© 2005, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Simavi Yayınları, 1992 Can Yayınları'nda 1. basım: 2005 6. basım: Mayıs 2014, İstanbul E-kitap 1. sürüm Eylül 2014, İstanbul Mayıs 2014 tarihli 6. Basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Kapak tasarımı: Utku Lomlu / Lom Tasarım(www.lom.com.tr) Kapak resmi: © iStockphoto.com / Bob Thomas

ISBN 978-975-07-2293-6

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

AYFER TUNÇ

KAPAK
KIZI

ROMAN

Ayfer Tunç'un Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Bir Mâniniz Yoksa Annemler Size Gelecek, 2005

Evvelotel-Saklı, 2006

Mağara Arkadaşları, 2006

“Ömür Diyorlar Buna”, 2007

Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Anlatılan Kısa Tarihi, 2009

Yeşil Peri Gecesi, 2010

Suzan Defter, 2011

Dünya Ağrısı, 2014

Kırmızı Azap, 2014

AYFER TUNÇ 1964’te Adapazarı’nda doğdu. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni bitirdi. İlk öykü kitabı 1989’da yayımlanan Saklı’dır. Yazar bu kitabını daha sonra Evvelotel adlı öykü kitabıyla birleştirerek Evvelotel-Saklı adıyla yayımladı. Diğer öykü kitapları Mağara Arkadaşları, Aziz Bey Hadisesi ve Taş-Kâğıt-Makas’tır. Taş-Kâğıt-Makas’ın içinde yer alan kısa romanı Suzan Defter’i 2013’te; Aziz Bey Hadisesi’ndeki kitaba adını veren eseri 2014’te bağımsız olarak yayımladı. Bu iki kitapta yer alan diğer kısa öyküleri Kırmızı Azap ismiyle kitaplaştırdı. Sait Faik’in öykülerinden hareketle TRT için yazdığı Havada Bulut adlı senaryosu 2002’de, Orhan Kemal’in aynı adlı romanından uyarladığı 72. Koğuş adlı senaryosu 2010’da çekildi. Yazarın Kapak Kızı (1992), Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Anlatılan Kısa Tarihi (2009), Yeşil Peri Gecesi (2010) ve Dünya Ağrısı (2014) adlı romanlarının yanı sıra, Memleket Hikâyeleri (İletişim Yayınları, 2012) adlı anı-öykü kitabı, Bir Mâniniz Yoksa Annemler Size Gelecek (2001), “Ömür Diyorlar Buna” (2007) adlı yaşantı kitapları, Oya Ayman’la birlikte yazdığı İkiyüzlü Cinsellik (1994) adlı bir inceleme kitabı ve Harflere Bölünmüş Zaman adlı bir e-kitabı vardır.

www.ayfertunc.com

I

Tren çelik raylar üzerinde giderken hızlanıp sağa sola yatsa da, masalardaki bardaklar, şişeler devrilse de, koridor tarafında oturanlar cama yapışan yolcuların üstüne yıkılsa, hatta çaylar, kahveler bembeyaz örtülere dökülse de; Bünyamin kulplu kâselerdeki hazır çorbaları yolcuların masalarına dökmeden taşır, ayağının altındaki zemin hareket etmiyormuş, sanki dünyanın en sabit noktasına sıkı sıkı basıyormuş gibi, köpüklü biraları bardaklara taşırmadan doldururdu.

Tren göz alabildiğine uzanan bir bozkırı düzenli tıkırtılarla geçerken, birkaç yolcu tabakları sol koluna dizmiş bu garsona hayretle bakar, diğerleri bu marifetin farkında bile olmazdı. Ama Bünyamin bütün vagon kendisini izliyormuş gibi ciddiyetle sürdürürdü işini. Bazı huysuz, asık suratlı yolcuların çorbayı döktüklerini, bifteği keseyim derken düşürdüklerini çok görmüştü. Vagonda böyle kibirli yolcular varsa gösteri yapmaktan daha bir zevk alıyordu. Beş yıl önce, işe yeni başladığında, bir defasında iki elinde birer tabağı ancak taşırken işi iyice ilerletmiş, kendi kendine kazandığı tuhaf bir denge duygusuyla beş tabağa kadar çıkmıştı. Gerçi bundan sıkılmıştı artık. Ancak keyfi yerinde olur da, birkaç yolcunun bu akrobasiyi ilgiyle izleyeceğini hissederse tabakları koluna diziyor, trenin süratinden kimse ayakta durmayı bile beceremezken, o, tembel iş arkadaşlarına ders verir gibi servisini tıkır tıkır yapıyordu.

Turuncu saçlı İzzet’in masalara örtüleri sermesine nezaret etti, çocuğa her vazoya iki karanfil koymasını söyledi. İzzet karanfillerin yığılı olduğu masaya isteksizce yanaştı, solgun çiçeklere ne yapacağını bilemezmiş gibi baktı, saplarını boğum yerlerinden kırmaya başladı.

Bünyamin “Şunları dağıt masalara,” dedi Abdülkadir’e, mönü kartlarını, TCDD’nin bastırdığı “Türk Şiirinde Trenler” başlıklı broşürleri, küllükleri, tuzlukları, peçeteleri işaret ederek. Abdülkadir ters ters baktı, Bünyamin aldırış etmedi, daha yolculuğun başıydı, şimdiden kapışırlarsa bitmezdi yol.

İzzet turuncu tüylerle kaplı iri parmaklarının arasında çıt çıt kırıyordu karanfil saplarını, hoşlanmıştı bundan. Bünyamin, İzzet’e baktı, içi acıdı. İki buçuk aydır yanında çalışan bu çocuk yüzlü genç adamın beceriksizliğiyle eğleniyorsa da, bazen haline üzülüyordu. İzzet işe başladığından beri döküp saçmadan servis yapmayı becerememişti, tren hızla giderken dengesini bulamıyordu. Birkaç defa yolcuların üstüne çay döküp ortalığı toplayayım derken her şeyi berbat edince, tren hareket halindeyken çay, kahve, çorba gibi siparişlerin servisini yapmasını yasaklamıştı. Ama çocuk bir şişe su götürmesi gerektiğinde bile “Ben dökerim abi, istersen sen götür...” demeye başlayınca Bünyamin’in tepesi attı. Bir hafta boyunca çocuğu bir saniye bile oturtmadı, lüzumlu lüzumsuz yığınla iş yaptırdı, İzzet de tren hareket halindeyken hiç değilse ayakta durmayı öğrendi.

Hesap almayı başkalarına bırakmayan Bünyamin’e göre İzzet beceriksiz, Abdülkadir tembeldi, ikisi de bahşişi hak etmiyordu. Hele Abdülkadir’e maaşı bile verilmese yeriydi. Yolculara garson gibi değil, geçerken restorana uğramış sinirli bir devlet memuru gibi davranır, herkesle kavga eder, fırsat buldukça personele ayrılmış masaya oturup sigara içer, yolcuların işaretlerini görmezden gelirdi. Her şeye itiraz etmeye hazır, öfkesi burnunda bir hali vardı.

Bünyamin üç kuruş bahşişin diğerlerinin gözüne batacağını bildiği için, tatsızlık çıkmasın diye yolculuğun sonunda herkese bir şeyler dağıtır, durumu iyi kötü idare ederdi. Zordu insan idare etmek, çok yorucuydu. Yolcular da başka bir âlemdi, hele onları idare etmek, en zoru.

Trenin kalkmasına on dakika vardı. Bünyamin pencereden gara baktı. Bir sürü insan başlarında kasketler, bereler, boyunlarında atkılar, ellerinde çanta bavul, gar binasına girip çıkıyor; peron boyunca bir aşağı bir yukarı gidip geliyordu. Kar altında, telaşlı bir koşuşturma yaşanıyordu garda. Saatine baktı. Yolcular için acelenin, telaşın, koşuşturmanın tam vaktiydi.

İzzet karanfilleri vazolara koymayı bitirmiş, servise ilişkin en ufak bir yardımda bulunmayı düşünmeyen ve yolculuk boyunca yazarkasasının başında oturup bulmaca çözecek olan Erol’un başına dikilmişti. Erol kravatını gevşetmiş, sigarasını küçük parmağında yalancı taşlı bir yüzük parlayan sol eline almış, arada bir bıyıklarıyla oynayarak bulmaca çözüyordu.

“Soldan sağa üç...” dedi, “Arap atlıların bayramlarda yaptığı gösteri.”

İzzet’ten cevap beklemediği belliydi, ama, yine de olur da bir şey söyler diye duraksamıştı. Çocuktan ses çıkmayınca kaleminin tepesini kemirip o soruyu geçti. Bir iki kare doldurduktan sonra tekrar mırıldandı:

“Tanyerinde gün doğmadan beliren geçici aydınlık. Yalancı tan...”

İzzet saçlarının arasında parmaklarını gezdirdi. “Zormuş be,” dedi.

“Herhalde,” dedi Erol, külünü TCDD markalı kül tablasına silkelerken. Bünyamin elinde bir sürü çatal bıçakla gelip İzzet’e bir omuz attı.

“Dikilme öyle, dağıt şunları...”

Bünyamin’e bakmadan çatal bıçakları alan İzzet, boşta kalan eliyle bulmacada bir yer gösterdi Erol’a.

“Ece,” dedi, “üç harfli, kraliçe.”

Tam da ece yazmaya hazırlanan Erol kafasını kaldırıp dik dik baktı İzzet’e.

Mutfak kısmını restorandan ayıran tezgâhta dizili pırasa tabaklarını görünce yüzünü buruşturdu Bünyamin. Hiç sevmezdi pırasayı. Ona duvarları ıslak ve kömür kokan bir kapıcı dairesinde geçen ilkgençlik yıllarını hatırlatıyordu. Rahmetli annesiyle Çemberlitaş’ta bir apartmanın kapıcı dairesinde oturdukları sırada, sık sık pırasa pişerdi evde. Döküntü sebzelerden başka ne pişerdi ki zaten? Annesi öldükten sonra kardeşi Metin’le Samatya’da bir eve taşındıklarında “Bu eve pırasa girmesin,” demişti Bünyamin. Sırtını devlete dayamasını sağlayacak adamları olduğunu iddia eden amcasını, vaktiyle “Boşversene amca ya, bu devlete sırt dayanır mı?” diye tersleyen Metin, “Biz sanki bayılıyoruz pırasaya,” demişti. Her tarakta bezi vardı, bin türlü iş yapardı. Samatya’da oturdukları sırada Bünyamin TCDD’de çalışmaya yeni başlamıştı, aldığı para ahım şahım değildi, ama Metin’in yaptığı ne idüğü belirsiz işler sayesinde ne pırasa ne lahana pişmişti evde. Cennet ise bu acayip, kaygan sebzeyi Bünyamin’in sevmediğini bile bile pişirir, televizyonun karşısına geçer, üstüne limonu sıkıp yerdi. Sanki nadir bir meyve yiyordu, öyle bir zevk yüzünde. Bünyamin Cennet’in bacaklarını altına almış, çekyata kurulmuş, televizyon seyrederkenki halini hatırladı. Karısını hatırlamak hoşuna gitmedi. İncecik limon dilimleriyle süslenmiş pırasalardan uzaklaşıp Abdülkadir’e baktı. Elinde sigarayla Erol’un karşısına oturmaya hazırlandığını görünce pırasa tabaklarını gösterip “Şunları servis masasına taşı,” dedi sertçe, olabildiğince.

Vagon restoranın ilk müşterisi trenin kalkmasına beş dakika kala içeri girdi. Orta yaşlı, tıknaz, rakıcı olduğu sabırsızlığından ve girer girmez tezgâhın üstündekilere bir göz atmasından belli olan, pardösülü, bakalit bond çantalı bir adamdı.

Bünyamin “Daha açılmadık,” diye seslendi. Adam anlamamış gözlerle baktı. “Tren kalktıktan beş dakika sonra gelin, şimdi kapalıyız.”

Adam sinirlenir gibi oldu, Bünyamin’in istifini bozmadığını görünce çantasını alıp söylenerek çıktı.

Şöyle bir masalara baktı Bünyamin, bir eksik bulamayınca Erol’un karşısına oturdu.

“Sarı renkte ve cam parlaklığında, doğal demir ve...” dedi Erol, gerisi heceledi. “Mag-nez-yum sül-fat... Kri-zalit.”

Bünyamin’e baktı. Arkadaşının yüzünde cevap vereceğine dair bir işaret göremeyince, başka karelere geçti. Bünyamin insanların gürültülerini, uğultularını duymak ister gibi dışarıya kulak kabarttı. Sonra trenin düdüğü öttü.

Bu düdük sesi birçok düdük sesine karıştı; soğuk, gürültülü bir cumartesi gününde, kar altındaki başkentin öğle saatleri telaşında dağıldı. Sanki başkentte saatler vurdu, gri apartmanlarda oturanlar, bu düdük sesini işaret kabul ettiler, giyinip kendilerini şehrin caddelerine, pastanelerine, sinemalarına, tiyatrolarına, alışveriş merkezlerine atmaya hazırlandılar.

Bünyamin, her zamankinden farklı bir havanın ağırlığını hissetti üzerinde. Gardaki insanlar, her gün gördüğü kalabalık, başka bir dünyanın insanlarıymış gibi yabancı geldi. Kafasında dolaşan düşüncelerden sıyrılıp dışarı bakarken bir an kendini unuttu. Ne yapıyordu bu insanlar? Bu düdük sesi Ankaralıların bir kısmına, İstanbul’daki vapurların treninkine hiç benzemeyen kalın ve uzun düdük seslerini hatırlattı. Bünyamin İstanbul’da evlerinin biraz ilerisindeki demiryolundan geçen trenleri, birkaç sokak sonra birdenbire karşısına çıkan denizi düşündü. Yazın Cennet’le deniz kenarındaki çay bahçelerinde oturmalarını hatırladı, ardından yine bir yorgunluk geldi üstüne.

Kendini bir süredir çok yorgun hissediyordu. Uyumakla, dinlenmekle geçmeyen bir yorgunluk. Bu soğuk ve karlı günü de yolda geçirecekti. Oysa sobanın başında ayaklarını uzatıp oturmak, biraz televizyon seyretmek, sonra uyumak istiyordu. Bütün bu basit istekler, ona yıllar öncesinden kalmış gibi göründü. Kafası çok yorgundu. Bir karar vermesi gerekiyordu artık. Oysa bugüne kadar Bünyamin’in hayatında karar vermesini gerektirecek kadar önemli bir şey olmamıştı. O karar vermezdi, olacak olan olurdu.

Kaloriferler az önce yanmaya başladığı için tren henüz ısınmamıştı. Ankara’nın soğuk havası kompartımanlarda hâlâ hüküm sürüyordu. Oysa yarım saat içinde o sert, iddialı soğuktan eser kalmayacak, yolcular ceketlerini, kazaklarını bir bir çıkaracaklardı. Mustafa sıcağa hiç dayanamıyordu. Daha şimdiden mutfağın penceresini açmış, ocak sonu havasını derin derin içine çekiyor, bir yandan da salataları kayık tabaklara koyuyordu. Şükrü içinde havuç rendelediği kabı çalkalayıp kaldırdı.

