*****

ALBERT CAMUS

SÜRGÜN VE

KRALLIK

*****

Can Modern

Sürgün ve Krallık, Albert Camus

Fransızca aslından çeviren: Tahsin Yücel

L’exil et le Royaume

© 1957, Éditions Gallimard, Paris

© 1996, Can Sanat Yayınları A.Ş.

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 1996

Mizanpaj: Emin Petek

Kapak tasarımı: Utku Lomlu / Lom Creative (www.lom.com.tr)

E-kitap: ISBN 978-975-07-2037-6

CAN SANAT YAYINLARI

YAPIM VE DAĞITIM TİCARET VE SANAYİ A.Ş.

Maslak Mah. Eski Büyükdere Cad. İz Plaza, No: 9/25, Sarıyer/İstanbul

Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33

canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

Sertifika No: 43514

*****

ALBERT CAMUS

SÜRGÜN VE KRALLIK

ÖYKÜ

1957 NOBEL EDEBİYAT ÖDÜLÜ

Fransızca aslından çeviren

Tahsin Yücel

*****

Albert Camus’nün Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Yabancı, 1981

Mutlu Ölüm, 1991

Tersi ve Yüzü, 1992

Yolculuk Günlükleri, 1993

İlk Adam, 1994

Yaz, 1994

Başkaldıran İnsan, 1995

Düğün / Bir Alman Dosta Mektuplar, 1995

Sisifos Söyleni, 1997

Veba, 1997

Düşüş, 1997

Asturya’da İsyan / Bütün Oyunları 1, 2015

Caligula / Bütün Oyunları 2, 2015

Yanlışlık / Bütün Oyunları 3, 2015

Sıkıyönetim / Bütün Oyunları 4, 2015

Adiller / Bütün Oyunları 5, 2015

*****

ALBERT CAMUS, 1913 yılında Cezayir’de dünyaya geldi. Cezayir Üniversitesi’nde sürdürdüğü felsefe öğrenimini sağlık sorunları nedeniyle yarıda bıraktı. 1938’de Paris’e gitti, ilk yapıtları Tersi ve Yüzü ve Düğün bu dönemde yayımlandı. Edebiyat dünyasına asıl girişini, 1942’de yayımlanan Yabancı adlı romanı ve Sisifos Söyleni başlıklı felsefi denemesi belirledi. Birbirini tamamlayan bu iki yapıtta, varoluşçu izler taşıyan “saçma” felsefesini geliştirdi. Başkaldıran İnsan, Yaz, Sürgün ve Krallık isimli eserleriyle hem edebiyat hem de düşünce alanlarında yetkinliğini kanıtladı. Mutlu Ölüm ve İlk Adam adlı romanları ölümünden sonra yayımlandı. 1957’de Nobel Edebiyat Ödülü’ne değer görülen ve bugün XX. yüzyıl edebiyat ve düşünce dünyasının en önemli adlarından biri kabul edilen Albert Camus, 1960 yılında trafik kazasında yaşamını yitirdi.

TAHSİN YÜCEL, 1933’te Elbistan’da doğdu. Galatasaray Lisesi’ni ve İÜ Edebiyat Fakültesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdi (1960). Varlık Yayınları’nda çevirmenlik ve yazı işleri müdürlüğü yaptı. Öykü derlemeleri, romanları, bilimsel araştırmaları ve kuramsal yazılarının yanı sıra, Balzac, Flaubert, Daudet, Gide, Simenon, France, Proust, Camus, Sartre, Malraux ve Duras gibi önemli Fransız yazarların yapıtlarını dilimize kazandıran Yücel, 1984’de Azra Erhat Çeviri Üstün Hizmet Ödülü’ne, 1997’de Fransız hükümeti Palmes Académiques Nişanı’ na değer görüldü. Tahsin Yücel 2016 yılında aramızdan ayrıldı.

*****

Francine’e

*****

İçindekiler

Aldatan Kadın

Dönme ya da Karışık Bir Kafa

Dilsizler

Konuk

Jonas ya da Resim Yapan Ressam

Büyüyen Taş

*****

ALDATAN KADIN

Camların kapatılmış olmasına karşın, otobüste bir süredir cılız bir sinek dolaşıyordu. Tuhaf mı tuhaf, bitkin bir uçuşla gidip gelmekteydi. Janine onu gözden kaybetti, sonra kocasının kımıltısız eline iniş yaptığını gördü. Hava soğuktu. Camlara çarpıp vızıldayan kumlu yelin her yükselişinde sinek titriyordu. Kış sabahının zayıf ışığında, zorlu bir sac ve dingil gürültüsü içinde araç gidiyor, sallanıyor, zorlukla ilerliyordu. Janine kocasına baktı. Dar bir alın üzerinde dik ve kır saç tutamları, geniş bir burun, düzensiz bir ağızla, Marcel somurtkan bir kır tanrısını andırmaktaydı. Yolun her çukurunda, Janine onun kendisine çarparak sıçradığını duyuyordu. Sonra, bakışı kımıltısız, yeniden cansız, uzak, ağır gövdesini ayrık bacaklarının üzerine bırakıyordu. Gömleğin kollarını geçip bileği örten gri fanilanın daha da kısalttığı tombul, kılsız elleri canlı görünüyordu yalnızca. Dizlerinin arasına konmuş küçük bez bir valizi öyle bir sıkıyorlardı ki, sineğin duraksamalı koşusunu duymaz görünüyorlardı.

Birden, yelin uğuldadığı belirgin bir biçimde duyuldu ve otobüsü çevreleyen madensi sis daha da koyulaştı. Şimdi, camların üzerine, görünmez ellerce atılırmış gibi, avuç avuç kumlar inmekteydi. Sinek ürpertili bir biçimde kanadını oynattı, ayaklarının üstünde kıvrıldı, sonra havalandı. Otobüs yavaşladı, nerdeyse duracaktı. Sonra yel yatışır gibi oldu, sis biraz aydınlandı ve araç yeniden hızlandı. Toza batmış görünümde ışık delikleri açılmaktaydı. Madenden oyulmuşa benzeyen ince ve ağarmış iki üç hurma ağacı belirdi camda, bir an sonra da gözden silindi.

“Ne memleket!” dedi Marcel.

Otobüs maşlaklarına gömülüp uyur gibi yapan Araplarla doluydu. Kimileri ayaklarını sıranın üstüne çekmişler, arabanın devinimlerinde ötekilerden daha çok sallanıyorlardı. Sessizlikleri, aldırmazlıkları sonunda Janine’e ağır gelmeye başlıyordu; bu dilsiz toplulukla günlerdir yolculuk ediyormuş gibi geliyordu ona. Oysa araba şafakta demiryolu istasyonundan yola çıkmıştı, iki saattir, soğuk sabahta, en azından yola çıktıklarında, dik çizgileri kızılımsı çevrenlere dek uzanan, taşlık, kıraç bir yayla üzerinde ilerlemekteydi. Ama yel çıkmış ve yavaş yavaş, uçsuz bucaksız uzamı yutmuştu. Bu andan sonra, yolcular hiçbir şey görmemişti artık; birbiri ardından susmuşlardı, arada bir arabaya sızan kumdan yanan gözlerini ve dudaklarını silmiş, bir tür ak gecenin içinde sessiz sessiz yüzmüşlerdi.

“Janine!” Kocasının seslenişiyle irkildi. İri ve güçlü bir kadın olduğundan, bir kez daha bu adın ne denli gülünç olduğunu düşündü. Marcel küçük örnek çantasının nerede olduğunu bilmek istiyordu. Janine ayağıyla sıranın altını araştırdı, bir nesneye rastladı, onun bu çanta olduğuna karar verdi. Gerçekten de biraz soluksuz kalmadan eğilip bakması olanaksızdı. Oysa kolejde jimnastikte birinciydi, soluğu tükenmezdi. Bu denli çok mu olmuştu? Yirmi beş yıl. Özgür yaşamla evlilik arasında duraladığı daha dünmüş gibi geldiğine, belki yalnız başına yaşlanacağı şu günü bunalımla düşündüğü de daha dünmüş gibi geldiğine göre, yirmi beş yıl hiçbir şey değil demekti. Yalnız değildi, hiç yanından ayrılmak istemeyen şu hukuk öğrencisi de şimdi yanında bulunuyordu. Biraz ufak olmasına, doymaz ve kısa gülüşünü de, fazla çıkık kara gözlerini de sevmemesine karşın, onu kabul etmişti sonunda. Ama bu memleketin Fransızlarıyla paylaştığı yaşama cesaretini seviyordu. Olaylar ya da insanlar, beklediği gibi çıkmadığı zamanlardaki şaşkın görünüşünü de seviyordu. Özellikle, sevilmeyi seviyordu, o da hep üstüne titremişti. Kendisi için var olduğunu öyle sık duyuruyordu ki Marcel gerçekten var ediyordu onu. Hayır, yalnız değildi...

