# דער ספר פון מיכה הנביא – אַ וויסנשאפטלעכע קאָמענטאַר אויף דעם טעקסט

Андрей Тихомиров

דער ספר פון מיכה הנביא באשטייט פון 7 פרקים און דעקט איבער די תקופה פון אנהייב פון די מלכות פון יהתם ביזן סוף פון די מלכות פון חזקיהו, ווען ישראל מיט דער הויפטשטאט שומרון איז געכאפט געווארן דורך די אשורים. די פּראָפעסיעס קענען זיין צעטיילט אין: 1) אַ פּראָגנאָז פון די קומענדיק פאַל פון די מלכות; 2) ציבור קאָרופּציע, ספּעציעל געשטיצט דורך פאַלש נביאים; 3) אַ נבואה וועגן בית לחם ווי דער געבורט אָרט פון משיח.

וויסנשאפטלעכע באַמערקונגען זענען געגעבן אין קלאַמערן נאָך יעדער פסוק.

קאַפּיטל 1

1 דאָס דָּבָר ה', וואָס איז געווען צו מיכה מוֹרַסְפִיטין אין די טעג פון יהתם, אַחז, און יחזקיהו, די מלכים פון יהודה, און וואָס איז אים אַנטפּלעקט געוואָרן וועגן שומרון און ירושלים. (עס איז פארהאן א מינדליכע פארשלאג פון די היפנאטישע כהן. אפשר איז דאס א שפעטערע איינשטעל. מיר לערנען דערפון, אז מיכה האט געלעבט אונטער די זעלבע מלכים ווי ישעיהו, דאס הייסט פון בערך 750 ביז 790 פאר הספירה, און אז מיכה איז געווען פון ישעיהו. מורשת, א שטעטל אין דרום-מערב יהודה, אין די געגנט פון דער גרעסערע שטאט לכיש, די דאזיקע לענדער האבן שטארק געליטן פון די איבערפאלן פון די ארומיקע שבטים, און באזונדערס ביי די קאמפיין פון סנחריב קעגן פאלעסטינע אין 701: זיי זענען געכאפט געווארן, גערויבט, און א גרויסער טייל פון זייער באפעלקערונג איז געכאפט געווארן אין געפאנגענשאפט מיכה, דעריבער איז, אנדערש ווי ישעיהו פון דער הויפטשטאט, געווען א "פראווינציאל", וואס קען טיילווייז ערקלערן פארוואס ער האלט אין ירושלים אלס דער צענטער פון זינד (1:5; ג:10) און פּרידיקס אַז ירושלים וועט זיין פארוואנדלען אין אַ קופּע פון חורבות, בשעת ישעיהו, פאַרקערט, פאָרויסזאָגן אַז ירושלים וועט זיין אפגעהיט ווי "אַ שטאָט פון גערעכטיקייט, אַ געטרייַ הויפּטשטאָט" (ישעיה 1: 26).

2 הערט, אַלע גּוֹיִם, הערט, ערד און אַלץ וואָס זי פילט! זאָל דער האר גאָט זיין אַן עדות קעגן דיר, דער האר פון זיין הייליק היכל! (דערפעלט צו די שטאדע. גלייכצייטיק מיט ישעיהו האט אין יהודה אנגעזאגט נאך א נביא, וועמענס רעדעס זענען אויך אריינגערעכנט געווארן אין די אלטע טעסטאמענט. זיין נאמען איז געווען מיכה אדער מיכה).

3 וואָרעם הִנֵּה, ה' גייט אַרויס פוּן זיין אָרט, אוּן ער ירד אוּן טרעט אויף די בָּמוֹת פוּן הָאָרֶץ – (די בָּמות האָבּן געהאַט אַ קדושה).

4 און די בערג וועלן צעשמעלצן אונטער אים, די טאָל וועט צעפאַלן, ווי וואַקס פון פייַער, ווי וואַסער פלאָוינג פון די אַראָפאַנג. (גאָט איז טויגעוודיק פון אַלץ).

