Can Yayınları 1925

© 2010, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Kasım 2010 2. basım: Ocak 2012 E-kitap 1. sürüm Ağustos 2014, İstanbul Ocak 2012 tarihli 2. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına hazırlayan: Faruk Duman

Kapak tasarımı: Ayşe Çelem Design Kapak resmi: © iStockphoto.com

ISBN 978-975-07-1695-9

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

AHMET BÜKE

İZMİR
POSTASI’NIN
ADAMLARI

ÖYKÜ

Ahmet Büke’nin Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Kumrunun Gördüğü, 2010

Çiğdem Külahı, 2010

Alnı Mavide, 2010

Ekmek ve Zeytin, 2011

AHMET BÜKE, 1970’te Manisa’nın Gördes ilçesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini Gördes’te, liseyi İzmir Atatürk Lisesi’nde bitirdi. Bir süre ODTÜ Jeoloji Mühendisliği’nde okudu. 1997 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü’nden mezun oldu. Öyküleri E Edebiyat, Adam Öykü, Ünlem, Patika, İmge Öyküler, Özgür Edebiyat, Eşik Cini, Notos Öykü, Yeni Yazı, Ğ, Sus, Har gibi edebiyat dergilerinde yayımlandı. 2002’de İzmir Postası’nın Adamları’nı, 2004’te Çiğdem Külahı’nı, 2006’da Alnı Mavide’yi, 2010’da Kumrunun Gördüğü’nü (2011 Sait Faik Hikâye Armağanı) yayımladı.

Murat Çelik’in anısına

“Kurcala yaşamın gizemli torbasını ekmeğin ve terin kardeşliğini kıskan sana toprağı ve aşkı öğretecek hayat denen anneye koş.”

Arkadaş Z. Özger

KARA ERİK YAZI

Fırtına çıkacak diye çok bekledim o yaz.

Oysa saatli maarif takviminin şaştığı görülmemişti.

“Günün yemeği; bezelyeli pilav, sulu köfte, cacık, erik hoşafı” tekmil masadadır. Annem her günün değişen mönüsünü asla sektirmezdi. Sabah evden çıkarken akşama ne yemek olduğunu hiç sormazdım. Kahverengi muşambayla kaplanmış yemek masasının üzerinde duran takvim yaprağına bakmak yeterliydi nasıl olsa.

Annem, zamanının büyük bölümünü arka bahçede bulutları izleyerek geçirdiği suskunluk yıllarında bile yardıma gelen komşumuz Geçkin Naciye’ye aynen takvim yemeklerini yaptırdı. Ölümünün ardından ilk işim duvardaki takvimi çöpe atmak oldu. Ama bu durum evdeki yemek yapma alışkanlığını adeta felce uğrattı. Nitekim Naciye Abla uzun saatler boyunca mutfak dolaplarına bakıp her defasında sahanda yumurta yapmaya başlamıştı.

Tabii bu takvim konusunda halamı atlayamam. Yemek kısmı onu ilgilendirmezdi. Hiç evlenmedi. Başta ben olmak üzere hiçbir çocuğu sevmezdi zaten. Halamı üstünden çıkarmadığı kırmızı elbisesi ve sıkı kara saç topuzuyla hatırlıyorum. Yüzü her zaman ifadesizdi. Ama derin mavi halkalarla çevrelenmiş gözlerinin bir şeyleri ısrarla biriktirdiğini herkes anlayabilirdi. Daha doğrusu bizim evin dışındaki herkes diyebilirim.

Halamın en büyük alışkanlığının takvim yapraklarını biriktirmek olduğunu “ölümünden” sonra anladık. Zira her günün koparılan yaprakları, öğlene kavuşmadan ortadan yok olurdu. Yıllarca üstüme kalan suçun sorumlusu halamdan kimse kuşkulanmadı. Çünkü hayatla bu kadar bile bağının olabileceğine inanılmazdı.

Ne büyük yanılgı.

...

Babamın yüzünün aldığı hal bugün bile aklımda.

Halam ortadan kaybolalı bir ay kadar olmuştu. Jandarma söğüt dallarına takılmış parça parça elbiseleri getirdiğinde kimse Kumçayı’nın dönerlerinden sağ çıkacağına ihtimal vermedi.

Evde ağlayan olmadı. Daha çok bir rahatlama hali hâkimdi ortalığa.

Hepimiz yavaşça yirmi yıldır kimsenin girmediği odasına ayak bastık.

Yatağının üzerinde duruyordu. Ciltlenmiş, eni, boyu neredeyse elli santim, mavi kaplı kalın defter.

İlk sayfasında babam adeta dalgalandı. Yüzünün beyaz mavisinden anladım yaşadığı şaşkınlığı.

“Selim doğdu. Annem onu salonda, çeyizinden kalan Kız Gördes halısının üzerinde bıraktı ellerime. Ölü balığa benziyor...”

Mavi mürekkeple düşülmüş yazıların tam altına o günün takvim yaprağı yapıştırılmıştı: “18 Temmuz 1942. Ramazanın 7. günü.”

“Köşedeki ev yandı. Gece uzun uzun yarı kararmış dilmeleri kokladım. Çam çırası kadar güzel ne kokabilir ki?

“1 Mayıs 1955. Günün sözü: Öküzün kuyruğu olacağına tavuğun başı ol...”

Babam yutkunarak defteri kapattı ve odadan çıkmamızı istedi. Kapı hırsla kilitlendi.

Halam evdeyken giremediğim odası artık babam tarafından da yasaklanmıştı.

İşte o günden sonra hayatım değişti, diyebilirim. Giderek yaşlanan evimizin sıradan sessizliği, annemin hiçbir şey olmamış gibi kendini ev işlerine vermesi, babamın her öğlen çözmeye başladığı ama bitiremeden uykuya daldığı Cumhuriyet gazetesinin köşe bulmacaları, geçen mevsimler boyunca tek ağacımız ihtiyar eriğin yeşerip sararması, her anın ve her şeyin eski ritminde akıyor gibi durması. Bu cümledeki “gibi” çok önemli. Zira ben bu sıradan akışa asla dahil olmamıştım.

Günlerimi büyük ıstıraplarla kavuran ve uğruna babamdan yiyeceğim belki de hayatımın en sıkı dayağına razı olarak, o uğursuz mezar odaya girmeyi başarmıştım. Hem de en umulmadık, belki de halamdan başka kimsenin bilmediği yoldan: odanın zemininden bodruma açılan saklı kapaktan. Mavi kaplı deftere ulaşmamı sağlayan bu ürküntülü yol, aynı zamanda yıllarca halamın içindeki gri rüzgârları akıttığı geçit olmuştu. Sanki evdeki son adımlarının sıcaklığı hâlâ oradaydı.

“Selim’in oğlu oldu. Epeyce erken doğdu. Bana göstermediler. Uğursuzluk getirirmişim. Boşuna laflar bence. Gece bebeği aya tutup yüzüne baktım. Nefesi hırıltılı ama yaşayacak.”

“19 Haziran 1962

Şifalı otlar: ayva danası, mavi kanneş, murt gülü.”

Halamın defteri, her şeyin derin bir giz perdesi altında yaşandığı ve kazınarak unutulduğu evimizin gayri resmi tarihiydi adeta. Dua gibi sessizlik içinde yaşayan halam, yüzü unutulmuş tarih yazıcıları gibi hepimize rağmen zamanı atlamamıştı.

“Yüz gün oldu babam öleli. Ölümün bana bu kadar yaklaşabileceğine inanmazdım. O hep küçük bahçemde dolaşır, duvarları yoklar, oradan çatıya akıp tahta nalınlarıyla üzerimizde gezerdi. Ama kapıyı zorlayıp içeriye kadar girebileceğini ve bunca yılın Nalbant Asım’ını soluksuz bırakacağını düşünmemiştim. Gece herkes uyurken koyduğum gözlerin tam yüz gündür aynı kavanozun içinde Nalbant Asım! Hâlâ mavilikleri durulaşmadı.”

“11 Aralık 1973”

Tam da bu satırları okurken aslında yıllardır içimde demirden bir lokma gibi asılı duran o duyguyu tanımlayabildim: tiksinti.

