   : Cod. Vat. lat. 3159(p. XV) (p. 62ff).   ,            : Cod. Vat. lat. 5062,   24v   : Explicit opusculum theologie bonum et breve;  Cod.       : I. De deo uno et trino (10); II. De rerum produetione (32); III. De incarnatione (5); IV. De gratia et virtutibus (9); V. De donis et virtutibus (9); VI. De sacramentis et novissimis (18).]     Breviloquium Fratris Gerardi de Prato super libros Sententiarum magistri Petri Lombardi,      .     蠫Compendium theologicae veritatis   , ,    .            ,  ,    , 

( )   ( )      .         ( )   ( ) ,  ( )   ()   quartus on sententiarum.




3       - Ƞ 


       Magister sententiarum , ,  ,            ,   ,      ⠫  , ,   ,   .                    ,        .

         -,  .     ,         . , ,     ,           [116 - .      J. Kuhn, Katholische Dogmatik I, T?bingen 1846, 258ff.].

  ,     , ,   ,        .

 ,        ,  ,   ,  ,      ,                  .

,    -     ,             [117 -   ,  ,  ࠖ ,    . Ѡ    , 蠖  ,    44 (Espenberger, Die Philosophie des Petrus Lombardus29).].

  ,    :  ,   ,  - ,        , 頖        ,   .  ,            .  ,  Petrus Lombardus        .

       ꠫,      .         : Amor catholicae veritatis et odium haereticae pravitatis Magistrum movent ad aggrediendum hoc opus. [118 - S. Bonav. Opera I16.]  ࠖ       (Lk 21, 2)     ,         [119 - Cupientes aliquid de penuria ac tenuitate nostra cum paupercula ingazophylacium Domini mittere, ardua scandere, opus ultra vires nostras agere praesumpsimus.].

    ,        :

L altro, ch appresso adorna il nostro coro, Quel Pietro fu, ehe con la poverella Offerse aSanta Chiesa il suo tesoro.[120 - Parad. 10, 106108.]

         ,    .    ,    ,     .  ,     ,     ,    ,    .   ,     ,    .

ʠ     ,         [121 - Delectat nos veritas pollicentis, sed terret immensitas laboris: desiderium hortatur proficiendi, sed dehortatur infirmitas deficiendi, quam vincit zelus domus Dei. Quo inardescentes, fidem nostram ad versus errores carnalium atque animalium hominum Davidicae turris clypeis munire vel potius munitam ostendere ac theologicarum inquisitionum abdita aperire nee non et sacramentorum ecclesiasticorum pro modico intelligentiae nostrae notitiam tradere studuimus, non valentes studiosorum fratrum votis iure resistere, eorum inChristo laudabilibus studiis lingua ac stilo nos servire flagitantium, quas bigas innobis agitat Christi caritas.].        ,       .

        ,         ,   ,     ,  .         .       , ,  ,      .     ,       .    ,     ,  ,         , ,     .

 ,          .   ,     ,   ,   [122 - Horum igitur et Deo odibilem ecclesiam evertere atque ora oppilare, ne virus nequitiae inalios effundere queant, et lucernam veritatis incandelabro exaltare volentes, inlaoore multo ac sudore hoc volumen, Deo praestante, compegimus ex testimoniis veritatis inaeternum fundatis, inquattuor libros distinctura. Inquo maiorum exempla doctrinamque reperies. Sicubi vero parum vox nostra insonuit, non apaternis discessit limitibus. Non igitur debet hie labor cuiquam pigro vel multum docto videri superfluus, cum multis impigris multisque indoctis, inter quos etiam mihi, sit necessarius, brevi volumine complicans Patrum sententias, appositis eorum testimoniis, ut non sit necesse quaerenti librorum numerositatem evolvere, cui brevitas collecta quod quaeritur affert sine labore.].  ,    ,     -    , ,  ,[123 - Commentarius inPrologum Magistri, Divisio textus ultimae partis.]     opus authenticum et eompendiosum.            ,  ,   ,     .

,    ,     .

  ,     ,    ,     ⠖ ,     -;           .     ,         ,    ,   ,   ,            , , ,       [124 - Pro sensus nostri imbecillitate (Sent. I, d. 45, c. 1); Ad hoc iuxta modulum nostrae intelligentiae ita dieimus (Sent. I, d. 35, c. 3); Non est nobis perspicuum aperire, quomodo hoc sit verum (Sent. I, d. 7, c. 4): Inquorum explanatione mallem silens alios audire quam loquendo malevolis detrahendi occasionem praestare (Sent. I, d. 19, c. 14); Satis diligenter iuxta diversorum sententias, suprapositam absque assertione et praeiudicio tractavi quaestionem. Verumtamen volo inre tanta tamque ad dignoscendum difficili putare lectorem istam sibi nostram debere sufficere disputationem, sed legat et alia forte melius considerata atque tractata, et ea quae hie movere possunt, vigilantiori atque intelligentiori, si potest, mente discutiat (Sent. III, d. 6, c. 13; . Sent. I, d 32, c. 9; Sent. II, d. 27, c.11).].

   ,           .[125 -     . Prologus and Sent. I, d. 32, c. 9: Haereticorum improbitas instinetu diabolicae fraudulentiae excitata.]

    ,       ࠖ ࠖ  -.      ,   -. -            . ,        .  .      .         ,   : Hoc itaque vera ac pia fide tenendum est, quod trinitas sit unus, solus et verus Deus.[126 - Sent. I, d. 2, c.1.]     ,  auctoritas   .  ,         ,    , ,  auctoritas sanctarum Scripturarum,      ,    ,  rationes catholicae similitudines congruae     [127 - Sent. I, d. 2, c. 3. . s.August., De trinitate 1. 1, c. 2, n.4.].       auctoritas;         [128 - Ne autem inre tanta aliquid de nostro influere videamur, sacris auetoritatibus quod dictum est corroboremus (Sent. I, d. 9, c. 4); Nos autem omnis mendacii et contradictionis notam asacris paginis secludere cupientes, orthodoxis patribus atque catholicis doctoribus nulla pravae intelligentiae suspicione notatis consentimus (Sent. III, d. 5, c.3).].

      ,   ,[129 - Sent. I, d. 1, c. 1; Sent. I, d. 2, c.1.]     .      .           . ,  ,     ,     .      ,    , [130 - Illae enim et huiusmodi argutiae increaturis locum tenent, sed fidei sacramentum aphilosophicis argumentis est liberum. Unde Ambrosius inlib. 1de Fide c. 5infine: aufer argumenta, ubi fides quaeritur. Inipsis gymnasiis suis iam dialectica iaceat; piscatoribus creditur, non dialecticis (Sent. III, d. 22, c.1).].    ,       per umbram et de longinquo;      ,      [131 - Non enim per creaturarum contemplationem sufficiens notitia Trinitatis potest haberi vel potuit sine doctrinae vel interioris inspirationis revelatione. Unde illi antiqui philosophi quasi per umbram et de longinquo viderunt veritatem, deficientes incontuitu Trinitatis, ut magi Pharaonis intertio signo* (Sent. I, d. 3, c. 6). Ad quod dicimus eos (sc. antiquos philosophos) hanc distinctionem summae Trinitatis, quam Fides catholica profitetur, nullatenus habuisse vel habere potuisse absque doctrinae vel internae inspirationis revelatione (Inep. ad Rom 1, 2023[M., P. L.CXCI 1328]).].

             ,      .

    argumentum vel convictio rerum non apparentium [132 - Ait enim Apostolus Hebr 11, 1: Fides est substantia rerum sperandarum, argumentum vel convictio non apparentium; quia per fidem subsistunt innobis etiam modo speranda, et subsistunt infuturo per experientiam: et ipsa est probatio et convictio non apparentium: quia si quis de eis dubitet, per fidem probantur; ut adhuc probatur futura resurrectio, quia ita crediderunt patriarchae et sancti alii; vel probatio est et certitudo, quod sint aliqua non apparentia (Sent. III, d. 23, c.8).]  existimatio,     -,   convictio  argumentum.      certitudo,   -,  Petrus Lombardus   ,  .

 Magister sententiarum     , ,        ,          .     .       ,   ,    .    ,     堖     ,     -  . ,  ,  ,  .      ,    ,     .

           ,   ,   - [133 - Ex his apparet, aliqua credi quae non intelliguntur vel sciuntur, nisi prius credantur; quaedam vero intelligi aliquando etiam, antequam credantur. Nee tarnen sie intelliguntur modo, ut infuturo sciantur: et nunc etiam per fidem, qua mundantur corda, amplius intelliguntur: quia nisi per fidem diligatur Deus, non mundatur cor ad eum sciendum. Ecce hie aperte habes, quia non potest sciri Deus, nisi prius diligendo credatur. Supra autem dictum est, quod nemo potest credere inDeum, nisi aliquid intelligat. Unde colligitur non posse sciri et intelligi credenda quaedam, nisi prius credantur; et quaedam non credi, nisi prius intelligantur; et ipsa per fidem amplius intelligi. Nee ea quae prius creduntur quam intelligantur, penitus ignorantur, cum fides sit ex auditu. Ignorantur tarnen ex parte, quia non sciuntur. Creditur ergo quod ignoratur, sed non penitus (Sent. III, d. 24, c.3).].              -   ,    [134 - Addite scientiae charitatem, et utilis erit scientia. Per se enim inutilis est scientia, cum charitate utilis est (Inep. 1ad Cor c. 8[M., P. L.CXCI 1601]).].   Magister sententiarum    , ,  ,  ,    [135 - Grabmann, Geschichte der scholastischen Methode I129ff.]  ,  Credo, ut intelligam .

 -                -,  .  ,     : Nisi credideritis, non intelligetis (Is 7, 19),    -     .

         ,    ,     ,   .   Magister sententiarum    ,        -.      ,     .       ,    .

   Sentenzenbuch   ,      .          , , ,   De sacramentis fidei christianae      .   Solet quaeri, Sed contra hoc opponitur,     ,    determinatio    ,     .

       . -,  sic-et-non,           ,  ,  ,       ,             ,     . -,          ,   .

        . -,      ,      [136 - , Sent. I, d. 14, c. 1: Quod gemina est processio Spiritus saneti* ( ). Ibid. c. 5: An Viri saneti et Ecclesiae praelati dent vel dare possint Spiritum sanetum. ,      ,  : Hie considerandum est, Praeterea diligenter adnotandum estu, Nunc traetandum est, Hicoritur quaestio.   Quaeri solet        .].   ,    ,  ,     [137 - , Sent. I, d. 17, c. 2: Hoc autem ut intelligibilius doceri ac plenius perspici valeat, praemittendum est quiddam ad hoc valde necessarium.].     ,   ,    .   , ,  ,      ,    .

     ,  Praedictis autem videtur contrarium esse quod dicit Augustinus His autem videntur adversari quae dicit . ..         .    ,       , concordantia discordantium.    ,    repugnantia .            [138 - Sent. I, d. 9, c. 4: Sed ne tanti auetores sibi contradicere inre tanta videantur, verba Gregorii benigne interpretemur. Sent. I, d. 16, c. 2: Audisti, lector, quid super hoc dicat Hilarius, cuius verba, ubicumque oecurrerint, diligenter nota pieque intellige.].             ,      Sie et non?.       ,           ,          [139 - Facilis autem plerumque controversiarum solutio reperietur, si eadem verba indiversis significationibus adiversis auctoribus posita defendere poterimus tt (Prologus Petri Abaelardi inSie et non [M., P. L.CLXXVIII 1344DJ. .  . 202).].   [140 - S. 211f.]   ,   sic-et-non           .

   ,     .         ,    ,              ,  ,  .[141 - , Sent. I, d. 13, c. 6: Sed ut istam quae videtur repugnantiam de medio abigamus, diciraus, quod Hieronymus aliter accipit nomen ingeniti et aliter Augustinus.]    determinatio auctoritatum                 [142 - Sent. III, d. 15, c. 7: Ecce aperte noscis eundem sibi inhis verbis contradicere, nisi varias dictorum discerneret causas, ex quibus intelligentia verborum assumenda est. Si enim discernatur intelligentiae causa praedictorum verborum, nihil occurrit contradictionis.].      ,         .    ,         ,  ,      ,     ,   XII ,          .

   ,  ,   ,  ,   ,                [143 - Sent. II, d. 4, c. 2: Sed haec magis opinando et quaerendo dicit Augustinus quam asserendo.].      ,     ,  ,        ,      .

 , Magister sententiarum     sic-et-non  ,             .

  Magister sententiarum    ,          sic-et-non,        .      alii, quidam,      .      ,   garruli ratiocinatores[144 - . I, d. 4, c.2.], quidan? sophistae[145 - Sent. I, d. 46, c.13.] . ..     , ,   ,   ,    .             .

,        . ,        ,     [146 - . H.Dehove, Qui praecipue fuerint labente XII saeculo ante introductam Arabum philosophiam temperati realismi antecessores, Insulis 1908, 119ff; Espenberger, Die Philosophie des Petrus Lombardus 22ff.].         .  ,   ,         ,  . .,   ,          .       ,     .          .    quaestio satis necessaria: utrum concedendum sit, quod Deus se genuerit.          , : auctoritatibus, rationibus, similitudinibus.

     . -,   Deus genuit Deum      ,     , :      (syllogismus cornutus).       ,     ,       ,   .     ,     [147 - C.1.].  ,     ,   ,   , syllogismus cornutus.    [148 - C. 2: Sed adhuc opponunt garruli ratiocinatores dicentes: Si Deus Pater genuit Deum, aut genuit Deum qui est Deus Pater, aut Deum qui non est Deus Pater. Si genuit Deum qui non est Deus Pater, ergo Deus est qui non est Deus Pater: non ergo tantum unus Deus est. Si vero genuit Deum qui est Deus Pater, ergo genuit seipsum. Ad quod respondemus determinantes illam propositionem, qua sie proponunt hoc enim sane et prave intelligi potest: et ideo respondendum est ita. Deus Pater genuit Deum qui est ipse Pater: hoc dieimus esse falsum et concedimus alteram, scilicet genuit Deum, qui non est PaterSi vero additur hoc distinguimus: qui dupliciter potest intelligi hie sensus verus est hie sensus falsus est.].          ,        ,     .