5 דאָס אַלץ איז פאַר דער רשעת יעקב, פאַר דער חטא פון בּית ישראל. פֿון װעמען איז יעקבֿס רשעות? איז עס ניט פֿון שומרון? ווער האָט געמאַכט הויכן אין יהודה? איז עס ניט ירושלים? (זינדיקע זענען איינוואוינער סיי פון שומרון און סיי פון ירושלים).

6 דעריבער וועל איך מאַכן שומרון פאַר אַ הום חורבות אין שדה, אַן אָרט פון גידול ענבים; איך וועל וואַרפן אירע שטיינער אין טאָל, און איך וועל גלה אירע יסודות. (דער אָט-אָט פאַלן פון שומרון).

7 אַלע אירע אָפּגעטער וועלן צעבראָכן ווערן, און אַלע אירע זנות וועלן פאַרברענט ווערן אין אֵש, און אַלע אירע אָפּגעטער וועל איך פאַרטיליקן, וואָרעם זי האָט זיי געמאַכט פוּן מתנות זנות, און זיי וועלן פאַרוואַנדלט ווערן אין מתנות זנות. (די אפגעטער וואס מען האט געגעבן ניעף מתנות וועלן צעשטערט ווערן.)

8 דערפאר וועל איך וויינען און וויינען, איך וועל הלך ווי אַ גזלן און נאַקעט, יילל ווי תנים, און וויין ווי סטרים, (שווה מיט בהמות).

9 מחמת איר תבוסה איז ווייטאג, זי איז דערגאנג צו יהודה, זי איז אפילו דערגאנג צו די טויערן פון מיין פאלק, אפילו ירושלים. (דער טויער האט געהאט א ״קדוש״ סטאטוס).

10 זאָלסט עס נישט מודיע אין גַת, נישט שריי דאָרטן הויך; אָבער אין דאָרף עפרה באַדעקן זיך מיט אַש. (געװײנט , שװארצ ן א ש אויפ ן קא פ – א ן אויםדרו ק פו ן טרויער) .

11 זוּז, יושבי שפיר, בושה נאַקעט; די װאָס זיצט אין זַעַן, װעט ניט אַנטלױפֿן; וויינען אין דארף עצעל וועט דיר נישט דערלויבן דארט צו בלייבן. (פאָרשלאָג פֿאַר ריסעטטינג, ווי אַ שווער צייט איז געקומען).

12 דער יושב פוּן מַרתא ווייגט אויף איר טוֹב, וואָרעם פוּן ה' איז ירד רָעָה פוּן די שְעָרִים פוּן ירושָלַיִם. (אומגליק אין יהודה).

13 רתום צו דעם מרכבה פון צום, יושבי לכיש; דו ביסט דער אָנהייב פֿון דער זינד פֿון דער טאָכטער צִיון, װאָרום די פֿאַרברעכן פֿון ישׂראל האָבן זיך באַװיזן צו דיר. (חטאים, פארברעכנס האבן אנגעפילט ישראל).

14 דעריבער וועסטו שלח מתנות צו מורשת-גת; אָבער די שטעט פֿון אכזיב װעלן זײַן פֿאַר די מלכים פֿון ישׂראל אַ נאַר. (א ן אויפצײלונ ג פו ן פארשײדענ ע ישובים , װעמענ ס אײנװאוינע ר פיר ן זי ך אנדער ש אי ן שװער ע צײטן) .

15 איך וועל דיר ברענגען אן אנדער יורש, אשת מורש; עס וועט גיין צו אָדולם, די פּראַכט פון ישראל. (א ן אויפצײלונ ג פו ן פארשײדענ ע ישובים , װעמענ ס אײנװאוינע ר פיר ן זי ך אנדער ש אי ן שװער ע צײטן) .