Bünyamin İzzet’e baktı, yine tedirgindi çocuk. Zengininden fakirine, görgülüsünden şımarığına herkesin hizmet beklediği bu restoranda çalışmaya başladığı o ilk gün nasıl da neşeliydi. Ama yığınla bardak kırdıktan, müşterileri sıcak çayla haşladıktan, dünyanın azarını işittikten ve yolculuğa doyduktan sonra işin hiç de kolay olmadığını görmüştü. Bünyamin, bir sakarlık yaptığı zaman bir vagon dolusu insanın haline gülmesinin çocuğun ağırına gittiğini biliyor, elinden geldiğince kollamaya çalışıyordu. Ama olmuyordu, üstü kızıl tüylerle kaplı o kalın, küt parmaklar iyi işlemiyordu.

Kalın paltolu, kasketli, iriyarı, orta yaşlı iki adam soğuktan morarmış ellerini hohlayarak içeri girdiler. En iyi masayı seçerek oturdular. Bünyamin tren kalkmadan önce vagonun penceresinden adamları görmüş, doğru restorana geleceklerini tahmin etmişti. Rakı içecek, ama kılık kıyafetlerine bakılırsa pek az mezeyle idare edip, ancak para üstü denk gelirse bahşiş bırakacak tipten olduklarını anladı. Mutfağın sıcağında biraz sonra pişmeye başlayacak ve bu daracık yerde sigara içtiği için Şükrü’yle kavga edecek olan Mustafa’ya yaklaşarak adamları işaret etti.

“Rakıları hazırla,” dedi, “bak, iki ayı teşrif etti.”

Adamlar girer girmez paltolarını çıkarmışlardı, uzun sürecek bir rakı masasının tadını çıkarmaya hazırlanıyorlardı. Bünyamin birinin mönü kartını incelediğini görünce, gelecek hesabı şimdiden tahmin etmeye çalıştığını düşündü. Bunlara hem kasa fişi, hem adisyon mutlaka götürülmeli, adisyon açık seçik yazılmalıydı. Ne istediklerini sorarken, içi kürklü deri mont giymiş, gençten bir adam içeri girdi ve henüz boş olan cam kenarı yerlerden birini kapıp oturdu. Rakıcılardan biri Bünyamin’e “Rakılar buzlu olsun. Biraz çerez getir, mezeleri sonra söyleriz,” dedi. Bünyamin içinden alay etti adamlarla, duyan da sofra donatacaklar sanır.

Abdülkadir vagonlardaki yolculara götürmek üzere, tekerlekli çay kahve masasını hazırlamaya başladı. Plastik bardakları iç içe geçirdi, plastik kaşıkları, pet şişelerdeki suları, meyveli gazozları, küçük paketlerdeki tozşekerleri, süttozlarını hiç acele etmeden masaya koyuyordu. Onun bu ağırdan alışı Bünyamin’i sinir etti, ama sesini çıkarmadı. Emekliliğine az kalmıştı Abdülkadir’in, gün sayıyordu. Yakında kurtulacaktı bu heriften.

Restorandaki yolculara göz gezdirdi. Trenden trene, saatten saate fark vardı. Gece trenlerinin yolcusu başka, gündüz trenlerininki başka olurdu. Gündüz trenlerinin hemen her saatinde emekli karı kocalara, yalnız yolculuk yapan yaşlı kadınlara rastlanırdı. Avukatlar, iş takipçileri hangi saati seçeceği belli olmayan yolculardandı. Cumartesi günleri öğrenciler az olurdu trende. Tatsız olaylar en çok gece trenlerinde çıkardı. Yolcular pencereden baktıklarında sadece karanlığı gördükleri için oyalanamazlar, bu yüzden sinirli olurlardı. İçki içerler, sarhoş olurlar, olay çıkarırlar, hesaba itiraz ederlerdi.

Demin rakı isteyen iki adam, bira içen altın künyeli, çorba söylemiş yaşlı bir karı koca, ızgara köftesini beklerken kolasını bitiren gençle orta yaşlı, süslü bir kadın... Vagon henüz boştu. Abdülkadir tekerlekli masayı iterek, “Çay! Neskahve! Çay! Neskahve!” diye bağırarak servise çıktı. Bünyamin arkasından baktı. Bu geçimsiz ve tembel adamın daha ilk vagona girmeden bir sigara yakacağını, en az on beş dakika boş boş dışarı bakacağını biliyordu. İzzet masaları dolaşıp sipariş alıyordu. Bünyamin İzzet’in kibar olmaya çalışan bir sesle yemekleri saymasını ve not almasını izledi. Pencereden baktı sonra. Dün gece başlayan kar hızını artırmış, sabah bazı doğu trenlerinin seferleri iptal edilmişti.

Birkaç sipariş götürdükten sonra Erol’un karşısına oturdu, sigarasını onunkinden yaktı. Diğer gazetenin bulmacasına geçmişti Erol, dudaklarını kıpırdata kıpırdata okuyordu. Başını kaldırmadan, “Senin komşun gâvurdu değil mi?” diye sordu. “Sen bilirsin...”

“Neyi?”

“İsa, Meryem ya da ermişlerin tahta üzerine mumlu, yumurtalı boyalarla yapılmış resimlerine verilen ad.”

Sözünü bitirmeden, daha İsa, Meryem derken Bünyamin’in aklına komşusu Garo ve Garo’nun ablası Anahit geldi. Garo’nun ince, esmer, güzel yüzü zihninde belirince unutmak istediği görüntüyü ona hatırlatan Erol’a sinirlendi.

“Ne bileyim kardeşim?” dedi. “Komşumuz gâvursa biz değiliz ya!”

Garo’nun güzel olduğunu kendine bir türlü itiraf etmek istemediği hoş hayalini zihninden silebilmek için başka şeyler düşünmeye çalıştı. Onu hatırlamak istemiyordu. Onu hatırlayınca ne kadar çaresiz olduğunu fark ediyordu. Ama her şey onu ve onunla birlikte başka şeyleri de hatırlamasına neden oluyordu.

Gazeteye bir göz attı. Arka sayfada üçüncü sınıf bir pavyon şarkıcısının verdiği pozu görünce, aklına yine sabah baktığı dergideki kadın geldi. Sabahtan beri durup durup o dergiyi, derginin kapağındaki kadını hatırlıyordu. “Ayın Kızı Şebnem”.

Bünyamin bu “Ayın Kızı” sözünü okuyunca, içinde bulundukları ocak ayını değil, çocukluğunda karpuz tarlasını beklerken, sırtüstü yatıp seyrettiği, bu uzun seyredişler sonunda ona canlanmış, güzel sözler söylüyormuş gibi gelen ve parlaklığına, tuhaflığına hep şaştığı ayı düşünmüştü. Kadın ona dolunayı hatırlatmıştı. Çocukluğunun en tuhaf arkadaşı. Ayın bir yanıyla kızarık, bir yanıyla gümüş gibi parlak oluşuna ve çok uzaklardan gönderdiği o esrarlı ışıklara hayranlıkla bakardı.

“Ayın Kızı Şebnem”in beyaz saten çarşaflara sarınmış, gümüşsü ışıklar saçan çıplak vücudunu gösteren fotoğraflara bakarken, çocukluğunda kapıldığı duyguların benzerine kapılmıştı. Şebnem’in, aynı ay gibi ona güzel sözler söylediğini, ürpertili bir âleme çağırdığını düşünmüştü. Şimdi elindeki bu bol fotoğraflı adi gazetedeki havuzun kenarına uzanmış çıplak kadın ona basit, çirkin, tiksindirici görünüyor, Şebnem’in buğulu, uzak, erişilmez halini hatırlıyordu. “Ayın Kızı Şebnem” bir başka fotoğrafında gülüyor, çekik kara gözleri yumuluyordu. Bir diğerinde mahzun bir çocuk gibiydi. Yüzünde bir şeffaflık, saçlarında belli belirsiz bir uçuşma. Vücudunun en çekici noktalarında bile her defasında hayranlık uyandıran bir değişkenlik. Bütün fotoğrafların aynı kadına ait olduğuna inanmakta güçlük çekmişti. Ne çok değişiyordu kadın, nasıl da farklıydı her birinde. Ama fotoğraflara uzun uzun baktıktan sonra ona kalan duygu, sanki kadınla bir kez tanışsa, konuşsa, ona içini açsa, kadının onu anlayacağı, kelimelere gerek kalmadan ruhuna sızacağı ve onu kucaklayıp sisli, sıcak bir belirsizlik içine sürükleyeceği olmuştu.

İzzet’in “Abi, çorba istiyorlar...” diyen ürkek sesiyle ayın kızının siyah, ışıltılı saçlarından koptu, buğulu mahzun yüz kayboldu. Bir çorbayı bile dökmeden götüremiyor olmanın verdiği eziklikle süklüm püklüm duran İzzet’in seğiren yüzüne ve turuncu saçlarına, onu bu güzel rüyadan uyandırdığı için öfkeyle baktıktan sonra, Mustafa’ya seslendi:

“Kâseyi çok doldurma da, dökmeden götürsün!”

Şaşkın bakan adamı bütün korkuları, beceriksizliği ve küçük düşmüşlüğüyle Mustafa’nın ellerine bıraktıktan sonra, Şebnem’in o güzelim saçlarına yeniden dönebilmek için sigarasından uzun bir nefes çekti.

Eskiden paraya kıydıkça çıplak kadın resimleri basan hallice dergilerden satın alırdı. Dergilerdeki kadınlar çevresinde giyinik olarak gördüğü bazı kadınlara benzeyen, çıplak, tahrik edici, ama sıradan kadınlardı. Onların fotoğraflarına kanlı canlı kadınlarmış gibi bakmazdı. Gerçekte yaşadıklarını, giyindiklerini, soyunduklarını, soluk aldıklarını aklına getirmezdi. Ama ilk kez farklı bir şey olmuş, o dergilerdeki kadınlardan birini canlıymış gibi, sadece kendisininmiş gibi hissetmişti.

Evliliğinin ilk aylarında, hâlâ o dergilerden alabilecek parası varken arada bir alır, karısı bozulmasın diye kardeşinin evinde bakar ve orada bırakırdı. O zamanlar Cennet’i çok seviyordu, ama yine de alıyordu o dergileri. Kadınların çıplak fotoğraflarına uzun uzun baktıktan, onlarla kısaca seviştikten sonra evine geldiğinde, karısının da o kadınlar kadar güzel olduğunu düşünür, mutlu olurdu. Zamanla bu duygu kayboldu. Artık ne karısını o kadınlar kadar güzel buluyordu ne de biraz suçluluk hissederek Cennet böyle pozlar vermeye kalksa nasıl olur, diye düşünüyordu. Cennet evinde bir kadındı artık. Onu dergilerdeki kadınlarla karşılaştırmak aklına bile gelmiyordu.

Sabah Tayfur’un odasına girip koltuğa oturmuş, buz gibi ellerini kalorifer peteklerinin arasına sokup ısıtmaya çalışırken bir sabah çayı istemişti. Beş çocuğu ve hastalıklı karısıyla bir gecekondu mahallesinde oturan, akşamları pazarlarda terlik, çorap, kalem, limon, ne bulursa satan Tayfur, paslı dişlerini göstere göstere gülerek bir şeyler anlatmış, sonra koridoru inleterek çaycıyı çağırmıştı. O saatlerde Bünyamin’in aklı Cennet’te ve Garo’ daydı. Sevgi mevgi neyse de artık karısının sadakatinden kuşkuluydu. Geceyi kararsızlık içinde geçirmiş, gözüne uyku girmemişti.

Yine aynı düşünceler kafasında dolaşıp dururken, Tayfur birdenbire Bünyamin’e niye hâlâ çocuk yapmadıklarını sordu. Allahtan o sırada çaylar geldi, çaycı kardan soğuktan söz edince Tayfur sorusunu unuttu, ardından Bünyamin’e dergiyi gösterdi. Bir aralar Sirkeci Garı’nda verilen kursa katılmaya geldiğinde, Metin’in Samatya’daki evinde kalan Tayfur, evde mukavva kutular içinde yığınla duran bu dergilere hemen müptela olmuştu. O zamandan beri vefalı bir abone olarak her ay mümkün olduğunca, en kalitelisinden en adisine kadar hepsini satın alırdı. Ama artık alışkanlık olmaktan çıkmıştı bu dergiler, anlaşılmaz bir tutku, bir tiryakilik olmuş, hatta seksin yerini almıştı. Çekmecesinde, dosyalarının altına serdiği gazete kâğıtlarının aralarında saklıyor ve her boş kalışında karıştırıyordu.

Demli, taze çayını kaşığını gözüne soka soka içerken Bünyamin’e “Hâlâ alıyor musun çıplak karı dergilerinden?” diye sordu.

Bünyamin o dergilerin bir zamanlar ona verdiği duyguları haddinden fazla özledi, “Nerede...” dedi. “Eskilerle idare ediyoruz. Para mı var?”

Tayfur “Gel,” dedi, “bunu görmemişsindir o zaman.”

Araladığı gazete kâğıtları arasından yavaşça çıkardığı dergiyi Bünyamin’e uzattı. Artık alamadığı, ama karısıyla her kavga edişinde kardeşinin evine gidip baktığı bu dergilerin bir yenisiyle karşılaşmak, Bünyamin’i içinde bulunduğu kuşku ve kararsızlık dolu duruma rağmen neşelendirdi. Eski dergileri ezberlemişti artık. Kadınlar çok tanıdıktılar. Açık saçık fıkralara hiç gülemiyordu. Kapağında “Ayın Kızı Şebnem”in buğulu siyah beyaz bir fotoğrafı olan dergiye uzun uzun baktı. Tayfur yerini Bünyamin’e bıraktı, biri gelirse dergiyi hemen gizleyebilmek için yanında dikildi. Dergideki kadınlardan hangilerini beğendiğini gösterdi. İçlerinde Şebnem yoktu. Bünyamin Şebnem’i çok beğendiğini söylemedi, bir fotoğraflar dizisini arkadaşından kıskandı. Sonra bir ara kapı tıklatıldı, Tayfur dergiyi kaptığı gibi yerine koydu ve Bünyamin’in aklı dergide kaldı. Daha doğrusu “Ayın Kızı Şebnem”de.

Şimdi, trenin penceresinden bakarken o fotoğrafları düşünüyordu. Bütün ayrıntılarını hatırladığı, bütün renklerini gözünün önünde canlandırdığı o güzel şeyleri. Ama ona ürpererek baktığı ayı hatırlatan, beyaz saten çarşaflar içindeki biraz bulanık, sisli kapak fotoğrafı bambaşkaydı.

İki küçük banliyö arasındaki boş araziler karla kaplıydı. Donmuş ağaçlardan biri ona Şebnem’in beyaz ve zarif vücudunu hatırlattı. “Kar gibi bembeyaz...” dedi.

Bulmacasını çözmeye uğraşan Erol başını kaldırmadan, “Ya nasıl olacaktı?” dedi. “Kar işte. Bembeyaz...”

Restorana yeni müşteriler geldi. Bünyamin istemeye istemeye yerinden kalktı.

