© 2007, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti.Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 20073. basım: Mart 2013 E-kitap 1. sürüm Eylül 2014, İstanbulMart 2013 tarihli 3. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına hazırlayan: Faruk Duman

Kapak tasarımı: Act creativeKapak resmi: Andriana Dragoviç, Vladimir Todorov

ISBN 978-975-07-2384-1

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ.Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbulTelefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com Sertifika No: 10758

MURAT GÜLSOY

İSTANBUL’DA
BİR MERHAMET
HAFTASI

ROMAN

Murat Gülsoy’un Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Oysa Herkes Kendisiyle Meşgul, 1999

Bu Kitabı Çalın, 2000

Âlemlerin Sürekliliği, 2002

Binbir Gece Mektupları, 2003

Bu Filmin Kötü Adamı Benim, 2004

Büyübozumu: Yaratıcı Yazarlık, 2004

Sevgilinin Geciken Ölümü, 2005

602. Gece, 2009

Karanlığın Aynasında, 2010

Tanrı Beni Görüyor mu? 2010

Baba, Oğul ve Kutsal Roman, 2012

Nisyan, 2013

MURAT GÜLSOY, 1992-2002 yılları arasında arkadaşlarıyla Hayalet Gemi dergisini çıkardı. Bu Kitabı Çalın adlı kitabıyla 2001 yılı Sait Faik Hikâye Armağanı’nı ve Bu Filmin Kötü Adamı Benim adlı romanıyla 2004 yılı Yunus Nadi Roman Ödülü’nü kazandı. Bu Kitabı Çalın, Almanya’da Stehlen Sie dieses Buch adıyla yayımlandı. İstanbul’da Bir Merhamet Haftası birçok dile (Çince, Makedonca, Rumence, Bulgarca, Arapça) çevrildi. Boğaziçi Üniversitesi’nde öğretim üyesi, mühendislik ve yaratıcı yazarlık dersleri veriyor; sadece yazmayı değil yazmak üzerine düşünmeyi de seviyor.

www.muratgulsoy.com

muratgulsoy.wordpress.com

I
[Pazar]

Boş adam
[Ali]

Benden istediğini tam olarak anlayamadım. İçinden geldiği gibi yaz, otomatik olarak, diyorsun mesajında. Öyle yapmaya çalışıyorum. Aklımdan milyon tane düşünce geçiyor. Neden böyle bir şey yaptığını anlamaya çalışıyorum. Bunu sorup duruyorum kendi kendime. Bilimsel bir araştırma için mi? Yoksa sanatsal bir etkinlik mi? Sanat... Bilim... Her ikisi için de pek olumlu şeyler düşünmüyorum galiba.

Sinirli miyim? Evet... Resme de yoğunlaşamıyorum bir türlü. Evet, şişmiş bir adam görüyorum. Kocaman... Ama içi boş.

Ne düşüneceğini tahmin ediyorum: Resme bakan kişi kendini görür. İçim boş mu? Öyle mi hissediyorum? Bu soruların cevaplarını nereden bileceksin ki!.. Ben bile tam olarak ne hissettiğimi, ne düşündüğümü bilmiyorum. Hatta bu yazdıklarımı sana gönderip göndermeyeceğimden bile emin değilim. Göndermeyeceğim sanırım. Belki de gönderebileceğime emin olduğum bir şeyler yazarım ve o zaman da bu saçma kısımları atarım. Kararsızım. Teklifini neden kabul ettiğimi de bilmiyorum. Üzerinde durmadım galiba. Ne işim var benim resimle, sanatla?

Evet, tamam, başa dönüyorum. Bir mühendis gibi düşünelim. Yıllardır görüşmediğim okul arkadaşlarımdan birinden garip bir mesaj geliyor. Bir projem var, diyor, katılır mısın? Yapman gereken çok kolay. Göndereceğim resimlere bakarak bir yazı yazacaksın. Tek koşul ilk gönderdiğim resim için pazar günü yazman, ikinci resim için pazartesi, üçüncüsünü salı, bir sonraki çarşamba... Senin dışında altı kişi daha olacak bu projede... Yedi gün için yedi kişi... Hepsi bu. Ne kişisel bir selam ne bir açıklama... Açık söylemek gerekirse, mesajı ilk okuduğumda bunu kişisel olarak bana gönderdiğinden kuşku duydum. Nedense...

Sonra mesajının eklentisi olan resim dosyasını açtım, bir süre baktım. Ne düşündüm? Bilemiyorum. Resmi büyütüp küçültürken daha çok seni düşünüyordum galiba... O yurt odasını... İlk yıl on iki kişi aynı odaya tıkıştırılmıştık. Hatırlarsın... Şimdi yurttakileri sayıp dökecek değilim; çoğunun adını unuttum. Ama ikinci yıl taşındığımız dört kişilik odada başlıyor benim hikâyem. Üniversite deyince, gençliğimi düşününce... o odaya geri dönüyorum. Pencerenin içine oturup lodos fırtınasında can çekişen karanlık ağaca bakarak geleceği düşündüğüm âna dönüyorum. O gün milli olmuştum. Kimseye söylememiştim. Çocukluğun bittiğini, artık genç bir adam olduğumu hissediyordum. Bir yandan da içimde hafif bir panik duygusu vardı. Birbiri ardına sigara içiyordum. Odada Okan vardı sadece, uyuyordu. Diğerleri kim bilir neredeydiler... Bir anda her şey ne kadar da basit görünmüştü gözüme. Pervin’i düşünüyordum. Üç arkadaşıyla paylaştığı öğrenci evindeydik. Arkadaşlarının okulda olduğu bir öğleüzeri... Ne zamandır kantinde falan birlikte takılıyorduk zaten. Aslında sinemaya gidecektik. Eve uğrayıp üzerini değiştirmek istedi. İkimiz de derslere girmiyorduk o hafta. Sinema günleriydi. Festivale bilet almıştı. Her gün iki filme gitmeye kararlıydı. Ben de peşine takılmıştım bir şekilde; çoğu sıkıcı filmlerdi ama yine de üniversitede okumanın gereklerinden biri olduğunu düşünüyordum bunlara gitmenin. Ot gibi biri olmak istemiyordum. Neyse... Evine uğradık. Aklımda hiçbir şey yoktu. Oturma odasında sigara içip ortalığa dağılmış kitapları inceliyordum. O sırada Pervin girdi içeriye. Kolyesini takarken yardım istedi. Saçlarını eliyle kaldırmış, sırtını bana dönmüştü. Kokusu, ensesindeki küçük tüyler, sırtının ortasına doğru inen derin çizgi ve boş bir evde yapayalnız oluşumuz... Tamamen laf olsun diye (belki de bu klişe sahne şenlensin diye, belki de bu tür sahnelerde başka ne yapılacağını bilmediğim için) ensesine bir öpücük kondurdum. Ürperdiğini hissettim. Her şey o kadar hızla gelişti ki... Başını omzunun üzerinden çevirerek dudaklarımı buldu. Sıkışık bir otobüste gibiydik. Bedenini bana yapıştırmıştı. O an sevişmenin dünyanın en güzel şeyi olduğunu fark ettim. Onun ilk deneyimi olmadığı çok açıktı. Ben de deneyimli bir adam gibi davranmaya çalışıyordum. Ne komik... İşte sonra sinemadan döndüğümde, yurt odasının o geniş penceresinin iç kısmına yerleşmiş bu olup bitenleri düşünüyordum. Okan uykusunda dönüp duruyordu. Odanın içi ter ve sigara kokuyordu. Dışarıda lodos... Dışarıda uzun bir hayat.

Her şeyin bende başlayıp bende bittiğini hissederdim. Gençlik işte... Üst üste onlarca sigara ve çay içip, yine de kafayı vurup deliksiz bir uykuya teslim olabildiğim zamanlar. Sonra yıllar birer ağırlık olup yapıştılar kollarıma... Şimdi akşamları kahve bile içmiyorum uykum kaçmasın diye. O oda benim adam olduğum yerdi. Şimdi bu resme bakıp aklıma bunların geldiğine şaşırıyorsun belki... Ama doğrusu bu. Aklıma geldiği sırayla yazıyorum. Sahi, ne yapacaksın bunları? Neyi nasıl düşündüğünü bilmiyorum artık. Oysa o yıllarda bilirdim. Şaşırdın mı? Sadece senin değil, herkesin aklından geçenleri bilirdim. Üstelik bunu çok doğal bir şekilde yapardım. O kadar ki, sadece bakmam yeterli olurdu. Hoca sınıfa girer ve tahtaya denklemleri yazmaya başlar, konuşur, konuşur ve ben o sırada adamın aklından geçenleri görürdüm. Ölmekten korktuğunu; o sabah sebepsiz bir endişe ile uyanmış olduğunu; bize ders anlatmaya gelmek istemediğini; her şeyden uçucu bir zevk aldığı gençlik günlerini özlediğini... bir anda anlardım. Senin de ne düşündüğünü bilirdim. Cuma geceleri biralarımızı alıp sota bir yerde demlenmeye başladığımızda ürkek bir şekilde yanımıza gelip bizi incelemeye aldığını, yaşanan anları sinema perdesinde izleyen bir çocuk gibi heyecanlandığını anlardım. Sonradan yazar olmana neden şaşırdım peki? Evet, ilk kitabını okudum. Tamamen tesadüftü aslında. Askere gitmek üzereydim. Eminönü’nden alışveriş yapmıştım. Bolca asker donu... Yeşil. Ayağımda da bir an önce yumuşasın diye giymekte olduğum asker postalı... Sıcak bir haziran günüydü. Nereden estiyse Cağaloğlu’nda bir kitapçıya girdim. Yolda okurum, diye, heyecanlı bir-iki kitap alsam iyi olur, diye mi düşünmüştüm, yoksa sadece gölge bir yerde biraz serinlemek mi istemiştim... şimdi hatırlamıyorum. Daha girer girmez, ortadaki sehpanın üzerinde duran kitabın gözüme takıldı. Adını görünce şaşırdım. Bir isim benzerliği olup olmadığını anlamak için kitabı elime aldığımda arka kapakta fotoğrafını fark ettim. Sendin! Biliyordum, diye düşündüm. Biliyordum. O sessiz haller, o ince zekâ... Aslında bir bok bildiğim yoktu. Sadece böyle bir yanılsama içindeydim.

Kitabını yolda okudum. Açıkçası çok beğenmedim. Belki de askere gidiyor olmamın verdiği huzursuz bir psikolojinin etkisiyle her şeyi olumsuz görüyordum. Güneydoğu’ya gitme endişesi... Üç buçuk atıyordum anlayacağın. Neyse ki meslek kurasında Genelkurmay’a kapağı attım sonradan. İlk öyküde kendimizden bir şeyler buldum. Üniversitede geçen bir hikâyeyi anlatıyordun. Ama sonrakilerde aynı şeyi bulamadım. Ne arıyordum da bulamadım, bilmiyorum. İtiraf etmeliyim: Seni küçümsüyordum. O dönem herkesi küçümsediğim gibi... Vakit dolsun diye anlatılan dersleri; hayatlarından bezmiş hocaları; koca kıçlarını saklamak için bellerine hırkalarını bağlayıp seslerini incelterek şarkı söyleyen kızları; yağlı saçlarını kirli yastıklara gömüp osura osura uyuyan yurt ahalisini; devrimci ayaklarına yatan saçı sakalı birbirine girmiş her dem asabi ağır abileri; hiç durmadan özel ders veren ve kazandıkları paraları haftasonlarında pahalı yerlerde yiyen bildiğimiz serseri tanımlarına girmeyen sınıf arkadaşlarımı; bekâr evlerindeki sonsuz sigara dumanlarına boğulmuş geceleri; içip içip şiir okuyan, ağlayan, zırlayan entel arkadaşlarımı... herkesi küçümsüyordum. Pervin’i de aşağılıyordum içimden. Benimle yatıyordu ama sevgili değildik. Kantinde karşılaştığımızda bana evin uygun olduğu zamanı söylüyordu, o kadar. Hatta bu buluşmaların dışında görüşmez olmuştuk. Kafamı karıştırıyordu. Önceleri bunu açıklamaya çalışmıyordum. Kendimi iyi hissediyordum ve bu yetmeliydi. Zaten herkes salaktı. Pervin? Ne yapmaya çalışıyordu. Bir gün ona sormaya karar verdim. Sordum da...

Amma dalmışım eski günlere... Az önce karım ve oğlum ellerinde büyük market torbalarıyla içeri daldıklarında kendimi çok garip hissettim. Gizli kapaklı bir iş yapıyormuşum da suçüstü yakalanmışım gibi. Bilgisayarın ekranını kapatıp onları karşılamak için ayağa fırladım. Karım hemen anladı tabii bir şeyler karıştırdığımı, ama yüzlemedi. Of, ne tuhaf bir şey bu. İnsan ailesinden tedirgin olur mu? Oysa onları seviyorum. Bana hiç benzemeyen, kocaman bir kafası ve koyu kahverengi gözleri olan oğlum Sarp’ın olmadığı bir hayat düşünmem çok zor. Belki Selcan olmadan da yapabilirim. Birbirimizden deliler gibi bıktığımızı iliklerimize kadar hissettiğimiz pazarlar ve uzun bayram tatilleri olmasa evliliğimiz yolunda sayılır.