Beni evin temelinden itibaren avuçları içine alan, dizlerimi aşıp giderek yükselen ve ıslaklıklar içinde kalıp boğulmama neden olan buydu işte: dedemin muhtemelen grileşmiş kavanoza tıkılmış gözlerinin bir oda uzağında yaşamak. Ellerim ve kanım kızgın saca değmişçesine geri çekildi o an.

Hayatı durdurup tekrar başlatmazsınız. Çürümüş zaman kokan bu odaya asla girmemeliydim ama artık çok geçti. Aslına bakarsanız en büyük şanssızlığım bu evde doğmaktı. Halbuki otuz beş yıl önce henüz yedi buçuk aylıkken ölebilirdim. Kırmızı bir et parçası gibi geldiğim dünyaya hiç bakmadan, bir tutam bile nefes almadan başlamayabilirdim bu müthiş oyuna. Halamın kavanozunda gözlerimin iki iri mercimek tanesi gibi kuruması bunları yaşamaktan daha iyi olacaktı. Bütün bu olup bitmiş talihsizliklere rağmen, etrafımı dolduran şu yüksek dozlu unutma alışkanlığına sahip olabilseydim belki de her şeye daha kolay katlanabilirdim. Ama nafile işte. Zamanın çarklarını geriye çeviremediğim gibi yaşadıklarımı da unutamıyordum.

...

Belki de bizim ailenin en güzel huyu herkesin aniden ölmesidir. Yıllarca komşu teyzelerden duyduğum yüz yaşına kadar yaşayıp son yirmi yılını yatalak ve bunama halinde geçiren dede, nine ve kayınvalide öyküleri bizim evde hiç yaşanmadı.

Mesela hiç görmediğim babaannem evde kimsenin sevmediği meşhur puf böreklerini yaparken ocağın yanına yığılıvermiş.

Dedemi hatırlıyorum tabii. Otuz Ağustos Bayramı’nda beni yanına oturtup “Bir Millet Uyanıyor” filmini ısrarla izlettirirken, hem de filmin finaline az kala gitmişti. Silkinip benliğini kazanan, hayata yeniden başlayan, gülen çocuk gözleriyle nurlu ufuklara doğru koşan bir milletin evlatları uyanırken Nalbant Asım sonsuz uykuyu seçmişti.

Babam da bu geleneği bozmadı. Göğüs ağrılarıyla uzandığı kanepede ilk kez o akşam Cumhuriyet gazetesinin giderek düşen tirajından bahsetmedi. Sabah bembeyaz buldum onu.

Hikâyenin ve acılarımın burada bittiğini düşünüyorsanız açık söyleyeyim; aldanıyorsunuz.

Babamın ölümünün kırk birinci günüydü. Hani şu bilinen “kırk biri” dedikleri şey gelmişti. Annem yine arka bahçede bulutları izliyordu. Mahallenin kara yaşmaklı kadınları soluk kırmızı bir testiyi ve içindeki suyu saatlerce okudular. Artık sıra bendeydi. Ailenin tek erkek çocuğu olarak mezarlığa yollanıp testiyi babamın küçük yükseltisinin etrafında üç defa döndürdükten sonra suyu toprağa boca edecektim.

Evden en gerekli ihtiyaçları için bile çıkmaktan kaçınan birisi için mezarlığa gitmek nasıl bir duygudur bilemezsiniz.

Mezarlığa yorgun adımlarla vardım.

Yıllar boyunca hayatı birbirlerine zindan etmiş insanların ölümlerinin ardından aile kabristanına defnedilmeleri eski bir şaman laneti miydi acaba bilemiyorum ama kucak kucağa yatıyorlardı işte. En önde, eski dilde dualarla dolu yarı yan yatmış taşlarıyla çoktan unutulmuş büyükler, ikinci sıradan itibaren yakın kuşaklar sıralanıyordu. Dedem, babaannem, bulunamayan bedenine rağmen halam ve en sonda babamın taze mezarı. Annemin gelecek yerinden sonra bile epey boş yer vardı. Buraya gömülme düşüncesi bile beni ürpertmişti ama ne kadar çabalarsam çabalayayım bundan kaçamayacağımı biliyordum.

Hızla babamın tarafına geçtim. Aslında testiyi o hafif yükseltiye koyar koymaz içimde bir şeyler kopmuştu. Ama yine de inanmak istemedim. Testinin tabanı kırk bir gün önce tavlanmış toprağa böylesine gömülmezdi. Diz çöküp elimi yumuşak toprağa bileklerime kadar soktum. İlk dokunduğum sert nesneyi çektim. Sarı çam gövdesinden yapılmış mertek tahtasıydı bu. Ardından rengini yitirmeye başlamış küçük çam dalları geldi elime.

Gözümün önüne mahalleli kalabalığı içinde babamın gömülme töreni geldi birden. Beyaz kefene dürülmüş babam önce üç kişinin ellerinde indirilmiş, ardından çukurun güney duvarına kazılmış oyuğuna yerleştirilmişti. Oyuğun girişi sağlam çam gövdesinden yapılmış merteklerle örtülmüş, çukurun tabanı çam dallarıyla kaplanmış ve en son toprakla doldurulan mezarın üstü hafifçe kabartılmıştı. Yani elime gelen bu nesneler aslında mezarın en altında olması gereken şeylerdi.

Koştum.

Sadece koştum.

Eve vardığımda ciğerlerimden gelen yapışkan suyu geri yutamaz durumdaydım. Halamın yarı karanlık odası yan duvardan gelen dua mırıltılarıyla daha da grileşiyordu sanki.

Mavi defterin en son sayfasını açtım. Aslında ilk hamlede bunu başaramadım. Çünkü alışkanlıkla son diye açtığım o sayfa artık son değil sondan bir önceki sayfa olmuştu. Defterin yeni bir “son” sayfası vardı.

“Sizin terli soluklarınızı vücudumdan hiç yıkayamadım. Sonsuza kadar birbirinize bakın şimdi. Gözkapaklarınız bile yok utancınızı örtecek...”

“11 Temmuz 1980

Bu ayın en önemli hava olayı; kara erik fırtınasının başlangıç günü.”

...

O ay fırtına çıkmadı.

Sonraki ay da su gibi duruydu hava. Ama eylülde ağaçlar yıkıldı neredeyse.

Önce annem öldü. Ardından karşı komşunun kızını götürdü polisler. İki ay sonra geri döndüğünde aynen anneme benziyordu. Hiç konuşmadan arka bahçede bulutları izler olmuştu.

Bu günlerde annem sağken gündüzleri gelen Naciye Abla artık geceleri geliyor. Her gece çıplak göğsünde uyuyorum. Boğuk ağlamalarına ve gözkapaklarımda dolanan parmak uçlarına rağmen beni bu rezil hayatta tutan tek şey o. Bana her şeyi unutacağımı söylüyor.

Bunu bilmiyorum...

11 Temmuz 2002

FOTO NURİ’NİN RESİMLİ HATIRATI...

Clark Fehim’in Fena Sonu

Sandığın en altında buldum Fehim’in arabını. Ah Fehim Bey evladım. Senin gibi kaytanı gelmedi daha mahalleye. Gelişin de gidişin gibi aniden oluvermişti hani.

Bir yaz öğleden sonrası, Körfez’in uzun sıcağı Çardak Kahvesi’ne abanırken, büyük beyaz mendilinle çıkagelmiştin hayatımıza. Terini sildin uzun uzun, dün gibi hatırlıyorum. Koltuğunun altındaki keman kılıfını görünce sevinmiştim hatta. Hani yaz geceleri pek uzun olur ya burada. Rakı buzun içinde al gülüm ver gülüm olurken çatlatırız, demiştim kefalleri.

Nerede!

Sen kahvenin en orta ve en manalı masasına çöküp o siyah deri kılıftan keman yerine kocaman piştovu çıkardığında “Yandık cemaat-i müslümin,” diye bakışmıştık Terzi Tahir’le.

Hele tabancayı kaldırıp kahvenin giriş kapısına asılı gemici fenerini “grav, grav” diye bin parçaya böldün ya, tansiyon denen musibet o vakit mülk oldu bana.

“Lan burada Sarı İmam diye bir hergele varmış, çıksın karşıma puşt!”

Sarı İmam’a bakarsan sadece adı İmam’dı haylazın. Yoksa alnının secdeye değdiği vaki değildi. Geceleri kumar masası kurardı kahveye. Üstelik eski hamamın çatısında yetiştirdiği afyonları çizermiş kerhaneci.