Otobüs, durmadan işaretler vererek, görünmez engeller arasında yol açıyordu kendine. Bu arada, arabada hiç kimse kımıldamıyordu. Janine birden kendisine bakıldığını sezinledi ve geçidin öbür yanında kendisininkinin uzantısı olan sıraya baktı. Bu adam Arap değildi, yola çıktıklarında bunu fark etmemiş olmasına şaştı. Fransız Sahra birliklerinin üniformasını giymiş, iyice yağızlaşmış, uzun ve sivri çakal yüzünün üstüne bez bir kep geçirmişti. Yüzünde bir tür somurtma, açık renk gözleriyle aralıksız inceliyordu kendisini. Janine birden kızardı, sis ve yel içinde hep önüne bakan kocasına döndü. Mantosuna sarındı. Ama Fransız asker hep gözlerinin önündeydi, uzun ve ince. Üzerine uydurulmuş kısa ceketiyle öylesine inceydi ki, kuru ve ufalanıcı bir maddeden, bir kum ve kemik karışımından yapılmışa benziyordu. Önündeki Arapların zayıf ellerini ve yanık yüzlerini o zaman gördü, kocasıyla kendisinin zor oturdukları sıralar üzerinde, geniş giysilerine karşın çok rahat göründüklerini ayrımsadı. Mantosunun eteklerini topladı. Oysa, o denli şişman değildi, iri ve dolgundu daha çok, şehvetliydi, biraz çocuksu yüzü, ılık ve dinlendirici olduğunu bildiği bu iri bedenle çelişen körpe, açık renk gözleriyle hâlâ arzulanır durumdaydı; erkeklerin bakışları altında iyice sezerdi bunu.

Hayır, hiçbir şey onun sandığı gibi olmuyordu. Marcel gezisine kendisini de götürmek istediği zaman, karşı çıkmıştı buna. O bu yolculuğu uzun zamandır, tam olarak savaş sonundan, işlerin yeniden yoluna girdiği andan beri düşünüyordu. Savaştan önce hukuk öğreniminden vazgeçince, ailesinden aldığı ufak kumaş tecimi onları oldukça iyi yaşatmaktaydı. Kıyıda, gençlik yılları mutlu olabilirdi. Ama kocası bedensel çabayı fazla sevmezdi, kısa sürede onu plajlara götürmez olmuştu. Küçük araba yalnızca pazar gezisi için kent dışına çıkarıyordu onları. Geri kalan zamanda bu yarı yerli, yarı Avrupalı semtin kemerlerinin gölgesinde, çok renkli kumaşlarla dolu mağazasında oturmayı yeğliyordu. Dükkânın üstünde, Arap örtüleri ve Barbès mobilyalarıyla süslü, üç odada yaşıyorlardı. Çocukları olmamıştı. Panjurları yarı kapalı tutarak sürdürdükleri yarı gölgede yıllar geçmişti. Yaz, plajlar, gezintiler, hatta gök bile uzaktı. Marcel’i işten başka hiçbir şey ilgilendirmez görünüyordu. Onun gerçek tutkusunu anladığını sanıyordu; paraydı bu tutku, neden, pek bilmiyordu ya, bundan hoşlanmıyordu. Ne de olsa kendisi de yararlanıyordu bundan. Marcel cimri değildi; cömertti tersine, hele kendisine karşı. “Benim başıma bir şey gelirse, güvende olursun,” diyordu. Gerçekten de yokluktan korunmak gerekir. Ama en basit gereksinim olmayan şey karşısında nereye sığınılacaktı? Arada sırada, bulanık bir biçimde duyduğu şey buydu. Bu arada, Marcel’in defterlerini tutmasına yardım ediyor, bazı bazı da onun yerine dükkâna bakıyordu. En çetin sıcağın tatlı sıkıntı duyusunu bile öldürdüğü yaz mevsimiydi.

Birdenbire, tam da yaz ortasında, savaş, Marcel’in askere alınması, sonra çürüğe çıkarılması, kumaş yokluğu, duran işler, ıssız ve sıcak sokaklar. Bundan sonra bir şey olursa, artık güvencede olmayacaktı. İşte bu nedenle kumaşlar pazara döner dönmez, Marcel aracılardan kurtulmak ve malını Arap satıcılara doğrudan satmak için yüksek yaylaları ve Güney’in köylerini dolaşmayı tasarlamıştı. Kendisini de götürmek istemişti. Ulaşımın güç olduğunu biliyordu, soluma zorluğu vardı, beklemeyi yeğlerdi. Ama Marcel inat etmiş, o da isteğini geri çevirmek fazla güç gerektireceği için boyun eğmişti. Şimdi de yoldaydılar işte, hiçbir şey tasarladığına benzemiyordu gerçekten. Sıcaktan, sinek sürülerinden, anason kokularıyla dolu pis otellerden korkmuştu. Soğuğu, bıçak gibi kesen yeli, bu buzultaşlarla dolu, nerdeyse kutup yaylalarını düşünmemişti. Hurma ağaçları ve yumuşak kumlar düşlemişti. Şimdi çölün bu olmadığını, yalnızca taş, her yanda taş, taşları arasında yalnızca kuru buğdaygiller biten yerde olduğu gibi yalnızca taş tozunun, gıcırtılı ve soğuk taş tozunun egemen olduğu gökte de taş.

Otobüs birden durdu. Şoför şu yaşamı boyunca anlamadan işittiği dilde birkaç sözcük söyledi ortaya. “Ne oldu?” diye sordu Marcel. Şoför, bu kez fransızca, karbüratörün kumdan tıkanmış olması gerektiğini söyledi, Marcel bir kez daha bu ülkeye lanet etti. Şoför otuz iki dişini göstererek güldü, bunun hiç önemli olmadığını, karbüratörü açacağını, sonra gideceklerini söyledi. Kapıyı açtı, aynı anda yüzlerini binlerce kumla döverek soğuk yel arabanın içine doldu. Tüm Araplar burunlarını maşlaklarının içine daldırıp toparlandılar. “Kapıyı kapat,” diye haykırdı Marcel. Şoför kapıya doğru gelirken gülüyordu. Ağır ağır, araçlığın altından birkaç alet aldı, sonra, sisin içinde ufacık, arabanın önünde görünmez oldu, kapıyı kapatmadan. Marcel içini çekiyordu. “Yaşamında hiç motor görmediğinden kuşkun olmasın.” “Bırak!” dedi Janine. Birden, yerinden sıçradı. Yolda, arabanın hemen yanında, kumaşlara sarılı gölgeler duruyordu kımıldamadan. Maşlağın başlığının altında ve bir örtü siperinin ardında, yalnızca gözleri görünüyordu. Kim bilir nereden gelmiş, sessiz sessiz yolculara bakıyorlardı. “Çobanlar,” dedi Marcel.

Arabanın içinde, sessizlik tamdı. Tüm yolcular, başlarını önlerine eğmiş, bu sonu gelmez yaylalara kapıp koyverilmiş yelin sesini dinler gibiydiler. Janine, birdenbire, nerdeyse tam bir bagaj yokluğu karşısında şaşırıp kaldı. Demiryolu istasyonunda, şoför kendi bavullarıyla birkaç balyayı çatıya çıkarmıştı. Arabanın içinde, filelerde, yalnızca budaklı değnekler ve düz sepetler görünüyordu. Görünüşe bakılırsa, tüm bu Güney insanları elleri boş yolculuk ediyorlardı.

Şoför geri döndü, hep öyle diri. Onun da yüzünü maskelemekte kullandığı örtüler üzerinde gözleri tek başlarına gülüyordu. Yola çıkılacağını haber verdi. Kapıyı kapattı, yel sustu, camlar üzerinde kum yağmuru daha iyi duyuldu. Motor öksürdü, sonra soluğu kesildi. Uzun uzun marşla desteklendikten sonra, en sonunda döndü ve şoför gaza basarak bağırttı. Büyük bir hıçkırık içinde, otobüs yeniden yola çıktı. Çobanların hep kımıltısız duran paçavra kitlesinden bir el kalktı, sonra, arkalarında, siste silindi. Nerdeyse hemen sonra, araç daha da kötüleşen yolun üstünde zıplamaya başladı. Araplar sarsılıp sallanıyorlardı durmadan. Bu arada Janine uykusunun geldiğini duyuyordu, birden önünde kadıhindi dolu bir küçük, sarı kutu belirdi. Çakal-asker kendisine gülümsüyordu. Duraladı, aldı, teşekkür etti. Çakal kutuyu cebine koydu ve gülümsemesini bir solukta yuttu. Şimdi, dosdoğru önüne, yola bakıyordu. Janine Marcel’e döndü ve yalnızca sağlam ensesini gördü. Camlardan, çukurlara doldurulmuş topraklardan yükselen daha yoğun sise bakıyordu.

Saatlerdir gidiyorlardı ve yorgunluk arabada her türlü yaşamı söndürmüştü, birden dışarıda haykırışlar çınladı. Maşlaklı çocuklar, topaçlar gibi kendi çevrelerinde dönerek, zıplayarak, el çırparak otobüsün çevresinde koşuyordu. Otobüs şimdi basık evlerle çevrili bir sokakta ilerlemekteydi; vahaya giriyorlardı. Yel hep esiyor, ama duvarlar kum parçacıklarını durduruyordu, ışığı karartamıyorlardı artık. Bununla birlikte, gökyüzü hep kapalıydı. Çığlıklar ortasında, büyük bir fren gürültüsü içinde, araba pis camlı bir otelin kerpiç kemerleri önünde durdu. Janine indi, sokakta, sallandığını duydu. Evlerin yukarısında, sarı ve ince bir minare görüyordu. Solunda, daha şimdiden vahanın ilk hurma ağaçları belirmekteydi, onlara doğru gitmek isterdi. Ama öğleye yakın olmakla birlikte, soğuk keskindi, yelden titredi. Marcel’den yana döndü, önce askerin kendisine doğru geldiğini gördü. Onun gülümsemesini ya da selamını bekliyordu. Ama asker kendisine bakmadan geçti yanından, sonra gözden silindi. Marcel’se kumaş sandığını, otobüsün çatısına yerleştirilmiş kara bir yol sandığını indirtmekle uğraşıyordu. Kolay olmayacaktı. Bagajlarla yalnız şoför ilgileniyordu ve çatının üstüne dikilmiş, arabanın çevresinde toplanmış maşlaklar halkasının önünde söylev çekmeye hazırlanıyordu. Janine, kemikten ve deriden oyulmuşa benzeyen yüzlerle çevrili, gırtlaktan gelen seslerle kuşatılmış durumda, birden yorgunluğunu duydu. Sabırsızlıkla şoföre seslenen Marcel’e “Ben yukarı çıkıyorum,” dedi.