        [149 - E.g.Sent. I, d. 39, c. 13; I, d. 40, c. 3; I, d. 44; III, d. 10, c.1.].

             [150 - Sent. I, d. 27, c. 8; II, d. 24, c. 6: Ideoque inhis contrariis, quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dieunt nulli rei duo simul esse contraria. Sent. III, d. 11, c. 2: Ex tropicis locutionibus non est reeta argumentationis processio.].                 [151 - . sent. I, d. 12, c. 2: His et huiusmodi quaestionibus magis labouriosis et fruetuosis . .; Sent. I, d. 46. c. 13: Quidam enim sophistice incedentes et ideo Deo odibiles probare conantur ..Ibid. c. 14: Quibus facile est nobis respondere, sed indignum responsione videtur quod dieunt.].

           ,  Quattuor libri sententiarum         -  .         .

        ⠫  蠫  , , ,   --        .         -    ,      [152 - .        . * Dictionnaire de theologie catholique I5155.] sic-et-non      ⠫,      ,  ,  ,       .  ,    ⠫   ,  ⠫. , ,        .                 ,   ,   -.

                 .          ,   JB.  -,          [153 - .  p. 124f.],    .

 ,              ,    -      (      ).

,       ,   .           -  . [154 -   ,30.] ,          ,   XIII ,      .

    ,       ,    . ,     :  ,   ,       ,         ,         .    ,  ,   ,  ,       .  Magister sententiarum      ,  ,       .

   sic-et-non         Credo, ut intelligam.         , ,   .

 [155 - .]  ,        ,   , , ,   .    , ,     .

       ,   Credo, ut intelligam        .   ,             Sententiae divinitatis    ,  .         XII ,     .          .




4  


          sententiae   .    Libri quattuor sententiarum       [156 - Die Sentenzen des Petrus Lombardus, ihre Quellen und dogmengeschichtliche Bedeutung, Leipzig 1902. J. Annat, Pierre Lombard et ses sources patristiques, inBulletin de litt. eccl. 1906, 8495.].  ,     , .  [157 - Le traite de Pierre Lombard sur les sept Ordres, Louvain 1910; Ders., Les oeuvres de Jean de Damas en occident etc., Revue des questions historiques LXXXVIII 149160.]     .

      Magister sententiarum ,     .    Petrus Lombardus  ,     1000 (  280De trinitate, 93Enchiridion . .).   85, 頖  , 젖 50,  頖 55,  9,  30, ࠖ 30, 頖   .    -  ( , , ).        ( 17)   (27)[158 - Baltzer op. cit.25.]..        .

De fide orthodoxa 3, 28,  ,    .  ,            De fide orthodoxa. , Cod. 35         ,      [159 - J. de Ghellinck, Les ceuvres de Jean de Damas etc.155.].

        ,      . Π,         ,    ,   ࠫquidam, aliqui . .. , ,    ,     : Magister Petrus Lombardus illum librum (Ab?lards Theologia) frequenter prae manibus habebat [160 - M., P. L.CXCIX 1052. .  E. Kaiser, Pierre Abelard critique, Fribourg 1901,311.]..  [161 - Le traite de Pierre Lombardetc.]         - De saeramentis christianae fidei,   De ordine.    ࠫ     [162 - Ibid.46.].      ,   -[163 - Baltzer, Die Sentenzen des Petrus Lombardus etc.8.].         ,  [164 -  Revue des sciences ecclesiastiques, decembre 1890, 514.         Les origines de la scolastique et Hugues de St Victor I, Paris 1895,31.]  ,  ,   ,      .             ..[165 - Sententiae divinitatis, M?nster 1909,22.]        ,  Sententiae divinitatis.     sententiae,      ,     .

,    Decretum Gratiani   ,     236[166 - Baltzera.a. 0.11.].

        ,      .           , . .   ,  .  , Glossa ordinaria

  蠫Decretum Gratiani     .    ,   ,            .    ,      ,       ,  SentenzenwTerk     .

         .

              .[167 - Cf. Denifle, Die abendl?ndischen Schriftausleger et. 56ff 365A.2.]     [168 - Lehrbuch der Dogmengeschichte 111374.],       Glossa Strabonis      , . -,    ,       . -, ,          , ,       ,    ,     . -,           ,        . Decretum Gratiani    ,       ,   .




5 Ƞ LIBRI QUATTUOR SENTENTIARUM.   


 XII        ,  .

       Magister sententiarum.

        ,   Abbreviatio magistri Bandini de libro sacramentorum magistri petri parisiensis episcopi fideliter acta  Clm 9652(. XII XIII).[169 - Denifle inArchiv f?r Literaturund Kirchengeschichte des Mittelalters I438. .  Rettberg, Comparatio inter M. Bandini libellum et Petri Lombardi 1. 4Sententiarum, Goettingae 1834.]

     ,   Abbreviatio inSententias Magistri Petri Lombardi (Cod.

Trec. 1371, fol. 88)  ,       -,     ..[170 - A. a. 0.589.] ,      Petrus Lombardus,     ,  unum principium,     ,         ,    .

Π,       ,   ,       . , Liber de rerum creatione et formatione corporalium et spiritualium,  Clm 2596, fol. V,   ,      .

Cod. lat. 627, fol. 5781          Summa sententiarum divinitatis.   : Quod unum sit omnium rerum principium hie ostenditur.

    [171 - Cod. lat. bibl. nat. 627, fol. 57: Quod unum sit omnium rerum prineipium hie ostenditur c. 1. Moyses Spiritus saneti revelatione unum tantum omnium rerum intellexit esse principium scilicet Deum, sicut ipse inprimordio scripture sue testatur dicens: Inprincipio creavit deus celum et terram. Inquo eliduntur false opiniones quorum- dam phylosophorum, qui dicebant plura fuisse rerum principiaetc. Petrus Lombardus, Sent. II, d. 1, c. 1: Creationem rerum insinuans Scriptura, Deum esse creatorem, initiumque temporis, atque omnium visibilium vel invisibilium creaturarum, inprimordiosui ostendit, dicens: Inprincipio creavit Deus coelum et terram. His etenim verbis Moyses spiritu Dei afflatus, inuno principio aDeo Creatore mundum factum refert, elidens errorem quorumdam plura sine principio fuisse principia opinantiumetc.].

Cod. lat. 15747(p. XIII)          24() 254.   : Quod unum tantum sit principium omnium  : Nos catholice ecclesie filii credimus ..[172 -    Sent. II     : Nos catholice ecclesie filii credimus unum omnium creatorem et principium expuentes Piatonis errorem, qui finxit tria esse principia, deum et exempla et materiam.]      7187      [173 -       Inventaire des manuscrits de la Sorbonne (Paris 1870,23).].    .  7689 Liber 2  ,      ,   Petrus Lombardus[174 - Mulier evangelica, que lucernam accendit et drachmam quam perdidit, reperit, est dei sapientia, que lucernam accendit, quando deitatem carni copulavit. Inhomine Christo testa carnis est accensa lumine divinitatis. lila drachmam decimam quam perdiderat reperit et Christus hominem, qui propius novem ordines angelorum et ita decimus est formatus, reparavit (fol.76).]. Ѡ ,    (fol. 80)    ,   ,     .

  ,    ,    ,  ,    1150.            XII       ,         ,         ,  ࠫHis etenim cipio creavit deus celum et terram.

Inverbis Moyses spiritu Dei afflatus, inquo eliduntur false opiniones quorumuno principio aDeo Creatore mundum dam phylosophorum, qui dicebant plura factum refert, elidens errorem quorumfuisse rerum principia etc. dam plura sine principio fuisse principia opinantium etc.  , Flores sententiarum magistri Gandulfi Cod. B.IV 29(fol. 126142)   1.    A57A115    1904.  , 1909   Cod. anon. 242  , , ,     [175 - . M.Grabmann, Eine neuentdeckte Gandulphushandschrift (Cod. anon. 242Heiligenkreuz), Historisches Jahrbuch der G?rresgesellschaft 1910, 7587. J.v.Walterin Breslau    .].

      ,      ,           ,           [176 - . Denifle op. cit. 623; Grabmann op. cit. 79; Baltzer, Die Sentenzen des Petrus Lombardus etc. 10. J. N.Espenberger, Die Philosophie des Petrus Lombardus 6,   .].           ,    Magister sententiarum      , , ,     [177 -  : Cod. Amplon. 108(4, p. XIII) , Cod. Trec. 1206(s. XIII); Cod. a.VII 9.   ( s. XIV); Codd. 106108,  ; Codd. 1748,  ; Codd. 276279,   ..J. de Ghellinck, La diffusion des oeuvres de Gandulphe de Bologne au moyen ?ge, Revue Benedictine, juillet 1910, 352362.].

.             ,    , , ,    ,   .     ,    , ,   (,  De ordinibus), , ,      Magister sententiarum.[178 - J. de Ghellinck, Les Sententiae de Gandulphe de Bologne ne sont elles quun resume de celles de Pierre Lombard? inthe Revue neVscolastique, nov. 1909.] ,  ,  ,     ,      .

           . ,      .    ,  ,     ,  ,  .  ,      ,          .  ,           ,    ,      ,  .    ,  ,   ,    [179 - Ders, Les citations de Jean Damascene chez Gandulphe de Bologne et Pierre Lombard, Bulletin de litterature ecclesiastique 1910, 278285.].

     ,       ,     .

       .     ,  ⠫    ,  ,  ⠫ .  ,         .    ,  ,  , ,    ,  Magister sententiarum,    . ,     ,   ,    .    An sit aliquid  [180 - An potentia peccandisit aliquid? (Cod. 242Heiligenkreuz, fol. 12.) An tenebre sint aliquid? (fol. 21v.) An non occidere sit aliquid? (fol. 25v.) An non diligere deum sit aliquid? (fol. 25v.) An Christum assumere carnem aliquid sit? (fol. 31r.) An Deus pater secundum quod Christum fecit esse hominem fecerit aliquid? (fol. 32r.)    : An plus sit pulchritudo quam pulcher et castitas quam castus? (fol.3.)].




6,  Ƞ  ʠ  


                   ꠫.    , ,     ,       ,  ꠫ .    蠫  IX  -    .       ,          .       ꠫. . ,   ,  246,   160     ,   152   [181 - . Protois, Pierre Lombard 161; Morgott Wetzer u. Weites Kirchenlexikon IX2 1921. Protois  0. 161180     .].        , ,     ,  [182 -   , , Codd. lat. 10771112    ꠫,    . -    Plut. XXXIII XXXV    ,       (  ,    ,   ,   ,   ,   ,   ,  ,    .)],        .

Magister sententiarum        ,     , ,      (     Quaestiones quodlibetales),   .

   ,           ,    .      ,              .

Protois [183 - A. a. 0. 161. 2Denifle, Chartularium Univ. Paris. I, n. 108, p.158.] ࠫSumma aurea   ( 1231)     .  . ,     , Summa aurea     ,   ,        .  ,     .        XII .    ( 1176)  .

         F 208: materia super librum Sententiarum, quam fecit magister Petrus manducator. 2     ( 1205) ࠫ ,    ,   XII .   ,    ,     Magister sententiarum,       .      sententiae XIII , ,   -[184 - -, .. (:   ; . 1200 19 1263)   -,     .]. Cod. lat. VII C. 14        .      ,      .  堖    : Premisit moyses exploratores interram promissionis, terram lacte et melle fluentem.

  Clm 9652(. XII XIII) ,   87,     : Sicut desidiosi et pigri nimium lectoris est obscura et magnis sententiis gravida nolle exponere. [185 -   : Sicut desidiosi et pigri nimium lectoris est obscura et magnis sententiis gravida nolle exponere, ita quoque non studiosi, sed superstitiosi est ea, que plane dieta sunt, longis nimium et peregrinis expositionibus onerare. Quapropter ad eum librum accedentibus qui ceterorum expositor est, pauca prelibare sufficiat videlicet que sit materia, que intentio, quis modus traetandi.         XIII .]         : 126Q. VI 43127Q.        Codd. 769(p. XII) 778(p. XIII)   -.   a. V 35    ,   XII ,    : Incipiunt sententie vdonis.  , ,  XII ,       XII , Cod. Palat. lat. 328, fol. 169.  ,      ,   XII .

       ,    .

 XII      ,    ..   ,  .

 ,      expositio textus  .          ꠫ XIII .       : ,   .

Cod. Vat. lat. 691       , , dubia, quaestiones ..

 ꠫    -[186 - : Cod. Vat. lat. 1098; Cod. F 109  ; Codd. 130131 ; Cod. B.II 20 ; Cod. 573   Cod. 11422/23  .] ( 1263),   Iuxta sanetorum traditionem quedam, que una sunt, tria esse dieuntur,       ,        .

  ,    . , expositio textus,     .   -,         ,  Cod. Vat. lat. 1098, fol. 208,   Lectura Parisiensis super librum sententiarum.    ,        [187 - . Ch.Thurot, De lorganisation de lenseignement dans luniversite de Paris au raoyen ?ge, Paris et Besancon 1850, 133158; Denifle, Chartularium etc. I, n. 200, p.226.].           .         [188 - . Denifle, Quel livre servait de base alenseignement des maitres en theologie dans luniversite de Paris?  Revue Thomiste II (1894) 149162.]. Ѡ             baccalaureus biblicus    baccalaureus sententiarius,    .  , ,  baccalaureus formatus     ,       licentia,      .  ,    ,     , ,  ,      [189 - La Bible etait, au moyen ?ge, ? 1'Universite de Paris le commencement et la fin des etudes theologiques (Denifle op. cit.).].        ,      ,              .    , , ,      .[190 - B. Reichert, Monumenta Ord. FF.Praed. historica III 129197.]

   ,     Opus minus                 [191 - . Fr Hilarin Felder, Geschichte der wissenschaftlichen Studien im Franziskanerorden 532ff; Fr Theoph. Wit ze l, De Fr. Rogero Bacone eiusque sententia de rebus biblicis, inArchivum Franciscanum III (1910) 18; Denifle, Chartularium etc. I, n. 419, p.473.].