İşte istediğini yapıyorum. Otomatik yazı. Biliyor musun, bu teklifini kabul etmemin nedeni bu tanımlamaya vurulmam galiba. Otomatik yazı! Böyle bir terim, böyle bir yöntem var mı? Yoksa sen mi uydurdun?

Bak artık soru soruyorum. Her şeyi bilen adam çoktan tarih oldu. Artık kimsenin ne düşündüğünü, ne hissettiğini tahmin edemiyorum. Umurumda da değil zaten. Kırkını devirmiş bir adamım artık: Sadece ödenmesi gereken faturalar için yapmam gerekenleri düşünüyorum. Hayatım basit bir bilgisayar programı gibi:

10 BEGIN

20 SET a = maaş

30 SET b = faturalar

40 c = a – b

50 IF c <= 0 THEN GOTO 10

60 ELSE GOTO END

70 END

Hayır, kendimi acındırmaya çalışmıyorum. Gerçeği söylüyorum. Neden beni seçtin bilmiyorum ama sanırım bir yanlışlık yaptın. Ben işine yaramam. İşte gönderdiğin resme baktım ve sana bunları yazdım. Şimdi düşünüyorum da ilk aklıma gelenler gerçeği yansıtıyormuş. İçi boş bir adam gördüm aynada. O basit döngünün içinde gittikçe büyüyen bir boşluk. Eğer resme bir aynaya bakar gibi bakmamı istediysen cevabım budur. Bence bir an önce beni listenden çıkar ve yapacağın her neyse başarabilmek için başka birileriyle anlaş. O yüzden yazdıklarımı gönderiyorum sana. Hem de tam istediğin gibi, virgülüne dokunmadan... Otomatik yazdım (nedense bunu sevdim). Oku bunları, gör boşluğumu ve başka da resim gönderme.

Günlerden Pazar, saat 16.45, Ataşehir.

Eski arkadaşın Ali. Selamlar....

Not: Kitabın hakkında söylediklerimi önemseme. En son üniversitedeyken Stephen King’in adını unuttuğum bir romanını okumuştum. Canlı bir araba vardı galiba... Yani edebiyatla, yazıyla ilişkim bu düzeyde. Bir de başlık koy, demişsin. İşte bu yazının başlığı: Boş Adam!

Not-2: Pervin’i sen de hatırlayabilirsin. Gerçi ikinci sınıftan sonra ortadan yok oldu. Pek okula takılmıyordu galiba. İlk yıl ise kantinde komik bir grup vardı, gürültücü... Üç-dört kız ve kızıl saçlı bir oğlan (galiba eşcinseldi). İşte onlara takılırdı. İnce bir kızdı. Kısa saçlı. Hatırladın mı?

Not-3: Christine! Canlı arabanın adı Christine’di.

Tanrı nerede?
[Yağmur]

Sokağa bakamıyorum. Pencerenin ardına gizlenmişim. Dışarıda garip şeyler oluyor. Sabahtan beri orada. Bekliyor. Beni bekliyor. Ne zamandır biliyordum geleceğini. Herkes biliyor. O bir canavar. Saklandığımı hissediyor. Bu onu daha da çok sinirlendiriyor. Yandaşları da var. Beni tutan kimse yok. Perdenin tozlu kokusu ciğerlerime doluyor. Ellerim yapış yapış, ter. Nefesim kuruyor. Susuzluk artıyor. Ne kadar zaman dayanabilirim? Korkuyorum. Dışarı çıkamıyorum. Lütfen yardım edin. Burada kısılı kaldım. Orada bekleyen şeye inanmayın. Gözlerine bakmayın. Kolayca etkisi altına alabilir sizi. Yumuşak değil hayır, sakın dokunmayın ona. Ne zaman harekete geçeceğini bilmiyorum. Pencerenin arkasındaki yerimi terk edemiyorum. Perdede açtığım minik delikten bakıyorum. Neden onu kimse durdurmuyor? Herkes nerede? O ve yandaşları çoğalacaklar. Benim gibileri yok edecekler. Hepimiz böcekler gibi saklanıyoruz. Perdelerin arkasına, yatakların altına, karanlık köşelere, kuytu yerlere. Bir zamanlar gülerdim böyle hikâyelere. Ancak kâbuslarda yaşanır böyleleri, derdim. İşte şimdi nefes bile alamıyorum. Bir yaratık bu kadar yalnız ve güçsüz olabilir mi? Tanrı nerede?

....

Bu kadar kuzen. Baktım ve bunları hissettim.

Bu arada... Ha bire eski günleri düşünüyorum. Seni, sizi, babamı, o eski evi. Çocukluğumuzu. Yıllar sonra bana mesaj yazman...

Nasıl demeli, hoşuma gitti, gururumu okşadı. Ne de olsa artık sen bir yazarsın. Garip şey, şimdi o eski günleri düşündükçe, yani, ne bileyim...

Şöyle: O günlerin hatırasında bile yazar gibisin. Değilsin tabii; lisedesin; masanın başında ders çalışıyorsun ama işte bir gün önemli bir şeyler yapacağını biliyorum bu anılardaki haline bakarken. Sanki o zamanlarki Yağmur da biliyormuş.

Savaş zamanı tiyatrosu
[Halil]