Otele girdi. Patron –zayıf ve sessiz bir Fransız– kendisi karşıladı. Birinci kata, sokağa bakan bir kapalı balkon üzerinde, içinde yalnızca bir demir yatak, beyaz lake boyalı bir iskemle, perdesiz bir giysilik ve kamış bir paravanın ardında, lavabosu ince bir kum tozuyla kaplı bir tuvaletten başka bir şey yokmuş gibi görünen bir odaya götürdü. Patron kapıyı kapatınca, Janine kireç badanalı çıplak duvarlardan gelen soğuğu duydu. Çantasını nereye koyacağını, nereye oturacağını bilemiyordu. Ya yatacak ya ayakta duracak, her iki durumda da titreyecekti. Çantası elinde, ayakta dikiliyordu, gözleri tavanın yanında gökyüzüne açılan bir tür mazgal deliğine dikili. Bekliyor, ama neyi beklediğini bilmiyordu. Yalnızca yalnızlığını, bir de içine işleyen soğuğu ve yüreğin olduğu yerde daha büyük bir ağırlığı duyuyordu. Düşlere dalıyordu, gerçekte sokaktan Marcel’in bağırışlarıyla yükselen gürültülere nerdeyse sağır, bunun tersine; mazgaldan gelen ve şimdi, izlenimine göre, çok yakın olan hurma ağaçları arasında yelin çıkardığı ırmak uğultusuna daha duyarlıydı. Sonra yel iyice sertleşir gibi oldu, yumuşak su sesi dalgaların ıslığına dönüştü. Duvarların ardında, fırtınadan eğilip eğilip kalkan, dik ve esnek bir hurma ağaçları denizi tasarlıyordu. Hiçbir şey beklediğine benzemiyordu, ama bu görünmez dalgalar yorgun gözlerini ferahlatmaktaydı. Ağır, kolları sarkık, biraz kambur, ayakta duruyor, ağırlaşmış bacakları boyunca soğuk yükseliyordu. Dik ve esnek hurma ağaçlarını, bir zamanlar kendisi olan genç kızı düşlüyordu.

Yıkanıp arındıktan sonra, yemek odasına indiler. Çıplak duvarlara, pembe ve mor bir reçele batmış deve ve hurma ağacı resimleri yapmışlardı. Kemerli pencerelerden cimri bir ışık gelmekteydi. Marcel, otelin patronundan satıcılar konusunda bilgi alıyordu. Sonra kısa ceketinde askeri bir nişan taşıyan yaşlı bir Arap onlara hizmet etti. Marcel dalmıştı, ekmeğini koparıyordu. Karısının su içmesine engel oldu. “Kaynatılmamış. Şarap iç.” O bunu sevmiyordu, şarap ağırlaştırıyordu kendisini. Sonra, listede domuz vardı. “Kuran domuzu yasaklar. Ama Kuran, iyi pişmiş domuzdan hastalık gelmediğini bilmiyordu. Bizler yemek yapmasını biliyoruz. Ne düşünüyorsun?” Janine hiçbir şey düşünmüyordu ya da belki aşçıların peygamberler üzerindeki utkusunu düşünmekteydi. Ertesi sabah daha da güneye gideceklerdi: öğleden sonra tüm önemli satıcıları görmek gerekiyordu. Marcel yaşlı Arap’tan kahveyi çabuk getirmesini istedi. Adam, gülümsemeden başıyla onayladı, ufak adımlarla çıktı. “Sabah usuldan usuldan, akşam ağırdan ağırdan,” dedi Marcel gülerek. Kahve gene de geldi. Çabucak başlarına dikip tozlu ve soğuk sokağa çıktılar. Marcel, bavulu taşımasına yardım etmesi için genç bir Arap’ı çağırdı, ama ilke gereği ücreti tartıştı. Janine’e bir kez daha ilettiği kanısı, kendilerine dörtte birini versinler diye her zaman iki katını istedikleri gibi bulanık bir ilkeye dayanmaktaydı. Janine, keyfi kaçmış durumda, iki taşıyıcıyı izliyordu. Kalın mantosunun altına yün bir giysi giymişti, daha az yer tutmak isterdi. İyi pişmiş olmakla birlikte domuz, bir de içtiği azıcık şarap, içine sıkıntı vermekteydi.

Ağaçları toz içinde bir küçük park boyunca yürüyorlardı. Karşılarından Araplar geliyor, kendilerini görmüş gibi davranmadan, maşlaklarının eteklerini toplayarak çekiliyorlardı. Paçavralar içinde oldukları zaman bile, kentinin Araplarında olmayan bir gurur havası buluyordu onlarda. Janine kalabalık içinde kendisine bir yol açan sandığı izliyordu. Aşıboyası bir toprak kalenin kapısından geçtiler, aynı madensi bitkiler dikili olan ve dipte, en geniş yanında, kemerler ve dükkânlar bulunan bir küçük alana geldiler. Ama alanın üzerinde, top mermisi biçiminde mavi kireç badanalı bir yapının önünde durdular. İçeride, yalnızca giriş kapısından ışık alan tek odada, parlak bir tahtanın arkasında, ak bıyıklı bir yaşlı Arap duruyordu. Çaydanlığı çok renkli üç küçük bardağın üstünde yükseltip alçaltarak çay koymaktaydı. Daha dükkânın yarı karanlığında herhangi bir şey fark etmelerine zaman kalmadan, Marcel’le Janine’i eşikte naneli çayın taze kokusu karşıladı. Eşiği ve ortalığı dolduran kartpostal askılarını, kalaylı çaydanlık, fincan ve tepsi bezeklerini geçer geçmez, Marcel kendini tezgâhın önünde buldu. Janine girişte kaldı. Işığı kesmemek için biraz çekildi. O anda, yaşlı satıcının arkasında, yarı karanlıkta, dükkânın dibini tümüyle dolduran kabarık çuvallar üzerinde oturan ve gülümseyerek kendilerine bakan iki Arap’ı gördü. Duvarlar boyunca kırmızılı karalı halılar, işlemeli atkılar sarkıyordu, yer torbalar ve hoş kokulu tohumlarla dolu küçük sandıklarla kaplıydı. Tezgâhın üstünde, kefeleri pırıl pırıl bakırdan bir teraziyle baskıları silinmiş eski bir metrenin çevresinde, kelle şekerler sıralanıyordu, bunlardan biri mavi kaba kâğıttan kundak bezlerinden çıkmış, tepesinden tükenmeye başlamıştı. Yaşlı satıcı çaydanlığı tezgâha bırakıp da merhaba dediği zaman, çay kokusunun ardından odada dalgalanmakta olan yün ve baharat kokusu belirdi.

Marcel, çabuk çabuk, işten sözederken başvurduğu şu alçak sesle konuşuyordu. Sonra sandığı açıyor, kumaş ve atkıları gösteriyor, mallarını yaşlı satıcının önüne sermek için teraziyi ve metreyi itiyordu. Sinirleniyor, sesini yükseltiyor, olur olmaz gülüyordu, beğenilmek isteyen, ama kendine güvenemeyen bir kadını andırmaktaydı. Şimdi, ellerini genişçe açmış, alışveriş öykünüsü yapıyordu. Yaşlı adam başını salladı, çay tepsisini arkasındaki iki Arap’a geçirdi, yalnız birkaç sözcük söyledi, bunlar da Marcel’in cesaretini kırar gibi göründü. Marcel kumaşlarını topladı, sandığa istif etti, sonra alnında pek olanaklı olmayan bir teri kuruladı. Küçük hamalı çağırdı ve kemerlere doğru gittiler. İlk dükkânda, satıcı başlangıçta aynı yukarıdan havayı takınmış olmasına karşın, biraz daha mutlu oldular. “Kendilerini Tanrı sanıyorlar,” dedi Marcel, “ama satıyorlar da! Yaşam herkes için zor.”

Janine yanıt vermeden arkadan geliyordu. Gökyüzü yer yer açılıyordu. Bulutların derinliğinde açılan mavi kuyulardan soğuk, parlak bir ışık inmekteydi. Şimdi alandan ayrılmışlardı. Dar sokaklarda ilerliyor, yukarılarından çürümüş aralık gülleri ya da arada bir kuru ve kurtlu bir nar sarkan toprak duvarlar boyunca yürüyorlardı. Bir toz ve kahve, kabuk ateşi dumanı, taş ve koyun kokusu yüzüyordu bu semtte. Duvarlarda oyulmuş dükkânlar biribirinden uzaktı; Janine bacaklarının ağırlaştığını duyuyordu. Ama kocası yavaş yavaş yatışacaktı, satmaya başlıyor, bu nedenle de daha uzlaşmacı oluyordu; Janine’e “yavrum” diyordu, yolculuk yararsız olmayacaktı. “Hiç kuşkusuz,” diyordu Janine, “onlarla doğrudan anlaşmak daha iyi.”