    XIII          .                 divisio expositio textus. Tractatio quaestionum,   ,         Petrus Lombardus,  , ,    .      quaestiones, articuli, quaestiunculae . .,       .          .        : Lectura, Quaestiones, Commentarius, Scriptum, Summa, Notabilia, Expositio etc. super libros quattuor sententiarum,        .        proemium  .          ,          . ,  ,  . 30, 1819:     ,   :   ,   ,       ,    Libri quattuor sententiarum  .[192 -    -  :  : Oaltitudo divitiarum sapientie et scientie dei ( 11, 83; Cod. Bibl. nat. Paris, lat. 15754); : Profunda fluviomm scrutatus est et abscondita produxit inlucem (lob 28,11);  : Ego sapientia effudi fiumina; ego quasi trames aquae immensae de iluvio; ego quasi fluvius Diorix, et sicut aquaeductus exivi de paradiso. Dixi: Rigabo hortum plantationum et inebriabo partus mei fructum (Eccli 24, 40): R ic h ar d ofMediavilla: Abscondita produxit inlucem (lob 28, 11); Durandus: Est deus incoelo revelans mysterium (Dn 2, 28); Petrus Aureolus: Expandit librum coram me, qui scriptus erat intus et foris (Ez 2, 9); Thomas ofStrabburg: Dedit abyssus vocem suam (Hab 3,10).]

 ,              ,    ,    ,      .

            ꠫. , Codd. Vat. lat. 42834286    -  , Cod. lat. VII C 52    Abbreviatio Iacobi Viterbiensis expositionum Egidii Romani inISent..

         . , Cod. lat. 14570    Lectura super ISent. compilata ex diversis doctoribus   .      ,  Cod. Vat. lat. 1086,      50     .            .            ,         .

 ,          .    ꠫         .    XVI                ,   ,      [193 - . Paulus, Die deutschen Dominikaner im Kampfe gegen Luther, Freiburgi.Br. 1903, 115; Fr Ehrle inStimmen aus Maria-Laach 1880(XVJI1), 389A.3.], 蠖   ,   蠖     [194 - Fr Ehrle Katholik 1884, II 495ff 632ff; 1885, II 85ff 161ff 405ff 503ff.].          ,            .       .

   ꠫        ( 1613).




7   MAGISTER SENTENTIARUM Ƞ 


           ,    Magister sententiarum.          ,   蠖  .        ,      .

      -     [195 - S. 125f.].          Sentenzenbuch  .

      [196 - ,            ,     1176.](Ioannes Cornubiensis)[197 -  . Bach, Dogmengeschichte des Mittelalters II 180ff; Wetzeru. Weites Kirchenlexikon VI2 1641; Hurter, Nomenciator II8 95; B. Geyer, Sententiae divinitatis59.],     ,    .

-       : Eulogium ad Alexandrum III Papam, quod Christus sit aliquis homo [198 - M., P. L.CXCIX 10431086.   XII .  Cod. 265   (  95).]     Apologia de Verbo incarnato. [199 - M., P. L.CLXXVII 295316.]  Eulogium,    ,   ,         .   ,   11761181,    ,     1163,   III     18 1177: Christus non est aliquid secundum quod homo. [200 - . Denzinger-Bannwart, Enchiridion 10393; Du Plessis dArgentre, Collectio iudiciorum de novis erroribus etc. I112ff.]       [201 - . cod. lat. 14589   ( . XII),    191199Obiectiones contra eos, qui dicunt, quod Christus non est aliquid secundum quod homo estu. Cod. 48Q. VI 31(. XII XIII)    Epistula cuiusdam magistri Parisiensis de natura humana Christi  2325.].     Christus est aliquis homo, est aliquid secundum humanitatem   ,    ,      .[202 -     Eulogium  a.a. 0. II 180190.]         ,   .     ,   ,      ,   ,      ,  , , ,  .    ,    ,  :   ,       ,        . ,           ,        ,      .

  , ,        ,   ,  .    ,     ,    ,     ,         ,   [203 - Quod vero amagistro Petro Abaelardo hanc opinionem suam magister Petrus Lombardus accepit, eo magis suspicatus sum, quia librum illum frequenter prae manibus habebat, et forte minus diligenter singula perscrutans, ut qui ex usu magis quam ex arte disputandi peritiam haberet, falli poterat. Opinionem autem dixi. Quod enim fuerit haec eius opinio, certum est. Quod vero non fuerit eius assertio haec, ipse testatur incapitulo suo. Praeterea, paulo antequam electus esset inepiscopum Parisiensem, mihi et omnibus auditoribus suis, qui tunc aderant, protestatus est, quod haec non esset assertio sua, sed opinio sola, quam amagistro acceperat. Haec enim verba subiecit: Nec umquam Deo volente, erit assertio mea, nisi quae fuerit catholica (c. 3[M., P. L.CXCIX 1052f]).].

            .   蠖  ,  , ,    ,     .      , ,      ,     ,               [204 - Duos etiam venerabiles magistros, quos intheologia nihil haereticum docuisse certissimum est, Robertum videlicet Melidensem et Mauricium hodie Parisiensem episcopum silentio praeterire non debeo. Eorum itaque super his disputationibus vel quaestionibus scripta non legi; sed multis eorum lectionibus vel disputationibus interfui, inquibus et de homine assumpto et de aliis quibusdam magistri Petri Lombardi doctrinam falsitatis arguebant, ne dicam erroris* (c. 4[ibid. 1055]).].

      蠖      .

      firmissimis sanctorum testimoniis et rationibus fidei consentaneis.[205 - . 4(ibid. 1056).]  ,   ,    .       ,     .   ratio     ࠖ      ,    ,   ,    ,    ,     [206 - . .68.].

           [207 - C.9.].

     ,      ,    [208 - C.12.]. Π    ,             Epilogatio praecedentium,      .

      sic-et-non,    auctoritates, quae videntur esse contrariae.[209 - . . 1618.]         ,       .         .      .

    ,  ,   ,    ,     ,    ,   .       ,    ,   ,     .

,  , ,      ,    .  ,   蠖     [210 - Habeant ergo phiiosophorum documenta locum suum inhis, quae secundum naturam se habent, non inhis, quae contra naturam mirabiliter fiunt et facta sunt. Sed istud potius existimo et dico quoties de Christo vel de qualibet persona intrinitate, sive de ipsa divina essentia, quoties etiam de sacramentis et de articulis fidei disputatur his quae logicorum propria omnia sunt supersedendum aut si aliquando, ne penitus absint, admittuntur, sicut perstrepere velint, statim elinrinentur, tum quia regulariter maiestatibus verba non competunt, quae naturale indumentum rationis non transscendunt, tum etiam quia plerique logicae professores molesti sunt interpretes verborum et aucupes syllogismorum (c. 9[M., P. L.CXCIX 1065]).].

   ,       ,       ,      .    ,          XII .      ,  .

                .

   XII       , , -,      :   Liber de vera philosophia    .    Liber de vera philosophia      .   Que videntur suspiciosa esse inscriptis modernorum  ,  , , ,       XII .  ,   magne dignitatis homo,    ,   . 砫    .        ,     .      : Christus secundum quod homo non est aliquid.[211 - P. Fournier, Etudes sur J. de Flore et ses doctrines, Paris 1909, 7174.]

   (. 1202.),    Liber de vera philosophia  . [212 - Ebd. 79100.],        De unitate trini- tatis [213 -   : De unitate trinitatis, quae sit differentia inter nomina essentialia et nomina relativa. Ygl. Fr.Ehrle, Historia bibl. Rom. Pontif. I511.]   ,    : Quoniam quaedam summa res est Pater et Filius et Spiritus sanctus et lila non est generans neque genita neque procedens.        (, ,  , )  .    ,       veritas collectiva et similitudinaria[214 - Fourniera.a. 0. 32ff.].       .          (1215)       ,       . Nos autem, sacro approbante Concilio, credimus et confitemur cum Petro Lombardo, quod una quaedam summa res est etc.[215 - . Denzinger-Bannwart, Enchiridion 10n. 431433; Hefele-Hergenr?ther, Konziliengeschichte V 878f.]       ,               Magister sententiarum , ,         .     ,    ,       ,   : Joachim autem, abbas Florensis monasterii, non bene capiens verba Magistri praedicti, utpote insubtilibus fidei dogmatibus rudis etc.[216 - Indecretalem II expositio.]  ,          ,         .     ,  XIII            .

  ,    ,   ,   .     8,     15,  ⠖ 2226[217 - ,  Magister sententiarum  , . Du Plessisd Argentre, Collectio iudiciorum etc. I118u. 119; Denifle, Chartularium Univ. Paris. I220, n.194.].




8 Ȼ        ?


     [218 - Protois, Pierre Lombard 150: Cet ouvrage fameux eut un succes inoui, prodigieux, v?ritablement incomparable, et en peu de temps il conquit dans lestime et dans ladmiration des theologiens une place presque semblable acelle de lEcriture Sainte.], , ,   ,   ,  Magister sententiarum   .         .. [219 - Der hl. Thomas von Aquino I, Regensburg 1858, 312f.] : ,       ,  .     ,       ,     ,   . Petrus Lombardus   ,  , , ,      ,      .   ,  ,    ,     ,      ,      ,    ,       ,  ,      ,          .

. [220 - Des Sommes de theologie, Paris 1871, 9394.]   ,  Sentenzenbuch   .     ,               , , ,  ,  Magister sententiarum,    ,  .     ,   (Luniformite seche et invariable);     ,     ,       ,       .  ,               ,    . -,   ,     ,   ,    .      ,       ,     .   ,  ,  ,     ,  .     ,  ,       .     ,   [221 - A. a. 0.190.]     ,    ,  .   Libri quattuor sententiarum,   ,    ,  ,  ,   ,  ,   ,      .

 . [222 - InHerzogs Real-Enzyklop?die XI641.],  ,      ,    ,  c     .

   ,  ,         ,      .  ,[223 -  ,  1908,228.]          . .  [224 -     ,  1908,227.]  ,   Libri quattuor sententiarum     ,     ,     ,  ,   ,    , ,    .

      Sentenzenbuch, ,      ,          .    ,              ,          XII .            ,  , .  ,    ,    ,     Magister sententiarum.   ,           XII  XIII          .              Magister sententiarum caput Damnamus   :

Nos autem, sacro approbante Concilio, credimus et confitemur cum Petro Lombardo, quod una quaedam summa res est, incomprehensibilis quidem et ineffabilis, quae veraciter est Pater et Filius et Spiritus Sanctus. [225 - Denzinger Bannwart, Enchiridion 10n.432.]   ,       ,        [226 - .   (Les oeuvres de Jean de Damas en occident etc., inthe Revue des questions historiques LXXXVIII 157)  : Le concile de Latran de 1215qui couronne le sueces du Magister.]  ,   Magister sententiarum  ,     XII ,    XIII .




 .  .    ,   Ƞ  



 [227 -    XII  . Clerval, Les Ecoles de Chartres, Chartres 1895, 144320; ?berweg Heinz e, Grundri? der Geschichte der Philosophie IP211ff; De Wulf, Histoire de la philosophie medie vale2 191ff.],  XII    ,  ,    ,   ,  ,   .   ,  ,  ,  ;    ,       .         ,  ,   .        ,           .         ,  ⠫         Logica nova.

         , ,  ,     .

  , ,   XIII        .  ,   , ,      -    .

  ,    ,       XII :    ,     .




1   


    [228 -  : B. Haureau, Histoire de la philosophie scolastique 1417; Prantl, Geschichte der Logik im Abendlande, Leipzig 1861, 225ff; ?berw e g Heinze, Grundri? der Geschichte der Philosophie II9 218219; De Wulf, Histoire de la philosophie medievale2 204207; J. A.Endres, Geschichte der mittelalalterlichen Philosophie im christlichen Abendlande 58f; Poole, Illustrations ofthe history ofmedieval thougt (1884) 132135179200; Hergenr?ther Kirsch, Kirchengeschichte II4 502504; Berthaud, Gilbert de la Porree et sa philosophie, Poitiers 1892; Clerval, Les Ecoles de Chartres, Chartres 1895, 163169185ff 210f; Sandys, Ahistory ofclassical scholarship I, Cambridge 1903, 512640f; J. Schmidlin, Otto von Freising als Theologe, im Katholik 1905II 83ff; Ders, Die Philosophie des Otto von Freising, inPhilos. Jahrbuch 1905, 312ff. Π ,   , . J.Bach, Die Dogmengeschichte des Mittelalters II 133168, Th. de Regnon, Etudes de theologie positive sur la trinite II, Paris 1892, 87108. Π     , . Tb.Heitz, Essai historique sur les rapports entre la philosophie et la foi de Berenger de Tours ? St Thomas dAquin, Paris 1909, 3641.     Dehove, Qui praecipui fuerint labente XII saeculo ante introductam Arabum philosophiam temperati realismi antecessores, Paris. 1909, 90104.](. . 1076.,  , 1141.  , 1142.  ,     1154.)      XII .      ,        .

         ,        XII  XIII .        ,   ,  ,        .

           ,       ,      , ,           .



)   .



       ,    ,        .       ,         . Cod. (0) II 24      ꠫Opuscula sacra ,     XII [229 -  ,   ,  Liber sancti hylarii contra constantinum augustum   .   13-     : Incipit ( I ) expositio Giselberti pictaviensis episcopi inlibrum anicii manlii severini boetii, viri consularis et illustris exconsularis, ordinarii patricii, quomodo trinitas unus deus et non tres dii.     .].

   .        ,     .      ,    .          .       .    ,   ,          Libros   ꠫De trinitate .         ,   .

   ,       .         ,   . ,        ,     .

   XII ࠖ   ,   ,       ,      ,    ,                  1148.[230 - . Gaufredi, abbatis Claraevallensis, Epistola ad Albinum cardinalem (M., P. L.CLXXXV 587596); Eiusdem libellus contra capitula Gilleberti Porretani Pictaviensis episcopi (ibid. 595617).]