II

Kar tren yolu boyunca sıralanmış, korkuluksuz balkonlarında asılı çamaşırların kurumak bilmediği, kırık dökük bacalarından ince bir duman tüten, sıvasız boyasız, ağlamaklı evlerin üzerine bir çuval un dökülür gibi sessiz ve ince yağıyor; eski iskemle, kırık saksı, lastik, leğen, bidon, hurda teneke ve daha bir yığın artıkla dolu çirkin bahçeleri, pencere önlerini, çitleri, eksik kiremitli çatıları örtüyor; bütün bu yoksulluğu gizleyerek kendine katıyordu. Gece gibi gizleyen, bir kılan, temiz ve parlak bir örtüydü yoksul evler için. Ersin un uçuşur gibi yağan karın altında, kısa bir süre için de olsa bu dertli evlerin güzelleştiklerini, neşelendiklerini düşündü. Yağmur kasvet, kar sevinçti. Yağmurun dinişi güzeldi, karın yağışı. Kar varlığındaki mutluluğu evlere taşıyor, sobaları harlandırıyordu sanki.

Bu bakımsız evler ona kendi evini hatırlattı. Evine gidiyordu, bakımlı, huzurlu, temiz, aydınlık baba evine. Gidince eşofmanlarını giyecek, ayaklarını radyatöre uzatıp oturacak, annesinin demlediği çayı içecek, portakal soyacak, babası gazetesini katlayıp hisse senetlerinin durumunu soracaktı ona. Erdemir mi almalıydı Çukurova mı? Bağfaş sermaye artırımına gidecek miydi, uyduruyorlar mıydı? Bugünlerde dolar mı iyiydi, altın mı?

Bütün bu sohbetler, meyve soyup yemeler, çay içmeler, vakitlice yatmalar, lavanta kokan çarşaflar iyiydi, hoştu. Ama mutluluğu andırmıyordu. Bunların adına dense dense huzur denirdi. Kişiliksiz, sıradan bir huzur. Huzur böyle sıradanlaşınca bir değeri kalmıyordu.

Trenin içinden geçtiği kasabalarda yeni gelinlerin ucuz naylon tülleri bembeyazdı. Mutfaklarda yemek pişiyor, çok çocuklu kadınlar soğuktan morarmış ellerle çamaşır yıkıyorlardı buz gibi taşlıklarda. Üst katı çıkılmamış sıvasız binaların alt katlarında hacılar bakkal dükkânları açmışlardı, pencere pervazları yeşildi çoğunun. O bakkal dükkânlarının içleri de şimdi soğuk ve kasvetliydi. Başlarında takke, ayaklarında mest lastik, biraz önce uyukladıkları halde aptesleri bozulmamış bakkallar tespihlerini bileklerine geçirerek peynir tartarlardı kalın parmaklarıyla. Böyle karlı bir günde ancak bir iki hela musluğu, yarım kilo çivi satabilen nalburlar, tüpgazla çalışan, bu yüzden ortalığı kokutup baş ağrıtan sobaların başında otururlar, renklisini alınca siyah beyazını dükkâna getirdikleri eski televizyonlarına çok yakından bakarlar, kasabanın bitmek bilmez inşaat hamlesinden paylarına düşen lokmanın küçüklüğünün acısını evdekilerden çıkarmayı kurarlardı. Bu kasabalarda şimdi, kadın berberleri kasabanın dışarlıklı hanımlarının saçlarını boyarlar, kasabanın delikanlıları akıllarına taktıkları kızların evlerinin önünden geçerlerdi. İlkokul mezunu, mahalle imamının karısına giderek hatim indirmiş, karşılığında babalarından birer altın bilezik almış genç kızlar, içlerinde nedensiz bir daralma duygusu, başka kadınların ve erkeklerin başka türlü hayatlar yaşadıklarını gösteren televizyonların karşısındaydılar muhakkak.

Başkentin yoksul banliyölerinden hızla geçerken, içinin yine alabildiğine sıkıldığını, artık böyle bir yere gitmek, kısa süre için de olsa orada yaşamak istemediğini düşündü Ersin. Küçükken kasaba kelimesi ona, kaba saba sözünü hatırlatırdı hep. Pek de yanlış değildi bu. Kasaba. Dar, sıkıcı, pek az olan inceliklerin çok derinlerde saklı olduğu, boğucu yerler. Kaba evler, kaba eller, kaba eşyalar. Oysa eskiden her gittiği kasaba ona şirin, şiirsi görünürdü. Ne değişmişti de kasabaların, küçük şehirlerin eskiden içini bir anda ısıtan şirinliği yok olup gitmişti?

Ersin küçük şehirlerde yaşayan yabancıların mutlu olduklarını söylemelerine, böyle bir küçük şehre yerleşmeyi hararetle tavsiye etmelerine dayanamıyordu artık. Kendini orada yaşayanların yerine koydu, boğulacakmış gibi oldu. Nasıl mutlu olabildiklerini sordu kendine.

Hayattan bekledikleri çok sıradan şeylerse, haklı olabilirlerdi. Güzel bir lojmanda oturulurdu, evlenilirdi, çoluk çocuk sahibi olunurdu, iyi para kazanılırdı, ara sıra güzelliğinin ünü çabuk yayılan bir kadın geldiğinde, şehrin dışındaki pavyonlara, erkek âlemlerine gidilirdi. Şehrin göbeğinde bir ev yaptırılır ve herhalde mutlu olunurdu. Hayattan beklenen bundan ibaretse küçük şehirlerden uygunu bulunamazdı, doğru.

Son yıllarda hemen her şehrin girişinde ve çıkışında rastlanan büyük lojman bloklarına yaklaşıyordu tren. Beş altı katlı, birbirinin kopyası, küçük şehirlerin geleneksel evlerine göre daha konforlu olan bu binalarda, pazar günleri, iyi kötü bir üniversite bitirmiş erkeklerin ayaklarını kaşıya kaşıya televizyon seyrettiklerini, kadınların mutfakta öğle yemeğinin bulaşıklarını yıkadıklarını, burunları sümüklü çocukların darmadağın oturma odalarında sebepsiz yere ağladıklarını düşündü. O lojmanlardan birinde oturan, önemsenen, eşraf çocuklarının düğünlerine, sünnetlerine davet edilen, omzuna nazar boncuğu çengellenmiş çocuğuyla karısını alıp mesireye giden, çocuğu durmadan ağlayan, karısı durmadan çocuğu pışpışlayan, etrafına mesafeli bir selam veren bir mühendis, bir bölge müdürü, Devlet Su İşleri’nde ya da Köy Hizmetleri’nde görevli yüksek bir memur olduğunu düşündü, ürperdi. Bu, razı olmaktı. Hayatın getirdiklerine razı olmak, onlarla oyalanmak, hatta bir tür tembellik. Uzun, yok edici bir tembellik. Bu insanlar neden muhafazakâr olmasınlar? Belki de sahiden mutluydular, küçük şehirleri aşacak hayalleri yoktu, vardıysa da çoktan unutmuşlardı.

Her ne kadar ormanların, karlı dağların çevrelediği, uçsuz bucaksız ovaların uzağa düşürdüğü şehirlerde yaşamaya yazgılı bir adam değilse de, çok sık yaşadığı bu küçük şehir ruhundan bıkmıştı. İçinde kurşun gibi bir hoşnutsuzluk birikiyordu. Geleceğinin böyle bir şehre yazgılı olmasından korkuyordu. Geç kalmaktan, hayatın onu dar alanlara getirip bırakmasından, o büyük ve inanılmaz tembelliğe teslim etmesinden çok korkuyordu.

Oysa dört yıl yedi ay önce, ilk görev yeri olarak gittiği bir Orta Anadolu ilçesine gece yarısı indiğinde, kendini gizli görevle gelmiş bir yabancı gibi hissetmiş, içinde bir serüven beklentisinin filiz verdiğini duymuş, buralarda başına güzel ve ilginç olayların geleceğini, çeşit çeşit insan tanıyacağını düşünerek sevinmişti; gençlik işte! Hareketli bir hayat onu bekliyordu; şehirden şehire gidecek, saf ve iyi niyetli olduklarından zerre kadar kuşku duymadığı insanlar arasında kimbilir nasıl sevgi dolu ilişkilere tanık olacak, İstanbul’un hayhuyundan ve kibrinden uzak bu mütevazı şehirlerin dingin, huzurlu hayatlarına katılacak, kendini dinleyecekti.

Gece yarısı bakımsız, pis bir otele girip çürümüş bir bankonun arkasında uyuyan, bıyıkları seyrek otel kâtibini uyandırarak oda istediğinde, askerden yeni gelmiş kâtibin hazırola geçmesi ve ona “komutanım” demesi Ersin’i çok güldürmüştü. İşe birlikte başladığı arkadaşları henüz eğitimlerine devam ederlerken kendisinin teftişe gönderilmesi hoşuna gitmişti. Ama yolculuk acemisiydi, yanıma şunu mu alayım, bunu mu alayım derken bir türlü hazırlanamamış, gecikmiş, ekibin arkasından yola çıkmış ve ilk rastladığı otele girmişti.

Kâtip ona sözde en iyi odayı vermişti. Hayatının ilk işine başladığı için çok heyecanlıydı. Yerlerin inanılmayacak kadar kirli, perdelerin otel sahibinin bütün zevksizliğini ortaya koyacak kadar iri çiçek desenli, yatağın otuz mumluk lambanın ışığında bile görülecek kadar büyük lekelerle dolu olduğunun farkına varmayarak keçeleşmiş battaniyelerin üzerine yatmış, o yorgunluk ve heyecanla hemen uyumuştu.

İşinde daha altı ayı doldurmadan o da tecrübe sahibi oldu. İlk rastladığı otele girmemeyi, çarşafların değiştirilmesini istemeyi, banyolu oda kalmadı diye kızmayı, tuvalet temiz değil diye otelciyi azarlamayı öğrendi. Bir yıl geçmeden de bütün bunlardan sıkıntı duymaya, küçük şehirlerin en iyi otellerinde bile kalsa memnun olmamaya, işinden yakınmaya başladı. Bir yılı birkaç ay geçtikten, şehir şehir dolaşıp şube şube teftişlerde bulunduktan sonra, başlangıçta ona zevkli ve heyecanlı gelen bu işin bütün zevkinin tükendiğini, bir sürü genç insanın imrendiği, geliri iyi, statüsü yüksek işin angaryadan başka bir şey olmadığını anladı, taşıdığı yük ağır gelmeye başladı. Bunu anladığı zamandan beri de, gittiği her yer ona unutulmuş, geri kalmış, çirkin, pis, kasvetli görünür oldu. Sanki bu küçük şehirlerde iyi oteller o kalmasın diye yoktu. Kendisine saygıda kusur etmemek için ne yapacağını bilemeyen müdür ve personel, saygılı davranmakta ileri gittikleri için aşağılık ve zavallıydılar. Her şey birbirinin aynıydı. Bütün banka şubeleri, müdürler, hesaplar, vezneler, otel odaları, meyhaneler, her şey aynıydı. Bütün otel lobilerinde vinileks kaplı sandalyeler, formika masalar, eski bir televizyon, yanık izleriyle dolu mika kül tablaları, naylon çiçekler vardı. O masalara oturmuş sigara içen ve yüksek sesle konuşan adamlar, hatta o adamların otele geliş sebepleri bile aynıydı. Bu birbirine benzeyiş, duygularda ve düşüncelerde, hayatı yaşamada birbirinin aynı oluş onu rahatsız ediyor, gelecek günlerin geçenlerden hiç farkı olmayacağını düşündürüyor, korkutuyordu. Her gün yarına ilişkin ümitleri azalıyor, her turnenin ardından kendinden bir parçayı kaybettiğini hissediyordu.

Tren banliyöleri bitirip büyük bir ovanın ortasında yol almaya başlayınca, asıl düşündüğü şeyi unutmak için aklını taktığı bu küçük şehir ruhuna teslim olmak kaygısından da kurtulmak, yolculuğun tadını çıkarmak istedi. Şu anda her taraf bembeyazdı. Tren doğup büyüdüğü, büyük, çok büyük şehre doğru yol alıyordu. Biraz sonra yemekli vagona gidecek, bir iki kadeh içki içecek, camdan dışarı bakarken, bundan sonra ne yapabileceğini düşünecekti.

Ama geleceğini değil, geçmişini düşüneceğini hissetti birden. Asıl unutmak istediği şey zihninden yine hızla geçti. Ersin sağa sola bakındı, oyalanmak için. Keşke uçakla dönseydim, dedi içinden, dün gece, Hakan’a hiç uğramadan. Sokaklarda dolaşırdı, babasının dükkânına giderdi, eski arkadaşlarını arar, onlarla boş boş konuşurdu.

Yanında oturan adam, koltuğunu iyice yatırmış, gazete okuyordu. Yolculuk boyunca gazete okumayı planladığı, öndeki koltuğun filesine soktuğu tomardan belliydi. Bir kitap okumak yerine, bir yığın gazeteden hep aynı şeyleri okumayı tercih ediyordu demek. Adam gazetesinin sayfalarını hışırdattı.

Koridorun öbür tarafında, tek koltukta oturan yaşlı bir adam Ersin’in ilgisini çekti. Profilini görüyordu adamın, mağrur bir profil, beyaz saçları omuzlarına değiyordu. Adam başını koltuğa dayamıştı. Belli ki uyumak üzereydi.

Ersin’in gözü gazetedeki kadın fotoğraflarına ilişince, unutabilmek için zihnini boş yere daldan dala gezdirdiği sıkıntıyı yeniden duydu. Şebnem’in hayali zihnini tümüyle doldurdu.

Polatlı şubesinde on beş gün boyunca, sağ kulağının üstünden getirdiği saçlarla kelini örten müdürü dinlemiş, tükenmek bilmeyen hesapları incelemiş, dikkatini çekmeye çalışan baygın bakışlı memureleri dedikodu yaparken yakalamıştı. Bu bekâr memurelerin çoğunun gelen her bekâr müfettişi bir mucize beklentisiyle incelediklerini, işe başladıktan hemen sonra öğrenmişti. Genellikle göz göze gelmeye çalışmakla sınırlı kalan bu ilginin zaman zaman haddini aştığı da oluyordu. Nadiren de olsa gecenin bir vaktinde odasına gelinmesinden çantasına mektup tıkıştırılmasına kadar küçük ama seviyesiz olaylar geçmişti başından. Hatta evli olanların bile niyeti bozdukları, yatağına girmek için can attıkları görülmemiş şey değildi. Onların bu küçük, insanca, ama inanılmaz ölçüde dar dünyalarının eğlencesi, hatta daha kötüsü, ümidi olmaktan hoşlanmıyordu.

Kesinlikle son olduğuna karar verdiği turne dün bitmişti. Akşam Ankara’ya gitmek üzere otobüse binmiş, böylece, fakülte bitirdiği ve adam kıtlığında ikinci müdür olduğu için kendini hem güzel, hem başarılı bulan, saçları röfleli, o ufak tefek, geçkin memurenin kendi elleriyle getirdiği kahvelerden, şehla gözlerinin sık sık üzerinde gezinmesinden, bakışlarını yakaladığı zaman ağzını hafifçe çarpıtarak gülümsemesinden kurtulmuştu. Ankara’da Hakan’la buluşacak, sakin bir gece geçirecekti. Polatlı geride kaldığında, şehirlerden ayrılırken duyduğu o ince sızıyı duymuş ve her zaman yaptığı gibi inkâr etmişti. Polatlı’dan Ersin’e kalan, sadece, buz tutmuş yokuşta kayan çocuklar ve karla örtüldüğü zaman güzelleşen bu şehrin, hep o biçimde hatırlanacak olan siluetiydi.