Başka bir sokaktan geri döndüler, merkeze doğru. Gün iyice ilerlemişti, şimdi gökyüzü nerdeyse açılmıştı. Alanda durdular. Marcel ellerini ovuşturuyor, önlerindeki sandığa sevecen bir havayla bakıyordu. “Bak,” dedi Janine. Alanın öbür ucundan sırtına gök mavisi bir maşlak, ayaklarına yumuşak sarı çizmeler giymiş, elleri eldivenli, iri, zayıf, güçlü, kartalsı ve yağız yüzlü bir adam gelmekteydi. Kendisini Janine’in bazı bazı hayran olduğu şu Fransız yerli işleri subaylarından yalnızca başındaki kefye ayırmaktaydı. Düzenli biçimde kendilerine doğru ilerliyor ama, ağır ağır eldivenlerinden birini çıkarırken, onların ötesine bakar gibi görünüyordu. “Güzel, işte kendini general sanan biri,” dedi Marcel omuz silkerek. Evet, burada hepsinde vardı bu gurur havası, ama bu adam gerçekten abartıyordu. Kendilerini alanın boş uzamı çevrelerken, o dosdoğru sandığın üzerine yürüyordu; sandığı görmeden, onları görmeden. Sonra kendilerini ayıran uzaklık hızla azaldı, Arap üzerlerine geliyordu ki, Marcel birdenbire sandığın kulpuna yapıştı ve geriye çekti. Öteki, herhangi bir şeyin ayrımına varmış gibi görünmeden geçti, aynı yürüyüşle surlara yöneldi. Janine kocasına baktı, bozulmuş görünüyordu. “Her şeyi yapabileceklerini sanıyorlar şimdi,” dedi. Janine hiç yanıt vermedi. Bu Arap’ın aptalca küstahlığından tiksiniyor, birdenbire mutsuzluk duyuyordu. Gitmek istiyor, küçük dairesini düşünüyordu. Otele, o buz gibi odaya dönme düşüncesi cesaretini kırıyordu. Birden, patronun kendisine kalenin çöle bakan terasına çıkmasını öğütlediğini anımsadı. Bunu Marcel’e söyledi, sandığı otele bırakabilirlerdi. Ama Marcel yorgundu, akşam yemeğinden önce biraz uyumak istiyordu. “Senden rica ediyorum,” dedi Janine. Marcel ona baktı, birden dikkat kesilmişti. “Elbette, canım,” dedi.

Onu sokakta, otelin önünde bekliyordu. Aklar giymiş halk gittikçe kalabalıklaşmaktaydı. Tek bir kadına rastlanmıyor, Janine’e hiçbir zaman bu kadar çok erkek görmemiş gibi geliyordu. Gene de hiçbiri bakmıyordu kendisine. Kimileri, görür gibi görünmeden, zayıf ve yanık yüzlerini ağır ağır ona çeviriyorlardı, ona göre, bu yüz hepsini benzer kılıyordu, otobüste Fransız askerin yüzü, eldivenli Arap’ın yüzü; hem kurnaz hem gururlu bir yüz. Bu yüzü yabancı kadına çeviriyor, onu görmüyor, sonra hafif ve sessiz, çevresinden geçiyorlardı. Onun topukları şişiyor, huzursuzluğu, gitme gereksinimi artıyordu. “Ne diye geldim ki?” Ama şimdiden, Marcel aşağıya inmekteydi.

Kalenin merdivenlerini tırmandıkları zaman, öğleden sonranın beşiydi. Yel tümden dinmişti. Gök, tümüyle açık, şimdi bir Cezayir menekşesi maviliğindeydi. Soğuk, daha da keskinleşmiş, yanaklarını ısırıyordu. Merdivenin orta yerinde duvarın dibine uzanmış yaşlı bir Arap, rehber isteyip istemediklerini sordu, ama kımıldamadan, geri çevireceklerini önceden biliyormuş gibi. Birçok toprak basamak bulunmasına karşın, merdiven uzun ve dikti. Onlar çıktıkça, uzam genişliyor ve gittikçe daha engin, soğuk ve kuru bir ışıkta yükseliyorlar, burada vahanın her sesi kendilerine açık bir arılıkla ulaşıyordu. Parlak hava çevrelerinde onlar ilerledikçe uzayan bir titreşimle titrer gibiydi, sanki geçişleri ışığın kristalinde gittikçe genişleyen bir ses dalgası yaratıyormuş gibi. Taraçaya çıkıp da bakışları birdenbire uçsuz bucaksız çevrende, hurmalığın ötesinde yitip gidince, Janine’e öyle geldi ki tüm gökyüzü gümbürtülü, kısa, ama tek bir sesle çınlıyor, yankıları yavaş yavaş yukarıda uzamı dolduruyordu, sonra birden susuverdiler, sınırsız uzamın önünde sessiz bıraktılar onu.

Gerçekten de doğudan batıya, bakışı ağır ağır yer değiştiriyor, kusursuz eğrinin bir başından bir başına, tek bir engelle karşılaşmıyordu. Yukarıda, Arap kentinin mavi ve ak taraçaları, güneşte kuruyan biberlerin koyu kırmızı lekeleriyle kana batmış durumda, koşup duruyordu. Hiç kimse görünmüyordu, ama iç avlulardan, kavrulan bir kahvenin kokulu dumanıyla birlikte, güleç sesler ve anlatılmaz ayak sesleri yükselmekteydi. Biraz daha ötede, kil duvarlarla büyüklü küçüklü evleklere bölünmüş hurmalık, taraçada artık duyulmayan bir yelin etkisiyle hışırdıyordu. Daha da ötede, toprak ve kül rengi taşların ülkesi başlıyor, burada hiçbir yaşam belirmiyordu. Azıcık ötede, batıda, hurmalık boyunca uzanan derenin yanında, geniş, kara çadırlar görünüyordu. Tüm çevrede, bu uzaklıktan ufacık görünen bir deve sürüsü, kül rengi toprağın üzerinde anlamının çözülmesi gereken garip bir yazının karanlık göstergelerini oluşturmaktaydı. Çölün yukarısında, sessizlik de uzam gibi uçsuz bucaksızdı.

Janine, tüm bedeniyle korkuluğa dayanmış, sessiz kalıyor, önünde açılan boşluktan kendini koparamıyordu. Yanında, Marcel kıpırdayıp duruyordu. Üşüyor, inmek istiyordu. Görülecek ne vardı ki burada? Ama Janine gözlerini çevrenden ayıramıyordu. Orada, daha da güneyde, gökle yerin arı bir çizgide birleştiği yerde, orada, birdenbire ona öyle geliyordu ki bugüne dek bilmediği, gene de yokluğunu sürekli duyduğu bir şey bekliyordu. İlerleyen ikindide, ışık usul usul zayıflamaktaydı; billursuyken, sıvılaşıyordu. Aynı zamanda, buraya yalnızca rastlantının getirdiği bir kadının yüreğinde, yılların, alışkının ve sıkıntının sıktığı bir düğüm yavaş yavaş çözülüyordu. Göçebelerin kamp yerine bakıyordu. Orada yaşayan adamları görmemişti bile, kara çadırlar arasında hiçbir şey kıpırdamıyordu, gene de yalnız onları, bugüne değin varlıklarını ancak bildiği bu insanları düşünebiliyordu. Evsiz barksız, dünyadan kopmuş durumda, bakışıyla bulguladığı, gene de daha büyük olan, baş döndürücü kaçışı ancak binlerce kilometre güneyde, ilk ırmağın en sonunda ormana can verdiği yerde son bulan uzamın ufacık bir parçası olan bu geniş topraklarda dolaşıp duran bir avuç insandılar. Öteden beri, bu ölçüsüz ülkenin kemiğine dek kazınmış, kuru toprağı üzerinde, kimi insanlar durmamacasına yol almaktaydı, hiçbir şeyleri yoktu, ama kimseye hizmet etmiyorlardı, tuhaf bir krallığın yoksun ve özgür beyleriydiler. Janine bu düşüncenin benliğini neden böyle gözlerini kapatacak kadar tatlı ve engin bir kederle doldurduğunu bilmiyordu. Yalnızca bu krallığın her zaman için kendisine adanmış olduğunu, gene de hiçbir zaman kendisinin olmayacağını biliyordu, belki de Arap kentinden yükselen sesler birdenbire susarken, gözlerini birden kımıltısızlaşan göğe ve donmuş ışık dalgalarına açtığı şu geçici an dışında hiçbir zaman. O zaman dünyanın akışı durmuş ve bu andan sonra hiç kimse yaşlanmayacakmış gibi geldi ona. Bundan böyle, yaşam her yerde aynı anda duruvermişti, içinde bir insanın acıdan ve hayranlıktan ağlamakta olduğu yürek bir yana bırakılacak olursa.

Ama, doğuda ağır ağır uçsuz bucaksız uzamın üzerine yuvarlanmaya hazır, kül rengi bir dalga oluşurken, ışık devindi, güneş, belirgin ve sıcaklıktan yoksun, batıya yöneldi, batı biraz pembeleşti. Bir ilk köpek uludu, uzak haykırışı şimdi daha da soğumuş havada yükseldi. Janine o zaman dişlerinin takırdadığını ayrımsadı. “Geberiyoruz,” dedi Marcel, “saçmalık seninki. Dönelim.” Ama beceriksizce elini tuttu. Janine, şimdi uysal, korkuluktan ayrıldı ve onu izledi. Birden bastırıveren uçsuz bucaksız bir yorgunluk altında eğilmiş, şimdi ağırlığı katlanılmaz gelen bedenini sürükleyerek, hiç kimseyi görmeden ilerliyordu. Coşkusu çıkıp gitmişti içinden. Şimdi, içine yeni girdiği bu dünyaya göre fazla büyük, fazla kalın, hem de fazla ak buluyordu kendini. Bir çocuk, genç kız, kuru adam, kaçamak çakal bu toprağı sessizce çiğneyebilen tek yaratıklardı. Kendisi, bundan böyle, burada, uykuya dek, ölüme dek sürüklenmekten başka ne yapacaktı?