Başka bir âlem. Bizim dünyamıza hem benziyor hem de benzemiyor. Mesela yollar, kaldırımlar, ağaçlar, pencereler, ceketler, kepler ve diğer eşya bizdekine benziyor ama aynı zamanda yabancı. Elleri cebinde, acayip mahluğu seyre dalmış adamlardan bizde de vardır. Böyle yol kenarında durup iş makinelerini, çalışanları seyreden işsiz güçsüz adamlardan demek ki dünyanın her yanında mevcut. Bu tiplerin bizdeki akrabaları çok bilmiş de olurlar: İşlere karışırlar, akıl öğretirler. Ama bu resimdekiler farklı. Çünkü seyrettikleri adam kocaman bir sabun köpüğüne dönüşmüş, yine de ona korkmadan bakabiliyorlar. Ben de bakıyorum resme. Ne hissediyorum? Bilmiyorum ama sanki beni çağıran bir yanı var. Bazen olur öyle. Gecenin içinde uyanır, yatakta doğrulur ve sessizliğe kulak kabartırım. Kimdir beni çağıran, duymaya çalışırım. İşin kötü tarafı –belki de iyi yanı, bilemiyorum– bu çağrı hep muğlaktır, kafa karıştırıcıdır. Belki bir rüya gördüm ve onun tesiri bu, diye düşünürüm. Hanımı uyandırmamaya özen göstererek kalkarım yataktan, evin uzak bir noktasına gider, pencereyi aralar ve bir sigara içerim. Kendimi zor bir polisiye maceranın içindeki dedektif gibi hissetmeye çalışırım ya da tayfalarının her an isyana kalkışabileceği karanlık bir korsan gemisinin takıntılı kaptanı olarak hayal ederim. Artık o gece hangi filmi seyretmişsem... Ne yazık ki kısa sürer böyle anlar. Hanım uyanır, yine mi sigara içiyorsun, diye azarlar beni. Daha da kötüsü, çok üzgün olur. Kederlenir beni sigara içerken görünce. Geçen yıl boğazımdaki şeyi (adını zikretmek istemiyorum) aldırdıktan sonra altı ay gergin bir sükûnet içinde hastalığın geri dönüşünü bekledik. Gelmedi. Ben de sanırım bundan yüz buldum. Hem o kadar seneyi geride bırakmak az şey midir? Belki de yetmelidir. Yeterlidir yaşadıklarım. Ona kızmıyorum. Onun benden önce ölmesini hayal etmiyorum. Yalan. Ediyorum. Bazen... Bazen bu hayal kötü bir rüya gibi ağlatmaya çalışıyor beni; göz pınarlarım karıncalanıyor, ama biliyorum, ağlayamam ben, ağlamam. Ağlayabilmek için insanın yaralanması, yaralanabilecek kadar yumuşak bir yerinin olması gerekir. Galiba ben tüm azaları sertleşmiş, ruhu kabuk bağlamış bir adamım. Yaşlanmak böyledir. Aslında yaşlanmak değil de olgunlaşmak demeli; çünkü, yaşlandıkça bu kabuk da incelir, gerekli gereksiz ağlar kimi yaşlılar. Gözleri sulanır hemen. Ben de mi öyle olacağım? Belki. Ama benden önce hanımın ölme ihtimalini düşünürken her zaman üzülmem. Şık hayaller de kurarım. Mayıs ayıdır, tabiat coşmuştur; ben elimde büyük bir demet çiçekle kabristanın yolundan yürüyorum. Onun mezarını ziyaret ediyormuşum her gün... Yok, her hafta ya da her ay. Yani sık sık ona gidiyormuşum. Çiçekleri mezara koyarken mermerin üzerindeki adını okuyorum hanımın. Altında benim adım da yazılı. Doğumum belli ama ölüm tarihim henüz kazınmamış taşa. Dua ediyorum içimden. Bilmem gerçi Arapça duaları ama kendimce bir şeyler söylüyorum. Şimdiki halimden bile daha gencim bu hayalde. Keten pantolonum, tiril tiril gömleğim, ince kasketim, gri bıyıklarım... Dua faslı bitince bir sigara yakıyorum bu hayalin içinde. Bak Zeynep, diyorum, ölmedim. Adını söyleyince bir keder denizine batıyorum. Sonraki sahnede evdeyim. İçki içiyorum. Sert bir şeyler. Yeni edindiğim hanım arkadaşım gelip sarılıyor koluma. İçimden ılık bir nehir akıyor. Ayıp, günah! Bu düşüncelerle uzaklaşırım bu hayallerden. Acaba o da benim öldüğümü hayal ediyor mudur ara sıra? Sanmıyorum. Ne yapacak ki bu yaştan sonra? Belki bir dünya seyahatine çıkar. Satar bu evi, parayı çıtır çıtır yer belki de. O beyaz, büyük gemilerden biriyle dünyayı dolaşır o liman senin bu liman benim. Neden ölmem gerekiyor ki onun hayallerini gerçekleştirmesi için? Bunu anlamak zor. Aslında kadınları da, hatta erkekleri de anlamak çok zor. İnsanları anlamıyorum. Gerçi bunca yılda çok şey öğrendim onlar hakkında. Nasıl mukabelede bulunacaklarını önceden kestirebiliyorum. Ama anlamıyorum. Filmlerin de sonunu hemen biliyorum. Macera, kovboy, uzay filmi fark etmiyor benim için, sonunda hep iyilerin kazandığı hikâyeler. Ama yine de izliyorum. Eski alışkanlık. Sinemadan çıkmazdım eskiden. İngilizceyi bile sökmüştüm bu filmler sayesinde, tabii bir de Limasollu Naci vardı, mektupla İngilizce. Şimdi televizyon var. Yıllar önce gördüğüm filmleri bile bir daha seyrediyorum. Yapacak başka bir şey bulamadığımdan belki. Belli bir yaşı geçince insan boşuna yaşıyor aslında. Mesela kimseye bir faydam yok benim. Belki de bu yüzden her şeyden, herkesten hemen sıkılıveriyorum. Kendi oğlumdan bile. Bize geldiklerinde dakikaları sayıyorum. Ne zaman gidecekler, diye içimden hesaplar yapıyorum. Bir an önce belimi sıkan pantolondan kurtulmak, pijamamı giyip televizyonun karşısına mıhlanmak istiyorum. İnsan oğlundan, torunundan sıkılır mı? Ben sıkılıyorum. Küçükken pek sevimliydi gerçi. O zamanlar daha çok severdim. Evet, doğru. Az uykusuz kalmamışımdır onun yüzünden. Ama o zamanlar bu bana mutluluk verirdi. Baba olduğumu hissederdim. Adam olmuşum, derdim kendi kendime. Sabah kalkar patlak gözlerle, ekşimiş mideyle işe giderdim. İki delikanlı gibi çıkardık evden, o liseye, üniversiteye, ben şehrin uzak köşelerine... Hareketliydi o zamanlar işler... Özal büyük adamdı. Gözünü açanlar, kafası çalışanlar yırtıyordu bir şekilde. Ama ahlaksızlık da o zaman başladı. Amerika gibi olduk. Sokakta ölsen kimse bakmıyor şimdi. Başını çevirip gidiyor. Bu resimdeki gibi şişersen... belki bakarlar. Yok yok, kamera şakası sanırlar. Bir de böyle bir şey çıktı son zamanlarda. Kamera şakası. Hiç tadım kalmadı. Eskiden şöyle bir Balıkpazarı’na gidip alışveriş yapayım, derdim... Şimdi adımımı atmıyorum. Gerçi emekliliğin ilk yıllarında hevesliydim. Hürriyet budur, diye fellik fellik sokaklarda dolaşıyordum. Şimdi çıkmıyorum hiç. Ne yapacağım, aynı şeyler... Zaten ne zaman çıksam, biri yapışıyor. Ya saati sorarlar ya kamerayı burnuna dayayıp anlamadığın şeyler söylerler... Türkçe konuşamıyorlar ki! Gerçi bir keresinde belediye hizmetleriyle ilgili bir şey sordular, açtım ağzımı yumdum gözümü. Kardeşim, dedim, dünyanın neresinde kaldırımlar on beş günde bir değiştiriliyor? Su ayrı kazıyor, doğalgaz ayrı, telefon ayrı... Yapın kapaklı bir sistem, bir tünel... Elâlem yüzyıl önce yapmış planlarını. Sen neredesin, efendin nerede! Verdim veriştirdim. Sonra evde günlerce bekledim yayınlanır diye. Hangi kanal olduğunu sormayı unuttuğum için yakalayamadım. Ama seyreden olmuş. Seni gördük televizyonda, dediler, o kadar. Ben de soramadım nasıldı falan diye. Hı, deyip geçtim. Keşke sorsaydım. Gerçi ne önemi var! Düzeltecekler mi sokakları ben söyledim diye? Şu resimdeki sokakları biz hâlâ yapamıyoruz. Adamlar ne zaman yapmış? Yüz senesi vardır bu resmin. Düşün artık. Adamlar o zamanlar yapıp bitirmiş... Ben görevimi yaptım. Sorulunca söyledim fikrimi. Hanım kızar böyle konuşunca. Karışma sen böyle şeylere, hemen atlıyorsun bunaklar gibi, der. Haksız da değil. Çıkmıyorum artık sokağa. Etraf hırsız uğursuz dolu. Geçenlerde hastaneden dönüyorum, dalmışım; gençten bir adam çıktı karşıma. Amca, dedi, merhaba, ben oğlunun arkadaşıyım. Baktım şöyle, pırıl pırıl giyinmiş, boylu poslu bir delikanlı, kravat ceket... Öğlen vakti. Hemen atladım, Ferhan’ın mı, diye sordum. Evet, Ferhan’ın arkadaşıyım, dedi. Yüzünde güller açtı. Benim, oğlunuza borcum var, dedi, size versem, Murat gönderdi, teşekkür etti, dersiniz. Tabii evladım, dedim. Elinde de kırk milyon var. Yalnız bende bozuk yok, otuz milyon verecektim, dedi. Hemen elimi cüzdanıma attım. Çıkarıp bir onluk vereceğim. Aa! Fırt diye çekti elimden cüzdanı, bir koşuyor ki tazı gibi. Bağıramadım bile. Öyle kalakaldım. Etrafa baktım, kimse farkında değil. Sokağın ortasında uzun uzun konuşmuşuz. Millet tanışıyoruz sanmıştır. Ben de bağıramadım hırsız, tutun, yetişin, diye... Küfrede küfrede yürüdüm. Neden sonra aklıma geldi taksi tutmak. Elimde tahliller, cüzdanım uçmuş... Bombok bir durum. Ferhanlara gittiğimizde anlattım. Yüzlerindeki acıma dolu ifadeyi görünce daha bir soğudum ikisinden de... Gerçi gelinimi severim. Güzel kızdır. İyi bir aileden geliyor. Terbiyeli, efendi. Bak şimdi oğlunu da aldı kucağına, Halil Can, nasıl da benziyor bana! Canım, biz de iyi yetiştirdik Ferhan’ı. Anası az taşınmadı kurslara, sınavlara... Birbirlerini bulmuşlar. Ama bıyık altından güldüler. Önce üzüldüler gerçi... Velhasıl emeklilik zor zenaat. Bir de şu kanser belası var. Resimdeki adam gibi şişer miyim ben de? Aman ne saçma şeyler düşünüyorum. Aklıma geleni yazıyorum. Öyle olmalıymış. Resme tekrar baktım. Aslında muhakkak bir numarası var bu resmin ama çözemedim. Pertavsızla inceleyeyim. Daha önce farkına varmadığım bir şey gördüm: Balon köpüğü gibi şişmiş adamın üzerinde bir aslan var, ağzını açmış kükrüyor. Bu ne şimdi? Adam aslan kafalı olmalı. Kuyruğu da var. Aslan kafalı bir adam. Öyle bir film vardı. Dr. Moreau’nun Adası! Bir sürü yarı hayvan yarı insan yaratıyor doktor. Korkunç bir filmdi. Bir daha bakıyorum. Yok, adam aslan kafalı değil. Nispetsiz oluyor. Aslan adamın arkasında. Sırtına geçirmiş olmalı pençelerini. Öndeki adamlar belli ki aslanın farkında değiller. Yoksa kaçarlardı. Tabii bu resim. Başka bir şeyin ifadesidir mutlaka. Adamın içindeki aslanı göremezler onlar. Aslında hepimizin içinde bir aslan yok mudur? Yoktur yoktur. Bir sürüsü çakal, it. Her insanın içinde başka bir hayvan gizli olmalı. Başkalarının hayvanını insan tanıyor da kendisininkini bilemiyor. Mesela ben? Bilmiyorum. Ama hanıma sorsalar içimdeki hayvanın ayı olduğunu söyler. Yesin içsin uyusun, der. Böyle görüyor beni. Geceleri neler düşündüğümü bilmiyor ki... Beni çağıran o sesleri duymuyor ki. Bilse korkardı herhalde. Ferhan’a sorsalar benim için ne der acaba? Ben Ferhan’ı nasıl görüyorum peki? Bana benziyor gitgide... Ben de onun gibi iyi niyetliydim onun yaşındayken. Karınca gibi çalışırdım. Zeynep’i, çocuğumu, hanımın ailesini, kendi ailemi mutlu etmek için didinirdim. Bazen ihmal ettiğim de olurdu. Yalan değil. O zamanlar beni çağıran sesler böyle muğlak hayaller değildi. İyiden iyiye hakiki kadınlardı. Gitmezdim. Ama Şeytan’a uyduğum olmadı da diyemem. Aman neyse ne... Şimdi bu saçma yazının ne işe yarayacağını merak ediyorum doğrusu. Aslında ayıp oldu. Ferhan’ın arkadaşının ödevine yardım edeyim derken yazdığım şeylere bak... Bu çocuk da kazık kadar, ne ödeviymiş, diye soramadım da... Bu yaşta mektep ödevi olur mu? Belki de olur, ne bileyim! Ama şurada iki satır bu ödevi okuyacak olan hocasına bu işe nasıl bulaştığımı izah edeyim de yanlış anlamasın beni. Ferhanlarda yemekteydik, dedim ya... Kaptırmıştım kendimi eski günleri anlatmaya. Hanım kaş göz yapıyor durmadan; ben sanki bilmiyorum kendimi. Çat kapı gelmiş arkadaşı, bir tabak da onun için koydular sofraya. Ferhan hemen rahatsız oldu. Benden utanıyor mu? Ulan yumurtadan çıkmış, kabuğunu beğenmiyor. Ama ben de böyleydim eskiden. Arkadaşlarımla ailemi pek yan yana getirmek istemezdim. Tabii bizim zamanımızda büyüklerin sofrasına öyle kolay kolay oturulmazdı. Babamla oturup şöyle bir kafa çektiğimizi hatırlamam. Aslında Ferhan da saygılı çocuktur. Biliyorum, sigara içiyor ama benim yanımda belli etmiyor. Arkadaşı gelince huzursuz oldu. Gerçi arkadaşı sessiz, sevimli biri. Merakla bakıyor sağa sola. Ben de eski günleri, Vat64, Hristo, Güven Konak... anlattıkça anlatıyorum. Anlatırken insan o günleri yaşıyor gibi oluyor... O yüzden seviyorum konuşmayı. Hanım sıkılır ben bunları anlatırken. Kimseye laf bırakmıyorsun, biraz dinle, der... Biliyorum, arkamdan gülerler ana-oğul. Aman, hepinizi cebimden çıkarırım, derim içimden. Ben kendi zevkim için anlatıyorum, siz dinleyin diye değil. Anlamazlar ki... Ama Ferhan’ın yüzü görülmeye değerdi. Çarşamba pazarına döndü arkadaşı benden yardım isterken. Tabii evladım, hay hay, dedim. Bizimki bozulup içeri gitti anasının yanına. Anne, babam rezil edecek bizi, bunadı mı acaba, diye sızlanmıştır. O da ellerini iki yana açıp içini çekmiştir. Çile bülbülüm çile!... Ulan bütün hayatımı vakfettim, yaranamadım. Hiçbir şeyimi beğenmediler bugüne kadar. Hep tenkit, hep bıyık altından gülmeler. Kendileri konakta büyümüş sanki. Neymiş Fatih’te geçmiş çocukluğu. Ne yapalım? Biz de bütün memleketi dolaştık karış karış. O zamanlar başkaydı. Asıl çileyi büyüklerimiz çekmiş. Bunlarınki rahat batması. Yarın ne yiyeceğini düşünmek mecburiyetinde değilsin, karnın tok, sırtın pek! Daha ne istersin hayattan? Neyse ne... Aldırmam ben bunlara... Aklıma yatmışsa sonuna kadar giderim. Çocuk çok kibardı gerçekten de. Hem ilgiyle dinledi anlattıklarımı. Ağzımdan ne çıksa yazıyor aklına, belli. Şimdi bizimkine sorsan hatırlamaz yüz kere anlattığım hikâyeyi. Çocuk dinledi dinledi beni, sonunda da ona yardımcı olmamı istedi. Bir projesi mi ödevi mi ne, öyle bir şeyi varmış. Yazacak adam arıyormuş. Pek bir hoşuma gitti. Yazmak, yazarak bir şeyler anlatmak çocukluğumdan beri hayalini kurduğum bir şeydir. Ama işte hayat fırsat vermedi. Gerçi bu boş geçen emeklilik günlerimde yazsam ya...

Demin yazdıklarımı okudum baştan sona da... İyi başlamışım. Bayağı değişik geldi. Başka biri yazmış gibi heyecanlandım okurken. Sonra sapıtmışım. Çocuk beni kötü adam sanacak. Ama öyle dedi, aklınıza geldiği gibi Halil Bey, dedi. Eskiden amca derdi gençler. Şimdi, böyle Bey falan diyerek mesafe koyuyorlar daha baştan. Her gün bir resim verecekmiş. Resimden anlamam, dedim. Mühim değil, sizde bıraktığı intibayı yazın, dedi. Böyle konuşur gibi, karşınızda biri varmış da onunla dertleşiyormuş gibi yazın, dedi. Resimden anlamam, dedim ama sırf tevazudan. Nasıl anlamam? Köprüaltında bir sürü ressam arkadaşım vardı eskiden. Rakı içerdik öğlenleri. Bunların nefesi kokardı açlıktan, saç sakal birbirine karışmış, gören serseri sanır. Elleri ayakları hep kirli olurdu ama çok sanatkâr adamlardı. O kadar fenaydı ki bazılarının durumu, boyacılık yaptıkları olurdu. Bildiğin badana! Bazısı badanadan artırdığı boyayla resim yapardı. Rahmetli Selim Hoca vardı mesela, masada oturur, kahveye gelen gideni çiziktirirdi iki dakikada. Benim de resmimi yapmıştı bir gün. Hiç benzetememişti. Karanlık bir surat çizmişti, karga gibi bir burun. Bana benzemedi, demiştim korka korka. Çünkü sinirli adamdı. Bir seferinde köprüde bir kavga çıktı, amanın nasıl da yumruk yumruğa bu ressamlar. Ben öyle söyleyince kızmamıştı rahmetli; resim bu Halil, görünmeyeni ifade eder, demişti gülerek, vesikalık çektireceksen Süslü Agop var pasajın yanında, oraya gideceksin. O hafta biralarını ben ısmarlamıştım resme karşılık. Ama kıymetini bilemedim. Kayboldu gitti güzelim resim, saklasaydım şimdi iyi para ederdi. Tabii aklım bir karış havadaydı. Yahu ne zamanlardı...

Bu çocuğa tamam dedim ya, her gün yazacak şey nereden bulurum? Ölüm yok ya sonunda. Sayfalarca yazdım işte. Acaba, bir kısmını vermesem de yarına mı saklasam? Ama olmaz ki. Yarın başka bir resim verecek. Yine yazarım, ne olacak. Hem hanımın da hoşuna gitti beni böyle çalışırken görmek. Gözlüğüm gözümde saatlerdir masanın başında... Canım çok sigara çekti ama... Belki de devam ederim ben böyle. Emeklilik günlerimi değerlendirmiş olurum. Saksıda bitki olmaktan kurtulurum. Her gün böyle çalışsam bir yılda roman yazarım yahu! Aman boş ver. Ne yapacağım sonra? Yayınevlerinin kapısında mı sürüneceğim? Bacak kadar çocuklara kepaze mi olacağım? Daha muharrirle müellifin farkını bilmeyen yeniyetmeler yazdıklarımı nasıl idrak edecek? Belki Ferhan’ın arkadaşı yardımcı olur yayınevi bulmama... Ayıp olur. Çocuk bir şey rica etti, benim yaptığıma bak... Maymun iştahlılık değil de nedir bu? İçimde maymun varmış meğer. Bırak canım, kendim bastırırım. Cağaloğlu matbaa dolu. Kaç para tutar ki? Veririm parasını, bastırırım. Kimseye de ağız eğmemiş olurum. Neyse ne... Yoruldum galiba. Resme bir daha baktım, son kez. Kaldırım taşında bir yazı var ama sökemedim. Varline Delatre gibi bir şey yazmışlar. Belki de ressamın adıdır. Yine de belli olmaz, not edeyim. Bir daha baktım, Vartime Teatre gibi geldi. Savaş Zamanı Tiyatrosu! Olabilir tabii. Aslan iğrenç bir şekilde kükrüyor zaten. Ağacın dibinde kesik kelleler. Patlamak üzere olan adama bakanlar da asker gibi giyinmişler. Ne fark eder ki? Savaş hep oluyor. Ulan bize mektepte savaşların 1945’te bittiği öğretiliyordu eskiden. Atom bombası o yüzden atılmamış mıydı? Gelecekte atılacak tüm bombaların yekûnunu bir seferde atmamışlar mıydı Japonların tepesine? Ee, sonra ne oldu? Hiç, ne olacak... Beter oldu.