“İmam, al aptesini, taksiratın benim boynuma.”

Sarı tıss tabii. Kaşla göz arasında cup akıntı kanalından denize. Karşıyaka İskelesi’ne kadar arkasına bile bakmadan kulaç atmış. Tevatürdür bilmem ama kırk yıl lafı edildi bunun.

Hani bende ne kadar bet beniz atsa da, yan gözle Fehim’e bakıyorum. Külhanbeyi sıfatı yok bu çocukta aslında. Tiril tiril beyaz, kolalı gömleği, gönden şayak gibi yanan bel kayışı, potinler ayna. Saçları yatırmış, briyantinlemiş. Kaytan bıyıklar zaten ondan sonra moda oldu mahallede.

O günü ömrüm boyunca unutmayacağım. İmam karşısına çıksaydı gözünü kırpmadan indirirdi edepsizi ama sanki karşılaşmak da istemiyordu. Zaten pusulamak niyeti olsa gelir müşteri gibi çöker, İmam çay tepsisiyle önünden geçerken mıhlardı. Daha çok gürültüye vurup “Ben buradayım, canın tatlıysa karşıma çıkma!” der gibiydi.

Ortalık yatışınca, ocağa gidip Motorun Selim’e elini öptürdü. Kahvenin yeni ağası olmuştu artık.

Sonra ilk iş ablasını kahvenin arkasındaki odaya yerleştirmek oldu. Zeliha, İmam’ın “Gönlü bana var,” diye kaçırdığı kızcağız meğer Fehim’in ablasıymış. Odanın küçük avlusunu duvarla ördürdü ki kahveden içerisi görülmesin diye. Sakız gibi temizletti etrafı. İki parça eşyasıyla Zeliha başı önde yerleştiğinde sıcaklar iyice bastırmıştı.

Fehim kahvede yatar kalkar, elleriyle doldurduğu çarşı filesini, lokum çipuraları, ballı incirleri duvarın üzerinden ablasına uzatırdı. Zeliha günde üç öğün sahandaki yemeğini aynı yerden Fehim’e verirdi. Konuştuklarını hiç görmedim.

Fehim ablasından esirgediği kelamı kahve ahalisinden sakınmazdı. Herkesin hatırını sorar, sevdiklerinin kahvesini bakır cezveyi mangala sürüp eliyle pişirirdi. Ama o sakin halleri tavlaya oturur oturmaz sihirli bir değnekle değişiverirdi. Kaç defa öfkeden zarları denize fırlattığına şahit oldum gözlerimle.

Akşam olup dalgaların yaslandığı kenara masayı kurduğumuzda mahzunlaşırdı. Rakıyı susuz içerdi Fehim. İlla deniz börülcesi ya da pilaki koyardı ortaya. Anasona doyunca şarkıya başlardı.

Sana ey cânımın cânı efendim Kırıldım küsdüm, incindim gücendim Benim nevreste-î bâğ-î bülendim Kırıldım küsdüm, incindim gücendim.

İkinci kıtaya geldiğinde Zeliha denize bakan penceresini açardı. Fehim’in sesi suyun karanlığında yuvarlanırdı iyice.

Nic’oldu şimdi evvelki muhabbet Sana düşmez kulundan böyle vahşet Be zâlim sende yok mu hiç mürüvvet Kırıldım küsdüm, incindim gücendim.

Fehim kırık bir adamdı aslında ya, bunu geç anladım ben. Masa ahalisi birer birer dağılıp baş başa kalınca anlatamaz gözlerle bakardı bana.

“Fehim, bir derdin var senin oğlum.”

Anlatmadı hiç. Karanlıkta için için ağlar mıydı bir de. Görmedim ama hissettim bunu hep.

“Nuri Abi, yarın senin dükkâna uğrayayım da şöyle afilli bir resmimi çek.”

Ah nerden bilirdim ki, fotoğrafını vermek nasip olmayacak bana. Geldi, kuruldu karşıma her zamanki edasıyla. Özene bezene çektim fotoğrafını. Güzel çocuktu şu Fehim be.

Akşama yine masadaydık. Dede Efendi’den okumadı bu kez. Kadehi avucunda Karşıyaka’yı izledi uzun uzun.

“Abi biliyor musun, ben günahkârım. Olmayacak bir aşka düştüm de kendime bile anlatamıyorum.”

Bildim kendine bir şey yapacağını. Belindeki silahı alana kadar birkaç el sıktı Zeliha’nın penceresine.

Öfke adamı ince ince kurutur. Hele bir de olmazlı bir sevda varsa içinde.

Elimle yatırdım, üstünü örttüm. Küçük bir kedi gibi kıvrıldı yatağında. İçi üşüyordu belli.

Sabaha kahvenin ortasındaki günlük ağacının dalında bulmuşlar Fehim’i. Kalkmış, tıraş olmuş. En güzel ceketini almış sırtına.

Kimse bilmedi, ben de anlatmadım son geceyi.

Mezardan döndüğümüzde Zeliha gitmişti. Kimi “İmam’a geri kaçtı,” dedi. Kimine göreyse anasının memleketine, Girit’e dönmüştü.

Ben asıl Fehim’e yandım durdum. Mahalleden bir akşamüstü rüzgârı gibi geçti gitti. İnsanın ne bilinmez bir mahluk olduğunu bu çocuğu tanıyana kadar bilmezdim. Zeliha, Fehim’in gerçekten kardeşi miydi? Neden canına kıymıştı böyle apansız? Bunları hiç karıştırmadım.

Fotoğrafını gelip almadı benden Fehim. Gülümsemesi kaldı yadigâr...

“Zeytin Ağaçlarının Ardına...”

Rahmetli dedem “Bir adamın duruşuna değil bakışlarına inan,” derdi. Ömrünün çoğunu kışlada, savaş alanlarında, binbir türlü insanın arasında geçirmiş birisi için bakışlar çok önemli olsa gerek. Orada zaten herkes ya rahatta ya esas duruşta, değil mi? Ama ya bakışlar...

“Gece siperden kim kaçacak akşam içtimasında anlardım. Onca yorgunluğa, bitmişliğe rağmen adamın içinde uçup duran kelebeğin pırıltısı gelir oturur gözlerine. Gece bu çukurdan uçacaktır. Geriye, kurşunların değmediği düzlüklere, sonra da memleketine koşacak. Ama memleket nerede, kaç bin kilometrenin sonunda? Bunun hiç önemi yoktur artık onun için...”

Dedem yatağına uzanmadan önce kaç adamın bakışlarında kaç kelebek gördüyse o kadar mermi sürermiş tabancasına.

“Buna mecburdum, bunu bilirdim ama yine de bir tane fazla tutardım kendim için.”

Dedem, Mülazım Sâni Enver evinde öldü.

Bana başucunda belki bininci kez asker kaçaklarını nasıl vurduğunu anlatırken ve belki de anlattıkça arınacağına, boğazını sıkan o bakışlardan kurtulacağına boş bir umutla inanırken gidiverdi.

Ona ait ayrıntıları çoktan unuttum. Hatta şimdi kaşı gözü nasıldı deseler anlatamam. Ama dedikleri zihnime kazınmış bir kere: “Bir adamın duruşuna değil bakışlarına inan.”

Bu sözler Terzi Tahir’le göz göze geldiğim o akşamüstü vaktinde yine çakmıştı içimde.

Mahalleye yeni taşınmıştım. Galiba ayı çıkmamıştı daha. Yaz iyice devrilmeye başlamıştı, yine de pastırma sıcaklarının kuyruğu şehrin üzerinde dolaşıyordu.

Gündüzleri sağını solunu henüz tamamladığım fotoğrafhanede oyalanır, güneş denizin üzerinden demir almaya başladığında da kiraladığım odaya yollanırdım.

Eh, o zamanlarda da cebim fazla para görmezdi ya, sevimli bir yoksulluğum vardı aslında.

Terasa çıkardım. Kadifeden rüzgâr dolanırdı boynuma.

Koca çinko tabak çingen salatası yapardım kendime.

Kıyak olur benim çingen salatam. Hafif tuzlu katık, şarabından yarılmış iri domates, yeşil soğan, mis maydanoz, üzerine Karabun zeytinyağı, az biraz hurma zeytini. Yanında illa Kulüp Rakısı... Peşkirde kırdığım buzun buğusu kadehimi sardığında kuşlar dönerdi başımın üzerinde.