Ankara’yı çok karlı buzlu buldu. Gece başkentin üzerine inmiş, duman ve sis pencerelerden sızan akşam mutluluklarını gölgelemişti. Bir taksiye bindi, arkadaşı Hakan’ın Kızılay Meydanı’na yakın bir sokaktaki apartmanına gitti. Trafik denen şeyin varlığı, klakson sesleri, araba farları, belediye otobüsleri, akşamın yedisinde işlerinden çıkmış, evlerine giden insanlar, şehrin gürültüsü onu heyecanlandırdı. Burada on dakikalık bir otomobil yolculuğundan sonra kırlara, zifiri karanlık dağlara çıkmıyordu yollar. Tam tersine, şehrin kalbine gidiyordu. İnsanların birbirlerini tanımadıkları, otobüs, dolmuş kuyruklarına girdikleri, alışveriş yaptıkları, acayip bir uğultuyla, uzaktan bakıldığında çok tuhaf bir biçimde, kıpır kıpır yaşadıkları şehrin tam kalbine. Hakan’ın Karadeniz’de, turnede olan arkadaşıyla birlikte oturdukları eve gitti. O arkadaşın şimdi, şu saatlerde sıkıcı bir meyhanede, yanında başka müfettişlerle birlikte rakı içtiğini, şehrin tuhaf mezelerinin tadına baktığını, çevresindeki şekilsiz adamların anlattığı abuk sabuk hikâyelere gülmek zorunda kaldığını düşündü.

Apartmanın önünde taksiden indi. Şoförün arabasıyla birlikte şehrin gürültüsüne, ışıltılı karanlığına karışmasını seyretti, aralık olan kapıyı itip içeri girdi. Apartmanın girişi şehir kokuyordu. Toz, arapsabunu ve ev içi karışımı bir koku, herhangi bir duygu taşımıyor, ama varlığını hissettiriyordu. Sağ tarafta posta kutuları diziliydi, gri yağlıboyası yıpranmış, kimi dolu, kimi boş kutular. Asansöre doğru yürürken, ille bir tutsaklık olacaksa hayatta, büyük şehir tutsaklığını küçük şehrinkine tercih ettiğini düşündü. Herkes kendi yolundaydı, iyi, kötü, yardımsız. Bu, seçilmemiş bir yolda yardımla yürümekten daha iyiydi. Büyük şehirlerdeki apartmanlarda zil çalındığında ilgili ilgisiz herkes pencerelerden sarkarak geleni incelemiyordu. Büyük şehirlerin merakları bile usturuplu, kapı merceğinden bakmakla yetinecek kadar ölçülüydü.

İncecik tel çerçeveli gözlüğü, kıvırcık kısa saçları ve ciddi durduğu zaman bile gülümseyen yüzüyle “Ooo... hoş geldin üstat!” diyerek karşıladı Hakan Ersin’i. Üzerinde eşofmanları vardı. Gittiği şehirlerin birinden aldığı, nakışlı, yün çoraplarını eşofmanın üzerine çekmişti. Ersin’in gözleri arkadaşının çoraplarına takıldı. İçeri girdi. Kimbilir kaçıncı kez geldiği bu bekâr evinde, bekâr evlerine has o keskin kokuyu duyunca keyiflendi. Sigara, cila, eski eşya ve tıraş kolonyasıyla karışık neşeli bir koku. Tıpkı apartmanın girişi gibi, şehirli bir koku. Evin yarattığı çarpıcı etki, eşyanın başına buyruk oluşundan kaynaklanıyordu. Eşya düzenli evlerin içindeki disiplinden uzaktı. Tanıdık bir duygunun ilk kez bu kadar uzun ve etkili olduğunu farketti. Günlerdir yaşadığı o ağır sıkıntının eşyanın vurdumduymazlığı içinde eriyeceğine sevindi.

“Ben de seni bekliyordum,” dedi Hakan.

Üzerinde gömlek, kitap, tarak, sigara, kül tablası, fincan duran, odanın dağınıklığının büyük bölümünü barındıran kanepede Ersin’in oturması için yer açtı. Ersin, sehpanın üstündeki gazetelere, dosyalara, bankanın yayımladığı talimatlara, Hakan’ın ortalıkta duran valizimsi turne çantasına baktı, bütün bunlar gözüne düşman gibi göründü.

“Hadi... Üstünü değiştir de çıkalım,” dedi Hakan.

Ersin ağır bir yorgunluk duydu. Bu soğukta dışarı çıkmak, geceyi eğlence yerlerinde, gürültü ve duman içinde geçirmek istemiyordu, kanepede ayaklarını uzatıp oturmak, gevezelik etmek daha iyi göründü gözüne.

“Çıkmasak olmaz mı?” diye sordu yorgun bir sesle.

“Olur,” dedi arkadaşı, pek şaşırmadı.

“Ev denen şeyi özledim üstat,” dedi. Başını kanepeye dayadı.

Hakan “Özleniyor,” dedi, bir yandan da salonu toparlamaya başlamıştı. Onun da evde oturmak istediği hiç ısrar etmemesinden belliydi. Kül tablalarını boşalttı, gazeteleri dergileri sehpanın alt gözüne yığdı.

“Otellerden nefret ediyorum,” dedi Ersin, “o kümeslere otel denirse tabii...”

“Turne uzayınca sıkıcı oluyor,” dedi Hakan. Kolunda gömlekler, elinde fincanlarla salonun ortasında dikildi. “Yemek söyleyelim öyleyse.”

“Söyleriz bir şeyler, pek aç değilim,” dedi Ersin. Ceketini çıkarttı, kravatını çözdü.

Hakan arkadaşına dostça gülümsedi. “Ceketini ver de asayım, buruşmasın.”

“Boşver,” dedi Ersin. “Buruşsun. Belki de artık hiç giymem.”

Hakan, arkadaşının sözlerinin altındaki niyeti anlamadı, bunu bir hoşluk, bir espri kabul etti, içeri gitti. Ersin kapının önünde bıraktığı turne çantasını aldı, salona getirdi. Kanepenin önüne koydu. Boş boş bakıyordu bu kocaman ve işe yarar çantaya. Ne kadar resmi bir çantaydı. Ne kadar bürokrat, ne kadar ağırbaşlı, sıkıcı, korkunç bir çantaydı. Bunca zaman bunu nasıl taşımıştı? Nefret ediyordu bu çantadan ve çok işe yararlığından. Yine de açıp eşofmanlarını çıkarttı, perdelerin açık olmasına aldırış etmeden soyunmaya başladı. Polatlı’da aldığı kararda ısrarlı olup olmadığını sordu kendine. Israrlıydı. Vazgeçerse, hayatının aynı raylar üzerinde yürüyeceğini ve sonra istese de raydan çıkamayacağını hissediyordu. Pencereye gitti, tülü iyice açtı. Bir ışık yığını sisi delerek içeri girdi. Sisin ardında ışıl ışıldı Ankara. Ersin bu büyük ve o an kendisi için anlaşılmaz olan şehri içinde duydu.

“Şehrin ruhu,” dedi, “insanı serseme çeviren ruhu...”

İçeriye giren Hakan, arkadaşının baktığı yöne bakarak gülümsedi. “Ne güzel değil mi?” dedi. “Her şehrin havası başka, hele küçük şehirlerin... Çok hoşuma gidiyor.”

“Hoşuna mı gidiyor?” dedi Ersin hayretle, kendindeki değişimi arkadaşında da bulacağını sanmıştı. “Ben kendimi boğulacakmışım gibi hissediyorum.”

Kendini boğacağını sandığı şeyin sadece küçük şehirler olmadığını biliyordu. Yaşadığı hayat beklediği gibi çıkmamıştı, belki bu. Aslında ona vaadedilenler ile gerçekleşenler arasında bir fark yoktu. Ama o bu vaatleri bambaşka düşlemişti. Her şehrin havasını beğenmenin, her şehirde bir güzellik bulmanın da bir tür tembellik olduğunu düşündü. Kabullenmeyi, razı olmayı kolay kılacak bir yol, kendini kandırmak.

Hakan arkadaşının içindeki sıkıntının farkında değildi. Telefonla getirttiği yemeği yerlerken, Ersin kararından söz etmek istiyordu. Ama bu konuyu tartışacak gücü de yoktu. Hakan işinin nimetlerinden çok memnundu, ama onun işine ilişkin hayalleri Ersin’i hiç cezbetmiyordu.

“Ya üstat... Bırakacağım galiba bu işi,” dedi.

Yemeklerini yemişlerdi. Hakan birer kadeh içki koymuştu. Kanepeyi turnesini yeni bitiren yorgun arkadaşına bırakmış, kendisi koltuğa oturup ayaklarını sehpaya uzatmıştı. Ersin’in işi bırakma fikri onu şaşırtmışa benzemiyordu. Nedenini bilir gibi baktı.

“Niye üstat?” Ersin’in müfettişlikten bıktığını, şehir şehir gezmekten yorulduğunu, artık yüksek ve sabit bir makamda oturmak istediğini sanıyordu. “Biraz sabret” dedi, “az kaldı, bir iki yıl içinde yükseleceksin.”

“Yükselmeyi düşündüğüm yok, ben bankacılığı bırakacağım.”

“Bankacılık bırakılır mı ya?” dedi Hakan. “Para çağında yaşıyoruz oğlum. Para demek, banka demek.”

Ersin arkadaşının nakışlı yün çoraplarına baktı tekrar.

“Boğuluyorum Hakan,” dedi.

“Sen mi, ben mi?” dedi arkadaşı sakin bir sesle. “Bana boğulmayan birini göstersene. Ben pek mi bayılıyorum sanıyorsun? Ama bu işin geleceği var.”

Güldü. Müzik setine bir kaset koydu. Salonu, gizlenmiş kolonlardan yayılan tatlı, hafif bir müzik kapladı.

“Hem ikimiz aynı durumda değiliz. Ben katlanmak zorundayım. Başka şansım yok.”

Ersin “Neden?” diye sordu saf saf.

Hakan arkadaşının saflığına şaşırdı. “Param yok da ondan. Neden olacak? Olsa, ben de bakarım çaresine, kurarım bir şirket, artık ithalat mı olur, ihracat mı... Ama senin peder zengin, tezgâh işliyor, geçersin şirketin başına... Olmadı, kendi şirketini kurarsın.”

Ersin, söylediklerinden Hakan’ın bu sonucu çıkarmasına şaşırdı, ama hak da verdi. Ne bekliyordu ki? Hakan başka türlü düşünemezdi. Zengin olmak, çok iyi yaşamak istiyordu. Ersin’i anlamaz, anlamak istemezdi.

“Yok,” dedi, “şirket kurmaya filan niyetim yok...”

Aklından geçen bölük pörçük şeyleri sıraya koymaya, karışık bir yumak gibi duran düşüncelerini düzenlemeye çalıştı. Kelimeleri bulamadı.

Arkadaşını küçük şehirlerdeki akşam yemeklerinde hayal etti. Teftiş ekibi, şube müdürleri filan, hepsi bir arada, şehrin en iyi içkili lokantasında, Hakan arkasına yaslanarak, ağır ağır rakısını içiyor olmalıydı. Bir yudum rakı, bir kavun, bir çatal beyazpeynir, bir nefes sigara. Arada bir uzaklara dalan bakışlar, önemli işlerle meşgul erkekler topluluğu. Ekonomiden söz ediliyorsa önce susuyor; sorunlar, çözümler birbirine girince üstatlarında bile hayranlık uyandıran bir vukuf ile konuya giriyor; gelecek vaadeden uzman, parlak ve genç bankacı edasıyla, tane tane konuşuyordu mutlaka, bir yandan üstatlara saygılı. İşini seviyordu Hakan, çok da başarılıydı. Bir gün hedefini tutturacak, hayallerinin mevkilerine gelecekti.

Hakan boşalan kadehleri doldurdu. İçki Ersin’in içini acılaştırdı, hoşlandı bu acılıktan. Bu akşam adamakıllı içerse içindeki sıkıntının dağılabileceğini düşünüyordu. Gerçi verdiği kararla sıkıntının büyük bir kısmı uçmuş, Ersin kendini henüz birkaç saat önce uzaklaştığı ortama yabancı bulmaya bile başlamıştı. Ama sıkıntının çekirdeği yerli yerindeydi, taş gibi duruyordu içinde. Çekirdeğe Hakan dokundu:

“Ne yapacaksın peki ayrılınca?”

“Bilmiyorum.”

“Kolay mı oğlum bu mevkiler? Bunca yıl emek verdin...”

“Ne bunca yılı ya? Dört yıl yedi ay hepsi.”

“Olsun... Az mı? Şu anda senin yerinde olmak için anasını bile satmaya hazır kaç kişi var biliyor musun?”

Ersin meseleyi şakaya vurmak isteyen Hakan’a dikti gözlerini.

“Sıkılıyorum Hakan,” dedi. “Çok sıkılıyorum. Çok.”

Hakan ciddileşti. “Ben de,” dedi. “Ama sıkılmak da bir yatırım.”

Ersin arkadaşının diline dikkat etti. Benimsenmiş bir hayatın jargonu. Kelimelerini seçişinden vardığı sonuçlara kadar, her şeyde sıkılsa bile memnun olduğu hayatın izi vardı.

“Bazen şeytan bas git diyor,” diye devam etti Hakan. “Çarp kapıyı hödük sürüsünün suratına! Hadi eyvallah! Bok mu var bu dandik şubelerin rüküş odalarında? Ama nereye gidiyorum? Sıkar biraz. Sıkılıyorum diye hayatımı baştan başa değiştirecek halim yok.”

Böylece kendiyle birlikte birçok insanı ve hayat görüşlerini özetlemiş oldu. İşini iyi yapan, iyi yaparken çok sıkılan, ama yine de belirlenmiş hedeflere ulaşmadan hayatını değiştirmeyi düşünmeyen insan. Yolun bir kısmı katedildiğine göre, geri dönmek zarar getirirdi artık. Ersin yüzünde hafif üstten bir ifadeyle düşünürken, Hakan’ın sesine bir acılık geldi.

“Ben olmasam peder kirasını bile ödeyemez aldığı üç kuruş emekli maaşıyla. Sayemde annem de, o da SSK kuyruklarından kurtuldular. Benden bu kadar, gidin sabahın köründe hastaneden numara alın mı diyeyim?”

“Sana ayrıl diyen yok üstat,” dedi Ersin. “Niye üstüne alınıyorsun ki?”

Hakan utanarak gülümsedi. “Kusura bakma,” dedi. “İçime işlemiş geçim sıkıntısı. Unutmak istiyorum. Sade ben değil, annem, babam, ablam da unutsun.”

Hakan’ı hem anlayabiliyor, hem anlayamıyordu. Daha doğrusu kendini anlayamıyordu. Bir şeyler ona itici geliyordu. Hayatının boşa gittiği, günlerin, gecelerin boşa gittiği duygusuna kapılıyordu çalışırken. Kendini, ne kadar büyük hedefler ve imkânlar vaadedilmiş olursa olsun, küçük ve sıradan buluyordu. Bunu Hakan’ın anlaması mümkün değil miydi? Aynı sıradanlık ve boşa giden zaman duygusuna o kapılmıyor muydu? Hakan için hayat bu muydu? Tetik üstünde geçecek bir hayattan korkmuyor muydu hiç? Ersin korkuyordu. Gelecek yılların bir mücadele ve yarışla geçecek olması düşüncesi onu ürkütmeye yetiyordu. Hata yapmaya izin yoktu. Yorulmaya, birazcık dinlenmeye izin yoktu. Oysa Hakan yarışla geçecek bir hayata kendini çoktan hazırlamış, hatta öne geçmişti.