16 סור אייַערע האָר, גזר דיינע האָר, צער אויף אייַערע אהובים בנים; פֿאַרברייטערט דײַן ליסע פֿון װעגן זײ, װי פֿון אַן אָדלער, װאָרום זײ װעלן גלות פֿון דיר. (האערן האבן געהאט א "הייליקע" סטאטוס. דאס באצייכנט צו דעם גרויסן לאם האק, וועמענס קאפ און האלדז זענען ליסע און באדעקט מיט דאון, א טרייט וואס איז נישט געווענליך ביי קיין פון די אדלער ברידז.)

קאַפּיטל 2

1 וויי צו די וואָס מעלה עָוֹן, אוּן מְסַלְּלִים מַעֲשִׂים רָעִים אין זייערע מִטְעוֹת, וואָס זיי עשׂה אין דער בוקר אין שחר, וואָרעם אין זייער יָד איז כח! (דער נביא באַצייכנט יהודה און ישראל פון זייער זינד און רופט פֿאַר קערעקשאַן, סיי טרייסט און טרעטאַנינג.)

2 זיי חפץ שדות, און זיי נעמען זיי מיט חיל, הײַזער און זיי נעמען זיי אַוועק; זײ בארויבט א מאן און זײן הױז, א מאן און זײן נחלה. (דער נביא באַצייכנט יהודה און ישראל פון זייער זינד און רופט פֿאַר קערעקשאַן, סיי טרייסט און טרעטאַנינג.)

3 דעריבּער האָט ה' אַזוי אמר: הִנֵּה, איך האָבּ כוונה בּרענגען אויף דעם דאָזיקן דוֹר אַזאַ אומגליק, אַז דו וועסט נישט סור דייַן צוואר, און וועסט נישט הלך ישר; װאָרום דאָס איז אַ בײזע צײַט. (דער נביא באַצייכנט יהודה און ישראל פון זייער זינד און רופט פֿאַר קערעקשאַן, סיי טרייסט און טרעטאַנינג.)

4 אין יענעם טאָג וועלן זיי זאָגן אַ משל וועגן דיר, און זיי וויינען ביטער, און זאָגן: "מיר זענען גאָר חרובֿ! די נחלה פון מיין מענטשן איז געגעבן צו אנדערע; ווי וועט ער זיך אומקערן צו מיר! אונדזער פעלדער זענען שוין צעטיילט צווישן זרים." (דער נביא באַצייכנט יהודה און ישראל פון זייער זינד און רופט פֿאַר קערעקשאַן, סיי טרייסט און טרעטאַנינג.)

5 דעריבער, איר וועט נישט האָבן ווער עס יז וואָס וואָלט וואַרפן גורל פֿאַר מעסטן אין דער עדה פֿאַר גאָט. (דער גורל איז געווארפן געווארן אין דער ציבור אסיפה פארן הויפט יידישן כהן).

6 זאג נישט נביאות, איר נביאים; זאָג ניט נבֿיאות צו זײ, כּדי נישט זאָל קומען אױף אײַך אַ שאַנד. (אין איר אריגינעלער באדייט איז יידישקייט נישט געווען באגרעניצט צו די אנווייזונגען פון די כהנים, נאר אויך אריינגערעכנט די אנווייזונגען און ווארענונגען פון די נביאים, ארויסגעגעבן, ווי די נביאים אליין און זייערע צוהערער האבן געגלייבט, דורך אינספיראציע "ממעל". צו די כהנים פון אידישקייט איז אויך געווען די אידישקייט פון די נביאים, אבער ביידע זענען געבליבן אומגעשריבן פון אנהייב און פאר א צאל יארהונדערט).

7 אָ איר וואָס ווערט גערופֿן דאָס בּית יעקב! איז דער גייסט פון די האר געווארן אַניוועסדיק? זענען דאס זיינע מעשים? זענען נישט מייַנע ווערטער וווילטויק צו אים וואס טוט וואָס איז רעכט? (דער נביא באַצייכנט יהודה און ישראל פון זייער זינד און רופט פֿאַר קערעקשאַן, סיי טרייסט און טרעטאַנינג.)