İhtiyar bir sarman dadanmıştı keyfime o günlerde. Déjà Vu derdim ona. Ansızın gelir, payını kaptığı gibi sessiz kaybolurdu.

Kırkımı devirmiş olsam da delikanlı bir rüzgâr vardı damarlarımda. Ya da ben öyle hissederdim. Hayat şimdiki gibi ağır gelmezdi bana.

İşte yine öyle bir akşamüstü, belki de hızlı içilmiş ikinci kadehin ardından yan terastaki gölgeye çevirdim kafamı. Şişe dibi gözlüğüyle bir adam, üzerinde yensiz gömleğiyle tiril tiril karşımdaydı. İki eliyle uçuşan saçlarını düzeltti önce. Ardından dirseğimi dayadığım bizi ayıran alçak tuğla duvara yaklaştı.

“Afiyet olsun.”

Nedense telaşlandım. Hani aniden hatırlı bir misafir gelir de sizi hazırlıksız yakalar ya, öyle oldu işte. Masanın dağınıklığına utandım. Toparlanırken yeşil biberleri düşürdüm yere.

“Buyurmaz mıydınız? Ben yeni taşındım da. İçeriden kadeh getireyim size.”

Eliyle durdurdu beni.

“Benim kedi size kaçıp duruyor. Görüyorum bazen pencereden. Yüz vermeyin arsıza. Hem...”

Yok, illa adamı masaya oturtacaktım. Sözünü ortasında kesip içeriye doğru hamle yaptım.

“Nuri Bey, ben rakı içmem.”

Ayakta kalakaldım. Adımı da biliyordu üstelik. Aynı kedisi gibi arkasını dönüp terasının ucuna yürüdü. Tabakasını çıkardı. Sarma sigarayı kokladı. Gelen tütünle harmanlanmış mavi kokuyu gençliğimin hamam sefalarından anımsadım. İyi cigaralık sarıyordu bu adam.

O günden sonra uzun süre göremedim yan komşumu. Zaten pek dışarı çıkan bir adam değilmiş. Çardak Kahvesi’nde anlattırmıştım onu. Mahallenin en eskilerindenmiş.

“Terzidir ya, terziliğini ben görmedim,” demişti Hulusi Bey.

Kimi zaman sabahın ilk ışıklarıyla dükkâna giderken rastlardım ona. Elinde dolu pazar filesiyle yokuş aşağıya denize doğru yürürdü. Patlıcan, biber, üç beş domates, şişesine sabahın ilk ışıklarının vurduğu şarap şıngırtısıyla yanımdan geçerdi. Hafifçe başımı eğerdim. Gülümserdi kalın gözlük camlarının ardından. Sandaletlerinin ipleri dizine kadar inmiş kısa pantolonunun açıkta bıraktığı ayak bileklerine sarılı olurdu. Sert çuhadan sırt çantası ve ensesine ittiği siperli şapkasıyla kaybolana dek izlerdim onu. Uzun uzun adımlardı yolu.

“Arada kaybolur Tahir. Yıllardır yapar bunu. Motorun Selim’in sandalını kiralar. Kimse bilmez nereye gittiğini. Bir bakarsın sandal yerine bağlanmış, Tahir dönmüş.”

Aynen de öyleydi. Bir akşamüstü kaç günlük kaçağının ardından terasında görünürdü yine.

Aslında ısrar etmeyi sevmem ama illa konuşmak isterdim onunla. Az biraz uzaktan, terasın ucundan dinlerdi beni. Ardından aramızdaki duvarın yanı başına sandalyesini çekerdi.

“Siz anlatın kuzum. Ben dinlemeye bayılırım.”

Rakının açamayacağı kilit var mıdır ki. Hele meltemin getirdiği göğüs kafesimi tırmalayan yosun kokusu yükseldi mi durmadan konuşurdum.

Mahalledeki Demokrat-Halkçı kavgalarından, Vatan Cephesi’ne adını yazdıran Sarı İmam’ın nasıl akşam ajanslarını iple çektiğinden bahsederdim. Yeni gelen filmleri, sinemada elini tuttuğum mektepli kızın sıcaklığını, fotoğrafhanede açılan işleri, akasyaları kesip aşağıdaki yolu genişleten belediyeyi, daha ipe sapa gelmez çuvalla muhabbeti dökerdim ortaya.

Uzak gözlüğünün ardından gülümserdi bana. Onun birkaç kat bakışı vardı sanki. Dünyaya en yakın olanıyla beni dinlerdi. Kuşları izler, penceresindeki arapsaçını sular gibi yani. Daha gerilerde ise benim bilmediğim, açamadığım kapıları saklıydı. Kilitlerini çoktan kırıp atmıştı, bunu hissederdim ama o sırtı lacivert eskilerinin arkasına bakamazdım bir türlü.

İkinci cigaralığının sonuna doğru dalgalanmaya başlardı. Ben belki de Motorun Selim’in evine yeni taşınan Rus kadını anlatırken, yani lafımın en ballı ortasındayken kalkardı.

“Hadi Allah rahatlık versin size...”

Déjà Vu’yu görürdüm penceresinde ışığını kapatmadan hemen önce.

Arada kahveye de geldiği olurdu gündüz vakti. En uzak masaya oturur, sade kahvesini yudum yudum içerdi. Denize ya da denizdeki karşılara bakarken nerelere uçururdu acaba kelebeklerini?

Dayanamadım, bir gün Motorun Selim’i sıkıştırdım ocakta.

“Nuri Bey, vallahi bilmem nereye gider, ne eder denizin ortasında. Eskiden de kendi sandalıyla açılırmış. Siz en iyisi Hulusi Bey’e anlattırın onun hallerini.”

Emekli Zabıt Kâtibi Hulusi Bey yüz okkadan fazla çeken bir adamdı. Kahvede iki sandalyeyi birleştirir öyle otururdu. Sızlayan pide gibi şişmiş ayaklarını uzatırdı.

“Ah bu benim kaşık düşmanı yok mu, bilir benim işkembemin salon salomanje olduğunu, yine de künefeyi, kalburabastıyı eksik etmez evden.”

Bir eşref saatini kolladım Hulusi Bey’in. Fehim’i nihayet uzun aradan sonra mars ettiğinde yanaştım yamacına. Fehim öfkeden kudurmuş, koltuğunun altına verilmiş tavlayı söylene söylene masalara çarpıyordu. Hulusi Bey fötrünü çıkartıp terleyen keline mendilini yerleştirdi.

“Akranız galiba biz. Biz Çine’den göçüp geldiğimizde onlar mahallede oturuyorlardı. O zamanlarda da içine kapalı bir adamdı. Kemeraltı’nda Rum terzihanelerinde çalışırmış. Görmedim de, derlerdi işte. Bir eski ev, ihtiyar anacığı, üç kuruş babadan kalma şehit maaşı, ezcümle, kasnağı kırık felek ondan yana dönmezdi pek.”

Mendilini tersyüz etti Hulusi Bey.

“Bu deniz tutkusu nedir peki?”

“Vallahi buralarda denizi sevmeyen yoktur cancağızım. Onun gitmeleri değil de dönmemesi olay olmuştu mahallede.”

“Dönmemesi?”

“Evet. Sır oldu adam. Savaş yıllarıydı. Bir akşam kapı dan dan dövülüyor. Rahmetli babam açtı. Tahir’in annesi. Balığa diye çıkmış, iki gündür yokmuş ortalıkta. Tahir döndü ama tam bir yıl sonra. Anasının kırk bir duası okunuyordu onu yeniden gördüğümde.”

Hulusi Bey ağrıyan gutlarına döndü. Daha fazla üstelemedim ama içimdeki merak çoktan bacayı sarmıştı bile.

Titreyen Fehim’i örttüğüm o uğursuz gecede benim üşüyen içimi saracak kimse yoktu. Terası ve beni altına alan yıldızlı kuşak, damarlarımı zorlayan rakının harareti ve ebedi yalnızlığım eski tanışlar gibi omuz omuzaydık.

Ağlamak geliyordu ya içimden, yine de kendimle uğraşmayı bırakıp ince duvarı aşıverdim. Taş döşeli geniş düzlüğünden süzüldüm. Denize gittiği zamanlar teras kapısını açık bırakırdı Tahir Bey, kedisi için elbet. Karanlıkla dolu odasına girdim. Tavanda çakan loş ışık önümdeki boşluğu aydınlattı.