“Ruhum sıkılıyor,” diye mırıldandı. “Belki rahat batıyor diyorsundur. Ama ne yapıyorum ben, diye sormadan duramıyorum. Ne oluyor yani? Deli gibi çalışıyoruz, paspal otellerde sürünüyoruz da ne oluyor? Ne geçecek elimize? Para mı? Mevki mi? Ne olacak bunlar elimize geçecek de?”

“Ne yapacaksın peki arkadaşım? Onu söyle.”

“Bilmiyorum dedim ya... Serserilik yapacağım.”

Hakan kadehini kaldırdı, yüzüne yine o sevimli hal geldi.

“Yap o zaman be! Tasası bana mı düştü? Baban düşünsün, bizim oğlan serseri olursa ne yaparız diye...”

Her ikisinin de bakışları yumuşadı, gülümsediler. “Süleyman Beyamca hâlâ içiyor mu akşamları?”

Ersin garip bir biçimde hüzünlü görünen babasını hatırladı. Tuhaf, zamandışı bir adam, kendi zamanında yaşayan bir ruh. Anlaşılmaz bağlılıkları vardı. Adına artık sadece tarih kitaplarında rastlanan Demokrat Parti’ye hâlâ bağlıydı mesela. Ramazanlar hariç her akşam rakı sehpasını kendi hazırlar, iki kadeh rakısını uzaklara dalıp giderek içerdi.

“İçmez mi?” dedi Ersin. “Onun da hayatta tek zevki bu, ne yapsın?”

“Baban çok âlem bir adam,” dedi Hakan.

Geçen yaz İstanbul’a geldiğinde, daha iyi bir semtte oturabileceği halde, kırk yıl önce gelip yerleştiği Fındıkzade’yi terketmeyen, evlendikten sonra yine aynı semtte, zamanın en güzel apartmanlarından birine geçen, az konuşan, bir yaşama üslubu olan bu adamla evin arka tarafında, avluya bakan balkonda oturup rakı içmişlerdi birlikte. Hakan o gece Süleyman Bey’in kavun, peynir ve çoban salatasını küçük, porselen, kayık tabaklara bizzat koyarak ufak bir sehpayı donatmasını, buzlukta iyice soğuttuğu rakıyı getirip şişeyi hazla açışını seyretmiş, bu beyaz saçları dikkatle taralı adamı çok ilginç bulmuş, anlattıklarını can kulağıyla dinlemişti. Süleyman Bey de ilgiyle dinlendiğini görünce coşmuş, o gece her zamankinden fazla içmiş, geç saatlere kadar içinde kendisinin çok usturuplu bir biçimde yer aldığı binlerce şey anlatmıştı. Ağaç yoksunu semtte hafif bir rüzgâr esiyor ve içkiyle dumanlanmış başlarına iyi geliyordu. Bütün evlerin pencereleri ardına kadar açıktı. Perdeler esintinin etkisiyle titreşiyordu. Hava güzeldi, kavun tatlıydı, peynir lezzetliydi. Süleyman Bey rakıyı dikkatle kadehlere koymuş, kendi içkisine su katmamıştı, buz da. “Rakı buzsuz içilir, ama çok soğuk olmak kaydiyle,” derken, hayatta kendine tanıdığı pek az zevki nasıl ciddiye aldığını gösteriyordu.

Ersin için bu içki sofrası alışık olduğu, sıradan bir akşam haliydi. Babasıyla arasındaki ilişkiye, en son Konya’da bir fabrikanın muhasebe şefliğinden emekli olan kendi babasının yanında sigara bile içemeyen Hakan’ın şaşabileceği hiç aklına gelmemişti. Hakan, giydiği gömlekle tişört arası acayip fileli bir giysinin içinden atleti ve beyazlamış göğüs kılları görünen adama dikkatle bakıyordu. Ersin babası olduğu için, diğer insanlardan farkını çok nadir hissettiği adamın anlattıklarını ezbere bildiği halde, arkadaşı gibi ilgiyle dinlemiş ve bir yandan da zamanın geride kalan aynalarında çocukluğunu seyretmişti.

“Senin pederin ağzından bal damlıyor üstat,” dedi Hakan. “Ne güzel şeyler anlattı o gece... İyi de içiyor ha.”

Ersin gülümsedi. Çok az şey yapmıştı hayatında babası. Ama yaptıklarını kendince iyi yapmıştı. İyi bir iş kurmuş, pek riske girmeden büyütmüş, iyi çocuklar yetiştirmiş, evliliğini iyi yürütmüş, bir de iyi rakı içmişti. Hepsi bu kadardı. Hayatının sınırlarını daha fazla genişletmeyi hiç düşünmemiş, kişiliğine uygun düşecek kadar iyi yaşamayı seçmişti.

“Helal olsun. Hayatta yapmak istediklerini yapmış...” dedi Hakan, Ersin’in aklından geçenleri okumuş gibi. Sesine yine aynı acılık geldi. “Benim babamın en büyük hayali emekli olmaktı. Sonunda muradına erdi. Birazcık gayret etseydi, büyük düşünseydi...”

Ersin, Hakan’ın bu acımasız yarışa girmek zorunda kalmasının biraz da babasının suçu olduğunu düşündüğünü sezdi. Ersin’in fazla zahmet çekmeden ulaştığı yere, o, uğraşa didine, kimsenin desteği olmadan varmıştı. Babası çocuklarının geleceğini düşünerek biraz daha gayret etseydi, her şeye hemen razı olmasaydı, Hakan da bu yarışa daha ileriden başlayabilirdi. Ersin bu konunun üstünde durmadı. Herkes bir şeylerin suçunu birilerinde arıyordu.

Paradan, işten, memurelerden, müdürlerden, yolsuzluklardan, kredilerden bahsettiler bir süre. Bu konuşmalar sırasında kararının pekişmiş olduğunu hissetti. Rahatladı. Neşelendi. Artık bankacılıkla ilgili bütün konulardan zevkle bahsedebilir, hatta dışarıdan biri olmanın keyfiyle fikir yürütebilirdi. Bunun çok tuhaf olduğu geçti aklından.

Şişenin dibi görünmüştü, suskunluğu Hakan bozdu:

“Yeni şişe açayım üstat... Ne istersin, gene cin mi?”

Üstat kelimesi ve çağrışımları Ersin’in kafasında uğuldadı. Üstat... Bu meslekte kullanılması neredeyse zorunlu bir hale gelmiş, içi boş, gereksiz, kullanıldığı biçim düşünülecek olursa anlamsız bir kelime. Birbirlerine üstat diyorlardı. Niye diyorlardı? Ne demekti bu? Bütün bunlardan Hakan’a söz etmeyi düşündü. Vazgeçti. Arkadaşının halinden duyduğu memnuniyeti bozmak istemedi.

“Çok içtik üstat, açma,” dedi, çok içtik hocam, çok içtik dostum, çok içtik azizim, çok içtik abi der gibi.

Hakan mutfağa kahve suyu koymaya gittiğinde, Ersin, kitaplıktaki kitapları karıştırmaya başladı. Finansal Tablo Analizi, Kısa Süreli Finansman, Proforma Tablolar, Trend Analizi gibi adlar taşıyan, yabancı ortaklı bir bankanın, bünyesinde görevli uzmanlar kuruluna hazırlattığı, parlak kâğıtlara basılmış, renkli, gösterişli kitapların bir ikisini çıkarıp karıştırırken neden bunlara baktığını sordu kendine. Alışkanlık işte. Hepsini yerine koyup diğer gözleri karıştırmaya başladı.

Bir Ankara gecesinin geç saatlerinde, hayata dair sorular içini kemirirken kitapları karıştırmak, hayatın daha çetrefil, daha cevapsız sorularıyla karşılaşmak demekti. Bu onu hem çekti, hem korkuttu. Cevapsız soruları azdı sanki... Neyse ki bu çok zayıf kitaplığın karşısında yeni cevapsız sorularla karşılaşmak pek mümkün değildi. Ersin kitapların yıpranmış, dökülmüş sırtlarını okumaya çalıştı. Ders kitaplarının yanı sıra, bir zamanların çok satan macera kitapları, birkaç Agatha Christie, birkaç çizgi roman ve ne olduğu, ne amaçla yazıldığı belirsiz üç beş kitap daha. Bir de bunların arasına nasılsa düşmüş bir Behçet Necatigil. Sahaftan alındığı belli, iyice yıpranmış kitabı eline aldı. Eski sahibinin adı sanı yoktu üzerinde. Ama bazı şiirlerin altı çizilmişti. Kitabın eski sahibinin bu şiirleri hangi duygularla okuduğunu düşünürken Hakan içeri girdi. Elinde iki fincan kahve vardı. Arkadaşını kitaplığın başında görünce seslendi:

“Dolabın alt gözüne bak.”

“Ne var?”

“Bak işte...”

Sonra kanepeye yayılıp bir sigara yaktı ve ekledi: “Ya üstat be! Kalkamayayım şimdi, yeni bir kaset koysana. Gece gece sessizlik de hiç çekilmiyor.”

Ersin kasetleri karıştırdı. Her telden, her türden, her zevke uygun, en bayağısından en seçkinine, çeşit çeşit kaset vardı. Müzikte bile zevki duruma göre, diye düşündü. Her şeyi bulundur, her şeyi dinle. Müzik setinin altındaki göze yığılmış kasetler, bir banka müfettişinin portresini çiziyordu. Başka bir iş, başka bir ruh da olabilirdi, farketmiyordu. Bu ruhun biraz daha incelmesi, biraz daha seçici olması gerekiyordu. Zaman alacaktı. Bir beş yıl sonranın bankacıları herhalde her telden kaset bulundurmayacaklardı evlerinde. Kendisi gibi sıkılanlar, hayatlarında hırsa, yarışa yer açamayanlar, ayrıntıları bile belirlenmiş bir hayata ilgi duymayanlar elenecek, kalburun üstünde kalanlar da beyaz gömlekleri, ipek kravatları ve altın kol düğmeleriyle, gelecek yılların içinde yerlerini alacaklardı. Hakan’ın sabırla atacağı adımların sonrasını düşündü, siyah bir arabaya makam şoförünün açtığı kapıdan binişini.

Muazzez Abacı’nın buğulu sesinden, babasının sevdiği şarkıları beklerken, ummadığı bir arabeskle karşılaştı. Bir burukluk duydu. Hiçbir şey saf haliyle, rafine haliyle kalmıyordu. Berrak sulara mürekkep damlar gibi bulanıyor, dumanlanıyordu. Babasının dinlediği plakları hatırladı. Münir Nurettin’in o inanılmaz sesinin ve şarkılarının, çocuk ruhunda yaptığı etkileri. Söyle sevgili... Sevgili söyle... Ne füsun ettin, ruhuma böyle...

Sorun buydu. Suyu berraklaştırmaya çalışırken bulandırmak. Herkes arıyor, ama daha karışık, daha aykırı, daha bulanık şeyler buluyor, aradığından uzağa düşüyordu.

Uzanıp dolabın alt kapağını açmasıyla bir yığın erkek dergisinin kucağına düşmesi bir oldu. Yere yayılan dergileri seçmeye, bir kısmını dolaba tıkıştırmaya başladı. Yüzünde hem yersiz bir utanma, hem beğeni dolu bir gülümseme vardı. Dolaba koyduğu her derginin kapağına uzun uzun bakmayı da ihmal etmiyordu.

“Yakışıyor mu sana bunlara para vermek?” diye sordu Hakan’a. Sesinde yalandan azarlayan bir ton vardı.

“Benim değil,” dedi Hakan. “Kâmil’in. Bende bunlara para verecek göz var mı?”

“Ben de hayatımda hiç para vermedim,” dedi Ersin böyle zengin bir malzemeyle karşılaşmış olmanın verdiği keyifle, “hep beleş, hep ondan bundan...” Bir yandan da haline gülüyordu. Birden sustu. Bütün kanı başına hücum etti. Üzerinde Şebnem’in resmi olan dergi elinde, kalakaldı.

III

Korkutucu kalabalığı, sonsuz gürültüsü ve inanılmaz pisliği nedeniyle İstanbul’un artık yaşanmaz bir yer haline geldiğini iddia ederek üç yıl önce İzmir’e taşınan anne babasını görmeye gittiğinde, Konak’ta bir mağazada görür görmez bayılarak aldığı siyah mantosunu çıkarıp koltuğun üzerindeki rafa yerleştirdi Selda. Mantosunun katlanınca ne kadar ürkütücü bir siyah olduğunu gördü, annesini hatırladı. Mantosunu hiç beğenmemiş, bu haddinden fazla bol ve kara şeyin bir çarşaftan farksız olduğuna, Selda gibi okumuş yazmış, eline mesleğini almış bir kıza hiç yakışmadığına dair ısrarlı bir nutuk atmış; hatlarını belli eden, açık renk bir mantonun onun gibi zarif bir hanımı daha da hoş göstereceğini söyleyerek mantoyu geri vermesini istemişti.

Selda annesinin hiç aksamayan, kendinden emin konuşmasını gülümseyerek dinlerken, söylediklerinin değil, nasıl söylediğinin üzerinde durmuş, annesinin zayıf birini rahatlıkla etkileyebilecek kıvrak konuşması bitince, bu modern kesimli mantonun irtica ile bir ilişkisi olmadığını, böyle saçma bir iddiayı dikkate bile alamayacağını, en az annesi kadar kararlı ve etkili bir şekilde söylemişti. Mükerrem Hanım sonucundan emin olduğu konuşması başarısızlıkla sonuçlanınca, bu defa da, her zaman yaptığı gibi, çocuklarını gönlüne göre yetiştiremediğinden, ama bunun, onların değil kendisinin ve kocasının kabahati oluşundan yakınmıştı. Aralarında ne zaman bir anlaşmazlık çıksa, Selda annesinin hep bu minval üzere devam eden sözlerine cevap vermez, sarkmaya yüz tutmuş beyaz yanaklarını öper, böylece aralarındaki anlaşmazlık şekil almaya fırsat bulamadan kaybolur giderdi.

Annesiyle babası artık İzmirliydiler, hayatlarından çok memnundular. Çabucak alıştıkları şehrin bütün girdisini çıktısını öğrenmişler, orada doğmuş kadar oralı olmuşlar ve başka ülkeleri görmedikleri halde, dünyada yaşanacak en güzel yerin İzmir olduğuna karar vermişlerdi. Selda bunun ne kadar hızlı yaşanmış bir süreç olduğunu düşündü koltuğuna yerleşirken.