Burası bir şehir
[Deniz]

Arkada üç kapalI pencere Bİr ağaç hemen altInda üç küre Üç Adam Bİrİ aslan başlI göbeğİ şİş Adeta balon ortasInda bİr ayçİçeğİ göz gİbİ bİze bakan tek şey kuyruğu da var İkİsİ İzlİyor hepsİ kaldIrImdalar burasI bİr şehİr

Burası bir şehir.

İçinde kaybolmanın kolay olduğu ya da öyle sanıldığı ama istendiğinde kaybolunmayan tam tersine tam tersine bütün yolların eve vardığı evden çıktığı tekrar eve vardığı yollar yollar ve hepsinin üzerinde bakkal market eczane pastane acenta sucu gazcı banka gazete bayii banka banka fırın eczane bulunan sonra o yolu tekrar geri geri tekrar tekrar ileri ileri gide gele gide gele hiçbir şeye durup şöyle bir bakma bir soluklanma şu şehir denen yabanıl ormanda bir nefes bir soluk almak mümkün mü değil mi sorgulayamadan şöyle derin bir nefes almak çok derin ama bir balon gibi şişerek şişerek tüm nefesi alarak belki o zaman buluşma yerine gelirken yakaya takılan papatya da büyür büyür büyür ayçiçeği olur güneş gibi parlar güneş çiçeği olur aslanağzı olur yeleli yelkenli bir rüzgâr olur da içe çekilir ve o zaman birileri durur bakar inceler merak eder bu kadın pardon resimdeki bu adam kim diye düşünür ama o zaman bu kelimeleri otomatikman yazıp yazıp duran kadın nerede diye kimse merak etmez de bu satırları okuyan projeci yazar şaşırır da ne yaptım ben ne korkunç bir şeymiş gerçek insanları projelendirmek proje parçası yapmak der mi demez mi anlayamadan elbisesinin eteklerini savurarak bir kadın kim olduğu meçhul bir şehir kadını olarak bir proje parçası olarak ama iyi parçadır uzun zamandır kimseyle yatmamıştır da yine de ıslak sırılsıklam terli ve âşık ve terkisine onu atıp da uzaktan gelen sesli çağrılara doğru atını sürerken bitimsiz hem ağlar hem gider ama yine de sokağa çıktığında bir iç çeker bir içini çeker bir içine çeker ağzına da alır ağzına boşalır tüm hava tüm su tüm toprak ve tümüyle şehir mazot beton lale çimen taş taş taş gibidir sert ve bitimsiz yine de yaranılmaz şehir hep başkasını arar hep başkasını daha gencini daha dirisini solungaçları daha kırmızısı buzhaneye girmemiş olta balığı pazarı çarşısı sekretaryası garsonu temizliği faksı onlardan sorulur cevap yok saat beş paydos kapalı pencerelerin ardında birikir birikir kir her yer her yer pis toz bezi sünger elektrikli süpürge çeker emer kiri tozu şişer şişer şişer de kimse nedir bu demez balon mu bu kadın mı çocuk mu hamile mi kimdir demez mi projeci yazar oynamayı sever düzgün yazılar ister dil ister dilbilgisi imla virgül ayrı yazılan da birleşik yazılan ki ister ki doğru olsun dünyası erkeğin adamın kadının önce çocuklar eğitim her şeyin başı ama dilbilgisi ama imla ama işaretler ve kelimeler meler me me dil kaybolur gider elde tozbezi sırtında kopçası sutyenin keser kaşıntı yanlış kullanılan ki kim söyler kim dinler iki adam bakar bir adam şişer ağacın önünde şehir ağacı efendi şehir ağacı apoletli üniformalı üç küreyi bekler elleri dalları dua eder iğdiş edilmemiş bir dilde allah ne verdiyse yerler yazarlar artık rahatsız eder sıkıntı yapar gaz yapar şişkinlik yapar aşermek gerektir korkuya sarılmak gerektir yumuşak sesli harfler yan yana gelip ismini fısıldar şehrin kadını gel bana gel der sonra kaçar sonrası yalnızlık kapalı pencerelerin ardında bekleyiş ne faks ne telefon kablolar suskun aptal elektronlar bilgisiz nokta koyabilmeli bir yerde ki projeci yazar ürkmesin deli saçması demesin sevsin sevmeye devam etsin sevgi sümüklü böcek gibi penceresinin kadının üzerinde izini bırakarak geçip gitsin kurusun unutulmasın hiç yaşanmamış gibi olmasın hiç kimse olmasın ölmesin bir proje için ya rab ne güneşler batmasın ay engel olmasın gölge etmesin ağacın dibine kim bırakmışsa o gelsin konuşsun şişirmesin insanı aslan gibi adamsın çalışsana ne o öyle bir çiçek takınca ayçiçeği fark etmez bana ne takmasın göğsüne dilenmesin bana bakın diye kimse kimseyle ilgilenmez ki kimse diğerini bilmez ki hem burası neresi nasıl bir şehir bu nasıl bir kadın bunları yazıyor oysa çocuk içeride uyuyor koca koca bir adam var uyuyor çocuk uyuyor koca koca uyuyor burası bir uyku şehri.

Burası bir şehir.

Yırtıcının iktidarı
[Ayşe]

Geçmişte, derslerinden birine devam etmiş olan öğrencisinin projesine katılımda bulunmaya söz vermiş olan orta yaşlı öğretim üyesi kendine gönderilmiş olan resme şöyle bir baktıktan sonra yazmaya girişti. Öğrencisinin projesinin amacını sorgulamamıştı. Böyle bir teklifi bekliyormuş gibi doğal davranmıştı. Oysa çok da sıradan bir durum sayılmazdı. Bir hoca olarak öğrencisinin projesine katılmak başlangıçta hoşuna gitmişti. Sınıfları dolduran ve anlatılanları uykulu gözlerle dinleyen yığınların heyecansızlığına, meraksızlığına, bilgisizliğine, tembelliğine, umutsuzluğuna o kadar alışkındı ki içlerinden birinin böyle bir teklifte bulunması –amacı her ne olursa olsun– onu heyecanlandırmaya yetmişti. Elbette tahminleri vardı. Öğrencisinin bir tez çalışması yürüttüğünü düşünmüştü. Bir katılımcı olarak araştırmaya ilişkin bilmesi gerekenlerin kendisine zaten bildirilmiş olduğuna inandığından sorgulamadan verilen görevi yapmaya başladı. Kendisinden beklenen, resme baktıktan sonra aklına gelenleri yazmasıydı. Şimdi bunu yapmaya niyetliydi ama işte daha ilk paragrafta tökezlemeye başlamıştı. Kuru ve soğuk bir üslupla yazıyordu. Kendinden “o” diye söz ediyor, kendini aradan çıkarmaya çalışıyordu. Ancak bu şekilde aklına gelenleri kayıt altına almaya alışkındı. Neyse ki üslup konusunda bir kısıtlama yoktu.

Bu türden çizimleri, gravürleri, taşbaskıları çok görmüştü. Max Ernst’in olduğunu biliyordu, çizim bir serinin parçasıydı bunu da anımsıyordu. Ernst’in gerçeküstücü bir ressam olduğunu da... Gerçeküstücülerin çocuksu heyecanlarında kendinden bir şeyler bulmasına karşın onların kültürel / tarihsel olarak çok farklı bir dünyaya ait olduklarına inanırdı. İşte bu resim örneğinde görüldüğü gibi ilişki kurmakta güçlük çekiyordu. Onları herhangi üç adam olarak değil de belli bir dönemin belli bir sanat anlayışıyla resmedilmiş temsiller olarak görmekten kurtulamıyordu. Resim o kadar Avrupalıydı ki... Buradan bakan bir gözün yabancılaşmadan resmin ifadesine ulaşması mümkün görünmüyordu. Öndeki izleyici durumundaki iki adamın kayıtsız duruşlarında belki benzer bir yan bulunabilirdi. Gövdesi balon gibi şişmiş olan adam, bir başka deyişle izlenen adam resmin merkezindeydi. Eğer o iki adam çizilmemiş olsaydı kendisi çok daha özgürce yorumda bulunabilecekti. Bir yandan da bu haliyle resim bir izleme ânını göstermekteydi. Hikâye edilmesi güç bir andı. Hikâye edilemeyenin gösterilme çabası gerçeküstücülüğün temel çıkış noktalarından biri olduğu için şaşırtıcı değildi.

Her şeye rağmen berrak, kolay bir yanı var resmin. Bakan göz ile bakılması gereken figürün arasında duran iki adam, resmin evrenine “normalliği” çağırmakta. İzleme eylemine içkin olan pasiflik iddiası bu resmin ana motifi olabilecek kadar güçlü görünüyor. Bir yandan da izleyenin akılcılığı karşısında adeta bununla alay eder bir şekilde gerçeğin dışına doğru büyüyen bir gövde var izlenen konumunda. Hatta gerçeğin dışına doğru büyümek, gövdenin tam da gerçeğin içine doğru genişlemesi şeklinde çizilmiş. Gerçekliğin içinde kendine yer açan gerçeküstü bir varoluş ve bu varoluşun sessiz tanıkları. Sıradan yaşantının içine doğru büyüyen gerçeküstü unsurun üzerine iliştirilmiş olan dev papatya figürü yine anlatıya ironik bir katkıda bulunuyor. Doğaüstünün üzerine iliştirilmiş olan doğal nesne!

Gerçeküstünün naifliği arkada duranı gizliyor. Gerçeküstünün mekânı dolduruşu, arkasında duran aslan figürüyle temsil edilen yırtıcının iktidarının peçesinden başka bir şey değil. Her ne kadar kolaylıkla patlama olasılığı olan bir balon gibi görünse de, üzerine papatya iliştirilerek gülünçleştirilse de figür işlevini sürdürüyor; arkasındakini gizliyor / gizlerken gösteriyor.

Yırtıcının İktidarı olabilir eğer bu resme bir ad verilecekse. Kayıtsızca, elleri cebinde, bu varoluşu izleyenlerin korkusuzluğu da yırtıcının iktidarını hem pekiştiriyor hem de o iktidarın altını oyuyormuş gibi yapıyor. Bu ikili işlev izleme eyleminin doğasına da işaret ediyor. İzlemek, müdahale etmeden izlemek, bakmak, görmek dolaylı bir onaylama mekanizmasından başka bir şey değil. Modernlik sonrası dünyanın medyayı kullanma biçimi tam da bu ikili işleve dayanmakta. Kötülük gizlendiği ölçüde kaynağına zarar verebilir. Onaylanmamış kötülük sadece sahibine aittir. Kötülük sahibi olmak başlangıçta iktidarla mümkündür ancak sürdürülmeye muhtaç bir iktidardır bu. Sonsuza genişlemekten başka stratejisi olamaz kötülüğün. Dolayısıyla yırtıcı, iktidarını bir biçimde seyirlik hale getirmek zorundadır. Bir kez seyirlik hale gelen iktidar izleyicinin onayını alır. Onaylamak gönüllü yapılan bir eylem değildir. İzleyicinin, güçsüzlüğünü ve etkisizliğini kavradığı anda yaşadığı psikolojik bir dönüşümdür. Bu süreç kötünün güçlüye ve haklıya dönüştürülmesi ile tamamlanır. Onaylamamanın tek yolu karşı kuvvet oluşturmaktır. İzleyici bunu yapacak erke sahip olmadığını anladığı anda kötülüğü onaylamanın anaforuna kapılmak üzere olduğunu hisseder; psikolojik bütünlüğünü korumak için bu durumla başa çıkacak bir strateji / bir açıklama bulmak zorunda kalır. Yırtıcının iktidarı bu şekilde haklı bir duruma dönüşür izleyicinin zihninde. Bir başka deyişle önce onay gelir, ardından açıklama. Bu, izlemenin ilk işlevidir.

İkinci işlev birincisi kadar belirleyici olmasa da önemlidir: İzlemek, tanık olmak yırtıcının iktidarının altını oyuyormuş gibi bir etki yaratır. Kötülüğün ifade edilmesi / ilan edilmesi ile kötülüğün bertaraf edileceği varsayımının zihinlerde gücünü korumasından ileri gelir bu durum. Kötünün çoğunluğun eliyle cezalandırılacağı düşüncesi arkaik olmakla beraber tazeliğini henüz yitirmemiştir. Modern yaşam bu tür bir adalet anlayışını çoktan tasfiye etmiştir. Eylemliliği budanmıştır. Linç yasadışıdır. Ancak beklentisi her dem tazedir. Hep bir son umuttur. Tıpkı yırtıcının iktidarının bir gün devrileceğine duyulan çocuksu inanç gibi. İşte izlemenin ikinci işlevi (ikincil de denebilir) bu arkaik inançların sömürüsüne dayanır. “İlan edilen kötülüğün sonu yakındır” izlenimi yarattığı için iktidarın altını oyuyorMUŞ gibi görünür. Oysa kaybeden sadece izleyicidir, seyirlik hale gelen hep kazanır.