Mavi döşemesiyle tahta divan, üzerinde birkaç mecmua, yerde yarısı dolu camdan sürahi, ağzına toprak bardağı kondurulmuş, yoklukla varlık arasında salınan bir oda. Evin diğer kısmına açılan kapısı kilitliydi.

Beyaz badanalı duvardaki bir çerçeve dikkatimi çekti. Yerinden kavrayıp soluk ışığın altına yürüdüm.

Fotoğrafın köşesinde zeytin ağacının eski gövdesine dayanmış bir adam gülümseyerek duruyordu. Üzerinde koyu kalın kumaştan acemice dikilmiş üniformaya benzer elbisesi, gülerken kalkmış kaşına doğru yıkılmış kasketi, kasketine farklı renkten bir kumaştan iliştirilmiş yıldızıyla yere uzattığı tüfeğine dayanmıştı. Solundan sağına çaprazlama fişekliği fotoğrafın çekildiği ışığın altında parlıyordu. Hemen yanında çatılmış mavzerler, arkada kucağına aldığı metal kundağa eğilmiş saçları topuz bir kadın. Daha da arkalarda dalga dalga bir tepeye tırmanan zeytin ağaçları, zeytin ağaçları.

Fotoğrafın kenarına kıvrak el yazısıyla, “Kardeşim Tahir’e cansız bir hatıramdır...” düşülmüştü.

Geri döndüm çaresiz.

Fehim’i gömdükten iki gün sonra dükkânda oturmuş önümdeki fotoğraflara bakarken çıkageldi.

“Başımız sağ olsun Nuri Bey...”

Onu ilk kez böyle bir dirhem bir çekirdek giyinmiş görüyordum. Parlak alpagadan ince çizgili ceketi, sakız beyazı gömleği, yelek cebinden sarkan altın saatiyle dimdik önümde duruyordu.

Bakıştık bir süre.

“Bir fotoğrafımı çeker misiniz?”

İçeriye geçtik. Ben ışığı ve makineyi ayarlarken konuşmaya başladı.

“Aris benim tek dostumdu.”

“Aris?”

“Evimdeki fotoğrafta gördüğünüz adam... Yok, size kızmadım, merak etmeyin. Oynayan çerçevenin arkasından çıkan izden anladım bana uğradığınızı.”

“Tahir Bey, ben... inanın ki...”

Kaldırdığı eliyle lafımı kesti ve “işe devam edin” der gibi daireler çizerek salladı parmaklarını.

Konuşmak istiyordum ama yorgunluğum ısrarının üstesinden gelemedi.

Fotoğrafhaneden çıkarken arkasına döndü.

“Benimle denize çıkmak ister misiniz?”

“Elbette.”

“O zaman bir sabah erkenden sizi rahatsız ederim. Şu rüzgârlar geçsin de önce.”

Bozan hava haftasına düzeldi. Güneşin sakince doğduğu ilk sabah yola düştük. Ellerimizde sarılı paketlerin doldurduğu fileleri Motorun Selim’in sandalına bıraktık.

Açıldığımızda masmavi gökyüzüyle aramızda uçan martıların gölgeleri bizi geçip duruyordu. Pat patlarımızın yankılandığı eski yalıları, sabahın ilk vapurunu arkada bıraktık. Tüm dünya çarşaf gibiydi o gün. Ne tek bir çırpıntı ne kadife suları yaran kırlangıçlar. Bizi bırakan dünyayı tek bir çizgi gibi görene dek uzaklaştık. Körfez’ den çıkmadan önce mazotu tamamladı Tahir. Burnu açığa kırdı, tam gaz verdi.

Güneş tepeye yükseldiğinde arkada Ege dağlarının mor izleri, yakınımızda ise karşı tarafın büyük ada sıraları yükseliyordu.

Suyun üzerindeki küçük beyazlığa doğru döndük. Yaklaştıkça lekeler büyüdü, büyüdü. Kıyısına dalgaların çarptığı ak taşlarını çalıların örttüğü küçük bir adaydı bu.

Motoru ıslak kumsala çektik. Yükümüzle beraber tek tük günlük ağaçlarının büyüdüğü tepeye tırmandık.

Aşağıdaki denize çıkma yapmış kayalığa geldiğimizde durduk. Tahir oyuk kına kayalarının arasına daldı. Elinde orası burası parçalanmış büyükçe hasırla geri geldi. Yorgun uzandığımızda uzakta taşlara vuran dalgaların sesini dinlemek dünyanın en güzel teslim oluşuydu. Tahir, bir de ben denizin ortasındaki bu adada uyuduk uzun uzun.

Gözümü çıtırtılara açtım. Tahir taşlarla çevrelediği ateşi alevlendiriyordu. Kuru çalıların altındaki günlük kütükleri tutuşmak üzeriydi. Fileleri işaret etti. Usulca yanına yaklaştım.

“Bilir misiniz, balık tutmayı hiç beceremem. Ama mis gibi taze aldım bunları halden.”

Altı ıslanmış düğümlü bezleri açtım. Buzun üstüne yatırılmış sardalyelerin lacivert sırtları ateşin yanında parlıyordu.

Tahir balıkları tek tek tuza basılmış asma yaprağına sardı, ince telli ızgaraya yerleştirdi.

O gece yıldızlı atlas örtüsüyle koyu gecenin koynunda uzun uzun içtik. Tahir şişeleri kıçına vurup gevşeyen mantarıyla önüme koyuyor, cigaralık dolu tabakasını seyreltiyordu.

“İşte benim hikâyemin başladığı, düğümlendiği, bittiği yer burası Nuri Bey.”

“Kaçtığınız, kaybolduğunuz yer burası mıydı?”

“Evet. Hem de yıllardır.”

Kalktı. Uçurumun kıyısına kadar yürüyüp oturdu. Ortamızdaki ateş yüzünün benden yana olan yarısında dalgalanıp duruyordu.

“Aris’le ben aynı terzihanede çalışırdık. O kadın terzisiydi. Güzel, çirkin ama hepsi de zengin Rum kadınları giydirirdi. Biz beraber büyüdük sayılır. Bayram yerlerinde çalım sattığımız çocukluğumuz ve ilkgençliğimiz şarkılar gibi güzeldi. Ta ki savaş çıkana dek.”

“Savaş?”

“İkinci Cihan Harbi’nden bahsediyorum. Dünya yanıyordu ya, en çok karşısı, yani Yunanistan içini burkuyordu Aris’in. Bana akrabalarından gelen mektupları okuturdu. İşgal, Naziler, kurşuna dizilenler, açlıktan kırılanlar. Her gün daha da kaynayan içini fark ediyordum da elimden bir şey gelmiyordu. En sonunda kararını verdi. Önce adalara geçecekti, ardından Yunanistan dağlarına. ‘Kapetanios olmak lazım be Tahircim,’ dedi bir sabah.”

Tahir’in yanına yaklaştım. Ağlıyordu.

“Ben onsuz yaşayamazdım. Geride tek başına kalmak ölüm gibi geliyordu düşününce. Yalvar yakar razı ettim. Beraber gidecektik neresi olursa. Ölümse ölüm...İşte yıllar önce buraya, bu tepeye geldik. Sabah karşı adadan partizanlar alacaktı bizi.”

Parmaklarının arasında yarısı içilmiş tütünü uzattı.

“İlk kez o gece içmiştim. Aris sarıp burnuma burnuma dayıyordu. Sabah anladım ne bok olduğunu. Küp gibi sızıp kalmışım. Uyandığımda ada bomboştu... Beni bırakıp gitti işte...”

Tahir sarsıldı.

“Hiçbir şey yapmak istemedim. Orada burada sürttüm aylarca. Belki de dönmüştür umuduyla eve geri döndüğümde bana yollanmış mektubu buldum. İçinde gördüğün fotoğraf ve Yunanca yazılmış mektup vardı.”

İç cebine uzanıp kat yerleri yıpranmış kâğıdı uzattı bana. Başlığındaki yıldızı çerçeveye alınmış mektup Yunancaydı. En altta basılmış mavi mührün ilk harfleri okunuyordu: KKE.