İzmir’e taşınma hikâyesi anne babasının Ege gezisine çıkmalarıyla başlamıştı. Babası albaylığa terfi ettiği yıl aldığı ve hâlâ kullandığı Opel marka arabasını uzun kontrollerden geçirtmiş, pikniğe gidildiğinde çok işe yarayan buzluğu yiyecek içecekle doldurmuş, Selda’nın “baba temmuzdayız” demesine rağmen “ihtiyatı elden bırakmayarak” bagaja iki hırkayla bir battaniye koymuş, “Hadi hanım marş marş!” deyip çıkmıştı yola. Annesiyle babası uzun yıllardan beri ilk kez baş başa tatile çıkıyorlardı. Bu gezi sırasında, vaktiyle Kayseri’de birlikte görev yaptıkları Osman Albay’ın İzmir’de denize nazır evlerine de misafir olmuşlardı. Osman Albay her bayram gönderdiği tebrik kartlarında, bilmem kaç sokak, bilmem kaç numara şeklinde, asker ruhuna yakışan bir adresi olan evlerinde onları ağırlamak istediklerini ısrarla belirtir, Doğan Albay’ı, sayın eşini ve kıymetli çocuklarını mutlaka İzmir’e beklediklerini yazardı.

Doğan Bey ve Mükerrem Hanım, Osman Albayların denize nazır apartmanlarını görüp bugüne kadar tadını çıkarmaya fırsat bulamadıkları bu şehrin rahatlığına vurulunca, apar topar İzmir’e yerleşmeye karar vermişlerdi. Bu kararlarında Osman Beylerin yanlarındaki apartmanın üçüncü katında, geniş balkonlu, denize bakan, çok güzel bir dairenin uygun fiyata satılık olmasının yanı sıra, Selda’nın pek bayılmadığı Muzaffer Dayısının her yıl biraz daha zengin olarak, bir öncekinden daha lüks bir eve geçmesinin de etkisi vardı. Babası Kadıköy çarşısında yüzüne bakılmayan yaşlı bir adam olmaya alışamamış, oturdukları apartmanın dişçi, tüccar, sigortacı sakinlerinden de hiç hoşlanmamıştı. Sabahları birlikte Kadıköy İskelesi’ne kadar yürüyeceği bir arkadaşı bile yoktu. Oysa Osman Albayların oturduğu sitenin sakinlerinin çoğu emekli asker aileleriydi. Onların sabahları kadınlı erkekli yürüyüş yaptıklarını, akşamüstleri arabalarına atladıkları gibi Alsancak’a çay içmeye gittiklerini görünce, bu şehrin, daha doğrusu asker kökenli bu sivil ortamın tam onlara göre olduğunu anlamışlar, taşınmaya karar vermişler, daha yeni tadilat yaptırdıkları evlerini bunca masrafa rağmen satılığa çıkarıp umduklarından da iyi bir fiyata satınca, fuar kapanmadan İzmir’e yerleşmişlerdi.

Selda bu kadar kolay şehir değiştirmelerine şaşırmıştı. Ama bunun, onlar için bir hayat pratiği olduğunu çabuk hatırladı. Hayatları farklı şehirlerde, ama hep aynı çevre içinde geçmişti. İklimden ve doğadan başka bir şey değişmiyordu onlar için. Bir şehre, hatta bir mekâna bağlanmak fikrinden çok uzaktılar. Aslında ait oldukları yere taşınmışlardı.

Her anne baba gibi onlar da kızlarının yakınlarında olmasını isterler, Selda’yı İzmir’e yerleşmesi ve tayinini İzmir Radyosu’na istemesi için ikna etmeye çalışırlar; Selda İstanbul’a duyduğu sevgiden söz eder ve babası bunu hiç anlamadığını söylerdi. Selda için yıllardır malumdu bu, evet, bayrağın dalgalandığı her yer vatandı ve bütün şehirlerimiz güzeldi. “Ama,” derdi babası, “artık emekli olduğumuza göre...” Yaşadıkları şehirde rahatlık ve sükûnet aramak haklarıydı, güzel İzmir’de de bunu fazlasıyla buluyorlardı.

Onu şaşırtan, taşınmaktan yorulduğunu söyleyen ve artık bir şehre yerleşmek isteyen annesinin nihayet İstanbul’a yerleşmişken, kurduğu düzeni altüst etmeyi göze alarak inanılmaz bir hızla evi toparlaması ve taşınılır hale getirmesiydi. Oysa günlerce kocasına, kızına, kocasının hoşlanmadığı kardeşi Muzaffer’in hiç kimsenin hoşlanmadığı karısı Nigâr’a, Nigâr’ın yeni moda evlerden pek anlayan gelinine, hatta evmiş, mobilyaymış, böyle şeylerle hiç ilgilenmeyen Ümit’e bile göstererek, uzun kararsızlıklardan sonra seçtiği malzemelerle baştan başa yenilenmişti ev. Gerçi bu hummalı tadilatın başında yaşanan bir tatsızlık Mükerrem Hanım’ın kardeşiyle arasının açılmasına neden olunca biraz pahalıya patlamıştı. Ne parkeden ne boyadan anlayan, bu tür işleri yıllarca emirerlerine yaptırmış olan Doğan Bey hiç gitmediği dükkânlara gitmek, inşaat işinin inceliklerini öğrenmek zorunda kalmış, yüzüne gülen her ustaya inanıp hepsinden kazık yemişti.

Doğan Bey kayınbiraderinin şerefli mesleğini değilse bile, bu mesleğin emekliliğini aşağılayan imalarından, açgözlülüğünden, zenginliğini rahatsız edici biçimde göstermesinden tiksiniyordu. Muzaffer sözde iyilik yapmak, yardımcı olmak istemiş, eski bir apartmanda bulunan mütevazı dairelerini yenilemek isteyen ablasına, eniştesine gizlemeye çalışmadığı bir küçümseme ile ucuz yollu malzemeyi bizzat satmayı teklif edince kıyamet kopmuştu. Ticaret denen şeyden zerrece hazzetmeyen ve gözü doymaz kayınbiraderinden ticaretten başka bir laf duymayan Doğan Bey, dudakları titreye titreye, kimsenin sadakasına muhtaç olmadıklarını söylemiş, Mükerrem Hanım da kardeşi kendilerine ucuz, kalitesiz malzemeyi layık gördüğü için çok kırılmıştı. Birbirlerine küsmüşlerdi. Selda anne babasına her gittiğinde konu baştan alınıyor, annesi kısacık boyuyla abuk sabuk şeyler giyip gülünç olduğunun farkına varmayan rezil bir kadının kardeşinin iyi ahlakını bozduğunu iddia ediyor, babası ise bütün suçu Nigâr’a yükleyip kardeşini koruduğu için karısına kızıyor, Muzaffer’in de en az karısı kadar açgözlü ve görgüsüz olduğunu söylüyordu.

Çok sürmedi, geniş aile kurumunun idamesi gereği fırtına dindi. Küse barışa yaşamaya alışmış Muzaffer yanlış anlaşıldığını söyleyerek eniştesinin elini öptü, rahatça özür diledi, pek aldırdığı yoktu aslında bu küsmeye, büyüklere de affetmek düştüğünden görüşmeye devam ettiler. Ama sonunda bu zenginliğin yarattığı eziklikle başetmektense, uzaklaşmaya, kendilerine benzeyen insanlar arasında yaşamaya karar verdiler. Böylece Selda da aile ilişkilerinin yarattığı saçma gerginlikten kurtulmuş oldu.

Tren şehrin içinden çıkıp banliyölere doğru yol alırken, annesinin yeni evinde terlikle değil, ayakkabıyla dolaştığını, misafirlerini ağırlarken yeni eviyle gurur duyduğunu düşündü. Artık bu türden küçük mutluluklarla avunacak yaşta ve durumdaydı. Karı koca çocuklarını büyütmüşler, okutmuşlar, ikisinin de hatırı sayılır mesleklere sahip olmalarını sağlamışlardı. Annesi Ümit’in boşanmasının etkisinden de çıkmış, burnunun dikine yaşayan oğluyla uğraşmaktan vazgeçmişti. Artık annesi için mutluluk, kek kokulu güzel evinde, yaşadığı rahat hayatın içindeydi.

Anne babasını düşünürken birden kendi evini özledi Selda. Başkalarının dar bir sokağa baktığı için boğucu bulduğu, nohut oda bakla sofa evine varmasına az kalmıştı, sevindi. Oysa annesi ağlamaklı olmuştu Selda’nın kendi başına yaşamak için tuttuğu evi ilk gördüğünde. “Vah kızım vah,” demişti. “Buralara mı layıktın sen?”

Selda dar bir sokağa bakmayı tercih ediyordu. Böylece dışarıda varlığını belli eden hayat aklını çelmiyor, kendiyle kalıyordu. Evinde oturup pencereden bakanlardan değildi ki, niye ille de bir manzarası olsun? Evimi mi, yalnızlığı mı seviyorum, diye düşünürdü bazen, karar veremezdi. Kimsenin evinde kalmaktan hoşlanmazdı. Abisi geçen kış ağır bir grip yüzünden yatağa düşünce, gelip kendisine bakmasını rica etmişti. Ümit’in kendine göre bir kişiliği olduğu inkâr edilemeyen, ama inanılmayacak kadar dağınık, hatta pis evinde, geniş pencerelerden gökyüzüne baka baka bir gece geçirdikten sonra yalvarmıştı “Sana kendi evimde bakayım,” diye.

Ümit hemen kabul etmişti bu teklifi. Bakılmak, biraz ihtimam görmek istiyordu anlaşılan. Bir taksiye atladıkları gibi Selda’nın evine gitmişlerdi. Ümit hemen salondaki kanepeye yerleşmişti. Televizyon seyretmiş, kitap okumuş, geceleri horlamış, Selda’dan portakal suyu sıkmasını, çay, çorba yapmasını istemişti. İyileşmiş olduğu halde böyle ekmek elden su gölden yaşamak hoşuna gittiği için bir hafta kalmıştı. Bu bir hafta Selda’yı epeyce yormuşsa da, kardeşliklerine iyi gelmişti. Ümit geçenlerde Mutlu’ya rastladığını söylemişti. Oturup konuştuklarını, artık her şeyin tümüyle bitmiş olduğunu anladığını anlatmıştı, bütün arkadaşlarının boşandığını, kimsenin evliliğini yürütemediğini... Selda’ya hayatında biri olup olmadığını sormuştu. İlk kez konuşuyorlardı bunları. Selda “Yok,” demişti, biraz buruk. Güzel bir haftaydı, çok yağmur yağmıştı.

Şimdi sıcak evinde camlar buğulanmış olmalıydı, çiçeklerin yeşilleri hafif solgun. Evinin en konforlu eşyası olan geniş kanepesi, yastıkları, kitaplığı burnunda tüttü. Eve varınca önce bir banyo yapacak, sıcak bir şeyler içecek ve çalışma masasına oturacaktı. Horhor’da bir eskicide görür görmez bayıldığı, neredeyse bir aylık maaşını hemen çıkarıp vererek aldığı görkemli çalışma masası pek rahat sayılmazdı, dardı, alçaktı, şöyle geniş ferah bir masa değildi, ama sevmişti bir kere. Ümit böyle rahatsız bir masa için dünyanın parasını vermesinin salaklık olduğunu söylemiş, sonra kardeşini kırdığını görünce “Ben anlamam böyle güzel şeylerden, zevk sahibi olan sensin,” diyerek gönlünü almıştı.

Kâğıtlar, notlar, kitaplar masanın üstünde onu bekliyordu. Denetime gidecek program akışı, konular, alıntı yapılacak metinler. ‘‘Hayat ve Biz”in yayınlanacak bölümleri için yaptığı hazırlığı gözden geçirecekti. Bir süredir aklından pek az çıkarabildiği Şebnem’i hatırladı yine. Bu adla birlikte ilgili ilgisiz bir yığın anı günlerdir zihnine hücum ediyordu. Başlangıçta bundan rahatsız olmamıştı; geçmişine yaptığı yumuşak bir yolculuktu bu hatırlamalar. Ama giderek sertleşiyordu. Hüzünlü anıların pek yer almadığı geçmişi, onu başka insanların hayatlarına, hatta doğrudan insanın kendisine yöneltiyordu. Örneğin Şebnem’e.

Onu son gördüğünde, hâlâ bir çocuk olduğunu düşünmüştü. Tam o çizgide, bir adım atsa genç kız olacak. İri, güzel gözleriyle Selda’nın eşyalarına bakışında, yatağa sırtüstü uzanıp bir şeyler anlatışında Selda’ya fazla cesur gelen bir maceraperestlik, dünyaya bir tekme vurmuşluk okunuyordu. Selda kalbinin bir köşesinde duran, ölmeyecek kadar beslediği gizli bir kimliğin benzerini görmüştü onda. Ama yıllar geçerken o gizli kimliği, bazı geceler rüyasına giren başka bir insan halindeki kendini öldürmüştü. Şimdi geçmiş arkasında böyle, içi boş, ama kapalı bir kutu gibi duruyordu.

Şebnem’in çıplak resimlerine hayretle bakarken annesininkine müthiş benzeyen güzel yüzünde tarif edilmesi zor, başkaldırıya benzeyen bir şey görmüştü. Saldırgan bir duygu ya da öfke yoktu, ama her şeyi yok sayan bakışlarında sakin bir nefret okunuyordu. Hiçbir şeyi takmadan hayatına biçim vermiş bir kadın vardı bu fotoğraflarda. Birlikte geçirdikleri bir öğleden sonranın zihninde bıraktığı izler, Selda’nın bu meydan okumayı hemen tanımasına yol açmıştı. O karlı günü her hatırladığında, hayatında önemli bir yer tutmayan bu kızı neden tümüyle unutamadığını kendine sorar, her şeye kafa tutmaya hazır bu genç karakterdeki vahşi cesareti hatırlar, takdir etmeli mi etmemeli mi karar veremezdi.

Yıllar sonra Şebnem’in bir yanıyla acıtıcı çıplaklığına bakarken aynı başkaldırıyı ve cesareti görüp belli belirsiz kıskanmış, ama bu defa zihni başka yere sıçramış, geçmişinin boş bir teneke kutu kadar zavallı olduğunu dehşetle farketmiş; bunu, hep başkalarının, ailesinin, okuduğu okulların, önemsediği insanların doğrularını kabul ederek yaşamasına bağlamıştı. Başkalarının doğrularını bu kadar benimsemek, hayatını bir dersler silsilesi haline getirmişti sonunda. Güzelliği göz ardı edilemeyen bu bir dizi fotoğrafta Şebnem’in cinsel çağrışımlarla yüklü bedeninden çok, aklından geçenleri görmüştü. Şebnem öyle bakıyordu ki objektife, her noktasından şehvet taşan bu fotoğrafların hayattaki gerçek anlamını neredeyse inkâr ediyordu. Selda o gün, o gözlerde okunacak bir şey kalmadıktan sonra Şebnem’in yaptığı şey üstüne düşünmeye başlayabildi.

Bir ay kadar önce radyoevindeki masasında bir not bulmuştu: “Şebnem diye biri aradı.” Bir dinleyici ya da eski bir okul arkadaşı sandığı için üstünde durmamış, soyadını bırakmak lütfunda bulunmayan arkadaş çok istiyorsa bir daha arasın, diye düşünmüştü.