Bir gölgenin yumruğu ne işe yarar?
[Akın]

Bu resmi daha önceden görmüştüm.

Bir kitabın kapağında galiba.

Hatırladım: Bir dergiydi kızın elinde.

Güzel Süsen...

Çiçek adı olduğunu bilmeden kokusunu içime çektim.

Yakındı, sınıftaydık, lise biteli oluyordu.

Yıllar hızlı geçiyor, sakallarım uzuyordu.

Bilmiyordum, bir çiçek açarken ses çıkarır mı?

Gözlerini yumar mı, terler mi, avuçladığımda kayar gider mi?

Kalbimin sesi ne der?

İki nokta arasındaki en kısa yol düz çizgi mi, ölüm mü?

Tüm soru işaretlerine kapatıp gözlerimi, kaleme sarılır, dünyaya sırtımı döner, düşlerdim.

Genç adam, derdim kendi kendime...

Genç yalnız bir adam.

Oysa, çocuktum daha.

Oysa çocuktu, karşıydı Süsen: suskun kızgın bir kız, korkunun bileğini bükecek kadar güçlü.

Peşinde bir gölge, bir hayalet: ben.

Ayağımı bastığım her yer değişiyordu.

Bir hayal kent kahramanıydım.

Pasajlar, birahaneler, türkü barlar, lokantalar, simit sarayları, mezarlıklar, parklar, meydanlar, dar sokaklar, sur dipleri, çukurlar, merdiven altları... hep ben.

Ben.

Aşkı kovaladığını düşünen ne kadar çok genç vardı.

Biriydim.

Her an boşluktan savrularak boy atan yeşil.

Arkama dönsem: çocukluk.

Gelecek: ölüm.

Sağım solum: Süsen.

Bir gün, sen dedim, benim dedim, durdum.

Mülkiyete karşıydı.

Hiçbir şeyim yoktu.

Bekledi.

Olmayacağını anladık.

Başka yerden devam etti yaşam bizi orada bırakarak.

Yaşam terk edince, Süsen ve ben dağıldık suluboya.

Gözlerimi kapadım, hep uyku; düşlerde büyüdüm, ellerim o yüzden küçük kaldı.

Emek, dedi Süsen, acı mücadele.

Harfler korkuttu beni: ce de le...

Çın çın: bıçak, demir, çekiç, levye.

Bu harflerle aşk yazılamaz, dedim.

O gitmişti, duymadı beni.

Kavgaya karıştım, oysa karşıydım.

Bir gölgenin yumruğu acıtmaz ki...

Renkliydi gözleri, hatırlamak için bakardım.

Âşıklar kâhindir.

Kısa süreliğine bu özelliği kazanırlar.

Ben de o sırada kaybı önceden bildim.

Hep baktım.

Hatırlamak için.

Çok konuşmazdım, uzun bir cümlenin ortasında yarım bırakıp beni gidecekti, biliyordum.

Önceden bildirilmişti bu da.

Sınıfta ona yakın otururdum, güneş saçlarını bilerdi sarı, ben karanlık.

Gölge.

Yırtık kâğıtlara yazdıklarımı fısıldamak için şehrin tüm yollarını yürürdüm.

Deliler, çocuklar, taş; evler, ağaçlar, Allah.

Tüm uzun cümleleri kendime sakladım, doldum.

Sonra aniden açıldım bir bahar akşamı.

Kuşandım kargı kalkan topuz.

Aldım derin bir nefes, göğsüm genişledi de aslan yüreğim sığmadı küt küt küt.

Çıktım burçlarına şehrin.

Partiye kaydımı yaptırdım, rozeti takarken yakama limanda yangın çıktı.

Mecazi bir olay, deyip üzerinde durmadım, yanmadım geçmişe.

Tereddüte yer yoktu, ne köprü ne gemi ne cılız bir ip.

Rozetin iğnesi kalbime denk gelmişti, kan akmadı, hayır.

Sadece acıdı.

Yumruklar sıkılı.

Ama sormadılar.

Bir gölgenin yumruğu ne işe yarar, demediler.

Bir delikanlının eksik düşleri partiye ne katkıda bulunur?

Süsen’i bir daha görmek için delegelerin arasına karıştım, küçük parti bayrağıyla yüzümü sakladım.

Herkes oldum.

Yokluğu mekânı değiştiriyordu: olmadık yerlerde siyahlıklar, boşluklar.

Önce Süsen, sonra zaman terk etti beni orada.

Yalnız başına bir suyun başında bekledim.

Yaralı hayvanlar ölmeye geliyordu.

Son nefeslerini biriktirdiğim şişeleri kırmadan, kedi adımlarıyla yürüdüm yanık köprülerde, önceden söylenenleri çiğneyerek bir Sezar bir Fatih bir İskender olup da deli deli yürüdüm.

Süsen’in olmadığı sokaklarda kayboldum.

Sırılsıklam âşk budur çölde: kapana kısılmış bir aslanın kalbindeki çengelliiğne.

Yetersiz bir öğrenci olarak Süsen’in kokusunu çektim içime hayalden, geçmişten, anıdan.

Gelecek acı günlerin hayaliyle ürperdim, acayip saatlerde onu düşündüm.

Aklımın sarayında onun adını fısıldadım.

Odaların kapılarında asma kilitler büyüdü yok yere.

Enerjinin korunumu yasalarına uygun deneyimlerin sonuçlarını sundum sınıfın ortasında.

Hoca gülmekten patladı.

Saçılan parçalarını topladılar iştahla.

En çok toplayan en yüksek notu aldı, benim payıma bir şişe son nefes düştü.

Su başında durdu Süsen (bir düş tabii ki); ilk kez baktı ve gördü beni.

Sevindim ama orada değildim, gecikmiştim böylesi sarı filmlere kızıl karanfillere.

R’leri söyleyemeden götürdüler.

Hâkimin karşısında şeffaflaştım, arkamdaki karanlık cisimlendi, dile geldi.

Dedi: Bu resmi daha önceden görmüştü, bir kitabın kapağında değil, hayır itiraf etmeli ki bir dergiydi.

Kızın elinde.

Adı Süsen.

Keşke hatırladığın kişi olsaydım
[Erol]

Bence her insan iyi bir ad bırakmak, ölümsüz bir yiğitlik şerefi kazanmak için elinden gelen her şeyi yapar. Hem ne kadar değerliyse, o kadar düşer bunun üstüne. Neden? Ölümsüzlüğü sever de ondan.
Bedenlerinde bereket taşıyanlar daha çok kadınlardan yana gider, onların sevme yolu, çocuk üreterek ölümsüzlüğü sağlamaktır. Adlarını yaşatarak, gelecek bütün zamanlar boyunca mutluluğa ereceklerini sanırlar. Ama canlarında bereket olanlara gelince; çünkü böyleleri de var; onlar bedenden çok daha bol verirler can ürünlerini. Nedir canın ürünleri? Düşünce ve daha ne varsa. İşte bütün yaratıcı şairler ve sanatlarına yenilik getiren işçiler bu canı bereketli insanlardır.

Platon, Şölen, 416

Kabul etmeyeceğimi söylemiştim. Israr ediyorsun. Senin için kolay olanın bir başkası için zor, hatta imkânsız olabileceğini hiç düşünemiyorsun. Evet, biraz kızgınım. Yanlış değil bu satırlardan sana doğru yükselen duygu – eğer yansıtabilmişsem. Öyle bir becerim olduğundan artık hiç emin değilim. Gerçi hâlâ iyi bir okurum. Ne demekse... Piyasaya çıkan tüm kitapları alıp okuyan biri. Birkaç yüz tane satan kitapların yazarlarının boyunlarını bükerek kurdukları cümlenin (“az sayıda iyi okura ulaşmaktı amacım”) içindeki isimsiz okurum ben. Planlanmış bir kariyer değildi bu. Bilirsin, bir zamanlar aynı noktadaydık. Uzun yaz tatillerinde okuduklarımızı tartışırken; defterler dolusu notlar alırken; yeni ve farklı bir edebiyatın, geleceğin edebiyatının hayallerini kurarken... en azından o sıralar ben bunu planlamamıştım. Herhangi bir plan da yoktu aklımda, sadece yazar olacağımı biliyordum. Sanıyordum, demeliyim. Derinimden hissediyordum bunu. Biz seninle Turgut’la Selim gibiydik; Hikmet’le Hüsamettin Albay gibi... Hangimiz hangisiydik bunu hatırlamıyorum şimdi. Ama işte zaman geçti, hayat yaşandı ve sen yazar oldun, ben okur olarak kaldım.

Bunun üzerine başlangıçta çok düşündüm, biliyor musun? Bilmiyorsun, bilemezsin tabii. Senin ilk kitabın çıktığında çoktan kopmuştuk. Hani derler ya, “hayat bizi farklı yerlere savurmuştu”. Bu da gelecekmiş başıma, ancak düzeysiz melodramlara yakışacak cümleler kurmak da varmış kaderde. Aşk Filmlerinin Unutulmaz Yönetmeni’nden bir sahneyi hatırladım şimdi. Zamana uyum sağlamak için devrimci bir hikâye çekmeye çalışan eski aşk filmlerinin unutulmaz yönetmeni Haşmet, filmindeki baba rolü için eski bir oyuncusunu ziyarete gider. Yıllardır kapısını çalmamış, ne halde olduğunu merak bile etmemiştir. Eski filmlerin oyuncusu ise evinde siyah beyaz yerli filmleri izleyerek ve içki içerek kaplumbağasıyla birlikte yaşamaktadır. Haşmet bunca zaman sonra bir yerlerden lafın ucunu yakalamak için yeni edindiği entel yönetmen pozuna uygun olarak boynuna bağladığı fuları çekiştirerek, “Hayat bizi savurdu,” der. Artık yaşanan günden umudu olmayan adamın cevabı kısa ve nettir: “Siktir!”

Ne yazık ki ağzımı bozmadım hiç, bozamadım. Hikmet gibi çırpınmadım da... Bunları da sana bir sitem olsun diye yazmıyorum. Sadece... Bilmiyorum.

Dediğim gibi ilk kitabın çıktıktan sonra uzun zaman “durumumuzu” sorgulamıştım. Hastane odaları bu türden tek kişilik hesaplaşmalar için eşsiz mekânlardır. Seni kişisel hayat hikâyemin dramatik sahneleriyle üzecek değilim. Savrulduk ya işte, ben bir yere, sen başka bir yere... Herkesin yapması gereken işler vardı, okunması gereken okullar, verilmesi gereken sınavlar, kazanılması gereken ekmek ve acı su, acı hayat... Bak kolayca duygusallaşabiliyorum. Belki de bu yüzden yazar olamadım, bilmiyorum. Bu sorunun cevabını halen bulmuş değilim. Belki de yeterince akıllı değildim. Her neyse... Kitabının ilanını gazetede gördüğüm ânı unutamıyorum. Dedim ya, hastanedeydim. Aklına kötü bir şey gelmesin, refakatçi olarak bulunuyordum. Kitabını elime aldığımda hasta olmadığım halde ateşim yükselmişti. Gerçekten. Yüzümden, kulaklarımdan ateş fışkırıyordu. Ellerim titriyordu. Sonra ağır ağır, her cümlede acı çekerek, kanayarak okudum kitabını. Beğenmek ya da beğenmemek söz konusu değildi. Başka bir duyguydu. Anlatamıyorum işte. Zaten bu türden küçük yaşantıları hikâye edebiliyor olsaydım böyle kırık kalmazdım hayatın bir köşesinde. İlkgençlik hayalimiz gerçekleşmişti. Bunu sen başarmıştın. O anda çok sevinçliydim. “Ben de yapabilirim, yapacağım, yapmalıyım” hissi her yanımı uyuşturmuştu. Hele bu hastaneden çıkalım, hele bir hayatım düzene girsin, hele bir... derken hiçbir şey düzelmedi. Ben hep hastane koridorlarında, şehirlerarası otobüslerde, kafelerde, uzak şehirlerin boktan otel odalarında o kitap okuyan yalnız adam olarak kaldım. Okudukça yazmaktan uzaklaşabilir mi insan? Yanıt evet olmalı, çünkü ben bunun canlı kanıtıyım.

Neden sonra, yani senin ilk kitabının çıkışından çok sonra bir gün yazmakla benim hiçbir ilgim olmadığını ve olamayacağını fark ettim. Bu da hikâye etmenin bir gereği olsa gerek, gerçekte öyle belirli bir gün olmadı hiç, yani bir sabah uyanıp da bunları söylemedim kendime; tam tersine, bu duygu her gün alttan alta akan bir sızıntıydı... Eski bir binanın temellerini çürüten gizli bir dip akıntısı. O yüzden hayatımın duvarları hep nemliydi, gözlerim hep yaşlı. (Bat dünya bat! Bu kadar duygusal değildim inan, ama işte şimdi böyle seninle konuşur gibi yazarken eski günler zihnimde yeniden canlanıyor ve kendimi tutamıyorum.)