“Kimseye göstermedim bunu. Belki kötü haberdir diye okutmadım kimseye.”

Gözlerini sildi. Ayağa kalkıp denize döndü.

“İşte ben yıllardır buraya geliyorum. Belki döner diye. Yaşlanmıştır, bir ayağı tutmuyordur belki... Beni götürmedi o zeytin ağaçlarının ardına...”

Sabah uyandığımda Terzi Tahir yanımda yoktu. Hasırın uzandığı yerinde şişe dibi gözlüğü duruyordu. Öğlene kadar gözlerim denizde adanın etrafında dört döndüm.

O akşam ellerim boş yanaştırdım sandalı kahvenin önüne. Tahir’i soran olmadı hiç.

Ben onun gözlerine konan kelebekleri görememiştim. O da zeytin ağaçlarının ardını...

Nerede? Nasıl?...

Galiba kendimden bahsetmem gerek. Buradaki genç çocuklar ısrar edip duruyor. Ama bunun pek mümkünü yok. Çünkü hafızamdaki ayrıntılar farelerin kemirdiği sandık kitapları gibi. Orası burası yenmiş, nemin ısırıcı gücüyle yazılar uçmaya başlamış.

Şimdi bana ait tek fotoğrafa bakıyorum da gençliğimin uçarı sevincini hatırlıyorum. Galiba atları çekmek için giderdim haraya sık sık. Islak çimenlere uzandığımda işlediğim ne kadar ayıp, boynuma asılı ne kadar günah varsa toprağa bırakırdım.

Toprak... Dünyayı doğuran bütün acıların ve sevinçlerin kaynağı değil midir zaten? Yaşarken kaç kez göz göze geliriz onunla ama yoksunluğu acıtır içimizi. Avludaki el kadar bahçenin karşısına geçip saatlerce izleyen adamlara bakıyorum da hayatta en kötü şey topraktan uzak yaşamak gibi geliyor bana. Birisini erken öldürmek istiyorsan betondan dört duvarın içine koy.

Yine de Meydancı Ahmedo imdadıma yetişti işte. Terzi Tahir’in gözlüğünü verdim ona.

“Dünyam açıldı beyim. Dile benden ne dilersen,” dedi şişe dibi camların ardından kırpıştırdığı gözleriyle.

Üç kova çam toprağı getirttim ona. Dış bahçedeki ağaçların altından kazdırmış onbaşının birine.

“Hemşehrimdir dedim, naz yapmaz dedim ama bir paket Birincimi aldı gavat yine de.”

Ah Ahmedo, nasıl kıvırdığını biliyorum, kırık dökük üç saksı için çarpacaksın benden sigarayı ama olsun.

Şimdi yan koğuştan iki üç kök sardunya, biraz arapsaçı, belki de boynu bükük bir aslanağzı almak mümkün olacak. Hiç olmazsa sabahları penceremden toprak kokusuyla uyanayım.

Aslında müdür iyi adamdır. Gelir gelmez cezaevinin fotoğrafhanesine koydu beni. Yeni gelenlerin fotoğraflarını çekiyorum, önden, iki yandan. Eh arada da boktan işler olmuyor değil. Geçen sene şişlenmiş iki adamın fotoğraflarını çekmemi istedi. Maltada vurmuşlar. Duvarlara kadar kan her yer. Boydan boya açmışlar içlerini.

“Müdür Bey, çekerim ama bir şartla. Hayatım boyunca çektiğim fotoğrafları sakladığım bir sandığım var dışarıda. İzin verin yollasınlar.”

Haftasına kapı altına çağırdılar. Motorun Selim ensesine kadar terlemiş sandığı getireceğim diye. Çay söyledim içeriden.

“Nuri Bey, bunu getirdiğim mahallede duyulmasın, malum...”

Malum herkes şaşkın, herkes öfkeli.

Savcı da pek sinirliydi zaten.

“Şu görmüş olduğunuz canavar, en yakın iki arkadaşını hunharca...”

Hâkim iki kere ayrı ayrı idam cezası verdi. Kalemini bir kere kırdı.

Hayat işte akıp gidiyor. Ama en azından nerede ve nasıl öleceğimi biliyorum. Avluda, nar ağacının yanına kuracaklar sehpayı. Üç uzun sağlam kalas, aralarından sarkan yağlı ip. Hepsi bu işte. Gerisi toprak ve huzur...

Yazarın ihmal edilebilir sonsözü...

Küçükken taş duvarın üzerine oturur, babamın benim için çizdiği sınır çizgisine kadar olan dünyamı izlerdim.

Pazar çantasını taşıyan kadınlar, camiden gelen ihtiyarlar, uçuşan serçeler, dallarını salmış iğde ağaçları ve hayatın benim için durdurduğu her şey. Suskun bir çocuk her şeyi merak eder. Ellerime düşen bu görüntülere bakardım uzun uzun.

Hikâye kurmak o zamanlar düştü içime işte. Neredeyse gördüğüm her nesneyi içime atıp kapalı gözkapaklarımın ardından hikâyesini yazardım. Bu huyum yüzünden yaşadığım bu sıkıcı dünyadan kopmam kolay oldu. Annemin bana bakıp bakıp ağlamalarına rağmen mutluydum.

Çöpe atılmış bulduğum bu üç fotoğrafa bakınca içimdeki o marangoz cücenin yeniden uyanacağını adım gibi biliyordum.

Kimdi bu adamlar, nerede, ne zaman yaşamışlardı? Hayatları boyunca kimleri sevmişlerdi, günahları, ayıp yanları nelerdi? Bu güzel fotoğrafları çöpe atan hoyratlık neydi?

Hiçbirini bilmiyorum. Ama hikâye için bunları bilmeme gerek de yok zaten.

Hayatın ağır geldiği ışıksız bir gecede otururken hepsi birer birer onları sakladığım kutudan çıktılar. Gerisi yazının koynunda duruyor.

Ama şunu anladım ki, niyetim sadece hikâye yazmak değil. Ona karışmak ve hikâye olmak da istiyormuşum meğer...

Ekim 2003

YÜZ ELLİ İKİLİKLER

Vicdan yine sabaha karşı geldi. Duvardan atlayıp kırık tahtalarıyla tam kapanmayan arka kapıdan süzüldü. Yatak odasının bildik kokusunu izledi, yumuşak hareketiyle şilteye çıktı. Her zamanki gibi adamın ağzına eğildi, kokladı, yorganın altına usulca sokuluverdi.

Az sonra ayva göbeğiyle Faruk Bey uyanacak, yarım dönmüş vücudundan uzanan sağ kolu ve kızarmış gözleriyle onu sevecekti.

Yatakta bir süre yan yana oturacaklar, adam kalın parmaklarını yumuşacık sırtında gezdirirken, “zoort” diye bırakıverecekti. “Affedersin cancağızım, akşamki rakıdan olsa gerek, pek bi gazım var. Yoksa piyaz mı yaptı ne?” diye hayıflanırken Vicdan onu ayakyoluna kadar izleyecekti.

İşin uzun süreceğini bilen Vicdan, beklemeden mutfağa geçecek ve sandalyesine kurularak kahvaltısına hazırlanacaktı. Faruk Bey her sabah süte yatırılmış beyaz ekmeğin üzerine birkaç damla pekmez düşürür, kaşık kaşık yerdi. Vicdan’a da pekmezsiz süt hazırlardı.

Birlikte sokağı izleyerek günün ilk yemeklerini yiyeceklerdi. Huzur dolu bu ayinden sonra belki de ikisinin en mesut anları gelecek, arka bahçedeki tahta kerevetin üzerine yan yana kurulup yeniden uyuyacaklardı.

Nar ağacının kokusu, duvarın dibindeki aslanağzı kümesine karışacak, duvarın üstünden aşan servi rüzgârıyla koyunlarına dolacaktı.

Sokağı sıcak bir dalga kaplayacak, birilerinin tıpırtısı merdivenleri seslendirecek, derinden gelen başka sesler duyum sınırının bir altında bir üstünde oynayıp duracaktı.

Onlar uyku denizinin yeniden yolcuları gibi, ayrı rüyalara asılı olsalar da, bu dünyadan kısa süreliğine yine vazgeçeceklerdi. Ne güzel bir vazgeçmeydi bu. İnsan elinde olsa bir daha dönmeyebilirdi. Yok, kesinlikle dönmezdi geriye.