Gerçekten de birdenbire sessizleşmiş olan, ya da kendisi de ateşinin yükseldiğini duyduğu bir nezleye karşı zayıfça savaşırken, yorgun olduğunu söyleyen kocasının önünde, lokantaya dek sürüklendi. Yatağına dek de sürüklendi, Marcel de yanına geldi, hiçbir şey söylemeden, hemen ışığı söndürdü. Oda buz gibiydi. Janine ateş yükseldikçe soğuğun da içine işlediğini duyuyordu. Zor soluk alıyordu, kanı kendisini ısıtmadan vuruyordu; bir tür korku büyüyordu içinde. Dönüyor, eski demir yatak ağırlığı altında gıcırdıyordu. Hayır, hastalanmak istemiyordu. Kocası şimdiden uyumuştu, kendisi de uyumalıydı, uyuması gerekiyordu. Kentin boğuk gürültüleri mazgaldan kendisine dek gelmekteydi. Mağrip kahvelerinin emektar gramofonları belirsiz biçimde tanıdığı havalar çalıyor, bu havalar ağır halkın uğultularınca taşınıp kendisine ulaşıyordu. Uyumak gerekiyordu. Ama o kara çadırları sayıyordu; gözkapaklarının ardında kımıltısız develer otlamaktaydı; uçsuz bucaksız yalnızlıklar döneniyordu içinde. Evet, neden gelmişti? Bu soru üstüne uyudu.

Kısa bir süre sonra gene uyandı. Çevresinde sessizlik tamdı. Ama kentin sınırlarında, sesi kısılmış köpekler dilsiz gecede uluyordu. Bir kez daha kendi çevresinde döndü, omzunda kocasının sert omzunu duydu ve birdenbire, yarı uyumuş durumda, ona sokuldu. İyice gömülmeden uykunun akıntısınca gidiyor, en güvenilir limanına yapışır gibi, doymazlıkla bu omza yapışıyordu. Konuşuyordu, ama hiçbir ses çıkmıyordu ağzından. Konuşuyordu, ama kendisi bile zor işitiyordu. Yalnızca Marcel’in sıcaklığını duymaktaydı. Yirmi yılı aşkın bir süreden beri, her gece, böyle, onun sıcağında, yalnız ikisi, hastayken bile, yolculuktayken bile, şimdiki gibi... Ne yapacaktı ki ayrıca, evde yapayalnız? Çocuk yok! Bu değil miydi eksiği? Bilmiyordu. Marcel’i izliyordu, hepsi bu, kendisine gereksinimi bulunan birinin varlığını duymaktan hoşnut. Gerekli olduğunu duymaktan başka sevinç vermiyordu Marcel kendisine. Herhalde sevmiyordu kendisini. Aşk, kindar da olsa, böyle asık suratlı olmazdı. Ama hangisiydi ki onun yüzü? Karanlıkta, birbirlerini görmeden, el yordamıyla sevişirlerdi. Karanlıkların aşkından başka bir aşk yok mudur, gün ortasında haykıracak bir aşk? Bilmiyordu, ama Marcel’in kendisine gereksinimi olduğunu, kendisinin de bu gereksinime gereksinimi bulunduğunu biliyordu; gece gündüz bununla yaşıyordu, özellikle de geceleri, onun takındığı, kendisinin de bazı bazı başka erkek yüzlerinde tanıdığı şu inatçı havayla, sabuklama gırtlaklarına sarılıp da kendilerini, hiç istek duymadan, yalnızlığın ve gecenin gösterdiği ürpertici şeyi onda gizlemek üzere, umutsuzca bir kadın bedenine atıncaya dek, mantık görüntüleri altında gizlenen şu delilerin tek ortak görünüşüyle, yalnız olmak, yaşlanmak, ölmek istemediği her gece.

Marcel ondan uzaklaşmak ister gibi biraz kımıldadı. Hayır, kendisini sevmiyordu o, kendisi olmayandan korkuyordu yalnızca, kendisi de, o da çoktan birbirinden ayrılmalı, sonuna dek yalnız uyumalıydılar. Ama kim her zaman yalnız uyuyabilir? Yalnız birkaç adam yapar bunu, iççağrının ya da mutsuzluğun ötekilerden kopardığı ve artık her gece ölümle aynı yatakta yatan adamlar. Marcel bunu hiçbir zaman yapamazdı, her zaman acıdan ürken zayıf, çaresiz çocuk, onun çocuğu, her zaman ona gereksinimi olan, işte şimdi de inleyen çocuk. Biraz daha sokuldu ona, elini göğsünün üstüne koydu. Ve içinden, bir zamanlar ona verdiği, şimdi de, çok uzun aralarla, artık ne dediklerini düşünmeden, aralarında kullandıkları aşk adıyla seslendi ona.

Tüm yüreğiyle seslendi. Ne de olsa, kendisinin de ona, onun gücüne, onun küçük manyaklıklarına gereksinimi vardı, kendisi de ölümden korkuyordu. “Bu korkuyu yenseydim, mutlu olurdum...” Hemen adsız bir sıkıntı kapladı içini. Marcel’den uzaklaştı. Hayır, yenemiyordu, mutlu değildi, ölecekti, gerçekte, kurtulmadan ölecekti. Yüreği daralıyor, birdenbire yirmi yıldır sürüklediğini anladığı, şimdi de tüm gücüyle altında çırpındığı uçsuz bucaksız bir ağırlığın baskısıyla boğuluyordu. Kurtulmak istiyordu, Marcel de, ötekiler de hiçbir zaman kurtulmamış olsa bile! Uyanınca, yatağında doğruldu, kendisine çok yakın gibi gelen bir çağrıya kulak verdi. Ama, gecenin uçlarından, vahanın köpeklerinin bitkin ve yorulmak bilmez sesleri geldi yalnızca. Hafif bir yel çıkmıştı, hafif sularının hurmalıkta aktığını duyuyordu. Güneyden geliyordu, çöl ve gecenin şimdi yeniden kımıltısız olduğu, yaşamın durduğu yerden, artık hiç kimsenin yaşlanıp ölmediği yerden. Sonra yelin suları kurudu ve artık herhangi bir şey işittiğinden bile kuşkuluydu, ne olursa olsun, kendi istemiyle susturabileceği ya da algılayabileceği ama, hemen yanıt vermeyecek olursa, anlamını bir daha hiçbir zaman öğrenemeyeceği dilsiz bir çağrı, bir yana bırakılırsa. Hemen, evet, hiç değilse burası kesindi!

Usulca kalktı, kulağı kocasının soluğunda, yatağın yanında kımıldamadan durdu. Bir an sonra, yatağın sıcağı ondan uzaklaşıyordu, soğuk sardı varlığını. Panjurlar arasından sokağın lambalarından gelen zayıf ışıkta, giysilerini el yordamıyla arayarak ağır ağır giyindi. Ayakkabıları elinde, kapıya gitti. Bir an daha bekledi, karanlıkta, sonra usulca açtı. Kol gıcırdadı, kımıldamaz oldu. Yüreği çılgınca çarptı. Kulak verdi, sessizlikle güvene gelince, biraz daha çevirdi elini. Kolun dönmesi bitmeyecekmiş gibi geldi. En sonunda açtı, dışarıya kaydı, kapıyı aynı önlemlerle kapattı. Sonra, yanağı tahtaya yapışmış durumda bekledi. Bir an sonra, uzak mı uzak, Marcel’in soluk alışını duydu. Geri döndü, yüzüne gecenin buz gibi havası vurdu, koridor boyunca koştu. Otelin kapısı kapalıydı. O sürgüyü zorlarken merdivenin yukarısında, yüzü karmakarışık, gece bekçisi göründü, onunla Arapça konuştu. “Şimdi geliyorum,” dedi Janine, sonra gecenin içine atıldı.

Yıldız taçları, kara gökten hurma ağaçlarının ve evlerin üzerine iniyordu. O kaleye giden, şimdi ıssız, kısa cadde boyunca koşuyordu. Soğuk, artık güneşle çarpışması gerekmediğinden, geceyi kaplamıştı; buz gibi hava ciğerlerini kavuruyordu. Ama o koşuyordu, yarı kör, karanlıkta. Gene de caddenin doruğunda ışıklar belirdi, sonra zikzaklar çizerek kendisine doğru indi. Durdu, bir kılıfkanat gürültüsü duydu ve büyüyen ışıkların arkasında, altlarında incecik bisiklet tekerlekleri ışıldayan kocaman maşlaklar gördü. Maşlaklar ona sürtünüp geçti; karanlıkta üç kırmızı ışık belirdi arkasında, hemen sonra da silinip gitti. O kaleye doğru koşusuna yeniden başladı. Merdivenin orta yerinde, ciğerlerinde havanın yakışı öylesine keskinleşti ki durmak istedi. Gene de elinde olmadan son bir çabayla taraçaya, şimdi karnını sıkıştıran korkuluğa doğru atıldı. Soluk soluğaydı, gözlerinin önünde her şey birbirine karışıyordu. Koşmak onu ısıtmamıştı, her yanı titriyordu hâlâ. Ama kısa aralıklarla yuttuğu soğuk hava çok geçmeden düzenli bir biçimde içine aktı, çok geçmeden titremeler arasında çekingen bir sıcaklık doğmaya başladı. Gözleri en sonunda gecenin uzamları üzerine açıldı.