Zaten uzun zamandan beri defter falan da tutmuyordum. Tek satır yazmıyordum. Yazmakla ilişkim diyebileceğim “şey” bir zamanlar hissettiğim platonik bir arzudan öte değildi. Çünkü benim anlatacak bir şeyim yoktu. Hâlâ da yok. Anlatacak bir şeyi olmayınca insan, anlatma olanakları üzerine de düşünmüyor. Çıkan tüm kitapları okuyorum, dedim ya demin, yanlış anlama, onları beğeniyor değilim. Sadece meraktan okuyorum. Benim bulamadığımı bulmuş birilerini arıyorum... Hep arıyorum. Ne yazık ki çoğu zaman bulamıyorum. Süslü cümlelerin yaldızını şöyle bir kazıyınca, karşıma hep ham duygular çıkıyor: ihtiras, kendini beğendirme arzusu, eleştirilme endişesi, çeşit çeşit zavallılıklar. “İnsanı anlatma” iddiasıyla, bir telaş bir kıyamet yazılmış romanlar, öyküler, kitaplar beni sadece güldürüyor. Gündelik satış kaygılarının girdabında çırpındığını belli etmemeye çalışan bu hanımların ve beylerin o yüce endişeden kendilerini kurtarma çabalarına ise bir noktadan sonra gülemiyorum. Kendi halime acıyorum. Kedisin sen, diyorum kendi kendime, olamamış bir kedi: Ulaşamadığın ciğerlere bok atıyorsun ki o gece rahat uyuyabilesin.

Bir dokun bin ah işit, diye buna denir. Ama söylediklerimde samimiyim.

Durumun gerçekten de basit olduğunu anladığımda artık çok geçti. Sorun, belki de bilindik anlamda edebiyata olan inancımı yitirmiş olmamdı. Evet, dediğim gibi tüm o kitapları alıyorum, okuyorum; yerli yabancı fark etmez, yayımlanan çoğu kitap için geçerli bu yargım, hep o dikiş yerlerini görüyorum. Metnin arkasında duran o zavallıyı görüyorum: Acemi bir kuklacı gibi dizleri titreyen ama kameraların önünde hülyalı bir edayla ellerini şakağına dayayıp yüksek insanlık ideallerini düşünüyor pozunda okurun gözlerinin içine baka baka yalan söyleyen yazarlardan tiksiniyorum. Uzun cümleler kurabilme becerisi insanı maymunluktan kurtarmıyor. Evrim henüz tamamlanmış bir süreç değil. Maymundan yazara olan mesafe yazardan insana olandan çok daha kısa. Biz küçükken siyah beyaz televizyonumuzda Sirk diye bir dizi oynardı, hatırlarsın; oradaki hayvanların her birinin başka marifetleri vardı. Her biri sırası geldiğinde numarasını mükemmel bir şekilde yapardı. Oysa edebiyat dergilerini, gazetelerin kitap eklerini, televizyonlardaki tanıtım programlarını gördüğümde... hep aynı numara, diyorum. Hep aynı beylik laflar. Çiğnenmekten sakız olmuş, daha ağızdan çıkarken esansı uçmuş büyük büyük sözler. Son moda deyişler. Aforizma tadında saptamalar. Bir derinlik sarhoşluğu. Bir arsızlık ki sorma gitsin. Hikâye anlatmanın bir gösteri sanatı olduğunu anlamam neden bu kadar uzun sürdü, ona şaşırmalıyım aslında. Barton Fink’i izlemişsindir. Yazar olma durumunu düşlediğim zaman (“düş” diyorum artık) bu film geliyor aklıma. Orada bir yapımcı tipi vardı. Büyük bir iştahla senaristi konuşturmaya çalıştığı sahneyi hatırlarsın. Havuz başında, üzerinde bornozu, elinde viskisi, ağzı sulanarak hikâyeyi dinlemeye hazırlanışı, “Yazılar bitiyor ve görüntüde... Evet ne var görüntüde Barton? Anlat bana,” dedikten sonra tek satır yazamamış yazarın sıkıntısı... Filmdeki diğer yaşlı ve başarılı (ama ne yazık ki alkolik) yazar tipine hiç girmeyelim. Görüyorsun ya, hep aynı hikâye. Aynı noktaya takılıp kalmış bir plak gibi. Barton Fink de Hüsamettin Albay’la tehlikeli oyunlar yazmaya girişmiş Hikmet’in başka bir boyuttaki görünümü değil mi? Ben de onlardan biriyim. O nedenle yazmıyorum, yazamıyorum.

İsterdim tabii. Farklı, yeni, büyük bir yapıt için hayatımı ortaya koymak, inandığım bu yeni dönemin edebiyatı için herkesle ters düşmek, dışlanmak, anlaşılmamak, hatta hakarete uğramak, aşağılanmak ama yine de o bildiğim doğru yoldan başka bir yol tanımayarak kendim olmak. Yeni bir anlatım biçiminden, yeni bir üsluptan söz etmiyorum. Ya da akla hayale gelmemiş bir konu bulmaktan da... Bunlar küçük işler. (Eyvah, kendimizi ele veriyoruz, foyamız meydana çıkacak Albayım!) Bunlar bir yazarın kişisel arayışlarıdır, kendisini ilgilendirir. Ben daha farklı bir boyuttaki arayıştan söz ediyorum. Gerçekten de insanın gözünü karartacak kadar önemli bir şeyden... Yazdıkça içinde kendimi yitireceğim bir hikâyeden söz ediyorum. Okuyan kişinin kendisini dönüşü olmayan bir yolculukta olduğunu hissedeceği ama yine de devam etmek isteyeceği, hayatını gerçekten değiştirebileceği bir metinden, bir kitaptan söz ediyorum. Ve o kitap yazıldıktan sonra artık başka bir kitabın yazılmasına gerek kalmayacağı bir dönemden, “büyük kitap” döneminden... Hakkında aptalca söyleşilerin yapılamayacağı, saçma sapan tanıtım yazılarının yazılamayacağı, üzerine sözün gölgesinin düşmeyeceği bir kitap. Böyle bir kitap ancak yazılamadığı zaman var olabilirdi. O kadar kişisel olan bir deneyim ki... Yazılması, paylaşılması olanaksız bir durumdur bu.

İşte ben bu ve buna benzer düşüncelerle yazmaktan uzaklaşıp başka bir hayata geçmiştim ve bu yeni hayatımın ortalarında bir yerinde... artık bu durmuş oturmuş hayatımda önemli bir gelişme olmaz, derken... hatta artık bu tür yargılarda bulunmayı bile bırakmışken... senden bu çağrı geldi. Sana yanıt vermeden önce uzun uzun düşündüm, inan. Neden bunca zaman sonra? Neden bu kadar gecikmişti bu çağrı? Belki on beş-yirmi yıl önce olsaydı... Ki o zamanlar zaten hep böyle projeler düşünürdük... Belki o zamanlar girişebilirdim. Cahilliğin verdiği cesaretle ben de yazabilirdim. Ama şimdi hazırlıksız yakalandım. Bir başka açıdan baktığında fazla hazırlıklıyım. Artık başka bir hayatın ortasındayım. Ve bu başka hayatta yazı yok. Sadece başkalarının yazmış olduğu kitaplar var. Benim tiksintiyle, bulantıyla izlediğim bir hayat.

Üzgünüm. Resme bakıp tek satır yazmadım. Yazamadım ama en azından sana bunun nedenini tüm samimiyetimle açıkladım. Anlayışla karşılayacağını umuyorum. Yazmak gerçekten de bana fiziksel olarak acı veriyor. Yazımın başına (belki de mektup demeliyim, öyle ya, sadece sana hitaben yazılmış bir yazı bu, eğer bir yazının alıcısı tek ve belliyse ona mektup demek daha dürüst olacak), evet mektubumun başına Platon’dan bir alıntı koydum. Çok güzel anlatıyor üretken bir yazarın durumunu. Canlarında bereket olanlar, demiş metni Türkçeleştirenler. Güzel bir çeviri. Ruh demekten kaçınmışlar. Bense o kadar titiz olamıyorum kendimi ifade ederken. Ama şunu biliyorum, o bereket denilen şey her neyse bende yokmuş... Ölümsüzlük benden uzak olacak o halde. Belki de tüm bu laf kalabalığının içinde dile getiremediğim daha derin bir ruhsal sorunum vardır. Öyleyse hiç kurcalamamalı. Bırak dağınık kalsın. Eski yoldaşından sana bir teşekkür bu mektup: beni hatırladığın için. Keşke hatırladığın kişi olsaydım.

II
[Pazartesi]

Gözyaşı mı bu dünyanın dörtte üçü?
[Deniz]

YATAK KOYU KARANLIK KUCAK YORGAN ÇARŞAF BEYAZ KADIN UYKULARDA ADAM SEYİRDE DENİZ KAZASI KURTULANLAR ÖLENLER VAR HER YER RÜYA

Her yer rüya batırmış su içinde nasıl bir yatış nasıl bir uyku bu böyle diye merak eder de adam bakar bakar düşünür adam düşünür kadın uyur kolları başının ardında rahat rahat gel beni sev gel beni sar diyen bir kadın şehir kadını süslü odaların tüllü yatakların dantellerin kadını oymalı işlemeli yaldızlı güzel güzel uyumalı baş döndürücü bir hayat bu yataktan yatağa adamdan adamsızlığa damsız girilmeyen bir şehirde dam olmak dama oynamak yaşlı adamların bilgeliğine güvenmek ne kadar büyük büyük bir yanılgıysa yangınsa kadın zamanında şimdi küle dönmüştür küllerin içinden yazarak yazarak çıkmaya çalışırken bir yandan çalışırken bir yandan çocuk emzirir bir yandan koca emzirir yazmaya çalışarak çıkmaya çalışarak durmadan çalışarak ama adam ne zaman ona baksa uyuyan bir kadın görerek şaşarak nasıl bir hayattır bu böyle diye düşünür mü projeci yazar tırnak işareti açaraktan bu o kadın mıdır ya da bu o kızın bir zamanlar tanıdığım yazlık sinemalarda yan yana oturduğum yıldızlı gecelerde ateşler yaktığımız o genç kızın kadın hali bu mudur şimdi o mudur diye tırnağı kapatarak düşünür mü bakarak yazdıklarına bir kadın olarak yani şimdi uykudan önce gece yarısından önce saat on ikiden önce bitmeli yazı yoksa kalemi hançere dönüşecek bitmeli yazı bir an önce hançer bu keser bedeni ortadan ikiye ayrılır saplanır arkadan bacaklar ayrılır kollar değil mi ki artık o bir kadın ayrılmalı ayrışmalı dağılmalı her parçası otuz bin kuş gibi her yöne uçmalı bir kadın dağılır projeci yazarın gözünde gözünden düşer yerlere yerler deniz yerler derin nasıl bir kadın dağılmalı açmalı vermeli hep bir kızın tersine o yazlık yerlerin deniz kenarlarının denizyıldızlarının geceyıldızlarının ışığında hep kapalı bir kutu olmalı kız dediğin ellenmemiş dokunulmamış kapalı bir kutu ki bacaklar sımsıkı kapalı omuzlar kısık sırtta kambur burnun ucunda sivilce bir cenin yıldız bir yıldızcık yazlık yerden bildiği bu kıza neden fırsat verir projeci yazar hatırlar mı elinde kızın kitaplar adalet ağaoğlu sevgi soysal nazlı eray selim ileri pınar kür sahilde çay bahçesinde kumsalda balkonda her yerde okur durur sonra attilâ ilhan turgut uyar can yücel bu yüzden bilir gizli gizli yazdığını gizli gizli yaşadığını şiirlerin mısraların sözcüklerin içinde içinde kalbi var elbette aşk aşk diye çırpınan çırpınarak delirmiş olmayan şeyleri olmadık kimseler sanan koca koca adamın yanında uyumasına aldırmadan kendini okşasın diye denizciler adamlar yerliler hayal eder uykunun içinde elleri erkek olmuş mudur kalem tutar gibi tutar ayırır parçalarına ayrıştırır açık saçık yazar aklına gelenleri otomatikman serbest utanır serbest utanma zamanlarıdır geceler tırnaklarını sürter mi projeci yazar hızla ara vermeden bir solukta dünkü resimdeki gibi bu resimde de bir anormallik sezer kadın yine de yazar yine de bakar o artık bir bakar-yazar kasadan fiş almadan devam edemez yaşamaya şikâyet edeceği zaman da çok bilge olur alır kalemi eline yıllar boyu gizlice şiir yazmaktan keskinleşmiş kalemi kâğıda sürter sürtük gibi titrer kâğıt tirilder kalemin ucu sivri ucunda terli mürekkep kadın iç çeker başlar yazmaya tüketici hakları köşelerine köşe yazarlarına artık önüne kim çıkarsa buldozer gibi yazar yazar yazar da ancak rahatlar postaya verdiğinde içindeki zehir zemberek boşalmıştır artık sadece posa kalmıştır tırnak içinde oysa bir zamanları hatırlattı projeci yazar ona gel katıl yaz otomatikman aklına geldiği gibi bak resme resmen yazıver çiziktir hızla dedi demesine de kadın kimdir nasıl biridir mutlu mudur mutsuz mu bir hal hatır sormak yoktur acelesi vardır herkesin herkes bir başkasının rüyasını görmek ister de beceremez adı üzerinde rüyadır sudur akar gider el çenede kafa ağır ya düşüncelerle dolu ya adam bir yazar fotoğrafı aydın bir kişilik öyle bakar anlamaz bir türlü kadını öyle yatak odalarında dantel örtü kalabalığının içinde saklı bir kalp bir pıhtıdır gözünde uyanır da kadın gaflet uykusundan ve bir klişe denizinde batıp çıkarak batıp çıkarak batıp çıkarak tere ve kana ve gözyaşına deniz neden tuzlu sanırsın gözyaşı mı bu dünyanın dörtte üçü dörtte biri kahkaha mı kaskatı dağlarda yankılanan ama gülerken de ağlarım ben ağlamak denmez ama yine de gözümden yaş gelir tuzlu o büyük deniz gibi tuzlu serin ıslak.