                  .             ,           .         ,    ,        ,  ,   ,         , ,  ,   ,     .




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/book/martin-grabmann-3292/istoriya-sholasticheskogo-metoda-vtoroy-tom-2-ya-chas-70327390/chitat-onlayn/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes








1


 .   Wetzer und Weites Kirchenlexikon X2 12221224  ,   ; Hurter, Nomenciator II 165; Denifle, Die abendl?ndischen Schriftausleger bis Luther ?ber Iustitia Dei (Rom 1, 17) Iustificatio 7583.




2


Sie ferme toto biennio conversatus inMonte, artis huius praeeeptoribus usus sum Alberico et magistro Roberto Melodunensi quorum alter ad omnia scrupulosus, locum quaestionis inveniebat ubique Alter autem, inresponsione promptissimus, subterfugii causa propositum numquam declinavit articulum, quin alteram contradictionis partem eligeret, aut determinata multiplicitate sermonis, doceret unam non esse responsionem. Ille ergo inquaestionibus subtilis et multus; iste inresponsionibus perspicax, brevis et commodus. Quae duo, pariter eis, si alicui omnium contigissent, parem utique disputatorem non esset invenire. Ambo enim acuti erant ingenii et studii pervicacis; et, ut reor, magni praeclarique viri instudiis physicis enituissent, si de magno litterarum niterentur fundamento, si tantum institissent vestigiis maiorum, quantum suis applaudebant inventis

Porro alter indivinis proficiens litteris, etiam eminentioris philosophiae et celebrioris nominis assecutus est gloriam (Metal. 1. 2, c. 10[M., P. L.CXCIX 867868]).




3


Duos etiam venerabiles magistros, quos intheologia nibil haereticum docuisse certissimum est, Robertum scilicet Meljdensem et Mauricium hodie Parisiensem episcopum silentio praeterire non debeo (Eulogium [ibid. 1055]).




4


Historia Universitatis Parisiensis II 558628772.




5


-   ( 1678.),   , .




6


Die abendl?ndischen Schriftausleger etc. 75ff.




7


   ..75.




8


Ad eruditionem autem ipsius omnes scripture facte sunt, quarum partes sunt tarn sacre scripture, tarn ethnice. Inethnicis enim, id est gentilibus, et sermonum compositio et rerum proprietas docet. Sermonum compositio intrivio, rerum proprietas inmathematicis disciplinis secundum extrinseca et intrinseca; secundum extrinseca, ut inquadrivio, ubi doctrina fit secundum figuras exteriores; secundum intrinseca, ut inphysica, ubi nature et creature rerum secundum intrinseca demonstrantur. His enim prius sutnus instruendi, ut sie ad intelligentiam Scripture divine perveniamus. Sacre vero scripture dieuntur, inquibus de Incarnatione verbi agitur, propter incommutabilem sui veritatem sie dicte, vel propter sacramenta Christi, que inipsa continentur. Que induas dividuntur partes, invetus scilicet et novum testamentum, que quidem generalem habent materiam, Incarnationem Christi cum omnibus sacramentis suis precedentibus et subsequentibus (ebd/76).




9


.  p. 256.




10


Queritur, quid sit iuramentum (fol. 85); Queritur, utrum omne opus ex intentione pendeat (fol. 85); Queritur, utrum possit quis penitendo satisfacere de uno peccato ita quod non de aliis (fol. 85); Queritur, utrum malus possit quandoque benefacere (fol. 85); Queritur de clavibus Petro translatis et eius successoribus que et quot sint (fol. 89); Queritur, utrum omnis iudex, qui secundum decreta sanctorum iudicat, iuste iudicet (fol. 91v); Queritur, utrum quis adultus non baptizatus et involutus multis criminibus possit mundari per susceptionem lavacri ab originali peccato qui ficto corde et non contrito accesserit et non penitens de superadditis peccatis (fol. 93); Queritur, utrum maius sit diligere inimicos quam amicosetc.




11


Queritur, utrum quicquid indeo est deus sit (fol. 88v); Queritur, utrum homo creatus esset, nisi cecidisset angelus (fol. 89r); Queritur cum eadem sit substantia patris et filii et Spiritus sancti, utrum substantia patris incarnata sit (fol. 89p); Queritur, utrum deus possit modo facere quicquid potest facere (fol. 89v); Queritur, utrum sit idem deo scire quam esse (fol. 90r); Queritur, utrum deus possit omnia hodie, que eri potuit (fol. 92r) ..




12


Querifcur, utrum quicquid indeo est deus sit. Quod si est, cum voluntas aliquid faciendi indeo sit, ipsa deus est. Sed illa potest non esse. Ergo aliquid quod deus est potest non esse. Solutio. Hoc nomen voluntas equivoce accipitur. Cum dicitur: voluntas dei est hoc faciendi non est aliud nisi deus volens et cum dicitur: hoc potest non esse non est aliud nisi hoc: non erit subiectum sue divine voluntatis. Propter res enim subiectas sue voluntati verum est, non propter deum volentem (fol.88).




13


Denifle, Die abendl?ndischen Schriftausleger etc.76.




14


Ebd.75.




15


.P.J.Lau de, Catalogue methodique, descriptif et analytique des raanuscrits de la bibliotheque publique de Bruges, Bruges 1859,179.




16


Bibliotheca Belgica manuscripta, Insulis 1641,169.




17


Archiv f?r Literaturund Kircheogeschichte des Mittelalters I(1885) 618A. 3; III (1887) 638ff.




18


.  0. .. -        .




19


  ,   l,    ,   101.




20


      : Cod. Brug. 191. Fol. 25: Sunt autem quattuor modi cognitionum, quibus mens rationalis ad divinam potest pervenire notitiam. Quorum duo ex gratia sunt, duo ex natura, qui sibi coniuncti mentem divina cogni tione illuminant. Nihil enim profieiunt naturales, nisi ab illis adiuventur, qui ex gratia descendunt. Illorum vero, qui ex natura sunt, unus exterior est, alter interior

Fol. 104: At vero quod malum esse bonum sit non parva questio est, que amultis magno sudore tractata invenitur et amultis auctoritatibus plurimis et rationi- bus multis probatum invenitur, quod malum esse bonum sit.

Cod. Paris. 14522. Fol. 9: Sunt autem quattuor modi cogni-

tionis, quibus mens rationalis ad divinam

potest pervenire notitiam, duo ex natura, duo ex gratia et utrorumque unus exterior et alter interior.

Fol. 46: Et quod malum esse bonum sit non parva questio est, quod tarnen ex auctoritate videtur ostendi.




21


    ,   800 ,     155 .




22


Cod. lat. 14522, fol.9.




23


De scriptoribus ecclesiasticis II, Lipsiae 1722, 1452.




24


Hist. Univ. Paris. II, Paris. 1665, 585628772.




25


Observationes ad Robertum Pullum (M., P. L.CLXXXVI 10151053f).




26


Histoire de la philosophie scolastique I, Paris 1872, 492494.




27


Archiv f?r Literaturund Kirchengeschichte des Mittelalters III638.




28


Sententiae divinitatis, M?nster 1909,     M. Grab mann, Die philosophische und theologische Erkenntnislehre des Kardinals Matth?us von Aquasparta148.




29


       .




30


Meum itaque propositum completum erit, si sacramenta veteris et novi testamenti breviter percurrendo de fide et spe et caritate tractatum conclusero (Cod. Brug. 191, fol. 6V). .  .295.




31


Inhis enim summa salutis humane integre continetur; nam qui sacramenta susceperit fideliterque crediderit ac incaritate perseveraverit, profecto salutis eterne consors erit (ibid.).




32


Id vero non perturbate, sed ordine agendum est et asacramentis veteris testamenti exordium sumendum, quoniam ipsum canonice scripture est principium et prima divini cultus institutio novique testamenti prefiguratio (ibid.).




33


Huic vero opusoulo titulos prescribee ipsumque titulis interpositis distinguere magis me compellit consuetudo quam ratio. Quod namque arbitrio cuiusque relinquitur, magna imprudentia est* (fol.8).




34


Sunt autem quinque inprima et principali enumeratione proposita. Hec sunt: quare homo creatus, qualis factus et qualiter institutus, quomodo lapsus et qualiter restauratus (Cod. 297Innsbruck, fol. 25\ Cod. Brug. 191, fol. 119).




35


Unum vero, que inprincipali enumeratione suscepti tractatus proposita sunt, quantura valui, certificavi et adubitatione quantum potui absolvi i. causam creationis hominis et nonnulla que ad eiusdem cognitionem necessaria sunt visa subnectendo. Et ideo ne enumerationis ordo perturbetur, quod secundum enumeratione tenet locum, secundo loco intractatum est assumendum et qualis homo factus sit diligenti investigatione est prosequendum (Cod. 297Innsbruck, fol. 91. Cod. Brug. 191, fol. 164).




36


, c. 1: De hoc quod vetus testamentum novum indoctrina convenienter precessit; c. 2: De hoc quod vetus testamentum eonveniens testimonium est novi; c. 4: De hoc quod pium est anime veritatem inquirere et de studiis cognoscende veritatis (    Cod. lat. 14522  ); c. 11: De occasione et causa, quare vetus testamentum ingrecam linguam sit translatum; c. 12: De distinctione librorum novi testamenti et de causa, quare ineis nihil contineatur, quod non sit recipiendum, et de hoc quod scripture sanctorum expositorum tante non sunt auctoritatis.




37


  : De primis rerum causis earumque differentiis ad alias causas (fol.20).




38


.1, . 2, . 8: Auctoritates philosophorum de trinitate. Hermes mercurius.  (.23).




39


Octava partis disputatio circa sapientiam dei tota consistit, que secimdum diversos modos quibus res ei subiecte sunt diversis nuncupatur nominibus sc. scientia et prescientia et aliis que supponuntur (fol.84).




40


Pars nona de voluntate dei disserit (fol. 101).




41


C 61: An motus temporalis deus capax esse possit (fol. 128); c. 62: An verbum hoc: sum, es, est temporis sit significativum quando dicitur: deus fuit, deus est (fol. 128); c. 63: De intellectu harum locutionum: deus fuit, deus est, deus erit (fol. 128); c. 64: An verum sit deum intempore presentem esse, quia inomni tempore est (fol. 129).




42


    : c. 1: De excellentia forme corporis humani; c. 5: De diversorum opinionibus de hominis compositione habitis; c. 6: Quare anima humana substantia sit incorporea; c. 8: Inquibus anima humana maxime distat acorporis natura; c. 9: De ratione immortalitatis anime humane.  10 15   .




43


Ipsum namque novum testamentum aipso incipit mysterio incarnationis. Inquit enim Mattheus: Liber generationis Iesu Christi filii david, filii abrahe. Et bene ageneratione Iesu Christi novum testamentum incipit, per quam fit reparatio generis humani. Quare et vetus initium sumpsit ageneratione celi et terre, per quam conditum est genus humanum (fol. 272).




44


De fide et spe, quae innobis est, omni poscenti rationem reddere, ut ait Petrus .. (M., P. L.CLXXVI 41). Prompta et sufficiens reddende rationis creditorum scientia (Cod. Brug. 191, fol.22).




45


Fides autem nee ceca est neque coaeta, ut vel non intelligentes credant vel nolentes. Neque istud dico, quin vere dictum sit: crede et intelliges. Nam ad quandam intelligentiam fide pervenitur et non illa intelligentia ad fidem. Est tarnen intelligentia quedam, sine qua ipsa fides non potest aquocumque haberi i. intelligentia verborum, quibus ipsa fides predicatur Est enim intelligentia tripartita: una verborum, quibus ipsa fides predicatur, sine qua ipsa fides numquam potest haberi. Est vero altera rei et speciei, circa quam fides numquam potest esse, que infuturo erit, ubi quod credimus videbimus. Alia illa est, de qua nunc agimus et pro qua scriptum est: crede et intelliges. Nam ad intelligentiam credendo pervenitur et non ad fidem intelligendo. Est quippe fides causa cuiusdam intellectus et non ille causa fidei. Hie enim intelligentia appellatur prompta et sufficiens reddende rationis creditorum scientia, quam per fidem quisque meretur. Fides tarnen ipsa quedam illuminatio mentis est ignorantiam infidelitatis expellens Non est ergo fides absque eius cognitione quod creditur. Unde id quod omnino ignoratur nulla ratione creditur nee eti?m ab invito aliquo modo fides habetur (Cod. Brug. 191, fol. 22).      Cod. lat. 14522 ,  8: Fides autem nee ceca est nee coaeta, ut vel non intelligentes credant vel nolentes. Neque istud dico, quin vere dictum sit: crede et intelliges. Est enim intelligentia tripartita. Una verborum, quibus ipsa fides predicatur et sine qua non habetur, alia rei et speciei, cum qua fides esse non potest, que infuturo erit, ubi quod credimus videbimus, alia est, de qua nunc agimus et pro qua scriptum est: crede et intelliges, que est prompta et sufficiens reddende rationis creditorum scientia, quam per fidem quisque meretur. Fides tarnen ipsa est quedam mentis illuminatio ignorantiam infidelitatis expellens.




46


Suscepti operis propositum, cuius intentio est docere ea, per que loca sacre scripture obscuriora intelligentie minus capaciura aliquatenus evidentiora fiant (Cod. 297Innsbruck, fol.46).




47


Quantum valui certificavi et adubitatione quantum potui absolvi (ibid. fol.91).




48


L. 1, p. 9, c. 65: Quod ille expositiones, quas quidam faciunt de hac auctoritate: deus vult omnes salvos fieri non adimunt locum questioni de inexpletione voluntatis dei proposite; c. 66: Quod non convenienter hanc auctoritatem exponant: deus vult omnes homines salvos fieri qui eam ita exponunt: deus approbat, quod omnes salvi sint; c. 67c. 68  velle = consulere precipere; c. 69: Quod quorumdam catholicorum doctorum expositione ostendi potest hanc vocem vult inhac auctoritate: deus vult omnes salvos fieri proprie positam (ibid. fol. 1617).




49


Quam inefficax illa sit quorumdam ratio* (ibid. fol. 18). Quam frivola sit nee auditu digna quorumdam ratio .. (ibid. fol. 29). De eulpabili responsione .. (ibid. fol.57).