Ne bir soluk ne bir ses, yalnız, bazı bazı, soğuğun kuma indirgediği taşların boğuk çıtırtısı bulandırıyordu, Janine’i çevreleyen yalnızlık ve sessizliği. Gene de bir an sonra, bir tür ağır dönüş, üzerindeki gökyüzünü sürüklüyormuş gibi geldi ona. Kuru ve soğuk gecenin derinliklerinde, artsız arasız biçimde binlerce yıldız oluşuyor ve hemen kopan ışıl ışıl buz parçaları ayrımsanmaz bir biçimde çevrene doğru kayıyordu. Janine bu akıp giden ateşleri izlemekten kendini alamıyordu. Onlarla birlikte dönüyordu ve aynı kımıltısız ilerleme onu yavaş yavaş en derin varlığıyla birleştiriyor, varlığında soğuk ve istek şimdi birbiriyle çarpışıyordu. Önünde, yıldızlar düşüyordu birer birer, sonra çölün taşları arasında sönüyorlardı, Janine her seferinde geceye biraz daha açılıyordu. Soluk alıyor, soğuğu, insanların ağırlığını, çılgın ya da donmuş yaşamı, yaşamanın ve ölmenin uzun bunalımını unutuyordu. Korkudan kaçarak çılgınca, amaçsızca koştuğu bunca yıldan sonra, en sonunda duruyordu. Aynı zamanda, köklerini yeniden buluyormuş gibi geliyordu ona, artık titremeyen bedenine yeniden özsu yürüyordu. Karnını iyice korkuluğa bastırmış, devinen göğe doğru uzanmış, hâlâ altüst olmuş durumda olan yüreğinin de yatışmasını ve içinde sessizliğin başlamasını bekliyordu yalnızca. Burçların son yıldızları da salkımlarını çölün çevreninde biraz daha aşağıya bıraktılar, sonra kımıltısızlaştılar. O zaman, katlanılmaz bir tatlılıkla, gecenin suyu Janine’in içini doldurmaya başladı, soğuğu aşıp altında bıraktı, varlığının karanlık odağından yavaş yavaş yükseldi ve kesintisiz dalgalar biçiminde, iniltilerle dolu ağzına dek taştı. Bir an sonra, o soğuk toprağa devrilmişken, tüm gök üzerinde uzanıyordu.

Janine aynı önlemlerle döndüğünde, Marcel uyanmamıştı. Ama o yattığı zaman homurdandı, birkaç saniye sonra da birden doğruldu. Konuştu, Janine ne dediğini anlamadı. Kalktı, ışığı açtı, ışık tam yüzüne vurdu. Sallana sallana lavaboya gitti, burada bulunan maden suyunu şişeden uzun uzun içti. Tam yatağa sokulacağı sırada, ona baktı, hiçbir şey anlamadan. O ağlıyordu, iki gözü iki çeşme, bir türlü kendini tutamadan. “Bir şey yok, canım,” diyordu, “bir şey yok.”

*****

DÖNME YA DA
KARIŞIK BİR KAFA

“Çorba, çorba! Kafamın içini düzene sokmalıyım. Onlar dilimi keseli beri, neyin nesiyse bir başka dildir işleyip duruyor kafatasımın içinde, bir şey ya da biri konuşuyor, birden susuyor, sonra her şey yeniden başlıyor, of! Çok fazla şey işitiyorum, oysa kendim söylemiyorum bunları, çorba ki çorba! Sonra, ağzımı açacak oldum mu yerinden oynatılan çakıl taşlarının sesi gibi sesler çıkıyor. Düzen, bir düzen, diyor dil, aynı zamanda başka şeyden de konuşuyor, evet, her zaman düzen istedim ben. Hiç değilse bir şey kesin, gelip yerimi alacak misyoneri bekliyorum. Burada, yolun üstündeyim, Taghaza’dan bir saat uzakta, bir kaya döküntüsünün içine saklanmış, eski bir tüfeğin üstüne oturmuşum. Çölün üstüne gün doğuyor, şimdi hava çok soğuk, az sonra fazla sıcak olacak, bu memleket adamı deli eder, ben de bunca yıldır hesabı öyle bir şaşırmışım ki... Hayır, bir çaba daha! Misyoner bu sabah gelecek ya da bu akşam. Bir rehberle geleceğini işittim, ikisi tek bir deveyle gelebilir. Bekleyeceğim, bekliyorum; soğuk, soğuk titretiyor yalnız beni. Az daha sabret, pis köle!

“Öyle uzun zamandır sabrediyorum ki. Massif Central’in o yüksek yaylasında evimdeyken, kaba babam, görgüsüz anam, her gün şarap, domuzyağlı çorba, hele de şarap, kekre ve soğuk, sonra uzun kış, kar yığınları, tiksindirici eğreltiotları, ah! Gitmek istiyordum, birden onları bırakmak ve en sonunda yaşamaya başlamak istiyordum, güneş altında, duru suyla. Papaza inandım, papaz okulundan sözediyordu bana, her gün benimle ilgileniyordu, köyden geçerken duvarları sıyırarak yürüdüğü bu Protestan memlekette bol bol zamanı vardı. Bana bir gelecekten ve güneşten sözediyordu, Katoliklik güneştir, diyordu, kitap okutuyordu bana, kalın kafama Latince’yi soktu: ‘Akıllı çocuk, ama bir katır,’ ayrıca kafam öyle kalındır ki, yaşamım boyunca, kaç kez düşmeme karşın, hiç kanamadı: ‘İnek kafası,’ derdi babam olacak domuz. Papaz okulunda, çok gururluydular, Protestan ülkesinden gelmiş biri, bir utkuydu, Austerlitz güneşi gibi gördüler gelişimi. Güneş Pâlichon, ama alkol nedeniyle, kekre şarabı içtiler ve çocuklarının dişleri çürüktür, babayı öldürmek, buydu yapılması gereken, ama işe girişme tehlikesi yok, öyle ya, o çoktan öldü, acı şarap midesini deldi sonunda, o zaman, kala kala misyoneri öldürmek kalıyor.

“Onunla görülecek bir hesabım var, hocalarıyla da, o beni aldatan hocalarımla da, pis Avrupa’yla da, herkes beni aldattı. Görev de görev, hiç ağızlarından düşürmüyorlardı bu sözcüğü, gidin yabanıllara da söyleyin: ‘İşte, Tanrım, bakın ona, ne vurur ne öldürür hiçbir zaman, yumuşacık bir sesle buyurur, öteki yanağını uzatır, beylerin en büyüğüdür, seçin onu, bakın, beni nasıl daha iyi yaptı, aşağılayın beni, kanıtını alacaksınız.’ Evet, inandım işte, kendimi daha iyi buluyordum, şişmanlamıştım, nerdeyse yakışıklıydım, beni aşağılasınlar istiyordum. Yazın, Grenoble güneşinin altında, sıkı ve kara sıralar oluşturup yürüdüğümüz ve hafif giysiler giymiş kızlarla karşılaştığımız zaman, başımı, gözlerimi çevirmiyordum ben, beni aşağılamalarını bekliyordum, bazı bazı gülüyorlardı. Şöyle düşünüyordum o zaman: ‘Vursunlar bana, suratıma da tükürsünler,’ ama, doğrusu ya, gülmeleri de aynı şeydi, insanı yaralayan dişleri, sivri sivri uçları vardı, aşağılama ve acı tatlıydı! Kendimi suçlayıp durduğum zaman yönetmenim anlayamıyordu: ‘Yok, hayır, iyi bir yan var içinizde!’ İyi bir yan! Bende ekşi şarap vardı, hepsi buydu, böylesi de çok iyiydi, insan kötü değilse nasıl daha iyi olur ki, tüm öğrettiklerinden anlamıştım bunu. Hatta yalnız bunu anlamıştım, tek bir düşünceyle, akıllı katır olarak sonuna dek gidiyordum, cezalara koşuyordum, sıradanlıktan hoşlanmıyordum, kısacası, bir örnek olmak istiyordum ben de, beni görsünler diye, görünce de beni daha iyi kılana saygı sunsunlar diye, benim aracılığımla Tanrımı selamlayın.

“Yabanıl güneş! Doğuyor, çöl değişiveriyor, dağ siklameni rengi kalmadı artık, ey benim dağım, sonra kar, yumuşak ve gevşek kar, hayır, biraz gri bir sarı bu, büyük göz kamaşmasından önceki nankör saat. Hiçbir şey yok, çevrene dek hiçbir şey yok daha önümde, hâlâ hoş renklerin halkası içinde yaylanın silindiği yerde. Demir adı bunca yıldır kafamda zonklayan Taghaza. Bundan bana ilk sözeden manastırdaki yarı kör yaşlı papazdı, ama neden ilk olsun ki, tekti, öyküsünde beni etkileyen de tuzdan kent değildi, yakıcı güneşin altında ak duvarlar değildi, yabanıl insanlarının acımasızlığıydı ve tüm yabancılara kapalı kentti, buraya girmeyi deneyenlerden yalnızca biri, onun bildiği kadarıyla, yalnızca biri anlatabilmişti gördüğünü. Onu kamçılamışlar, yaralarına ve ağzına tuz basıp çöle kovmuşlardı, bir kezliğine de olsa acıma duygusu olan göçebelere rastlamıştı, şans işte, ben de onun öyküsünden yola çıkarak tuzu ve göğü, put evini ve kölelerini düşlüyordum, daha barbarı, daha kışkırtıcısı düşünülebilir miydi, evet, misyonum buydu, gidip onlara Tanrımı göstermeliydim.