Küçük hayatların olağan duygularını, büyük romanlara, görkemli filmlere konu olmayacak kadar küçük sevgi ve umut kırıntılarını bir araya getirip küçük, şiirli metinler hazırlıyor; ayrıntılarda takılıp kalan küçük sevinçleri dinleyicilerine hatırlatıyordu. Musluğa ağzını dayayıp su içmenin zevkinden kar tatillerine kadar hayatı yapan yığınla küçük şeyi işlemişti programında. Eski bir arkadaşın yıllar sonra arayıp merhaba demesini de bu küçücük ayrıntılar listesine kattığı için, radyoevinin geniş mermer merdivenlerinden inerken, nice zaman sonra karşılaşan eski dostların hüzünlü buluşmalarını gelecek programlarda konu etmeyi düşünmüştü.

Anlatmak istediği şey, içtenlikle yaşanmış kısa bir dostluğun, yıllar sonra, çok kısa bir süre için tazelenmesiydi. Herkesin hayatında buna benzer, garip bir sevince yol açan karşılaşmalar oluyor, ama o sevinç çok kısa sürüyordu. Hayat insanı değiştiriyordu, kimse olduğu gibi kalmıyor, değişiyor, eski arkadaş yeni yola uymuyordu.

Tekrar arayacak olursa, telefonda yıllar öncesinde kalmış bir arkadaşının neşeli sesini duyacağını sanıyordu. Görüşmeye karar verecekler, bir yerde buluşacaklardı. Sonra bir zamanlar onları birbirlerine bağlamış olan büyü farkına varmadan solmuş, kaybolmuş olacak; yersiz sorular, kısa ve temkinli cevaplar, karşılıklı birbirini incelemelerle zaman geçip gidecek; iki arkadaş, vaktiyle onları birbirlerine bağlamış olan şeyin ne olduğunu düşünüp duracaklardı havadan sudan konuşurlarken. Eski dostluğun anılarına gölge düşecek ve kurtulmak istedikleri bir tortu kalacaktı geriye.

Ama öyle olmamıştı.

Selahattin Enişte’nin yeğeni tarihçi Mesut Abi ve onun arkadaşlarıyla, yeni keşfettikleri bir meyhanede içmişlerdi bir gece önce. Selda kendini sık sık gergin hissetse de güzel bir gece olmuştu. Hararetli tartışmalar yapılmış, Mesut Abi ilginç şeyler anlatmıştı. Gecenin bir yarısında meyhaneden çıkmışlar, kahve içmek için rüzgâra karşı yürüyerek başka bir yere gitmişlerdi. Selda bu rüzgârın kendisini hasta edeceğini tahmin etmiş, ettiği gibi olmuş, ertesi gün hasta hasta işe gelmişti. Önünde denetime gidecek kâğıtlar, son okumayı yapıyordu. Hiç sevmediği halde, boğazını yumuşatsın diye kendine bir ıhlamur ısmarlamış, ahizeyi kapar kapamaz çalan telefonun çayocağından geldiğini sanarak açtığında bir ses Selda’yla görüşmek istediğini söylemişti.

“Ben Şebnem,” demişti ses ve eklemişti: “Kolsuz Cavit’in kızı.”

Selda’nın sessizliği, Kolsuz Cavit’in kim olduğunu düşünme anının sessizliği değil; onu aşklarla, kavgalarla, kırgınlıklarla dolu zamanlara götüren bir sessizlikti.

“Geçen gece seni dinledim radyoda,” diye başlamıştı Şebnem. Başlangıçta sesi sıcaktı, yakınlaşmak istiyor gibiydi. Ama sözlerindeki yapay naziklik hızla kaybolmuş, dünyaya tekme vurmuş bir kadının sesi olmuştu. Sesinin tonu kadar sözleri de katılaşıyor, acıtıyordu. Şebnem tuhaf bir yerden girmişti konuşmaya. Geçmişte kalan şeyleri sevmediğini, bu yüzden de pek radyo dinlemediğini, radyonun ona aileyi hatırlattığını söylemişti.

“Ama geçen gece nedense radyoyu açtım,” demişti. “Belki de televizyonun karşısına geçmiş, gece gündüz içen Cavit’in hali dokunmuştur, bilmiyorum.”

Şebnem babasından, Cavit, Kolsuz Cavit diyerek, garip bir biçimde söz ediyor, nefret ile acımayı bir arada sunuyordu. Bu ifadedeki sahicilik, nefret ile acımanın sahte değil, hakiki oluşu korkutucuydu.

Şebnem radyoyu kapattıktan sonra babasının yanına gitmek istediğini söylemişti.

“Ona ‘bu son fasıl baba’ demek istedim.”

Bu sözler Selda’yı ürpertmişti. Şebnem babasının ölüme yaklaştığını mı ima ediyordu, ona acıyor muydu, seviyor muydu, anlayamamıştı.

Konuşma bu kadarla kalmadı. Selda’nın nasılsın, neler yapıyorsun sorularına Şebnem, planlanmış bir konuşma izlenimi yaratan cevaplar verdi. Yalnız yaşadığını, arada bir babasının evine geldiğini söyledi. Selda’nın sesini hemen tanımıştı. Hayatımızda şiir azalıyor filan gibi bir şeyler dediğini duymuş, Selda’yı hatırlamış, aramak istemişti.

Selda böyle bir konuşmayı hiç beklemediği için şaşkındı. Şebnem ve yarattığı etki hayatından çıkalı uzun zaman olmuştu. Yıllardır haber almıyordu ondan. Dikkat etti, Şebnem anne babasının nasıl olduğunu sormadı. Selda’nın da kendisine sormasına fırsat bırakmayacak şekilde kontrol altında tutuyordu konuşmayı. Derken konuşma iyice tuhaflaştı.

Şebnem aniden “Televizyona nasıl çıkabilirim?” diye sordu.

Selda konuşmanın akışının değişmesinde, Şebnem’in sözlerinde tuhaf, hatta kinli bir ton hissetti. Öyle şaşırmıştı ki, verecek cevap bulamadı. Neden sonra, televizyona hangi sıfatla çıkmak istediğini sordu. Bir filmde oynayacakmış Fikret Hakan’la, şarkı da söylüyormuş, yakında plak yapacakmış. “Seni utandırmam merak etme,” deyip bir kahkaha attı. Selda hayatında hiç bu kadar kem küm ettiğini hatırlamıyordu. Oyun mu oynuyordu, numara mı yapıyordu, kendisiyle kafa mı buluyordu Şebnem? Selda arkadaşlarını seferber edip gülünç olsun mu istiyordu, yoksa gerçekten istiyor muydu böyle bir şeyi? Anlayamadı. Kendini aptal gibi hissetti, konuşmanın kontrolünü eline geçirecek etkili bir cümle edemiyordu bir türlü.

Bu şaşırtıcı söyleşiyi bitiren Şebnem oldu. “Boşver,” dedi eğlenen bir sesle, “sesini duymak istemiştim. Hoşçakal.”

Selda ahize elinde, kalakaldı. Şebnem buydu. O kız çocuğu büyümüş, ama karakterin kemiği aynı kalmıştı. Yıllar sonra umulmadık bir biçimde karşısına çıkan Şebnem zihnini allak bullak etmeyi, onu şaşırtıp öylece bırakmayı yine başarmıştı.

Hayatı hazin bir şekilde oradan oraya savrularak geçen, anne babası tarafından sık sık akraba yanlarında, okul yatakhanelerinde, orda burda bırakılan, hatta unutulan, Selda’nın her ayrıntısıyla ailesinin biricik kızı olduğunu belli eden odasını gördüğünde “Benim böyle bir odam olmadı,” diyen, sonra bu sözlerin içindeki kıskançlığı ve ezikliği dışa vurmuş olmasından korkarak, küçümser bir tonla “Çok kız odası bu,” diye ekleyerek gülen o genç kız; başarılı, parlak, imrenilesi Selda’ya kendini hatırlatmış, yaşıyorum demek istemişti.

Koltuğunu arkaya yatırıp gözlerini kapadı. Tren tıkırdayarak gidiyor, kar şiddetini artırıyor ve gökyüzü ağır bulutlarla kararıyordu. Küçük çocuklar bu uzun yolculuğun daha başında sıkılmışlar, koridorda gezinmeye başlamışlardı bile. Tek kişilik tarafta oturduğu için şanslı olduğunu düşündü. Kimsenin lüzumsuz sohbetini çekecek hali yoktu.

Buz tuttukları için beyaz, ışıltılı, acayip heykeller gibi parlayan ağaçların tren yolu boyunca dizilişine ve trenin rüzgârıyla savruluşuna baktı. Uçsuz bucaksız bir beyazlık içindeydi dünya. Hülya Hala’yla Şebnem’in ansızın geldikleri ve anne babasının çok şaşırdıkları gün, yine böyle karlı buzlu, çok soğuk bir İstanbul günüydü. Balmumcu’daki lojmanlarda oturuyorlardı. Babası daha emekli olmamıştı. Hülya Hala kapıdan girer girmez yakınlık ve neşe rüzgârları estirmiş, aradan yıllar geçmemiş, bir yığın şey olmamış, birbirlerinin izlerini kaybetmemişler de, daha dün yine bu evde beraberlermiş gibi teklifsiz, rahat, sıcak davranmış, onları bulmasını sağlayan hoş tesadüfü, Lami’ye nasıl rastladığını cıvıltılı sesiyle anlatmıştı.

Cuma günü Şebnem’i okuldan almış, bir terzi arkadaşının Kuşdili’ndeki atölyesine gitmişti. Yarım saat oturmuşlar, model karıştırıp çene çalmışlar, hava kararırken kalkmışlardı. Yolda gözüne bir eczane ilişince, saç boyası almak için içeri girmiş, çıkarken, bir sesin arkasından “Hülya!” diye seslendiğini duymuştu. Yıllardır görmediği Lami’ydi bu. Çok şaşırmıştı. Sevincinden ne yapacağını bilememişti. Ondan öğrenmişti Doğan Abisinin İstanbul’da oturduğunu, hemen adreslerini almış, kalkıp gelmişti işte.

Hülya Hala, babasının teyze kızıydı. Daha bebekken anne babası Erzincan depreminde ölünce, babaannesinin bu öksüz ve yetim yeğenini yanına aldığını annesinden öğrenmişti Selda. Hülya Hala ilkokul çağına kadar babaannesinin sevgisi kıt, disiplinli düzeni içinde yaşamış, sonraki yılları sık sık öbür teyzesinin ya da Erzincan’da oturan amcasının yanında geçirmiş, yaşı tutar tutmaz hemşirelik okuluna yatılı verilerek baştan savılmıştı. Bir felaketle hayatı altüst olmuştu kadının sonunda. Aile, güzelliğiyle herkesi tedirgin eden bu teyze kızından uzaklaşmış, onu kendi kaderine terketmişti.

Ama Lami Amca ailenin diğer üyelerinin aksine, her zaman teyze kızının tarafını tutmuş, Cavit Enişte’nin kolunun koptuğu kazanın üstünden yirmi yıla yakın bir zaman geçmesine rağmen, aile arasında bu konu her açıldığında, “Hülya’nın yerinde hangi kadın olsa, aynı şeyi yapardı,” demekten usanmamıştı. Selda, ince ruhlu suskun amcasının Hülya Hala’ya hâlâ âşık olduğundan emindi. Ne zaman Hülya Hala’dan söz açılsa, mermer beyazlığındaki yüzde hüzünlü bir değişme olurdu. Selda böyle zamanlarda Lami Amcasının kimsenin yüzüne doğrudan bakmadığını, sanki benliğinin odadan çıkıp gittiğini, titreyen parmaklarının dudaklarına, burnunun ucuna dokunduğunu farkeder, bütün bu tedirgin hareketlerin hâlâ yanan bir ateşi ele verdiğini aklından geçirirdi.

Bu muhtemel aşk aile içinde hiç sözü edilmeyen; utanç, günah, vicdan azabı gibi saklanan bir şüphe; dolaşık konuşmaların ana temasıydı. Aile üyeleri kafalarından geçen bu düşünceyi hiçbir zaman açıkça konuşmamışlar, böyle bir ihtimal yokmuş gibi davranmışlardı. Bir keresinde Selda’nın saflığı tutmuş, ailenin en çok konuşan üyesi olan Lamia Halasına bundan bahsetmişti. Şiddetli bir tepki göstermişti halası. Kardeşinin Hülya’ya belki gençliğinde, gelgeç bir ilgi duymuş olabileceğini, ama ortada aşk maşk olmadığını, birlikte büyüdüklerini, Lami’nin bugüne kadar evlenmemesinin sebebinin Hülya değil, gönlüne göre birine rastlamaması olduğunu giderek sertleşen bir üslupla söylemiş, böyle şeyleri sormaya cüret ettiği için Selda’yı azarlamıştı. Selda Kartal’da, denize nazır, kutu gibi bir evde, odadan odaya dolaşarak yaşayan ve en büyük özelliği kendini hatırlatmak için sık sık yalan söylemek olan Lamia Halasının, kendinden iki yaş küçük ve kendinden çok daha güzel olan Hülya Hala’yı hiç sevmediğini, onu yıllarca kıskanmış olduğunu böylece anlamıştı.

Annesinin anlattıklarına göre, ailenin, daha doğrusu Lamia Hala’nın Hülya Hala’ya olan nefreti çok eskilere dayanıyordu. Bir yaz tatili sırasında, onlarda kalırlarken kayınpederinin sözleri Mükerrem Hanım’ı hayrete düşürmüştü. Sözde açık fikirli, aydın bir insandı İsmail Bey. Ama rivayetler veya ihtimaller hakkında olmuş gibi fikir yürütebiliyordu.

“Şu tatil bitse de Hülya hayırlısıyla okula dönse,” demişti başında büyük bir dert varmış gibi. “Anneniz diken üstünde. Kızın Lami’de gözü var, bir gece oğlanın odasına girecek diye ödümüz kopuyor.”

“Nerden çıkarıyorsunuz bunları? Ne biçim düşünceler bunlar?” diye itiraz etmişti Doğan Bey.

Ama Nezaket Hanım atılmıştı hemen, sanki öz yeğeninden değil, aileye sızmış bir düşmandan söz ediyordu. “Bir de Lamia’ya sor bakalım. Neler görmüş, nelere şahit olmuş?”

Mükerrem Hanım “Gençlikte olur böyle şeyler,” diyecekken, bu lekeleyici yalanın kaynağının pek de hazzetmediği görümcesi olduğunu birden anlayarak susmuştu.

Annesinin Selda’ya anlattığı bu eski hikâye Lamia Hala’nın içini kurutan nefretin başlangıcını bir parça aydınlatıyordu. Zaten hep parça parça, hep kıyısından köşesinden anlatılan bir karakterdi Hülya Hala. Olmadık zamanlarda söz ona gelirdi. Selda o telefon konuşmasıyla birlikte harekete geçen anılar silsilesini artık daha iyi hatırlıyor ve Hülya Hala’nın hepsinin ruhunda hatırasını bırakmış olduğunu anlıyordu.

İzini çoktan kaybettikleri şanssız bir kadının hâlâ canlı hatırası ailenin peşini bırakmıyor gibiydi. Bir akşam ordan burdan konuşulurken söz yine Hülya Hala’ya gelmiş, annesinin adalet duyguları depreşmişti.

“Hülya’ya haksızlık ettiniz,” demişti. “Tek suçu güzel olmaktı kızın. Ne yapsaydı? O çekilmez kocaya ölene kadar katlansa mıydı?”