50


Locutiones sacre scripture Uli rationi dialecticorum subiecte non sunt, qua reprehendunt locutionem, inqua vox omnis harum significationum cum verbo eiusdem numeri copulatur (Cod. 297Innsbruck, fol.20).




51


Queritur ergo, an perfecti an imperfecti creati sunt (sc. angeli). Ad huius interrogationis responsionem faciendam distinguendura est, quibus modis perfectum et imperfectum dici soleat (ibid. fol.57).




52


Huius autem questionis solutio non solum presentem questionem absolvit adubitatione, verum etiam omnes supra positas. Nam ab una sola radice totum quod superius quesitum est originem ducit, qua eradicata nihil dubitationis remanebit (ibid. fol.36).




53


Ibid. fol.132




54


Ibid. fol.115.




55


. Grabmann, Geschichte der scholastischen Methode I59.




56


Cod. Brug. 191, fol.20.




57


Qui autem sie disserunt, sapientiam Piatonis sequuntur et huius mundi que animalis est et non pereipit ea, que Spiritus sunt dei* (Cod. 297Innsbruck, fol.70).




58


Nonnullorum scribendi consuetudo est, ut insingulis immorentur quorum summam se prosecutoros esse pollicebantur; quo fit, ut nee insingulis quantum oporteret diligentes sint nee insumma satis compendiosi. Alii vero inscribendo alium sequuntur morem, qui sie summe intendunt, quod singulorum mentionem non faciunt omnino. Qua de re evenit summe illorum parvam vel nullam fieri doctrinam, qne intaeta pretereuntur. Quid enim summa est? Nonnisi singulorum brevis comprehensio. Ubi ergo singula inexplicata relinquuntur, ibi eorum summa nullo modo docetur; singulis namque ignoratis summam sciri impossibile est, siquidem summa est singulorum compendiosa collectio, quia nee summam docet qui singula pretermittit nee ad summe pervenit doctrinam, qui singulorum negligit cognitionem. Neque enim brevitas est inhoc genere docendi, sed fallax brevitatis similitudo Animum ab amore diseipline prorsus alienat tantaque tenebrarum obscuritate involvit, quod postea vix ullo conamine ad haustum evidentioris doctrine emergere valet Duplici ergo detrimento incommoditas brevitatis mentem aggravat, quia et amorem cognitionis exeludif et viam exercitationis intercludit, odium quoque veritatis animo ingerit neenon inteporem atque torporem omnis ignavie, omnis desidie, omnis socordie convertit (Cod. Brug. 191, fol.l).




59


Est vero preter hoc novum docendi genus nuper exortum, immo puerile recitandi Studium populari favore quorumdam folia fructuum tegentia querentium immoderate elevatum. Iam enira more porcorum pruriginis totum invasit gregem Quanta enim corporalis alimonie differentia opus est intenera puerilis etatis infantia nutrienda ac maturitate iuveni vel roborem procuranda, tanta nimirum et multo maior non parva diligentia est observanda ineruditione prime institutionis novellarum mentium et inconsummatione ad ulteriorem locum discipline provectorum. Nam ut teneris animis maiore difficultate implicita committenda non sunt, quia eos pondere gravitatis obruerent potius quam instruendo intelligentiam prepararent et inanium foliorum fallaci decore perstringerent magis quam ad investigationem profundorum excitarent Nam circa ea que plana sunt et fere omnibus patent die ac nocte invigilamus totumque studendi spatium consumimus et propemodum consumimur licet nee consummemur nee consummemus. Quid enim est nisi consummationis consumptio noeturnis lucubrationibus ac diurnis sudoribus solam scriptorum recitationis facultatem adquirere et, ubi scripta sunt nominatim scire, assignare? Qua vero ratione eum scientia preditum dicemus qui inea tantum abundat facultate, quam nee usus communis nee eruditio Scolaris umquam inscientiarum numerum admisit, nee doctoris cathedra dignum iudieavit, sed recitatorem fore habendum statuit qui intali facultate ceteris prevaluit (fol. l).  : De his qui studiis legendi et recitandi auetoritates intendunt et non intelligunt.




60


Quomodo enim plene doctoris exsequitur officium qui dubia non certificat neque que certa esse videntur quid inse dubitationis contineant inquisitione rationabili exquirit? Sunt nempe nonnulla dubitationis commoda, que scientie omnino expersnon est, quoniam quod nescit se nescire intelligit, qua nulla scientia utilior est et quod abesse cognoscit, ut inveniatur, nee pigram diligentiam adhibet (fol.l).




61


Nam non student, sed studiosi haberi appetunt neque legunt, ut intelligant, quia malunt non intellexisse quam non legisse; non enim vitio dueunt legere et non intelligere Quia ergo nulla bene leguntur aut audiuntur que non intelliguntur nulla leeta vel audita, si non sint intellecta, sufficere possunf (fol.l).




62


Sed quomodo eos arguere aliquis audebit qui die ac nocte absque ulla intermissione lectionis instant atque utriusque testamenti paginam transcurrunt eorumque expositiones aprincipio usque ad finem crebro revolvunt, aminhnis inchoantes sine mora ad summos utpote nullum obstaculum invenientes conscendunt. Malunt quippe omnia scire quam aliquid et ubique esse quam alicubi, admonitionis principis ethicorum nescii, amicum ad studium perfectum adhortantis. Inquit enim: Memento, ut pauca legas eademque frequenter revolvas Nam qui ubique est, nusquam est. Unde non immerito peregrinantibus conferri possunt, qui multa habent hospitia et nullas domos, quos iugis vagatio et crebra locorum mutatio nee alios cognoscere nee ab aliis cognosci sinit (fol.l).




63


Quomodo enim quidquam eos intellexisse eredendum est, qui librorum, quorum se non solum auditores, sed etiam diligentissimos expositores esse iactitant, ordinis, numeri nominumque sunt ignari. Unde et sepe de his seeundum eorum arbitrium graves generant questiones, quarum unam ad virum nostri temporis doctissimum delatam audivi; ad quam proponendam h? qui ceteris prestare videbantur convenerant, qui non solum solventis diseipuli essent, verum etiam iudices. Fuit autem hec questio: quis quem precesserit Esdras Moysen an Moyses Esdran (fol.1).




64


Omne quippe inquisitionis studium aquestione ad argumentum, ab exponendo ad expositionem, ab oeculto ad manifestum, ab arduo ad planum, adubitabili ad indubitatum, ab intellectu ad sensum, amateria ad instrumentum, aprincipali ad seeundarium, i. e. atextu et serie ad docendum suseeptis ad glossas se convertunt (fol. 1).  : De his qui textum negligentes glossis intendunt.




65


Ordinis namque doctrinalis magna confusio est et diseipline intolerabilis perturbatio seeundarium principali adaequare, nedum anteponere: quod ab his fieri qua ratione negabitur, qui textu et serie legendorum librorum postpositis, totam lectionis operam instudio glossularum expendunt (fol.l).




66


Non ergo glossularum scientia remota textus intelligentiam tollit nee posita eam statuit. Non itaque aliquem arguere possumus aut psalterium nescire aut apostolum non intelligere aut ad eorum doctrinam non sufficere, qui nee glossas legit nee ubi legi debeant docet; nee hec sufficit ratio ad asserendum aliquem aut psalterium scire aut apostolum intelligere vel ad eorum doctrinam sufficere, quia glossas legit, aut ubi legende sint, distinguit (fol.l).




67


Quis enim timore ignorantie hoc docendi formidaret officium, inquo id agere quod doctoris esse constat, reprehensione dignissimum censetur, i. e. ea que non multum dubitationis habent modica expositione transcurrere et que perspicua sunt auditoris ingenio relinquere ac circa maioris obscuritatis ambiguitatem involuta diligentius consistere? Quem morem docendi quasi detestabilem illi fugiunt qui ultra sensibus subieeta rationem extendendam esse nesciunt (fol. lu.2).




68


Contendunt vero saepe et multum acute, an glossa apte punetetur, convenienter assignetur. Ad quod qui sufficit omnium fere iudicio inlectione perfectissimus habetur, licet insententiis ei nomen perfectionis non concedatur. Quam ceci iudices qui aliquem inlectione perfectionem habere posse existimant, qui insententiis est imperfeetus. Quid enim aliud inlectione queritur quam textus intelligentia, que sententia nominatur. Non enim ille bene legit, aquo quid scriptura sentit diligenter non exponitur. Indubitanter ergo tenendum est nullum utilem esse inlectione qui insententiarum non valet discussione Hoc autem ibi fieri fatendum est, ubi lectioni glossarum, immo recitationi tota incumbitur intentione (fol.2).




69


Verum nulla invenitur auctoritas, que eas adeo authenticas fecerit, quod idcirco aliquid sit concedendum vel contradicendum, quia ipsum hoc affirmant et negant; nam non est glossa auctoritas nee auetoritati equipollens, licet ex auctoritate assumpta videatur (fol.2).




70


Sunt vero quedam sacre scripture, quarum auetoritatis causa penes ipsum auetorem solum consistit, ut sunt prophetice et apostolice, que non idcirco sunt authentice, quia sunt aposteris comprobate. Non enim posterorum comprobatione eis est auctoritas collata, licet per eos sit dilatata, sed quia erant authentice sunt ab eis probate. Unde non est comprobatio causa auctoritatis eorum, sed auctoritas causa comprobationis (fol. 3).  : De auctoritate scripturarum.




71


Nam hee fundamenta sunt et montes i. prima rudimenta fidei nostre ininchoatione et ultima documenta inconfirmatione. Cum inscripturis fidei nostre testimonium queritur aut quare recipienda sit aut cur recepta observanda, hee inmedium (sunt ferende) primo, quibus evidentius exponitur et certius confirmatur, quales eas esse constat, que superiori non possint ratione confirmari, i. e. vetus et novum testamentum, que propriis firma sunt argumentis nulla probatione* (fol.3).




72


Sunt et alie sacre scripture, que inmagno sunt auctoritatis honore ex comprobatione potius quam ex commendatione auctoris, cuius nulla certa cognitio habetur. Quare huiusmodi sacre pagine scripturas non dignitas auctoris authenticas fecit, sed comprobatio acceptoris, ut est ille ?ber, qui sub persona lob est compositus, et alii complures tractatus, quorum compositores omnino ignorantur* (fol.3).




73


Sunt et alii quos sancta suscipit ecclesia tractatus, quorum auctores crimine heresis damnavit, ut Origenes et quorumdam aliorum, sed non idcirco hereticorum scripta auctoritatis obtinent dignitatem. Unde nee sub auetoris nomine ad alieuius rei confirmationem sunt inducenda aut ita indueta quasi authentica recipienda, sed quia ab ecclesia sunt comprobata, idcirco indubiorum certificatione et incertorum confirmatione auctoritatis vigent dignitate (fol.3).




74


Alios adhuc non ignoramus sacre scripture tractatus, qui quamvis utriusque auctoritatis presidio, i. e. tarn comprobatoris quam auetoris, iniure authentico nonnihil possunt ineis tarnen auctoritas comprobans non parvo gradu excellit auetoritatera componentis. Huius generis sunt scripta sanetorum expositprum veteris testamenti et novi sc?icet hieronymi, augustini et aliorum. Nam^niulto plus possunt inambiguorum distinetione et concessorum assertione eo quod ab ecclesia comprobata sunt quam inde quod adoctoribus non minime auctoritatis sunt composita. Unde si que ineis inveniuntur, que ab usu sanete ecclesie discrepare videantur, aut ad ipsum reducenda sunt aut si hoc fieri non potest omnino sunt relinquenda ipsorum auetoribus permittentibus, verum etiam preeipientibus (fol.3).




75


Sunt vero glosse quedam, que ceteris celebriores habentur, que non simpliciter sancte, sed sancte sanctarum dicuntur Hee autem ille sunt, que psalterium et epistolas exponunt Peccant ergo qui glossas quasi auctoritates essent ad aliquorum comprobationem vel infirmationem afferunt, cum nee auctoritates sint nee intali negotio auetoritatis locum obtinere possint. Et ideo verum esse quod diximus necesse est scilicet nullam earum glossarum auetoritatem esse, que inverbis ab ipsis auetoritatibus sunt diverse, ex quibus excerpte creduntur. Eas ergo ignorantia miserabili aut ex obstinatione dampnabili nonnullorum favour scolarium ita attollit, ut plus apud eos possint quam auctoritates, ex quarum veritate eis fides exhibetur. Quod quam stultum sit quamque ordini sani dogmatis noxium, quis non videat qui intelligit que precedere debeant et que sequi. Inquibus quanta perversio fiat ab his, qui quasi sacramento glossarum recitationi se obligaverunt, manifestum est. Id quod nee seeundum possit tenere locum inprimo constituunt et parvi vel nullius existimant momenti, cui tota nostre fidei ratio est innixa, i. e. veteris et novi testamenti scripturam eiusque preclarissimas expositiones asanctis patribus traditas (fol.3).




76


De alio adhuc genere studiorum non inutile disserere mihi visum est nee Ulis forsitan videbitur quorum Studium potius scire quam sciri. Est ergo quorumdam Studium non solum indoctrina sacre scripture, verum etiam insecularium artium diseiplina, ut magis ornate loquantur quam vere et magis delectent quam prosint auresque pascant et non animum, ad cuius refectionem omnis locutio est formanda, quod cum efficere non valeat omnino cassa et omnis fruetus vacua esse est iudicanda (fol. 3).  : Sermonis ornatum vitandum.




77


Quod tunc fieri constat, quando inanimo auditoris nullum semen relinquit veritatis, ex quo auribus insonare destitit. Sensus namque aurium sepissime fallit animum incautum Nam non absque congrua significationum similitudine sirenes leguntur vocis sue delectatione incertum mortis periculum traxisse (fol.3).