Stand by
[Ali]

Demek yazdıklarımı beğendin. Belki de şaşırdın. Yoksa neden gönderesin ki ikinci resmi? Üniversitenin son yıllarında, hani derslere pek uğramadığım zamanlarda ben de az entellik yapmadım. Bilmezsin o zamanlarımı sen dostum. Sabahlara kadar caz, şarap, politika, edebiyat... Tabii ya. Şimdi düşünüyorum da ne kadar çok çeşit çevreye girip çıkmışım. Her neyse... Madem devam etmemi istiyorsun deneyeceğim...

İşte zorluklar başladı. İlk olarak pazar günü yazılacaktı, tamam. İnsan pazarlarının sahibidir. Ama ya pazartesiler? Onların sahibi olması mümkün mü? Pazartesiler, salılar ve sair günler hep başkalarına aittir. Bunları neden yazıyorum? Çünkü ilk cümleleri sabah çiziktiriverdim. Ardından iş telaşı başladı ve işte ancak öğlen tatilinde iki satır daha yazmak için açtım dosyayı önüme.

Garip bir durum. Belki de hayatımda ilk kez böyle yazıyorum. Ama söylemek istediğim çok şey var. Yani zamanım olsa... Birçok şey yazabilirim gibi geliyor şimdi. Resim güzel bir kere. Çok hoşuma gitti. Adamın duruşu örneğin. Bir doktor gibi... Odada başkaları da var. Belki de kadın kâbus görüyor. Doktor bunların farkında değil. Düşünüyor. Ne düşündüğünü anlayamıyorum. Ah, eskiden olsaydı... O zamanlar...

Hep eski anılara götürüyor bu yazma işi beni.

Pazar gecesi Pervin rüyama girdi. İnanır mısın bilmiyorum, ama Pervin’i yıllardır düşünmüyordum. Senin için o otomatik yazıyı yazmaya başlayana kadar da aklımın ucundan geçmiyordu. Ama işte yazmaya başladım ve hatırladım. Yıllardır kapalı duran bir odanın kapısını aralamışım gibi... Karanlık bir odanın... Gözlerim karanlığa alışınca bir baktım Pervin orada: Bir eliyle saçlarını topluyor, diğerinde kolyesinin iki ucu, ensesindeki tüyler, deniz kıyısında uzun yürüyüş yaptıktan sonra insanın üzerine sinen o doğal aroma... Hepsi yerli yerinde duruyormuş. Çok tuhaf... Çünkü uyanınca anladım ki yüzünü unutmuşum. Tam olarak hatırlayamıyorum. Sadece kasıklarındaki sık tüylerin arasına kalın bir böcek gibi gizlenmiş o büyük beni hatırlıyorum. Hayır, rüyada bunlar yoktu. Tam tersine çok gerçek gibiydi: Pervin’le sinemaya gidiyoruz. Salona girdiğimizde film başlamış. Karanlıkta yolumuzu bulmaya çalışıyoruz. El ele tutuşsak daha kolay yürürüz, diye düşünüyorum. Ama elini tutarsam benimle dalga geçermiş gibi hissettiğim için bir hamlede bulunmuyorum. Tam bunları düşünürken Pervin’in başka bir adamla el ele yürüdüğünü görüyorum. Adamı ben sanıyor! Bağırmak için ağzımı açıyorum, Pervin ben buradayım o ben değilim, demek için... ama tabii ki ses çıkmıyor boğazımdan. Sıkıntıyla uyandım. Pervin, diye bağırmamış olduğum için çok şanslıydım, Selcan’a nasıl açıklardım durumu, düşünsene.

Evet, bugünün kaderi belli oldu. Araya türlü işler girecek ve ben doğru dürüst yazamayacağım. Anlamadım ki bu inadını... Keşke tüm resimleri birden gönderseydin ve ben de hafta sonları temiz temiz evde yazsaydım şu otomatik yazıları! Ama ille de her biri ayrı günde yazılacak diyorsun. Peki o zaman bu karışıklığa da katlanacaksın. Zaten bunları ne yapacağını anlamış değilim. Eski entel günlerimde olsa... bir zamanlar ben de kartaldım dostum, şaşırdın mı?

Ben sana böyle mektup gibi yazıyorum ama senden bir cevap gelmiyor. Anladığım kadarıyla bu proje bitene kadar da tek kelime etmeyeceksin. Tamam, benim için sorun yok.

Eve geldim ve tüm yazdıklarımı baştan sona okudum. Pek bir şeye benzetemedim. İş ortamında bu kadar oluyor, ne yaparsın... Sahi, sen ne iş yapıyorsun? Yani yazmak dışında... Yazarak hayatını kazanıyor olamazsın. Bildiğim kadarıyla öyle çok satan bir kitap da yazmış değilsin... Aslında aklımda bir-iki tane çok süper konu var, bir ara sana anlatmak isterim. Neyse, lafı dağıtmadan mevzuya balıklama dalıyorum.

Resmin ortasında duran adam uyuyan bir kadını izliyor. Kadın her şeyden habersiz derin uykuda. Rüya görüyor. Galiba gördüğü rüyada bir deniz kazası olmuş. Kurtulmaya çalışanlar odanın zemininde resmedilmiş. Bence kâbus olmalı bu, ama kadın bunu sıkıntılı bir rüya olarak görmüyor. Rahat, zevk alır gibi... Bu yüzden adamın kadına bakarak rüyasında neler olup bittiğini tahmin etmesi olanaksız. Bunu sevdim. Kadının uyku perdesinin arkasında olup bitenleri görecekmiş gibi dikkatle izliyor adam. Aslında kadınla değil de uykunun kendisiyle ilgili gibi. İşte hoşuma giden şey bu. Belki de gençken insanların zihinlerinden geçenleri bilmekte usta olduğuma inandığım için adamın duruşunda kendimden bir şeyler buldum. Olabilir. Yine de beni tedirgin eden bir resim bu. Hem de heyecanlandıran. Yoksa sen İlhan’la tanışmış mıydın?

Sana güvenebilir miyim?

Nihayet yakalandım. Az önce o kadar dalmışım ki Selcan’ın içeri girip omzumun üzerinden yazdıklarımı okuduğunun farkına bile varmadım. Aniden, roman mı yazıyorsun, dedi. Yerimden sıçradım. Yüzüm kızarmaya başladı. Dizüstü bilgisayarın ekranını sert bir hareketle kapattım. Stand by, dedim içimden. Selcan’a baktım. Yüzünde benim bu paniğe kapılmış halimle eğlenir gibi bir ifade vardı. Evet, demek geçti içimden. Ne var, yazamaz mıyım? Sonra böyle bir yalan söylemenin saçma olacağını düşündüm. Gittim ıvır zıvırla doldurmuş olduğumuz gömme dolabın derinliklerinden kitabını bulup çıkardım, sehpanın üzerine fırlattım. Selcan cevap bekleyen bir ifadeyle karşımda duruyordu. Sehpanın üzerinde bir cinayet aleti gibi yatan kitabına bakarak gizemli bir sesle konuşmaya başladım. Selcan’ın yüzündeki ifade değişiyordu. Eğlenceli bir şey değil bu, diye düşünüyor olmalıydı. O anda eski zamanlarda sahip olduğum düşünce okuma gücümün uyanır gibi olduğunu hissettim. Bu özelliğim de kapısını sıkı sıkıya kapalı tuttuğum o karanlık odada beni bekliyor olmalıydı. Pervin gibi... Aramızda şöyle bir konuşma geçti:

Selcan – Ee, nedir bu kitap?

Ben – Okudun mu?

Selcan – Saçmalama. İlk kez görüyorum.

Ben – Bu kitabın yazarı benim eski bir arkadaşım.

Selcan – Yani?

Ben – Şimdi benden bir şey istedi bu arkadaşım.

Selcan – Nasıl bir şey?

Ben – Yeni yazacağı kitaba yardım ediyorum.

Selcan – Yardım mı? Sen nasıl yardım edebilirsin ki...

Ben – O kadar zor değil. Aklına gelenleri yaz, dedi. Otomatik olarak...

Selcan – Öyle mi? Peki Pervin kim?

Ben – Yoksa sen... yazdıklarımı mı okuyordun?

Selcan – Geçen gece onun adını sayıklıyordun. O anda anlamamıştım. Şimdi yazılı olarak görünce hatırladım.

Ben – Eski bir hikâye...

Selcan – Bırak bu gizemli adam ayaklarını Ali. Kim bu Pervin? Ona mektup mu yazıyorsun?

Ben – Saçmalama. Ne alakası var? Eski bir hikâye dedim.

Selcan – “Sana güvenebilir miyim?” diye yazmışsın ama. Bırak Ali... Kırk yaş bunalımı bu, değil mi? Chat arkadaşı filan mı edindin?

Ben – Yahu neden inanmıyorsun bana?

Selcan – Masal anlatıyorsun da o yüzden. Porno sitelere de giriyorsun zaten, biliyorum. Bak seni uyarıyorum. Tanımadığın insanlarla mektuplaşıyorsan...

Ben – Of git başımdan!

Selcan – Gazete okumuyor musun sen? Böyle chat yaparak kandırdıkları insanlarla buluşup neler yapıyorlar. Satanisti var, hırsızı, uğursuzu var. Aklını başına al. Kadınım diye yazanların çoğu erkekmiş zaten...

Ben – Kes artık! Kafayı yemişsin sen.

Bu şekilde devam eden kavganın sonunda Selcan vurdu kapıyı çıktı gitti. Ben ne yapacağımı bilemez şekilde kaldım öylece. Önce Sarp’a gidip baktım. Mışıl mışıl uyuyordu. Yıllar içinde fısıldayarak kavga etme tekniğini epeyce geliştirmiştik. Rahatlamak için bir duble viski koydum. Sonra da tekrar bilgisayarı açıp hiçbir şey düşünmeden bu satırları yazdım.

Görüyorsun dostum, durumum pek parlak değil. Bu seferlik de bu kadar olsun. Bilmiyorum bu saçmalıklar ne işine yarayacak? Az sonra cebinden Selcan’ı arayıp özür dileyeceğim, tabii kapatmamışsa. Neyse vakit geç olmadan yazıyı burada noktalıyorum.

Sevgiler

Ali

Not: Az kalsın başlık koymayı unutuyordum: Stand by! Sence uygun mu? Bunu da otomatik olarak yaptım. Sahi sen başlıkları neye göre koyuyorsun? Belki bir gün anlatırsın...

Yalnızlık faktörü ve
benlik kaynaşması
[Ayşe]

Eski öğrencisinin projesine katkıda bulunan öğretim üyesi uzun zamandır olmadığı kadar huzurlu bir gece geçirmişti. Çalışmış, emek sarfetmiş ve bunun karşılığında uykuyu hak etmiş bir insanın yorgunluğuyla yatmış, sabah da mutlu bir şekilde uyanmıştı. Bu başlı başına incelenmeye değer bir durumdu.

Olası nedenler:

1. Düşünmek ve düşündüklerini yazıya geçirmek

a. Akademik sorumluluk hissetmeden düşünmek

b. Yanlış yapma korkusu duymadan yazmak

2. Serbest düşünce akışına kendini bırakmanın yan etkileri

a. Yeni düşüncelerin doğuşuna tanık olmak

b. Düşüncenin üremesi sırasında hissedilen haz

Bu, uzun zamandır yaşamadığı için unutmuş olduğu bir deneyimdir. Hatırlamak acıyı da beraberinde getirir. Hatırlamak, kaybetmenin ne olduğunu tanımlar. Kaybetmek gerçekliği pekiştirir. Kaybetmek, kaybedilenin bir zamanlar gerçek olduğu düşüncesini güçlendirir. Henüz kaybedilmemiş olan, henüz el altında bulunan her zaman kuşkulu bir varoluş içindedir.

ÖRNEK OLAY: Ayşe otuz iki yaşında genç bir kadındır. Altı yıldır evlidir ve dört yaşında bir kızı vardır. Örnek Olay gecesi kızı uyumaktadır; kendisi gibi öğretim üyesi olan kocası çalışma odasındadır. Son yıllarda benzerlerine sık rastlanan bir gecedir. O anda garip bir duyguya kapılır Ayşe. Başlangıçta oyunsu bir duygudur bu, eğlenceli... Gizlice kapıdan çıkıp gitse... Kocası yokluğunu ne zaman fark edecektir? Yetişkin bir kadın için –hele de bir öğretim üyesi için– kuşkusuz hoş bir soru değildir aklına takılan. O nedenle bu düşünceyi bilimsel bir araştırma formatı içine yerleştirerek dalga geçmeye çalışır.

Fark etme / edilme süresi temel ölçüm parametresiydi, birimi dakika. Fark etme / edilme süresine şık bir ad da buldu: yalnızlık faktörü. Çalışmanın amacı aynı çatı altında yaşayan eşlerin yalnızlıklarını ölçmekti. Bu çalışma farklı sosyo-ekonomik durumdaki çiftler üzerinde yapılmalıydı. Evli kalma süresi de temel değişkenlerden biri olmalıydı. Hipotezler zihninin içinde belirmeye başladı:

– Evli kalma süresi ile fark etme süresi (yalnızlık faktörü) arasında pozitif bir ilişki olmalıydı. Evlilik süresi arttıkça fark etme süresi de artacaktı.