“Papaz okulunda cesaretimi kırmak için söylevler çektiler bana, beklemek gerekirdi, bir misyon ülkesi değildi orası, olgunlaşmamıştım, özel olarak hazırlanmalı, kim olduğumu bilmeliydim, ayrıca denenmem gerekirdi daha, sonra bakarlardı! Ama yok, hayır, evet, özel hazırlık ve deneyim için hep beklemeliydim, bu işler Cezayir’de oluyor ve beni yaklaştırıyordu, gerisine gelince, kalın kafamı sallıyor ve aynı şeyi yineliyordum, en barbarların arasına gitmek, onların yaşamını yaşamak, onlara kendi memleketlerinde, hatta put evlerinde bile, kendi Tanrımın gerçeğinin daha güçlü olduğunu göstermek. Beni aşağılayacaklardı, hiç kuşku yok, ama aşağılamalar korkutmuyordu beni, kanıtlama için zorunluydu bunlar, hem de bunlara katlanma biçimimle bu yabanılları etki altına alacaktım, güçlü bir güneş gibi. Güçlü, evet, dilime doladığım sözcük buydu, saltık gücü düşlüyordum, yere diz çöktürtenini, karşıtı uzlaşmaya zorlayanını, onu en sonunda inanca döndürenini; karşıt ne denli kör, acımasız, kendinden emin, kanısı içine kefenlenmiş olursa, yanıldığını söylemesi de bozgununa yol açanın krallığını o denli kesinlerdi. Azıcık yolunu şaşırmış iyi insanları dine döndürmek, bizim papazların zavallı ülküsü buydu işte, bunca güçleri olup da bunca az şey göze aldıkları için küçümsüyordum onları, inanç yoktu bunlarda, bendeyse vardı, cellatların kendilerince tanınmak, onlara diz çöktürtmek, onlara ‘Tanrım, işte utkun!’ dedirtmek, kısacası, bir kötüler ordusu üzerinde yalnız sözle hüküm sürmek istiyordum. Ya! Bu konuda doğru düşündüğümden kuşkum yoktu, başka türlü hiçbir zaman pek emin olamazdım kendimden, ama bir düşünceye vardıysam bir daha bırakmam artık, gücüm budur, benim gücüm, hepsinin acıdığı gücüm!

“Güneş daha da yükseldi, alnım yanmaya başlıyor. Çevremde taşlar boğuk boğuk çıtırdıyor, yalnız tüfeğin namlusu serin, çayırlar gibi, akşam yağmuru gibi serin, hani eskiden, çorba usul usul pişerken annemle babamın beni beklediği zamanlardaki gibi, bazı bazı gülümserlerdi bana, belki de severdim onları. Ama bitti, yolun üstünde bir sıcaklık perdesi yükselmeye başlıyor, gel, misyoner, seni bekliyorum, şimdi bildiriye ne yanıt vermek gerektiğini biliyorum, yeni hocalarım dersimi verdi, haklı olduklarını biliyorum, aşkın hesabını görmek gerek. Cezayir’de, papaz okulundan kaçtığım zaman, başka türlü düşünüyordum onları, bu barbarları, düşlemlerimde bir tek şey doğruydu, bunlar kötü insanlardı. Ben okul kasasını çalmış, dinsel giysiyi atmıştım, Atlas’ı, yüksek yaylaları ve çölü geçtim, Transsaharienne’in şoförü dalga geçiyordu benimle: ‘Oraya gitme,’ diyordu, evet, o da, nesi vardı ki hepsinin böyle, sonra yüzlerce kilometre kum dalgaları, darmadağın, ilerler, sonra yelin altında geriler; sonra gene dağ, sivri sivri tepeleri, kara kara tepeleri, demir gibi kesici sırtları, bundan sonra da boz, sonu gelmez, sıcaktan uluyan, ateşlerle diken diken olmuş binlerce aynasıyla insanı yakan çakıl denizinden buraya, karaların toprağıyla beyaz ülkenin sınırına, tuz kentinin yükseldiği yere gitmek için bir rehber bulmam gerekmişti. Sonra rehberin benden çaldığı para, bönlük bu ya, göstermiştim ona parayı, ama yolda bıraktı beni, tam da burada, bir de vurduktan sonra: ‘Köpek, işte yol, git, git oraya, gösterirler sana,’ onlar da gösterdiler, evet ya, gece dışında, durup dinlenmeden vuran, parıltı ve gururla vuran güneş gibiler, şu anda da yaman vuran, birden yerden çıkan yakıcı mızraklarla vuran güneş gibi, gölgeye gitmeli, evet gölgeye, büyük kayanın altına, her şey iyiden iyiye karışmadan.

“Gölge iyi burada. Tuz kentinde, ak sıcakla dolu bu haznede nasıl yaşayabilir insan? Kazmalarla yontulmuş, kabaca düzeltilmiş, dik duvarların her birinin üstünde, kazmanın bıraktığı kertikler, göz kamaştıran pullar gibi dikiliyor, dağılmış sarı kumlar biraz sarartıyor bunları, yel dik duvarları ve taraçaları temizlerse, o başka, o zaman, kendisi de mavi kabuğuna dek temizlenmiş göğün altında, her şey şimşeksi bir aklıkla parlar. Bu günlerde, kımıltısız yangının ak sekiler üzerinde saatlerce çıtırdadığı bu günlerde kör oluyordum, sekiler birbiriyle birleşir gibi görünüyordu, sanki, geçmiş bir günde, birlikte bir tuz dağına saldırmışlar, onu önce düzlemişler, sonra, kitlesinin üstünde, sokaklar, ev içleri, bir de pencereler oymuşlardı ya da sanki, evet, böylesi daha iyi, ak ve yakıcı cehennemlerini bir kaynar su üfleciyle biçmişlerdi, ancak gün ortasının sıcağının varlıklarla her türlü bağıntıyı yasakladığı, aralarına görünmez alevlerden, kaynayan kristallerden parmaklıklar diktiği, gecenin soğuğunun da geliyorum demeden onları kaya tuzu kabuklarında dondurup kuru bir buzulun gece insanlarına, dört köşe tuz kulübelerinde birdenbire titremeye başlayan kara eskimolara döndüren bu çöl ortasındaki bu çukurda, her türlü yaşamdan otuz gün uzakta kalan bu çukurda oturamayacaklarını gösterecek kadar. Kara, evet, öyle ya, uzun kara kumaşlar giymişler, sonra tırnaklarına kadar her yanlarını kaplayan tuz, gecelerin kutup uykusunda acı acı çiğnenen tuz, parlak bir yarığın çukurundaki tek kaynağa gelen suyla içilen, bazı bazı koyu renkli giysilerinin üzerinde yağmur sonlarında sümüklüböcek izlerine benzer izler bırakan tuz.

“Yağmur, ey Efendimiz, tek bir gerçek yağmur, uzun, sert, senin göğünün yağmuru! O zaman korkunç kent azar azar kemirilerek ağır ağır, karşı konmaz biçimde çöker en sonunda, yapışkan bir sel içinde tümden erir, yırtıcı insanlarını kumlara doğru götürür. Tek bir yağmur, Efendimiz! Ne diyorum ben, ne efendisi, efendi onlar! Kısır evleri üzerinde, maden ocağında öldürttükleri kara köleleri üzerinde hüküm sürüyorlar, Güney ülkelerinde kesilmiş her tuz tabakası bir adam değerinde, yas örtüleriyle örtülü olarak, sokakların madensi aklığı içinde sessiz sessiz geçiyorlar, sonra gece olup da tüm kent süt gibi bir hayalete benzeyince, eğiliyor tuzdan duvarları hafiften parlayan evlerin karanlığına giriyorlar. Uyuyorlar, ağırlıksız bir uykuyla uyuyorlar, uyanır uyanmaz da buyuruyorlar, vuruyorlar, tek bir halk olduklarını, tanrılarının gerçek olduğunu, boyun eğmek gerektiğini söylüyorlar. Bunlar benim efendilerim, acımayı bilmiyorlar ve efendiler gibi, yalnız olmak, yalnız ilerlemek, yalnız hüküm sürmek istiyorlar, değil mi ki tuzda ve kumlarda soğuk bir yakıcı kent kurma gözüpekliğini yalnız onlar göstermişler. Bense...