78


Nee illa philosopborum disputatio perniciosa estimanda est que rhetoricam artem fore perniciosam probat eiusque studio ideo supersedendum esse decrevit ab his sc. qui philosophice professionis esse volebant quod blandimento sue persuasionis falsum pro vero credi facit et verum ac si falsum esset detestabile habet Eius rei gratia Plato respondisse perhibetur eum (sc. Eschinem) aphilosophica diseiplina esse removendum, quia animum haberet proniorem ad verborum delectationem quam ad sententiarum veritatem Unde inipsius platonis optisculis rarissime coloris exornationes inveniuntur, ne animus lectoris eis illectus astudio doctrine, quam comparare intendebat, revocaretur, sed tantum amore virtutis oecuparetur. Solet tarnen tarn plato quam alii philosophice diseipline doctores verborum exornationibus interdum traetatus colorum luminibus depingere, quatenus mens eis recreata avidior foret ad veritatis inquisitionem. Non emm ut aures demuleeant, dietamina sua exornationum coloribus philosophi distinguunt, sed ut ad sententiarum intelligentiam animum alacriorem reddant. Quod tarnen ab eis rarissime vel numquam factum invenitur qui omnium iudicio inartium doctrina et veritate et subtilitate preclarissimi sunt habendi. Unde quidam ex eis, qui insententiarum subtilitate fere omnibus prefertur, non immerito nominum et verborum turbator est appellatus, qui traetatus suos amari voluit non pro inani verborum suavitate, sed pro fruetuosa sententiarum virtute (fol. 3and4).




79


Sacre vero scripture auctores ab huius stili lege multum recessisse nullus negabit, qui inscripturis quod utile est consequi studebit, i. e. sententiarum doctrinam et verborum prolationem. Nam aveteris testamenti exordio inchoantes ipsum totum usque ad finem perlegendo sermonem purum et acommunis consuetudinis locutione parum distantem inveniemus. Non enim veteris testamenti auctores per spiritum huius mundi locuti sunt, sed spiritu sancto docente, qui sicut eius arcanorum intelligent! am reveJavit ita et verba quibus eam indicarent dictavit Iudei ergo, qui quasi parvuli erant et sensu imperfecti, lacte, parvulorum alimonia, nutriebantur; christiani vero solidiores cibi refectione egentes, velut virilis etatis robur habentes, profunda rerum significatione pascuntur, inqua docenda et addiscenda, quia labor difficillimus est at maximus fructus saluberrime provisum est, ut littere labore, que omni ut dictum est difficultate caret, absque impedimento littere ex toto vacare queant. Huic vero regule docendi quantum huius temporis doctores sacre scripture adversentur, ipsa experientia indubitanter demonstrat. Nam fere omnium huius temporis doctorum singulare Studium est, ut inverbis quadam subtilitate sapientie sint sapientes et quadara concinnitatis ornatu delectabiles Ecce vas electionis testimonio proprii exempli indubitanter demonstrat, quantum doctrine fidei humane sapientie persuasibilia verba sunt contraria. Eius ergo testimonio probare possumus illos adoctrina fidei exorbitare eique contrarios fore, quia inipsa docenda ornatum secularis sapientie studiosius observare laborant quam veritatem, qua mentes illuminari necesse est, eo modo exponant, quo vere intelligi possit* (fol. 4u.4).




80


Nam quantum simulata sub lucis claritate deprensa vilescunt, tanto ea que vera sunt inlucem producta pretiosiora habentur Hinc est illud consuetudinis plus quam necessarium esset communis, quod ea, que naturali carent pulchritudine, studio diligentiori ornantur, ut quod ex se non possunt sc. placere sub alieno ornantur decore. Veritas vero quemadmodum intrinseco non indiget ornamento, ut ex ipso pulchra et pulchrior appareat, ita ab eius doctrina omnis extrinseca ornatio est aliena. Est enim ex se expetibilis, ne quicquam extrinsecus assumere valeat, quo assumpto magis expetenda videatur. Verum si quid extrinsecum ineius aliquo nexu transgerit participatione necesse erit aut ipsum pulchrum fieri, si primo nullam habuerit pulchritudinem, aut primo habitam multum intendi (fol.4).




81


Non tarnen ipse artes eins sunt ornamentum, sed instrumentum, quod tunc solnm aliquid inde decoris habet, cum ipsa divine scripture doctrina per illud aliquid operatur. Eam quippe solam artes liberales habent dominam, ei subiectionis debito famulantur, eins lege astringuntur. quam quando transgrediuntur aut perniciose aut cum nulla utilitate operantur (fol.4).




82


. Grabmann, Geschichte der scholastischen Methode I232f; J. A.Endres      : Petrus Damiani und die weltliche Wissenschaft*, M?nster 1910,20.




83


Hoc licet semper culpabile sit, videlicet, doctrinam fidei catholice inani pnerorum concinnitate prostitui, illud tarnen multo culpabilius est, quod nunc plerique crebrius colunt ac festivius exornant, qui greculum sermonem locutioni latine interserunt totum ex parte ornare cupientes et forsitan greci sermonis peritiam censeri habere efflagitantes, quod ineis incontrarium cessisse nullus ignorat qui intelligit hoc nee factum esse nee faciendum fore nisi necessitate cogente aut utilitate expetente Hie ergo modus docendi, qui inconfusa greci sermonis et latini mixtura consistit, aures pascit et sono delect?t, sed ad animum non penetrat, ut ipsum fide informet (fol. 5u.5).




84


Huius vero fidei doctrina varie multipliciterque asanctis doctoribus traditur, que quanto compendiosiorem evidentiam habet, tanto ad eruditionem minus capacium idoneor est. Est namque humane nature languor varius et multiplex, quo ab intelligentia celeberrime sacre scripture revocatur atque penitus repellitur. Quidam enim sunt, qui lectionis laborem diu ferre non valent et ideo ut pauca legunt pauca sciunt; alii vero sunt, qui licet lectionis multitudine non vincantur, labilis tarnen memorie incommodo lectionis fructu privantur i. intelligentia. Sunt et nonnulli, qui neutro predictorum malorum ab intelligentia sacre scripture prepediuntur, sed sola ingenii tarditate ne ad eam penetrent retrahuntur. His vero omnibus inillis sacre scripture tractatibus precipue consultum invenio, qui sententie nomine inscribuntur, quoniam ineis est parcitas verborum apta et sententiarum compendiosa fecunditas non obscure, sed evidenter expressa (fol.5).




85


Qua necessitate vero scribendi libros sententiarum inoleverit et qualiter indubiis sanctorum patrum scriptis intellectum nostrum formare debeamus quidam videtur innuere sie dicens: Iam postquam ex confragosis locis hueusque evasimus, considerare libet attentius, cur semper hac re insanctorum patrum tractatibus reperiuntur tarn dubie tarn scrupulose sententie et que sibi invicem nonnumquam contrarie videntur, ut non solum qui contendendi intentiones suas congregant materiam ineis inveniant errandi, sed et qui ex eis astruere velint fidem catholicam non facile se queant expedire. Oportet, inquit apostolus, hereses esse, ut qui probati sunt manifesti fiant. Quod inhoc evidentissime probatur. Iam enim obscurissimam de trinitate sententiam claram omnibus eifecerunt Arianorum contentiones et disputationes subtilissime (fol 5).  : Cur libri sententiarum fiant.




86


Sancti patres quod non impugnabatur non defendebant, nisi quod aliquando intractatibus suis hoc inde proferebant, quod res postulabat, que habebatur inmanibus. Quod quia questionibus non respondebat que nondum erant parum modo sufficere videtur ad eas cum exurgunt compescendas (fol.6).




87


Plurima de sacramentis inscriptis suis reliquerunt (sc. S.Patres), que suo loco bene dicta, ab eis qui contendere vel errare amant eruta de locis suis per se videntur aliud sonare, quam sonant unde assumpta sunt et quam senserit qui scripsit. Sed et multa de eadem re ab eis relicta sunt, que bene dicta obscurius utpote ab eis qui ut homines venturas omnes errorum calurnnias non poterant previdere, mala intellecta materiam errandi vel contendendi perditis videntur prestare. Quod beato Augustino inmultis accidisse non ignorat qui librorum eius lectionem famili?rem habet. Antequam enim pelagiana heresis exurgeret, inlibris quos iam ediderat non pauca posuerat, que exurgens illa heresis sie cepit ad patrocinium sui erroris, ut et paria secum sentire iaetaret virum per omnia catholicum. Unde illi necessitas importata est plures postea libros contra pestem illam edere et confiteri crebro bene dicta sua ad devitandum tarnen pravum legentium intellectum aliter quam dixerat dixisse se debuisse, quod scire potest qui libros retraetationum legerit aliosque quos ille conscripsit. Quin etiam super hac re de sacramentis predicto viro simile videtur accidisse. Sed qui errare vult vel errorem docere, nihil tarn bene dictum, quod non possit malo intellectu depravare. Nam ut alia omittam, quis credere possit virum eruditissimum edidisse inscriptis suis, quod ignarus quilibet si scripsisset prima facie respuendum non dubitaret. Quid enim magis ignarum quam uno inloco contraria sibi edere? Nam cum psalmum tractaret XCVIII, de carne inquit marie: carnem assumpsit et inipsa carne ambulavit et ipsam carnem nobis manducandam ad salutem dedit. Statimque post pauca: non hoc corpus quod videtis manducaturi estis nee bibituri illum sanguinem quem effusuri sunt qui me crueifigent. Quid magis contrarium? Sed prudens lector et qui benevolentia ea ecclesiastica legit, qua asecularibus secularia leguntur si librum ecclesiastici doctoris legit, si quid ineo quasi dubium et scrupulosum invenit, non statim illud exsecrando (?) invadit, sed inspicit et discutit et ad ultimum prius eligit confiteri se ignorare vel non intelligere quam illi erroris notam impingere. Sie autem illud Augustini intelligendum est, quod et ipsum est corpus et non ipsum. Ipsum quidem est materiali essentia, non ipsum visibili forma

Que singule (sc. hereses) suo tempore impugnaverunt petram supra petram edificatam et que insoliditate sua permanente petra collise inillam ut lutea vasa sunt et fraeta (fol.6).




88


Quisquis ergo insanetorum patrum traetatibus se exercens inhis et insimilibus inoffenso vult pede incedere, primas sibi intellectus lineas de huiusmodi fidei ponat simplicitatem. Quam cum catbolicos patres modo obscurius modo apertius inomnibus constet predicare, cum infidei convenientiam eorum viderit concurrere sententias gaudeat de inventione veritatis Porro opinionum suarum rationes , si exitus earum prescriptas fidei lineas inveniuntur vel non implere vel excedere, plenas esse non dubitet erroris quas veritati constiterit non convenire. Cum enim per apostolos et apostolicos viros omnem veritatem iam olim nos docuerit spiritus veritatis,  ad examen fidei corrigende sunt rationes et seeundum apostolicum preeeptum destituenda est omnis altitudo extollens se adversus sententiam Dei et incaptivitatem redigendus omnis intellectus inobsequium Christi. Ubicumque ergo prudens lector aliquid invenerit de carne vel corpore Iesu, recurrat ad illam triplicem distinetionem carnis vel corporis, quam supra non presumptione mea adinveni, nee meo sensu formavi, sed protuli ex patrum sententiis, et videat et discernat seeundum quem modum ibi agatur Aliter enim cogitanda est caro illa vel corpus, quod pependit inligno et sacrificatur inaltari, aliter caro et corpus, quod qui mandueaverit habet vitam inse manentem, aliter caro vel corpus eius, quod est ecclesia (fol.6).




89


Π   . Morgott Wetzeru. Weites Kirchenlexikon IX 19161923; R. Seeberg Herzogs Real-Enzyklop?die XI 630642; Protois, Pierre Lombard, Paris 1880; K?gel, Petrus Lombardus inseiner Stellung zur Philosophie des Mittelalters, Greifswald-1897; J. N.Espenberger, Die Philosophie des Petrus Lombardus, M?nster 1901; O. Baltzer, Die Sentenzen des Petrus Lombardus, ihre Quellen und ihre dogmengeschichtliche Bedeutung, Leipzig 1902; H. Denifle inArchiv f?r Literaturund Kirehengesehichte des Mittelalters I610ff; J. de Ghellinck, Le traite de Pierre Lombard sur les sept ordres eecl?siastiques. Ses sources, ses copistes. Extrait de la Revue dhistoire ecclesiastique X XI, Louvain 1910.




90


Scholastica vindicata, Genuae 1766, 162: Hie (sc. Petrus Lombardus) primus Theologiae Scholasticae conditor.




91


Des Sommes de th?ologie, Paris 1871, 94: Pierre Lombard adefinitivement assure le triomphe de la th?ologie scolastique.




92


A.l. c. 32:          ,   XIII ,      .




93


Leitfaden zum Studium der Dogmengeschichte4 (1906)499.




94


  - , Sentenzenwerk  ,               (H. Felder, Studien im Franziskanerorden, Freiburgi.Br. 1904, 513). Quattuor libri sententiarum, ,             ,     , ,         (J. Kuhn, Katholische Dogmatik I, T?bingen 1846, 258).         (.  ⠫  XI8 633).     641    .  () ,   ,  , ,          (?berweg Heinze, Grundri? der Geschichte der Philosophie II9 211).      ,     ,        -    (Harnack, Lehrbuch der Dogmengeschichte III 374).     Libri quattuor sententiarum  .   ,  :                ,      Sic et non4  (P. Wernle, Einf?hrung indas theologische Studium, T?bingen 1908, 228).




95


Die abendl?ndischen Schriftausleger etc. 94f.




96


          , , Codd. lat. 1570115728, 1637416378, 1746417466.        Codd. lat. 460464.   Libri quattuor sententiarum      (Codd. 118125) .  Cod. 233 .        (Bruges 1859, 214f)     ,   , Sententie magistri petri longi : On ne trouve le nom de Petrus Longus ni dans lhistoire litt?raire de la France, ni dans Oudin, ni dans Cave.

  , ,        .    ,    .  * Petri Long      Petrus Longus,  Petrus Longobardus.




97


Le traite de Pierre Lombard etc. 17A.2.




98


Catalogue des manuscrits de Bruges etc.173.