– Sosyo-ekonomik durum yükseldikçe fark etme süresi (yalnızlık faktörü) artabilirdi. Düşük gelir grupları küçük evlerde yaşadığı için bu sonucun doğal olduğu söylenebilirdi. Ancak yine de eşlerin birbirinin varlığına duyarlılığı artmış sayılabilirdi. Belki de bu yeni değişkenin ölçümü etkilememesi için fark etme süresini normalize etmek gerekirdi (örneğin, süre deneklerin yaşadığı evin metrekaresine bölünerek sosyo-ekonomik durumdan kaynaklanan sapma yok edilebilirdi).

Bu hayalî araştırmayı hayata geçirmek için büyük bir istek duyuyordu. Ancak şu anda bu çalışmanın hem nesnesi hem de öznesi olamazdı. Evi terk ederse süreyi kim ölçecekti? Birden aklına parlak bir düşünce geldi: Dolabın içine saklanmak! Ve o gece, otuz iki yaşında, geleceği parlak sosyalbilimci Ayşe dolaba gizlendi. Beş yıl sonra boşanırlarken bu geceyi hatırlamayacaktı. Bu yüzden de yakın çevresine bu ayrılığı gerekçelendirirken hiç beklemediği kadar yorulacaktı.

Yakında olanın varlığının fark edilmeyişi kadar aşırı derecede duyumsanışı da başka bir kaygı durumu yaratabilir. Kişiler arası ilişkilerde yakınlık birçok farklı değişkene bağlı olarak tanımlanabilir. Bunlardan biri de benlik kaynaşması diye adlandırılan etkinin varlığıdır. Benlik kaynaşması, bir benliğin bir başka benliği içine alarak kendine mal etmesi, kendinde eritmesidir. Uzun zaman birlikte yaşayan kişiler arasında gözlemlenen bu durum çocuğun ayna evresinin tersine çevrilmesidir. Çocuk gelişiminin erken evresinde kendisinin annesinden başka bir varlık olduğunun farkına varır. Dünyanın sınırları da bu aşamayla birlikte netleşmeye başlar. Benlik kaynaşması denilen olgu, yetişkin bireyin kendi benliğinin içine diğerlerini katması olarak bu evrenin bir düzeyde tersinlenmesidir. Cemaatleşmenin altında yatan mekanizma da benlik kaynaşmasının kolektif bir özellik kazanmasıdır. İkili ilişkilerde benlik kaynaşmasının en çarpıcı örnekleri evliliklerde görülür. Uzun evliliklerde, benlik kaynaşması etkisi, kişilerin eşlerini bir öteki varlık olarak görme yetilerini kaybetmeleri ve eş durumundaki kişinin kendisinin vazgeçilmez bir parçası olduğu yanılsamasına kapılması şeklinde ortaya çıkacaktır. Dolayısıyla evde ortadan kaybolan eş fark edilmeyecektir. Çünkü kişi kendisini algılamayı sürdürdükçe eşinin de orada olduğunu varsaymaktadır. Eşlerin ölümü sonrasında bir süre devam eden hayalet-eş hissi de bu etkinin devamıdır ancak kısa sürmektedir. Bu düşünce modelini orta yaşlı öğretim üyesi boşanma sonrası dönemde acı çekerken ortaya atmıştır. Yalnızlık faktörü diye tanımladığı değişkenin tamamen yanlış bir modele dayandığını anladığı bir gecede...

Şimdi katılımda bulunduğu projenin gereği olarak gönderilmiş olan ikinci Ernst yapıtına bakarken resimdeki adamın bakışının benlik kaynaşması öncesi bir döneme karşılık geldiğini düşünmektedir. Bakış merakı temsil eder şekilde resmedilmiştir. Merak kuşkunun masum önadıdır. Dolayısıyla bakan kişinin kuşkuları vardır. Bakılan kişi her ne kadar uyuyor gibi görünse de bakıldığının farkında gibidir. Kollarının duruşu dişil bir kendini sunuşun ifadesidir. Ayrıca yatağı çevreleyen kumaşların tasarımı yatağa bir sahne havası vermektedir. Bakılan kadın bir gösterinin merkezinde olduğunun farkında gibidir. Ancak uyuyor oluşu, bir başka deyişle bilincinin kapalı oluşu, bu farkındalığın bilinçdışında oluşuna gönderme yapmaktadır. Cinsiyetçi bir söylemin kapısını aralayan bir durum. Ayrıca tartışılabilir...

Kadının arzu uyandıran uykusu karşısında duran erkek figürleri iki farklı katmanda canlandırılmış. Biri son derece kendinden emin, merakla kadının arzulu çağrısını izlemektedir. Diğer erkek figürleri ise odanın zeminini kaplayan suyun içine doğru batmaktadırlar. Suyun içinden çıkan direkler altta bir teknenin varlığına işaret etmektedir. Demek ki bu andan önce –kadının arzusu oluşmadan önce– tekne içindekilerle beraber yüzmekteydi. Oysa bir fırtına her şeyi alabora etmiş, tekneyi batırmıştır. “Tekne” (etimolojik olarak “teknoloji”nin kökeninde yer alan bir sözcüktür tekne) burada erkek kültürünün akıl yoluyla dünyayı araçsallaştırmasının bir simgesi olarak alabora edilmiştir. Kadının arzusu akıl kültürünü tehdit eder. Kadının arzusu ile baştan çıkan erkek kültürü (batan teknenin içindekilerin çıplak olduğu not edilmeli) çökmektedir. Suyun altına itilmektedir. Birçok kültürde dişil bir simge olan su, aynı zamanda yaşamı ve ruhu da simgeler. Suyun altı ise bilinçaltını ya da bilinçdışının karanlık ve akıldışı kaosunu işaret eder. Boğulmak üzere olan erkek figürleri aklın çemberinin dışına düşmüşlerdir. Ancak tüm bu kaosun üzerinde halen ayakta durmayı beceren bir başka erkek figürü var resimde. Bir uzman otoritesiyle tüm bu anlatımın orta yerinde ayakta dikilen erkek (duruşunun fallik zarafeti de kaydetmeye değer bir ayrıntı), gücünü, bu arzuyu incelenecek bir nesneye dönüştüren “uzman duruşuna” borçludur. Arzunun fırtınasında batmakta olan diğer erkekler teknenin direkleriyle temsil edilen kendi falluslarına tutunmuşlardır, oysa ayakta dikilen adam kendi fallusuna sarılmak yerine o fallik imgenin kendisine dönüşerek direnmeyi başarmış görünmektedir.

Orta yaşlı kadın serbest bırakmış olduğu düşüncelerini şimdi bir başka gözle okumaktadır.

Öncelikle projenin ilk adımını gerçekleştirdikten sonra geçici bir mutluluk yaşamış olduğunu yazmıştır. Olası nedenlerini sıralarken mutluluğun kaybı endişesi, çok uzun zamandır anımsamadığı Örnek Olay’ı tetiklemiştir. Belki mutluluğun verdiği güçle girişilmiş bir yüzleşme denemesidir. Yalnızlık faktörü ve benlik kaynaşması modellerini ortaya atarken ne tür bir psikolojik durumda olduğunu irdelemeye çalışmıştır. Ancak ikinci Ernst resmini “okurken” gördüğü kadının arzusu motifi şimdi bu modellerin yetersizliğini bir kez daha vurgulamaktadır. Örnek Olay’a karşı –farklı iki döneminde– geliştirdiği yaklaşımlarda eksik olan, unutulmuş olan –elbette bastırılmış olan– arzu sorunsalıdır. Resmi okurken öne sürdüğü düşünceler, kadın arzusunun erkek kültürü üzerindeki yıkıcılığında odaklanmıştır. Arzu ve yıkıcılık... Bu iki kavramı, yukarıda sözü edilen Örnek Olay bağlamında nasıl bir araya getirmiş olduğunu sorgulamaya henüz hazır olup olmadığından kuşkuludur. Çünkü, evin içinde (hayatın içinde) gözden kaybolan (kendini silen) kadının fark edilme arzusunun yıktığı sadece kendi benliği olmuştur. Parçalanan benlik aradan uzun zaman geçtikten sonra tekrar bir bütün olma özlemiyle benlik kaynaşması modelini geliştirmiştir. Şimdi fark ediyor ki tüm bunlar, arzusu yüzünden acı çeken bir kadının, sahip olduğu zihinsel araçları kullanarak kendini temize çıkarma çabasından başka bir şey değildir. Oysa arzunun tatmin edilemezliği, boşluğun doldurulmazlığı, bilinçdışının anlaşılmazlığı nicedir bildiği kavramlardır. Bilmek?

Gerçeğin takımını tutuyorduk
[Akın]

Duyduk ki götürmüşler onu.

Yıpratmışlar, kırmışlar, hırpalamışlar.

Duyduk ve korktuk.

Sıraların altına gizlendik.

Rozetlerimizi, küçük bayraklarımızı, yırtık kâğıtlara yazdıklarımızı attık.

Çöp olduk.

Büyük bidonlara doldurdular ve uzak bir yere attılar.

Çöp kuşlarının gagaları didikledi kâbuslarımızı.

Habersizler de vardı.

Boş gözlerle bakıyorlardı, güneşleniyorlardı.

Kimseden korkuları yoktu.

Dünyamızın gizli sahipleri oldukları bir bakışta anlaşılıyordu.

Yanlarına yanaştım.

Taklit ettim.

Dans ettim.

Geceleri serin örtülerin arasında sıcaktılar.

Tadına bakan delirirdi.

Emindim.

Gözümü kırpmadan dişledim önüme ilk geleni.

Bir hayali ısırdığımı fark etmedim.

Gençtim.

Dedim ya, mecazdı her şey.

Bir benzetme.

Aslı başka, kendi başka, sözü başka.

Aynalar galerisinde kendime yeni bir ben aradım.

Onlara benzeyen.

Bir gölün dibine varmak için gece uçuşlarına başladım.

Göl emindi.

Sınırları belliydi.

Bazı otları kaynatıp içiyorduk; son nefeslerini vermeye gelenleri yanımıza almıyorduk.

O şişelerden yok bizde, deyip deyip gülüyordum.

Kimse anlamıyordu.

Ama işte havamızı bozuyordu yaralı ceylanlar, antiloplar, geyikler.

Mecaz olduklarını bildiğim halde canım sıkılıyordu, daha çok içiyordum, büfe hep açıktı.

Körüm ben, diye bağırıyordum bazen.

Alkışlıyordu ateşin başındakiler.

Anlat biraz daha, diyorlardı.

Devrik cümleler kurarken Süsen aklıma gelmiyordu artık.

Onu alıp götürmüşlerdi.

Benim bir yanım da bu şekilde ölmüştü.

Hafiflediğimi sanıyordum.

Oysa: Ölüm yerçekiminin en yoğun hali, bazı şeyleri yaşayarak öğrenemiyor insan.

Gökten yağan elmalardan korunmak için göle dalıyorduk.

Dibi belli bir derinlik.

Ne güzel, diyorduk.

Dünya ne güzel, tam yaşanacak yer, biraz daha nefesimizi tutabilsek ya da bir solungaç edinebilsek ve hiç çıkmasak suyun içinden.

Şarkı söylüyorduk, ağzımızdan sadece hava kabarcıkları çıkıyordu.

Biz.

Kimdik?

Süsen’i izliyorlarmış.

Uykusunda bile.

Tehlikeliymiş.

Meğer zehirliymiş.

Söylentiler konuşulmadan yayılıyordu.

Yer döşemelerinin altından, arabaların egzozlarından, kör pencerelerden sızıyordu.

Efendim Süsen bir simgedir, diyordu bazen birileri.

O önemli değil, simgelediği asıl tehlike.

Yeni Süsenler olmasın, bu bizim sosyal sorumluluk projemiz olsun; evet, fon bulalım, eğitim verelim, burs, para, iki kat elbise, kitap, mürekkep, kâğıt, saç tokası.

Yere bakıyordum böyle zamanlarda.

Lafa karışmıyordum.

Kim olduğum anlaşılmasın diye kendime bir içki alıyordum büfeden.

Büfe hep açıktı.

Giriş bedava.

Köşe kapmaca oynarken kale.

Kimse dokunamıyordu orada bana.

Benim bir sorunum var.

Diyordum.

Her lafımın ortasında yön değiştiriyordum.

İzini kaybettirmeye çalışan biri gibi cümlelerden bir labirent kuruyordum.

Koşuyordum; düşüncelerin, düşlerin, şakaların, oyunların, madrabazlıkların içinden geçiyor, sonra başladığım yere geliyordum nefes nefese.

Biri çıksaydı ve birleştirseydi noktaları, buluverecekti gerçeği.

Ama çıkmıyordu.

Dışarıdan bir sarhoş geçiyordu bininci kez.

Nara atarak güldürüyordu bizi.

İlk kez duyanları avutuyorduk.

Biz bilimseldik.

Gerçekçi.

Gerçeğin takımını tutuyorduk.

Gerçek herkese durmadan gol atıyordu.

Biz bağırıyorduk.