Namı diğer Manifaturacı Faruk o sabah uyanmadı. Vicdan’ın o kadar mızıldanmasına, üstüne çıkıp göbeğini yoğurmasına rağmen gözlerini açmadı. Vicdan sıkıldı. Açık pencereden avluya çıkıp yalanmaya başladı.

Gün doğdu ardından.

Mahallenin merdiveninden inenler oldu.

Sokağın başını dik kesen yoldan kırmızı kasalı bir araba geçti. Sıcak, çıtır bir dalga kapladı evlerin kapılarını. Geldiği gibi aniden kayboldu ekmek kokusu.

Birisi derin derin öksürdü.

On numara, elinde maşrapayla duvara sarmış hanımelinin dökülen yapraklarını yıkadı. Esen rüzgâr yeni yapraklarla birlikte üç beş çiçek düşürdü betona. Kadın içeri gidip yeniden doldurduğu tasla döndü. Son dökülenleri yıkadı. Bir yanı aşınmış sarı süpürgeyle ovdu yerleri.

Az sonra Faruk Bey’in ikinci katına güneş vurdu. Camdan yansıyan ışık, on numaranın yıkanmış betonuna el kadar düştü. Kadın boş maşrapasını bırakıp ağrıyan beliyle “el kadar” yere baktı. “Boş her şey boş,” diye düşündü. “Her şey aynı, dün de düştü güneş buraya. Bitirdi beni bu merdivenlik...”

On numaradaki kadın kapıdan içeriye doğru kaybolduğunda sabahın uzayan dakikaları yavaşça merdivenlerden düzlüğe doğru kaydı. İki çocuk siyah önlükleriyle çıktı yukarıya. Her şey, yani hemen her şey dünün tekrarıydı neredeyse.

Aslına bakarsanız bu sıkıntılı ruh hali Baba Beğenmez Sokağı’nda genelde yaşanırdı. Atlas Camii’nin sağından başlayan, sağlı sollu beş evlik düzayak yoldan sonra tam yüz elli iki basamaklık merdivenle devam eden sokağın sıfatı, neredeyse yüz yıldır bırakıldığı gibi duruyordu. Zamanında Atlas Camii’nde post atıp el öptüren Rufai Dedesi bile bu yokuşluğu beğenmemişti de ismi böyle çopur çocuklar gibi kalmıştı boynunda. Zamanla sakinleri yavaş yavaş nüfus kayıtlarından düşmüş; bakımsızlıktan bel veren ahşap evleri fason ayakkabı ve tişört tezgâhlarının boya ve zamk kokuları almıştı. Merdivenden hemen önceki son evler, yani Manifaturacı Faruk’un hanesiyle yirmi numara, iki mezar taşı gibi duruyordu şimdi. Bu iki evden sonra başlayan merdivenin sağlı sollu evlerini ise yangın yerinden kaçar gibi gelmiş Urfalı, Mardinli aileler doldurmuştu. Arnavutkaldırımlı kısa yolu ve çıktıkça dikelen geniş taşlı basamaklarıyla sokak, bu sıcak şehirde adamı tere batırıp çıkarırdı.

Baba Beğenmez Sokağı, zamana göre seyyar satıcı ve gezgin esnafın şikâyet edip sövdüğü yerlerin de başında gelirdi. Bir kere, ramazan davulcuları asla ve kata merdivenleri çıkmazlar, yokuşun başında var güçleriyle tokmağa asılırlardı. Her gece tekrar eden bu hadise mübarek ayın yarısına gelmeden düzdeki evlerin isyan etmesine neden olurdu. Davulcu esnafıyla pencereden girişilen ağız dalaşı, yakası açılmadık küfürlere ve hatta hırlaşmaya kadar varsa da, bu durum orucun mundar olmasından başka işe yaramazdı. Çünkü ertesi gece yine aynı sahneler yaşanırdı.

Arife günü her şey değişirdi tabii. Arife demek davulcu bahşişi demektir buralarda. Ay boyunca işi kestirmeden çözen davulcular bu kez merdiveni şikâyet etmeden tırmanırlar, bir yandan da maniler gırla giderdi. Eh, bu kez de siktir çekme sırası sokağın merdivenli kısmına gelirdi haliyle.

Zamanla gelmez olan davulculardan başka, bugün bile haftada bir eşeğiyle uğrayan bahçıvanın da menzili yokuşun başına kadardır. Yukarılardan çığrılan “İki kilo domat, iki bağ maydanoz,” siparişlerine “Hanıııım, çocuğu yollaver, ben nasıl çıkam orlara be!” diye yanıt verir, içinden de “Eşek osurtan yokuşu burası, iniver de semer götün erisin biraz,” diye geçirir.

Baba Beğenmez Sokağı’nın bahtsızlığına dair başka hikâyeler de var aslında.

Ellili yıllarda ortalık Demokrat Parti ve Halk Partisi’nin öfkeli vuruşmalarıyla yıkılırken, yokuş eşrafının genellikle Halkçı olması başka sıkıntılara yol açtı. Baba Beğenmez Sokağı’nın dahil olduğu Nazımeli Mahallesi’ nin Muhtarı Demokrat Tayyar’ın ne zamandır beklediği fırsat o gün doğdu işte. Merdivenin en hızlı Halkçısı Mustantik Kâzım’ın bunak babası İsmail Efendi, bir yaz sıcağında iyice sıyırıp evin çatısında, elinde altı oklu parti bayrağı olduğu halde marşa başlayınca kızılca kıyamet kopar.

“Al bayraklar bulutları sarıyor Şenliğimiz asumana varıyor Mazlumlara zalimler yalvarıyor Hey Allahım bu nasıl ruz-i mahşer

Uyan Midhat uyan geldi zamanın Tutsun dünyaları şöhret ve şanın Sen bulun önünde şu mebusanın Artık yaşa evladınla beraber.”

Daha saati bulmadan, önde muhtar, arkada bir manga polis kapıya dayanır. Kâzım, babasının bunadığını ve söylediği marşın eski zamanlara ait olduğunu anlatmaya çalışsa da, kimse aldırmaz. Yaşlı adam derdest edilip savcılığa kadar süründürülür. Allah’ın işi ki, mürekkep yalamış bir zat olan savcı, İsmail Efendi’nin okuduğu dörtlüklerin aslında zamanın Meclis-i Mebusan marşına ait olduğunu anlayıp işi fazla uzatmaz.

Aslında İsmail Efendi’nin dama çıkma hadisesi sadece ihtiyarlıkla ilgili değildir. Sokağın eskileri, İsmail Efendi’nin henüz yirmili yaşlara varmış genç bir delikanlıyken, Pierre Loti vapuruyla İzmir’e gelen Darülbedayi sanatçılarından Şehber Hanım’a vurulduktan sonra bir daha düzen tutmadığını söylerler. Sinema Palas’ta ışıkçılık, teşrifatçılık gibi ufak tefek işleri yapan adamcağız, Şehber Hanım’ı görür görmez sarsılmış. Tam bu mümkünsüz sevdayı içine gömmeye hazırlanırken, Muvahhid Bey bizimkine “Ceza Kanunu” isimli oyunda ufak bir rol vermez mi?

Sahnede ve sahne arkasında Şehber Hanım’la yan yana olan, onun gözlerinin içinde kaybolmak isteyen İsmail Efendi’nin yaşadığı fırtına, Pierre Loti vapurunun İstanbul’a doğru halat çözmesinden yıllar sonra bile zaman zaman durulup tekrar esmiştir.

Neyse, tekrar altmışlı yıllara dönersek, iyice mimlenen sokağa, akabinde bir darbe de belediyeden gelir. Özellikle yokuşluk yerlerde işleyen biçare çöp eşekleri uzun süre bu zavallı yokuşa sokulmaz.

Zamanın siyasi öfkesi ve çürüyen çöplerin merdivenden akıntıya dönmesi 27 Mayıs ile sona erer. Denilene göre Mustantik Kâzım, sabaha kadar muhtarın kapısının önünde davul çaldırmış. Vebali anlatanların boynuna.

Bütün bunlar aslında eskilerin dediği gibi lâf-ı güzaf, yani beyhude lakırdılar artık. Çünkü biricik “ev sahibim”, yol arkadaşım, zaman sırdaşım, sokağın son eskisi Manifaturacı Faruk bu sabah uyanamadı.