99


. Fr.Leitschuh H. Fischer, Katalog der Handschriften der kgl. Bibliothek Bamberg I507.  Codd. 121, Q. VI 47(. XIII XIV) 122, Q. V 12(. XIII)      .




100


M.G.SS.XXIII843.




101


Sent. I, Prol.




102


 , . IX 37.




103


ϸ, ϸ, ϸ,  




104


Sent. I, d. 1, c. 12; . S.August, De doctrina christiana 1. 1, c. 2; Grabmann, Geschichte der scholastischen Methode I134.




105


InSent. I, d. 2: Divisio textus.




106


Π   . St?ckl, Geschichte der Philosophie des Mittelalters II 393411; Protois, Pierre Lombard 5798; Scheeben, Dogmatik I426f.




107


Sent. I, d. 87, c. 16; IT, d. 1, c. 11; II, d. 12, c. 1; II, d. 22, c. 1. ,    ,    Petrus Lombardus ⠫Divisio textus.




108


Ceteri scholae auctores, perturbatione rationis atque ordinis multum ora- nino peccaverunt, Magistrum videlicet secuti, incuius quattuor sententiarum libris multa quidem lectio sanctorum apparet, et pro tempore illo haud mediocris sane eruditio. Sed praeter distinctionum vocabula, inquas libri illi divisi sunt, nihil distinctum fere videas, recteque et ordine distributum. Testimoniorum congeriem dicas potius quam dispositionem et rationem disciplinae. De trinitate prima est illi disputatio. Ita prius relata quam absoluta persequitur. Nam de iustitia et misericordia Dei inquarto sententiarum quasi praeteriens disputavit. De virtutibus intertio. De vitiis quibusdam item inquarto. Innumera sunt eiusmodi confuse ab illo perturbateque tractata. Quamobrem scholasticis, qui huius vestigiis in- haeserunt, confusa etiam fere ac perturbata sunt omnia (Loci theologici 1. 13, c.3).




109


  I427.




110


    XI3636.




111


   Geschichte der byzant. Literatur2, M?nster 1897,70.




112


A. a.0.




113


Les oeuvres de Jean de Damas en occident au XIle siecle, Revue des questions historiques LXXXVIII 153ff.




114


Π    .M.Grabmann, Studien ?ber Ulrich von Stra?burg III, inZeitschrift f?r kathol. Theologie 1905, 484492.




115


. II Breviloquium super libros sententiarum di frate Gherardo da Prato dellordine deMinori pubblicato per la prima volta dal Padre Marcellino da Civezza, Prato 1882. Fr. Marcellino da Civezza       ,   (Q. II 26, n. 11Biblioteca Roncioniana, s. XIV)   : Cod. Vat. lat. 3159(p. XV) (p. 62ff).   ,            : Cod. Vat. lat. 5062,   24v   : Explicit opusculum theologie bonum et breve;  Cod.       : I. De deo uno et trino (10); II. De rerum produetione (32); III. De incarnatione (5); IV. De gratia et virtutibus (9); V. De donis et virtutibus (9); VI. De sacramentis et novissimis (18).




116


.      J. Kuhn, Katholische Dogmatik I, T?bingen 1846, 258ff.




117


  ,  ,  ࠖ ,    . Ѡ    , 蠖  ,    44 (Espenberger, Die Philosophie des Petrus Lombardus29).




118


S. Bonav. Opera I16.




119


Cupientes aliquid de penuria ac tenuitate nostra cum paupercula ingazophylacium Domini mittere, ardua scandere, opus ultra vires nostras agere praesumpsimus.




120


Parad. 10, 106108.




121


Delectat nos veritas pollicentis, sed terret immensitas laboris: desiderium hortatur proficiendi, sed dehortatur infirmitas deficiendi, quam vincit zelus domus Dei. Quo inardescentes, fidem nostram ad versus errores carnalium atque animalium hominum Davidicae turris clypeis munire vel potius munitam ostendere ac theologicarum inquisitionum abdita aperire nee non et sacramentorum ecclesiasticorum pro modico intelligentiae nostrae notitiam tradere studuimus, non valentes studiosorum fratrum votis iure resistere, eorum inChristo laudabilibus studiis lingua ac stilo nos servire flagitantium, quas bigas innobis agitat Christi caritas.




122


Horum igitur et Deo odibilem ecclesiam evertere atque ora oppilare, ne virus nequitiae inalios effundere queant, et lucernam veritatis incandelabro exaltare volentes, inlaoore multo ac sudore hoc volumen, Deo praestante, compegimus ex testimoniis veritatis inaeternum fundatis, inquattuor libros distinctura. Inquo maiorum exempla doctrinamque reperies. Sicubi vero parum vox nostra insonuit, non apaternis discessit limitibus. Non igitur debet hie labor cuiquam pigro vel multum docto videri superfluus, cum multis impigris multisque indoctis, inter quos etiam mihi, sit necessarius, brevi volumine complicans Patrum sententias, appositis eorum testimoniis, ut non sit necesse quaerenti librorum numerositatem evolvere, cui brevitas collecta quod quaeritur affert sine labore.




123


Commentarius inPrologum Magistri, Divisio textus ultimae partis.




124


Pro sensus nostri imbecillitate (Sent. I, d. 45, c. 1); Ad hoc iuxta modulum nostrae intelligentiae ita dieimus (Sent. I, d. 35, c. 3); Non est nobis perspicuum aperire, quomodo hoc sit verum (Sent. I, d. 7, c. 4): Inquorum explanatione mallem silens alios audire quam loquendo malevolis detrahendi occasionem praestare (Sent. I, d. 19, c. 14); Satis diligenter iuxta diversorum sententias, suprapositam absque assertione et praeiudicio tractavi quaestionem. Verumtamen volo inre tanta tamque ad dignoscendum difficili putare lectorem istam sibi nostram debere sufficere disputationem, sed legat et alia forte melius considerata atque tractata, et ea quae hie movere possunt, vigilantiori atque intelligentiori, si potest, mente discutiat (Sent. III, d. 6, c. 13; . Sent. I, d 32, c. 9; Sent. II, d. 27, c.11).




125


    . Prologus and Sent. I, d. 32, c. 9: Haereticorum improbitas instinetu diabolicae fraudulentiae excitata.




126


Sent. I, d. 2, c.1.




127


Sent. I, d. 2, c. 3. . s.August., De trinitate 1. 1, c. 2, n.4.




128


Ne autem inre tanta aliquid de nostro influere videamur, sacris auetoritatibus quod dictum est corroboremus (Sent. I, d. 9, c. 4); Nos autem omnis mendacii et contradictionis notam asacris paginis secludere cupientes, orthodoxis patribus atque catholicis doctoribus nulla pravae intelligentiae suspicione notatis consentimus (Sent. III, d. 5, c.3).




129


Sent. I, d. 1, c. 1; Sent. I, d. 2, c.1.




130


Illae enim et huiusmodi argutiae increaturis locum tenent, sed fidei sacramentum aphilosophicis argumentis est liberum. Unde Ambrosius inlib. 1de Fide c. 5infine: aufer argumenta, ubi fides quaeritur. Inipsis gymnasiis suis iam dialectica iaceat; piscatoribus creditur, non dialecticis (Sent. III, d. 22, c.1).




131


Non enim per creaturarum contemplationem sufficiens notitia Trinitatis potest haberi vel potuit sine doctrinae vel interioris inspirationis revelatione. Unde illi antiqui philosophi quasi per umbram et de longinquo viderunt veritatem, deficientes incontuitu Trinitatis, ut magi Pharaonis intertio signo* (Sent. I, d. 3, c. 6). Ad quod dicimus eos (sc. antiquos philosophos) hanc distinctionem summae Trinitatis, quam Fides catholica profitetur, nullatenus habuisse vel habere potuisse absque doctrinae vel internae inspirationis revelatione (Inep. ad Rom 1, 2023[M., P. L.CXCI 1328]).




132


Ait enim Apostolus Hebr 11, 1: Fides est substantia rerum sperandarum, argumentum vel convictio non apparentium; quia per fidem subsistunt innobis etiam modo speranda, et subsistunt infuturo per experientiam: et ipsa est probatio et convictio non apparentium: quia si quis de eis dubitet, per fidem probantur; ut adhuc probatur futura resurrectio, quia ita crediderunt patriarchae et sancti alii; vel probatio est et certitudo, quod sint aliqua non apparentia (Sent. III, d. 23, c.8).




133


Ex his apparet, aliqua credi quae non intelliguntur vel sciuntur, nisi prius credantur; quaedam vero intelligi aliquando etiam, antequam credantur. Nee tarnen sie intelliguntur modo, ut infuturo sciantur: et nunc etiam per fidem, qua mundantur corda, amplius intelliguntur: quia nisi per fidem diligatur Deus, non mundatur cor ad eum sciendum. Ecce hie aperte habes, quia non potest sciri Deus, nisi prius diligendo credatur. Supra autem dictum est, quod nemo potest credere inDeum, nisi aliquid intelligat. Unde colligitur non posse sciri et intelligi credenda quaedam, nisi prius credantur; et quaedam non credi, nisi prius intelligantur; et ipsa per fidem amplius intelligi. Nee ea quae prius creduntur quam intelligantur, penitus ignorantur, cum fides sit ex auditu. Ignorantur tarnen ex parte, quia non sciuntur. Creditur ergo quod ignoratur, sed non penitus (Sent. III, d. 24, c.3).




134


Addite scientiae charitatem, et utilis erit scientia. Per se enim inutilis est scientia, cum charitate utilis est (Inep. 1ad Cor c. 8[M., P. L.CXCI 1601]).




135


Grabmann, Geschichte der scholastischen Methode I129ff.




136


, Sent. I, d. 14, c. 1: Quod gemina est processio Spiritus saneti* ( ). Ibid. c. 5: An Viri saneti et Ecclesiae praelati dent vel dare possint Spiritum sanetum. ,      ,  : Hie considerandum est, Praeterea diligenter adnotandum estu, Nunc traetandum est, Hicoritur quaestio.   Quaeri solet        .




137


, Sent. I, d. 17, c. 2: Hoc autem ut intelligibilius doceri ac plenius perspici valeat, praemittendum est quiddam ad hoc valde necessarium.




138


Sent. I, d. 9, c. 4: Sed ne tanti auetores sibi contradicere inre tanta videantur, verba Gregorii benigne interpretemur. Sent. I, d. 16, c. 2: Audisti, lector, quid super hoc dicat Hilarius, cuius verba, ubicumque oecurrerint, diligenter nota pieque intellige.




139


Facilis autem plerumque controversiarum solutio reperietur, si eadem verba indiversis significationibus adiversis auctoribus posita defendere poterimus tt (Prologus Petri Abaelardi inSie et non [M., P. L.CLXXVIII 1344DJ. .  . 202).




140


S. 211f.




141


, Sent. I, d. 13, c. 6: Sed ut istam quae videtur repugnantiam de medio abigamus, diciraus, quod Hieronymus aliter accipit nomen ingeniti et aliter Augustinus.




142


Sent. III, d. 15, c. 7: Ecce aperte noscis eundem sibi inhis verbis contradicere, nisi varias dictorum discerneret causas, ex quibus intelligentia verborum assumenda est. Si enim discernatur intelligentiae causa praedictorum verborum, nihil occurrit contradictionis.




143


Sent. II, d. 4, c. 2: Sed haec magis opinando et quaerendo dicit Augustinus quam asserendo.




144


. I, d. 4, c.2.




145


Sent. I, d. 46, c.13.




146


. H.Dehove, Qui praecipue fuerint labente XII saeculo ante introductam Arabum philosophiam temperati realismi antecessores, Insulis 1908, 119ff; Espenberger, Die Philosophie des Petrus Lombardus 22ff.




147


C.1.




148


C. 2: Sed adhuc opponunt garruli ratiocinatores dicentes: Si Deus Pater genuit Deum, aut genuit Deum qui est Deus Pater, aut Deum qui non est Deus Pater. Si genuit Deum qui non est Deus Pater, ergo Deus est qui non est Deus Pater: non ergo tantum unus Deus est. Si vero genuit Deum qui est Deus Pater, ergo genuit seipsum. Ad quod respondemus determinantes illam propositionem, qua sie proponunt hoc enim sane et prave intelligi potest: et ideo respondendum est ita. Deus Pater genuit Deum qui est ipse Pater: hoc dieimus esse falsum et concedimus alteram, scilicet genuit Deum, qui non est Pater

Si vero additur hoc distinguimus: qui dupliciter potest intelligi hie sensus verus est hie sensus falsus est.




149


E.g.Sent. I, d. 39, c. 13; I, d. 40, c. 3; I, d. 44; III, d. 10, c.1.




150


Sent. I, d. 27, c. 8; II, d. 24, c. 6: Ideoque inhis contrariis, quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dieunt nulli rei duo simul esse contraria. Sent. III, d. 11, c. 2: Ex tropicis locutionibus non est reeta argumentationis processio.




151


. sent. I, d. 12, c. 2: His et huiusmodi quaestionibus magis labouriosis et fruetuosis . .; Sent. I, d. 46. c. 13: Quidam enim sophistice incedentes et ideo Deo odibiles probare conantur ..Ibid. c. 14: Quibus facile est nobis respondere, sed indignum responsione videtur quod dieunt.




152


.        . * Dictionnaire de theologie catholique I5155.




153


.  p. 124f.




154


  ,30.




155


.




156


Die Sentenzen des Petrus Lombardus, ihre Quellen und dogmengeschichtliche Bedeutung, Leipzig 1902. J. Annat, Pierre Lombard et ses sources patristiques, inBulletin de litt. eccl. 1906, 8495.




157


Le traite de Pierre Lombard sur les sept Ordres, Louvain 1910; Ders., Les oeuvres de Jean de Damas en occident etc., Revue des questions historiques LXXXVIII 149160.




158


Baltzer op. cit.25.




159


J. de Ghellinck, Les ceuvres de Jean de Damas etc.155.




160


M., P. L.CXCIX 1052. .  E. Kaiser, Pierre Abelard critique, Fribourg 1901,311.




161


Le traite de Pierre Lombardetc.




162


Ibid.46.




163


Baltzer, Die Sentenzen des Petrus Lombardus etc.8.