“Ne ezilme bu böyle sıcak yükselince terliyorum, onlarsa hiç, şimdi gölge de ısınıyor, üst yanımdaki taşın üstünde güneşi duyuyorum, dövüyor, bir çekiç gibi dövüyor tüm taşları, öğlenin müziği bu, öğlenin engin müziği, yüzlerce kilometre üzerinde havanın ve taşların titreşimi, eskisi gibi sessizliği duyuyorum. Evet, aynı sessizlikti, bundan yıllarca önce bekçiler, güneşin altında beni onlara, alanın ortasına götürdükleri zaman da aynı sessizlik karşılamıştı beni, bu alandan iç içe sekiler yavaş yavaş katı mavi göğün leğeninin kıyılarında dinlenen kapağına doğru yükseliyordu. Oradaydım, dizüstü bu ak kalkanın çukuruna fırlatılmıştım, gözlerim tüm duvarlardan çıkan tuz ve ateş kılıçlarıyla kemirilmiş, yorgunluktan apak olmuş, kulağım rehberin indirdiği yumrukla kanar durumda, onlarsa kocaman, kara, hiçbir şey söylemeden bana bakıyorlardı. Gün ortasına gelmişti. Demir güneşin vuruşları altında, gök, ağarıncaya dek ısınmış sac tabakası ağır ağır çınlamaktaydı, aynı sessizlikti ve onlar bana bakıyorlardı, zaman geçiyordu, bir türlü bitmiyordu bana bakmaları, bense bakışlarına dayanamıyordum gittikçe daha çok soluyordum, en sonunda ağladım, birdenbire sessizce sırtlarını döndüler bana ve hep birlikte aynı yönde gittiler. Dizlerimin üstündeydim, kırmızılı karalı bez pabuçlarında, tuzdan parlayan ayaklarının burunları biraz kalkık, topukları hafiften yeri döverek, koyu renk giysi boyunca kalktığını görüyordum yalnızca, sonra, alan boşalınca beni put evine götürdüler.

“Bugünkü gibi kayanın dibine çömelip oturmuş durumda, başımın üstünde ateş taşın derinliğini delip geçe geçe, ötekilerden biraz daha yüksek, tuzdan bir surla çevrili, ışıltılı bir karanlıkla dolu put evinin gölgesinde birkaç gün kaldım. Birkaç gün ve bana bir çanak tuzlu veriyor, önüme de tavuklara yem verir gibi taneler atıyorlardı, topluyordum. Gündüz kapı kapalı kalıyor, gene de gölge daha hafif oluyordu, sanki karşı durulmaz güneş tuz kitleleri içinden akmayı da başarıyormuş gibi. Ne lamba ne bir şey, ama, duvarlar boyunca el yordamıyla yürürken, kurumuş hurma yapraklarından duvarları süsleyen taçlar geliyordu elime, sonra, dipte, kabaca yontulmuş küçük bir kapı, kolunu parmağımın ucuyla tanıyordum. Birkaç gün, uzun zaman sonra, günleri de, saatleri de sayamıyordum, ama tanelerimi şöyle böyle on kez atmışlardı, pisliklerim için de bir çukur oymuştum, boşu boşuna örtüyordum üzerini, in kokusu hep yüzüyordu havada, uzun zaman sonra, evet, kapının iki kanadı da açıldı ve içeri girdiler.

“Bir köşede çömelip otururken, içlerinden biri bana doğru geldi. Yanağımda tuzun ateşini duyuyordum, yaprakların tozlu kokusunu içime çekiyordum, gelişine bakıyordum. Bir metre ötemde durdu, sessizce bana bakıyordu, işaret etti, kalktım, esmer at yüzünde anlatımsız, parlak maden gözlerini bana dikiyordu, sonra elini kaldırdı. Hep öyle duyarsız, beni alt dudağımdan yakaladı, ağır ağır büktü, etimi koparıncaya dek, sonra, parmaklarını gevşetmeden, beni kendi çevremde döndürdü, odanın ortasına dek geriletti, öyle deli gibi, ağzım kan içinde, diz çökeyim diye dudağımı çekti, sonra duvar boyunca sıralanmış olan öteki adamların yanına gitmek üzere döndü. Ardına dek açılmış kapıdan içeri giren gölgesiz günün dayanılmaz sıcağında inleyişime bakıyorlardı, sonra bu ışıkta rafia saçlı büyücü beliriverdi, gövdesi incilerden oluşmuş bir zırhla kaplı, saptan bir etek altında bacakları çıplak, kamış ve telle yapılıp üzerinde gözler için iki kare delik açılmış bir maskeyle. Arkasından çalgıcılar ve kadınlar geliyordu, bedenlerinden hiçbir şey belli etmeyen ağır ve alacalı giysilerle. Dipteki kapının önünde dans ettiler, ama pek dizemi olmayan kaba bir danstı bu, kımıldıyorlardı, hepsi buydu işte, en sonunda büyücü arkamdaki küçük kapıyı açtı, efendiler kımıldamıyor, bana bakıyorlardı, arkaya döndüm ve putu gördüm, çifte balta başını, bir yılan gibi kıvrılmış demir burnunu gördüm.

“Beni bunun önüne, bir oturtmalığın dibine götürdüler; kara, acı, çok acı bir su içirdiler, hemen sonra başım yanmaya başladı, gülüyordum, işte aşağılanma, aşağılandım. Beni soydular, kafamı ve bedenimi kazıdılar, yağla yıkadılar, yüzümü su ve tuza batırılmış iplerle dövdüler, ben gülüyor ve başımı çeviriyordum, ama, her seferinde iki kadın beni kulaklarımdan yakalayıp yüzümü yalnızca dört köşe gözlerini gördüğüm büyücünün vuruşlarına sunuyordu, hep gülüyordum, kanlar içinde. Durdular, hiç kimse konuşmuyordu, benden başka, kafamda çorba şimdiden kaynamaya başlıyordu, sonra beni kaldırdılar ve gözlerimi puta dikmeye zorladılar, gülmüyordum artık. Şimdi hizmet etmek, tapmak üzere ona adandığımı biliyordum, hayır, gülmüyordum, korku ve acıdan boğuluyordum. Ve burada, bu ak evde, güneşin dışardan özenle yaktığı bu duvarlar arasında, yüzüm gerilmiş, belleğim bitmiş durumda, evet, bu put için dua etmeyi denedim, bir o vardı, hatta korkunç yüzü dünyanın gerisinden daha az korkunçtu. İşte o zaman ayak bileklerimi adımının uzunluğunca serbest bir iple bağladılar, gene dans ettiler, ama bu kez putun önünde, sonra efendiler bir bir çıktı.

“Kapı arkalarından kapanınca, gene müzik, sonra büyücü kabuklardan bir ateş yaptı, çevresinde tepiniyor, karaltısı ak duvarların köşelerinde kırılıyor, düz yüzeylerde çırpınıyor, odayı dans eden gölgelerle dolduruyordu. Kadınların beni sürüklediği yere bir dörtgen çizdi, ellerinin kuru ve yumuşak olduğunu duyuyordum, yanıma bir kâse suyla küçük bir yığın tane koydular ve bana putu gösterdiler, gözlerimi hep onun üzerine dikip öyle durmam gerektiğini anladım. O zaman büyücü birer birer ateşin yanına çağırdı onları, birkaçını dövdü, inliyorlardı, sonra, daha büyücü dans ederken gidip tanrımızın, putun önünde secdeye kapandılar, hepsini odadan dışarı çıkarttı, en sonunda yalnız biri kaldı, çok genç biri, çalgıcıların yanına çömelip oturmuş ve daha dövülmemişti. Büyücü onu bir saç örgüsünden tutuyor, saçı yumruğunun üstünde gittikçe daha çok büküyordu, kadın, gözleri dışarda, ters dönüyor, en sonunda da sırtüstü düşüyordu. Büyücü onu bırakarak bağırdı, çalgıcılar duvara döndüler, bu arada kare gözlü maskenin arkasında, çığlık olmayacak ölçüde kabarıyor, kadın bir tür nöbet içinde yerde yuvarlanıyordu, en sonunda dört ayak üstünde, başı birleşmiş kolları içinde saklı durumda, o da bağırdı, ama boğuk boğuk, işte o zaman büyücü, ulumaya ve puta bakmaya ara vermeden, çabucak, sertçe yakalayıverdi onu, kadının şimdi giysisinin ağır kıvrımları altına gömülmüş yüzünü görmeye olanak bırakmadı. Ben de yalnız mı yalnız, yolumu şaşırmış durumda, bağırmadım mı; evet, bir tekme beni duvarın fırlatıncaya dek, putuma doğru dehşetle ulumadım mı; tuzu dişleyerek, şimdi, öldürmem gereken adamı beklerken, dilsiz ağzımla, kayayı ısırdığım gibi.

“Şimdi, güneş göğün orta yerini azıcık geride bıraktı. Kayanın yarıkları arasından, göğün fazlasıyla ısınmış madeninde açtığı deliği görüyorum, benimki gibi kalabalık bir ağız, renksiz çölün üzerine durmamacasına alev çiçekleri kusuyor. Önümdeki yolda hiçbir şey, çevremde bir toz bile yok, arkamda, beni arıyor olmalılar, hayır, henüz aramıyorlar, kapıyı yalnızca akşamüzeri açıyorlardı, ben de bütün gün putun evini temizledikten, sunguları yeniledikten sonra, biraz çıkabiliyordum, akşam da tören başlıyordu; kimilerinde dövülüyor, kimilerinde dövülmüyordum, ama her zaman puta hizmet ediyordum, imgesi belleğe, şimdi de umuda demirle kazılmış olan puta. Hiçbir zaman herhangi bir tanrı bana bu denli egemen olmamış, beni bu denli tutsak etmemişti, gece gündüz, tüm yaşamım ona adanmıştı, sonra acı ve acı yokluğu da, sevinç demezler miydi buna, onun işiydi hatta, evet evet, istek, hemen her gün, görmeden işittiğim (çünkü şimdi dayak yemek istemiyorsam, duvara bakmalıydım) o kişilikten yoksun ve kötü edimde hazır bulunmaktan kaynaklanan istek. Yüzüm tuza yapışmış durumda, duvarda oynaşan hayvansı gölgelerin egemenliği altında, uzun çığlığı dinliyordum, gırtlağım kuruyor, şakaklarımı ve karnımı cinsellikten yoksun bir yakıcı istektir