Henüz kimse bilmiyor dönmeyişini.

Biraz önce boynuna tütün sarısı mendilini bağladım. Her zaman duran yerinden, yastığının altından çekip doladım boynuna. Yastığımızın altında her daim tütün sarısı bir mendil bulunur bizim. Şimdi geriye bir ben kaldım. Son tütün sarısı mendilli adamım artık...

Yirmi beş yılı geçti galiba bu iki katlı eve gelişim. İstanbul’da Edebiyat Fakültesi’ni bitirmiş, öğrencilik yıllarında atlattığım nice badirelerden sonra nihayet başarmış ve “Hareket”e kabul edilmiştim. Tayinim İzmir’e çıkınca yeni çalışma mekânım da belli olmuştu. Vişnezade Sokağı’ndaki son gecemde, eve gelen arkadaşımın ezberlememi istediği “Baba Beğenmez Sokak, Numara 9” adresini içimden tekrar ederken ömrümün kalanını burada geçireceğimi nereden bilebilirdim. Ne kadar heyecanlıymışım ki, adresin komikliği hiç aklıma düşmemiş. Halbuki o yıllarda, onca acıya ve sıkıntıya rağmen gülmek en olağan halimizdi. En ciddi kitapları okurken, en hararetli bildirileri yazarken, bizce en şaşmaz tarihsel devinimleri bir bir masaya çakarken bile kahkahalarımız yuvarlak omuzlu yosmalar gibi koynumuzdan yuvarlanıverirdi. Galiba savaşın her şeyi, neredeyse nefes almayı bile karneye bağladığı o yıllarda, en bolluk yanımız “son tahlildeki” sevimli iyimserliğimizdi. Hatta, “O büyük günü görmeden ölürsem, yine de uzun gölgeli bir mezarlığına uzanmak isterim,” diye düşündüğüm şehri arkamda bırakırken bile gülümsediğimi hatırlıyorum.

Bu gülümseme halini uzun zaman yüzüme konmuş bir kelebek misali taşıdım. Nedenini şimdi, sona yaklaşırken anlıyorum. Hepimiz şefkate ihtiyaç duyarız. Sıcak bakışlara, teni okşayan koyu mırıltılara, vücudun son kıvrımlarına kadar işleyen dokunuşlara, kim hayır diyebilir ki? Tepeden denize bakan bir evin, en güzel yastıklarının üzerinde, uykunun o en güzel elbiselerine teslim olur gibi bırakmak isteriz kendimizi sevgiliye. İşte dünya ile inatlaşmaya, zamanın tekerleğini başka yöne çevirmeye niyetlenmiş birinin yapabileceği en iyi şey kafasını göğsüne indirip kendisini sevmesidir. Yaşamın şakaya gelmez yanlarını gördükçe, omzunuza dokunan bir dost eli gibi gülümsemeniz gerekir. Başka türlü dizlerim kabuk bağlayamazdı. Başka türlü İstanbul’u unutamazdım, parmaklarının ucu derin çam denizlerini gösteren o esmerlikten geçemezdim.

Kemiklerimi ağrıtan tren yolculuğundan sonra, sora sora bulduğum sokağa adımımı atar atmaz merdivenleri gördüm. Plana göre gideceğim evde kalmam için bir oda ayarlanacak, daha sonra temas kuracak arkadaş önceden belirlediğimiz şifreyle beni orada bulacaktı. Çift numaraların soldan başladığını anlayınca karşı gölgeliğe geçip yürüyerek saymaya başladım. Dokuz numara tam da yokuşun başındaydı. Sevindim. Yoksa merdiven pek de çekilir gibi değildi. Kıvrılan ucunun bittiği yer görünmüyordu bile. Kapıyı çaldım. Açan olmayınca, ucu düğümlü ipi çektim. Geriye doğru gıcırdayan kanatlar serinlik getirdi alnıma. Üç adımlık giriş, beyaz badanalı duvarlarıyla küçük bir iç bahçeye açılıyor, sağda henüz fidanken çiçeğe durmuş nar ağacının hemen yanında ise eve esas giriş kapısı görülüyordu. İlerleyince, tahta kereveti ve üzerinde kıvrılmış, elinin içini ezan okurcasına kulağına koyarak huzurlu bir uykuya düşmüş adamı gördüm. Yaklaştım. Galiba mırıldanıyordu. Tahta valizimin üzerine çöküp beklemeye karar verdim. Omuz değiştirmek için dönerken uyandı. Hızla doğruldu, uyurken kulağının altında duran elinin çabucak yastığının altına uzandığını gördüm.

“Affedersiniz, rahatsız ettim galiba... Ben Ertuğrul Kemal... Oda için gelmiştim.”

Birkaç saniye büyümüş gözbebekleriyle baktı bana. Alabros kesilmiş saçları, badem bıyığına doğru sertçe inen sağlam burnu, hafif yelken kulakları ve tabii yüzündeki o ifadesiyle uyku mahmurluğunu birkaç saniye sonunda atamayacak gibi görünüyordu. Nitekim birkaç saniye daha geçti.

“Ah evet... Mevzuyu biliyorum. İkinci kata çıkın. Kapısı açık olan oda sizin. Koridorun sonundaki banyo ve tuvaleti kullanabilirsiniz.”

Odaya doğru yollanırken saçları sıfıra vurulmuş bir oğlan çocuğu koşarak avluya girdi.

“Faruk Usta, hayırlı sabahlar. Anahtarları alacaktım.”

Havada uçan anahtar dizisi çocuğun ellerine gürültüyle düştü.

Neredeyse on gün boyunca hiç konuşmadık. Her sabah evden çıkarken, onu tahta kerevetin üzerinde uzanmış buluyordum. Sessizce selamlaşıyorduk. Sokağı bitirip sola Kemeraltı’na doğru kıvrılırken eve doğru koşan keltoş oğlancağızla karşılaşıyordum. Çocuk beni görünce zınk diye duruyor, hazır ola geçip, “Hayırlı sabahlar efendim,” diye yarı beline kadar eğiliyor ve ağzımı açmaya kalmadan sanki benimle hiç karşılaşmamış, bu komik hareketleri hiç yapmamış gibi koşturmasına devam ediyordu.

Günler geçiyor, kapımı kimse çalmıyordu. İçimdeki sıkıntı yerini kaygıya bırakmaya başlamıştı. Hayatımda ilk kez geldiğim ve kimseyi tanımadığım bu şehirde tek şansım, denildiği gibi bana ulaşılmasıydı. Belki de beni bulması gerekenler yakalanmıştı, belki de tehlikedeydim. Şu Faruk denilen adam ne için geldiğimi biliyor muydu? Yoksa sadece fazla soru sormaması tembihlenmiş birisi miydi? Ya da tam buluşmanın olduğu anda tepemize çullanmaları için karşı evdeki karakola işaret çakacak bir muhbir miydi?

Bir an geldiğim gibi geri dönmeyi düşündüm. Endişe aslında faydalıdır. Kendinizi tehlikede hissettiğinizde hızlı düşünmenizi, onlarca olasılığı bir çırpıda beyninizde tartmanızı ve karar alma sürecinizi hızlandırmanızı sağlar. Ama ipin ucu kaçmaya başladı mı, bir çuval inciri de berbat edebilirsiniz. Tedbirsizlikle paranoyaklaşmanın sonuçları kimi zaman aynı kapıya çıkmaya başlar. Sonuçta geri dönme kararımı birkaç gün ertelemeye karar verdim.

Ertesi akşam kapım çalındı. Yutkunarak açtım. Faruk karşımdaydı.

“Merhaba. Biraz geç oldu ama yeni geldim... Az laflayalım mı?”

O an daha önce fark etmediğim ona ait ayrıntıları görüyorum. El ense çekmeye müsait kalın ve sert görünümlü boynu ve üst kısımları hafif kırık kulakları dikkatimi çekiyor. İçimden “Delikanlılığında kesin güreşmiştir bu adam,” diye geçirdiğimi hatırlıyorum. Nitekim az önce girer girmez sıktığı sağ elimin sızısı da bunu kanıtlıyor.

Şilteye geçtim. O masanın yanındaki sandalyeye çöktü. Masa ders notları, üç beş şiir kitabı ve geçen haftanın gazeteleriyle karmakarışıktı.