164


 Revue des sciences ecclesiastiques, decembre 1890, 514.         Les origines de la scolastique et Hugues de St Victor I, Paris 1895,31.




165


Sententiae divinitatis, M?nster 1909,22.




166


Baltzera.a. 0.11.




167


Cf. Denifle, Die abendl?ndischen Schriftausleger et. 56ff 365A.2.




168


Lehrbuch der Dogmengeschichte 111374.




169


Denifle inArchiv f?r Literaturund Kirchengeschichte des Mittelalters I438. .  Rettberg, Comparatio inter M. Bandini libellum et Petri Lombardi 1. 4Sententiarum, Goettingae 1834.




170


A. a. 0.589.




171


Cod. lat. bibl. nat. 627, fol. 57: Quod unum sit omnium rerum prineipium hie ostenditur c. 1. Moyses Spiritus saneti revelatione unum tantum omnium rerum intellexit esse principium scilicet Deum, sicut ipse inprimordio scripture sue testatur dicens: Inprincipio creavit deus celum et terram. Inquo eliduntur false opiniones quorum- dam phylosophorum, qui dicebant plura fuisse rerum principiaetc. Petrus Lombardus, Sent. II, d. 1, c. 1: Creationem rerum insinuans Scriptura, Deum esse creatorem, initiumque temporis, atque omnium visibilium vel invisibilium creaturarum, inprimordiosui ostendit, dicens: Inprincipio creavit Deus coelum et terram. His etenim verbis Moyses spiritu Dei afflatus, inuno principio aDeo Creatore mundum factum refert, elidens errorem quorumdam plura sine principio fuisse principia opinantiumetc.




172


   Sent. II     : Nos catholice ecclesie filii credimus unum omnium creatorem et principium expuentes Piatonis errorem, qui finxit tria esse principia, deum et exempla et materiam.




173


      Inventaire des manuscrits de la Sorbonne (Paris 1870,23).




174


Mulier evangelica, que lucernam accendit et drachmam quam perdidit, reperit, est dei sapientia, que lucernam accendit, quando deitatem carni copulavit. Inhomine Christo testa carnis est accensa lumine divinitatis. lila drachmam decimam quam perdiderat reperit et Christus hominem, qui propius novem ordines angelorum et ita decimus est formatus, reparavit (fol.76).




175


. M.Grabmann, Eine neuentdeckte Gandulphushandschrift (Cod. anon. 242Heiligenkreuz), Historisches Jahrbuch der G?rresgesellschaft 1910, 7587. J.v.Walterin Breslau    .




176


. Denifle op. cit. 623; Grabmann op. cit. 79; Baltzer, Die Sentenzen des Petrus Lombardus etc. 10. J. N.Espenberger, Die Philosophie des Petrus Lombardus 6,   .




177


 : Cod. Amplon. 108(4, p. XIII) , Cod. Trec. 1206(s. XIII); Cod. a.VII 9.   ( s. XIV); Codd. 106108,  ; Codd. 1748,  ; Codd. 276279,   ..J. de Ghellinck, La diffusion des oeuvres de Gandulphe de Bologne au moyen ?ge, Revue Benedictine, juillet 1910, 352362.




178


J. de Ghellinck, Les Sententiae de Gandulphe de Bologne ne sont elles quun resume de celles de Pierre Lombard? inthe Revue neVscolastique, nov. 1909.




179


Ders, Les citations de Jean Damascene chez Gandulphe de Bologne et Pierre Lombard, Bulletin de litterature ecclesiastique 1910, 278285.




180


An potentia peccandisit aliquid? (Cod. 242Heiligenkreuz, fol. 12.) An tenebre sint aliquid? (fol. 21v.) An non occidere sit aliquid? (fol. 25v.) An non diligere deum sit aliquid? (fol. 25v.) An Christum assumere carnem aliquid sit? (fol. 31r.) An Deus pater secundum quod Christum fecit esse hominem fecerit aliquid? (fol. 32r.)    : An plus sit pulchritudo quam pulcher et castitas quam castus? (fol.3.)




181


. Protois, Pierre Lombard 161; Morgott Wetzer u. Weites Kirchenlexikon IX2 1921. Protois  0. 161180     .




182


  , , Codd. lat. 10771112    ꠫,    . -    Plut. XXXIII XXXV    ,       (  ,    ,   ,   ,   ,   ,   ,  ,    .)




183


A. a. 0. 161. 2Denifle, Chartularium Univ. Paris. I, n. 108, p.158.




184


-, .. (:   ; . 1200 19 1263)   -,     .




185


  : Sicut desidiosi et pigri nimium lectoris est obscura et magnis sententiis gravida nolle exponere, ita quoque non studiosi, sed superstitiosi est ea, que plane dieta sunt, longis nimium et peregrinis expositionibus onerare. Quapropter ad eum librum accedentibus qui ceterorum expositor est, pauca prelibare sufficiat videlicet que sit materia, que intentio, quis modus traetandi.         XIII .




186


: Cod. Vat. lat. 1098; Cod. F 109  ; Codd. 130131 ; Cod. B.II 20 ; Cod. 573   Cod. 11422/23  .




187


. Ch.Thurot, De lorganisation de lenseignement dans luniversite de Paris au raoyen ?ge, Paris et Besancon 1850, 133158; Denifle, Chartularium etc. I, n. 200, p.226.




188


. Denifle, Quel livre servait de base alenseignement des maitres en theologie dans luniversite de Paris?  Revue Thomiste II (1894) 149162.




189


La Bible etait, au moyen ?ge, ? 1'Universite de Paris le commencement et la fin des etudes theologiques (Denifle op. cit.).




190


B. Reichert, Monumenta Ord. FF.Praed. historica III 129197.




191


. Fr Hilarin Felder, Geschichte der wissenschaftlichen Studien im Franziskanerorden 532ff; Fr Theoph. Wit ze l, De Fr. Rogero Bacone eiusque sententia de rebus biblicis, inArchivum Franciscanum III (1910) 18; Denifle, Chartularium etc. I, n. 419, p.473.




192


   -  :  : Oaltitudo divitiarum sapientie et scientie dei ( 11, 83; Cod. Bibl. nat. Paris, lat. 15754); : Profunda fluviomm scrutatus est et abscondita produxit inlucem (lob 28,11);  : Ego sapientia effudi fiumina; ego quasi trames aquae immensae de iluvio; ego quasi fluvius Diorix, et sicut aquaeductus exivi de paradiso. Dixi: Rigabo hortum plantationum et inebriabo partus mei fructum (Eccli 24, 40): R ic h ar d ofMediavilla: Abscondita produxit inlucem (lob 28, 11); Durandus: Est deus incoelo revelans mysterium (Dn 2, 28); Petrus Aureolus: Expandit librum coram me, qui scriptus erat intus et foris (Ez 2, 9); Thomas ofStrabburg: Dedit abyssus vocem suam (Hab 3,10).




193


. Paulus, Die deutschen Dominikaner im Kampfe gegen Luther, Freiburgi.Br. 1903, 115; Fr Ehrle inStimmen aus Maria-Laach 1880(XVJI1), 389A.3.




194


Fr Ehrle Katholik 1884, II 495ff 632ff; 1885, II 85ff 161ff 405ff 503ff.




195


S. 125f.




196


,            ,     1176.




197


 . Bach, Dogmengeschichte des Mittelalters II 180ff; Wetzeru. Weites Kirchenlexikon VI2 1641; Hurter, Nomenciator II8 95; B. Geyer, Sententiae divinitatis59.




198


M., P. L.CXCIX 10431086.   XII .  Cod. 265   (  95).




199


M., P. L.CLXXVII 295316.




200


. Denzinger-Bannwart, Enchiridion 10393; Du Plessis dArgentre, Collectio iudiciorum de novis erroribus etc. I112ff.




201


. cod. lat. 14589   ( . XII),    191199Obiectiones contra eos, qui dicunt, quod Christus non est aliquid secundum quod homo estu. Cod. 48Q. VI 31(. XII XIII)    Epistula cuiusdam magistri Parisiensis de natura humana Christi  2325.




202


    Eulogium  a.a. 0. II 180190.




203


Quod vero amagistro Petro Abaelardo hanc opinionem suam magister Petrus Lombardus accepit, eo magis suspicatus sum, quia librum illum frequenter prae manibus habebat, et forte minus diligenter singula perscrutans, ut qui ex usu magis quam ex arte disputandi peritiam haberet, falli poterat. Opinionem autem dixi. Quod enim fuerit haec eius opinio, certum est. Quod vero non fuerit eius assertio haec, ipse testatur incapitulo suo. Praeterea, paulo antequam electus esset inepiscopum Parisiensem, mihi et omnibus auditoribus suis, qui tunc aderant, protestatus est, quod haec non esset assertio sua, sed opinio sola, quam amagistro acceperat. Haec enim verba subiecit: Nec umquam Deo volente, erit assertio mea, nisi quae fuerit catholica (c. 3[M., P. L.CXCIX 1052f]).




204


Duos etiam venerabiles magistros, quos intheologia nihil haereticum docuisse certissimum est, Robertum videlicet Melidensem et Mauricium hodie Parisiensem episcopum silentio praeterire non debeo. Eorum itaque super his disputationibus vel quaestionibus scripta non legi; sed multis eorum lectionibus vel disputationibus interfui, inquibus et de homine assumpto et de aliis quibusdam magistri Petri Lombardi doctrinam falsitatis arguebant, ne dicam erroris* (c. 4[ibid. 1055]).




205


. 4(ibid. 1056).




206


. .68.




207


C.9.




208


C.12.




209


. . 1618.




210


Habeant ergo phiiosophorum documenta locum suum inhis, quae secundum naturam se habent, non inhis, quae contra naturam mirabiliter fiunt et facta sunt. Sed istud potius existimo et dico quoties de Christo vel de qualibet persona intrinitate, sive de ipsa divina essentia, quoties etiam de sacramentis et de articulis fidei disputatur his quae logicorum propria omnia sunt supersedendum aut si aliquando, ne penitus absint, admittuntur, sicut perstrepere velint, statim elinrinentur, tum quia regulariter maiestatibus verba non competunt, quae naturale indumentum rationis non transscendunt, tum etiam quia plerique logicae professores molesti sunt interpretes verborum et aucupes syllogismorum (c. 9[M., P. L.CXCIX 1065]).




211


P. Fournier, Etudes sur J. de Flore et ses doctrines, Paris 1909, 7174.




212


Ebd. 79100.




213


  : De unitate trinitatis, quae sit differentia inter nomina essentialia et nomina relativa. Ygl. Fr.Ehrle, Historia bibl. Rom. Pontif. I511.




214


Fourniera.a. 0. 32ff.




215


. Denzinger-Bannwart, Enchiridion 10n. 431433; Hefele-Hergenr?ther, Konziliengeschichte V 878f.




216


Indecretalem II expositio.




217


,  Magister sententiarum  , . Du Plessisd Argentre, Collectio iudiciorum etc. I118u. 119; Denifle, Chartularium Univ. Paris. I220, n.194.




218


Protois, Pierre Lombard 150: Cet ouvrage fameux eut un succes inoui, prodigieux, v?ritablement incomparable, et en peu de temps il conquit dans lestime et dans ladmiration des theologiens une place presque semblable acelle de lEcriture Sainte.




219


Der hl. Thomas von Aquino I, Regensburg 1858, 312f.




220


Des Sommes de theologie, Paris 1871, 9394.




221


A. a. 0.190.




222


InHerzogs Real-Enzyklop?die XI641.




223


 ,  1908,228.




224


    ,  1908,227.




225


Denzinger Bannwart, Enchiridion 10n.432.




226


.   (Les oeuvres de Jean de Damas en occident etc., inthe Revue des questions historiques LXXXVIII 157)  : Le concile de Latran de 1215qui couronne le sueces du Magister.




227


   XII  . Clerval, Les Ecoles de Chartres, Chartres 1895, 144320; ?berweg Heinz e, Grundri? der Geschichte der Philosophie IP211ff; De Wulf, Histoire de la philosophie medie vale2 191ff.




228


 : B. Haureau, Histoire de la philosophie scolastique 1417; Prantl, Geschichte der Logik im Abendlande, Leipzig 1861, 225ff; ?berw e g Heinze, Grundri? der Geschichte der Philosophie II9 218219; De Wulf, Histoire de la philosophie medievale2 204207; J. A.Endres, Geschichte der mittelalalterlichen Philosophie im christlichen Abendlande 58f; Poole, Illustrations ofthe history ofmedieval thougt (1884) 132135179200; Hergenr?ther Kirsch, Kirchengeschichte II4 502504; Berthaud, Gilbert de la Porree et sa philosophie, Poitiers 1892; Clerval, Les Ecoles de Chartres, Chartres 1895, 163169185ff 210f; Sandys, Ahistory ofclassical scholarship I, Cambridge 1903, 512640f; J. Schmidlin, Otto von Freising als Theologe, im Katholik 1905II 83ff; Ders, Die Philosophie des Otto von Freising, inPhilos. Jahrbuch 1905, 312ff. Π ,   , . J.Bach, Die Dogmengeschichte des Mittelalters II 133168, Th. de Regnon, Etudes de theologie positive sur la trinite II, Paris 1892, 87108. Π     , . Tb.Heitz, Essai historique sur les rapports entre la philosophie et la foi de Berenger de Tours ? St Thomas dAquin, Paris 1909, 3641.     Dehove, Qui praecipui fuerint labente XII saeculo ante introductam Arabum philosophiam temperati realismi antecessores, Paris. 1909, 90104.




229


 ,   ,  Liber sancti hylarii contra constantinum augustum   .   13-     : Incipit ( I ) expositio Giselberti pictaviensis episcopi inlibrum anicii manlii severini boetii, viri consularis et illustris exconsularis, ordinarii patricii, quomodo trinitas unus deus et non tres dii.     .




230


. Gaufredi, abbatis Claraevallensis, Epistola ad Albinum cardinalem (M., P. L.CLXXXV 587596); Eiusdem libellus contra capitula Gilleberti Porretani Pictaviensis episcopi (ibid. 595617).