Babası “Bayılıyorsun bu mevzuyu açmaya,” demişti. “Senelerdir konuşa konuşa bitiremedin. Hülya’yı düşüneceğine kendi çocuklarını düşün.”

Ümit’in boşanma meselesinin en alevli zamanıydı. Annesi alınmıştı bu söze “Ne var?” demişti. “Boşanmak ayıp mı?” Babası konuyu uzatmamış, gözlerini televizyona dikmişti. Annesi Selda’ya eğilip “Öz yeğenini istemedi evinde!” demişti kayınvalidesi için. “Hülya’nın güzelliği delirtti hepsini.”

O akşam annesinin bu sözlerinde derin bir memnuniyet hissetmişti Selda. Ne de olsa aileye dışardan gelen, her yanlışı, her hatayı görmeye hazır tek kadın oydu. Aslında deliren sadece halasıydı. Babaannesi kızından yana olmak zorunda kalmış, Lami her zaman gizli aşkı Hülya’yı içten içe savunmuş, babası ise yıllar içinde olup bitene kayıtsız kalmıştı.

Hülya Hala’nın güzelliğinin, pek alımlı bir tarafı olmayan Lamia Hala’nın hayatını zehirlediğini düşünüyordu Selda, burnunun dibinde erişilmez bir güzellik. Her halinde insanın kendini bakmaktan alıkoyamadığı bir ahenk vardı. Şebnem de annesine benziyordu, en az onun kadar güzeldi, insan gözlerini alamıyordu. Ama Hülya Hala’nın hareketlerindeki ahenk, Şebnem’de yerini çabucak anlaşılması güç bir nefretin ince hatlarına bırakıyordu.

Hülya Hala hayatını istediği gibi yaşamış, sevdiği adamla hem onun, hem kendi ailesinin muhalefetine rağmen evlenmiş, aynı adamdan yine her iki tarafın muhalefetine rağmen ayrılmıştı. Kimsenin sözünü dinlememişti. Bilgiç nasihatlere, akıl vermelere, hatta hafif yollu azarlamalara kulak asmamıştı. Kimseyi takmayan hali, başına buyruk oluşu, birbirlerinin sözünü kutsal söz gibi dinler görünen, kendi ahlaklarına tapınan bu ailenin, özellikle Lamia Halasının onu dışlamalarına yol açmıştı. Hülya Hala da bu uzaklaşmayı sezince kimseyi arayıp sormamış, ortadan kaybolmuştu.

Ama insanı öyle büyüleyen, etki altına alan bir hali vardı ki, bir kış günü çıkıp gelmiş, yıllardır görünmeyen, arayıp sormayan o değilmiş gibi kendi havasını estirmiş, arkasında rüzgârını bırakarak çekip gitmişti. Selda o ziyaretin tekrarını çok beklemişti, ama Hülya Hala’ydı bu, kendi rüzgârının kendi uçuşan yaprağı, gelmemişti bir daha.

IV

Izgarada pişen köftelerin, kekikli pirzolaların kokusu, mutfağın açık penceresinden uçup gidiyordu. Şükrü ağzında sigarası, koca bir peynir kalıbını dilimlemeye başladı. Mustafa aynı hikâyeyi anlatıyordu yine, karlı ormanlarla kaplı dağların arasında her kış unutulan köyünü, köyündeki taş evlerin içini. Yıllar önce terketmişti haritalara geçmemiş küçücük gölü kışın buz tutan köyü. Arkasında güneş doğan mor dağları bırakıp İstanbul’a geldiklerinde çocuktu. Kısmetine aşçı yamaklığı düşmüş, çabuk öğrenmişti işi. Sevmişti de. Yine de “Bir emekli olayım, köye döneceğiz,” diyordu, “köy gibisi yok.” Bünyamin kulak misafiri oldu. Köye dönmek fikri sabit haline gelmişti Mustafa’da, gerçekleşmeyecek bir hayal. O da biliyordu gerçekleşmeyeceğini. “Ben gitsem de çoluk çocuk gelmez,” diyordu, “onlar artık buralı.” Ama böyle bir düşle yaşamayı da seviyordu. Azeri ağzı bir türkü söylemeye başladı, köfteleri ızgaradan topladı, tabaklara yerleştirdi. Yanlarına biraz pilav, iki üç kızarmış patates koydu.

Vagonlara çay kahve servisini bitiren Abdülkadir restorana girdi. Bünyamin onu görünce seslenip iş buyurdu. Bu tembel herifi yolculuğun sonuna kadar Erol’un karşısında sigara içerek oturtmaya hiç niyeti yoktu. İzzet masalara ekmek götürürken, Mustafa tavuk parçalarını ızgaraya dizerken, Şükrü sigara dumanı kaçmış gözünü ovuştururken, yolcuların kimi aç, kimi tok, kimi mutlu, kimi keyifsizken, tren yuvasına giden bir karınca gibi telaşlı ilerlerken, Bünyamin, gittikçe şiddetini artıran kara bakarak, Cennet’i ve günahı kadar sevmediği Garo’yu düşünüyordu.

İki yıldır evliydi Cennet’le. Kumkapı’da oturdukları daire sadece üç küçük oda, bir kişinin zor sığdığı bir mutfak, kurnasını doldurup yıkandıkları küçük bir banyodan ibaretti. Apartman ya karnabahar ya sirke kokardı, çöpler çöp kamyonunun geçmesini beklerken kurtlanırdı, eski püskü bir yığın ayakkabı kapı önlerinde yığılı olur, merdivenleri çıkarken apartman otomatiği genellikle yanmadığı için ayağına dolanırdı. Hep bir gün bu sefil apartmandan kurtulmayı isterdi Bünyamin, şöyle kaloriferli bir site dairesine geçmeyi.

Ama bu yoksul, mutsuz apartman meyveleri, rüzgârı, bereketli mutluluğu ile yaz geldiğinde canlanırdı. Yazın yalnızca Bünyamin’in oturduğu apartman değil, bütün Kumkapı canlanırdı. Floresan lambalar oturdukları odayı bembeyaz aydınlatır, bütün camlar ardına kadar açılır, iki sandalye sığmayan balkondan deniz görünüyormuş gibi olurdu. Deniz görünmüyordu ama yaz mevsimi öyle büyüleyiciydi ki, biraz uğraşsalar görünüverecekti sanki.

Cennet, Garo’nun kız kardeşi Anahit’le yakın arkadaştı. Bünyamin karısının permalı saçlarını düşündü. Eskiden o yumuşak, dalgalı saçları çok sever, okşar, koklardı. O zamanlar Cennet’in saçları daha parlak, daha ipeksi gelirdi ona.

Anahit Meryem Ana Kilisesi’nin bitişiğindeki Bezciyan Ermeni Ortaokulu’nda çalışıyordu. Patrikhanenin tam karşısındaydı okul. Cennet’le Anahit’in tanışmaları eskiydi. Bünyamin Cennet’in hayatına Anahit’ten sonra girmişti. Cennet bir aralar kilisenin bitişiğindeki Kumkapı Fakirler Kolu Dispanseri’nde çalışıyordu. Anahit şiddetli bir böbrek iltihabı geçirmiş ve sık sık dispansere muayeneye gelmişti. O sıralar tanışmışlar ve samimi olmuşlardı. Mesaileri bitince çıkarlar, çekirdek alıp Yenikapı sahiline inerlerdi. Anahit Cennet’ten beş altı yaş büyüktü ama iyi anlaşıyorlardı. Cennet dispanserde bir doktorla kavga edince işinden atılmış, Gedikpaşa’da bir konfeksiyon atölyesine girmişti. Ama Anahit’le arkadaşlığı devam ediyordu. Özellikle yazın, fazla mesai olmadığı günlerde Anahit ona gelirdi. Birlikte çıkarlar, Mahmutpaşa’ya, Sultanhamam’a alışverişe giderlerdi.

Bünyamin, Anahit’in nasıl da kara kuru ve çirkin bir kız olduğunu düşündü. Allah Anahit’ten esirgediği bütün güzelliği Garo’ya vermişti. Garo’nun yakışıklı yüzünü, ufak tefek, ama biçimli vücudunu hatırladı ve hemen unutmak istedi. Garo’nun yüz hatlarındaki incelik, Anahit’te de vardı, kardeş oldukları besbelliydi. Ama bu incelik Anahit’i güzelleştirmiyor, tuhaf yerlere yerleşip onu daha da çelimsiz gösteriyordu. Anahit’in güzel bir hale sokmayı başaramadığı saçları çökmüş yüzünün iki yanında kabarıyor, Garo’nun gözlerinde de benzeri bulunan o hoş ifadeyi gizliyordu.

Bünyamin’in kardeşi Metin, Cennet’le aynı atölyede çalışıyordu tanıştıklarında. Kardeşinin yanına gidip geldiği sıralarda, başı beyaz yemeniyle örtülü, makinenin başında oturan, o gün hangi renk kumaş işleniyorsa o renk toza bulanmış Cennet’i seyrederdi. Bir gün çok erken bir saatte, kardeşini görmek için atölyeye geldi. İşçiler daha yeni yeni geliyorlardı. Cennet’i ilk defa, iş dışında giydiği giysilerle gördü. Başında yemeni yoktu. Permalı saçlarını uçuştura uçuştura içeri girmiş, alnına dökülenlerin bir kısmını topladığı kelebek tokasını çıkarmış, saçlarının tamamını toplayıp yemeniyle sarmıştı.

Bünyamin Cennet’i çok beğenmişti, ama bu konfeksiyoncu kızlardan pek emin değildi. Metin “Yok,” demişti, “Cennet ötekilere benzemez.” Bildiği kadarıyla konuştuğu biri de yoktu. Bunun üzerine Cennet’le tanışmış, kız biraz nazlandıktan sonra, Sarayburnu’nda çay içmeyi, Hacıbozan’da iskender kebabı yemeyi kabul etmişti. Nişan takılıp iki kapılı buzdolabı, çamaşır makinesi, koltuk ve yatak odası takımı alınınca, bunca eşyayı Bünyamin’in Samatya’daki daracık evine de, Cennet’in babasının Zeytinburnu’ndaki gecekondudan bozma apartman dairesine de sığdıramayınca ev tutmaya karar vermişlerdi. Ama ev bulmak öyle kolay değildi.

Gülhane Parkı’nda oturmuşlar, semaver çaylarının gelmesini beklerlerken, Anahit, üst katlarındaki kiracının çıkacağını söylemişti. Cennet Anahit’le aynı apartmanda oturmaktan çok memnun olacaktı. “Aman Anahit,” demişti, “ne yap yap, tut bize o evi.” Bünyamin o gün Cennet’ten çok Anahit’in yüzüne bakmış, bu esmer ve soluk yüzde bir durgunluk, bir kırıklık sezmiş, Cennet’i kıskandığını sanmıştı.

Bir cumartesi günüydü. Tutacakları evin sahibi biraz rahatsız olduğu için dükkânını yardımcılarına bırakmış, evine gitmişti. O günü hatırladığında, Anahit’in kararlılığına ve inatçılığına şaşıyordu. Adamın ev adresini aldığı gibi, Bünyamin’i de sürükleyerek dükkândan çıkmış, gelen ilk Topkapı otobüsüne atlamışlardı. Bünyamin’e kalsa adamı yerinde bulamadığı için vazgeçer ya da evine gitmeye üşenirdi. Şehremini’de otobüsten indiler. Anahit evi eliyle koymuş gibi buldu. Kapıyı açan, ciddi görünüşlü kadına ev için görüşmeye geldiklerini söyledi. Kadın onları içeri aldı, ayaklarına terlik verip salonun yolunu gösterdi.

Beklerken, müstakbel ev sahibinin salonunu gözden geçirdi Bünyamin. Cennet’le birlikte eşya bakarlarken görüp beğendiği, ama çok pahalı oldukları için alamayacağı mobilyalarla hiç ilgisi olmayan, eski, ağırbaşlı koltuklara, sehpalara, salonun girinti çıkıntılarına yerleştirilmiş ufak konsollara, daha bir yığın ayrıntıya bakarak, ev sahibinin yeni eşya almayacak kadar cimri biri olduğundan şüphelendi. Kendine göre bir tarihi olan bu eşyanın uyumu içini kararttı. Adamın isteyeceği depozito, peşinat şu bu aklına geldi, ümitsizliğe kapıldı.

Anahit’e eğilerek, “Kalk gidelim, bu herifin evini tutamayız,” diye fısıldadı.

Anahit onu sertçe dürttü. “Sen karışma, bana bırak.”

Ev sahibinin karısı zarif bir tepside, şişman bardaklarda limonata getirmişti. İkisi de terbiyeli terbiyeli limonatalarını aldılar.

“Bey biraz rahatsız. Pijamalıydı da üstünü değiştiriyor, kusura bakmayın,” dedi kadın, tepsi kucağında otururken. Sonra, kiralanacak ev hakkında kendisinin de sözünün geçtiğini belli etmek isteyen bir edayla “Nişanlı mısınız?” diye sordu.

Bünyamin Anahit’in kuru, soluk yüzüne baktı, garip bir ifadeyle gölgelendiğini gördü. Eski ve kırık bir hikâyenin kızın yüzünü böylesine soldurduğunu, bu umutsuzluğun da güzelleşmesine engel olduğunu belli belirsiz hissetti.

“Hayır,” dedi Anahit. “Bünyamin Bey’in nişanlısı benim arkadaşımdır, kendisi çalışıyor, izin alamadı. Ben geldim onun yerine.”

Ev sahibinin karısının yüzünden bir şüphe gelip geçti. Üstüne beyaz bir gömlek, gri bir hırka giymiş, kravatını takmış olarak içeri girdi ev sahibi. İkisinin de ellerini sıkıp, “Hoş geldiniz,” dedi. Zaman geçirmeden ahret sorularına geçti. Kim, kiminle, ne zaman evleniyordu? Ne iş yapıyorlardı? Kirayı ödeyebilecek miydiler? Bünyamin’in devlet memuru olduğunu öğrenince memnun olan adam, bunca yıllık tüccarlığın verdiği tecrübeyle şartlarını sıraladı, pazarlığa pay bıraktığını da ima etti.

Anahit olmasa Bünyamin, bütün şartları kabul ederdi. Ama Anahit, ev sahibinden hiç aşağı kalmayacağını kısa sürede gösterdi. Gayet kibar bir ses tonuyla içinde duygusal kelimelerin çokça yer aldığı nutkuna başladı. Devlet Demiryolları’nda yıllardır çalışan bu dürüst ve temiz gencin evlenmek üzere olduğunu, bu zamanda yuva kurmanın kolay olmadığını anlattı ve bu namuslu gençlere yardım ederse çok sevaba gireceğini söyledi. Son sözlerini söylerken duvara kıymetli çerçeveler içinde fotoğrafların, yağlıboya manzara resimlerinin arasına usturuplu bir biçimde, muhakkak değerli, altın sırma işlemeli pembe bir kılıf içinde asılmış Kuran-ı Kerim’e gözünün ucuyla baktığı, ev sahibinin de Bünyamin’in de dikkatinden kaçmadı.

Bünyamin yüzünde her şeye hâkim olma yeteneği okunan, saçları bembeyaz adamın, Anahit’in konuşmasını dinlerken sözlere önem vermediğini hissetti. Sanki kızı dinlemiyordu da, çözmeye çalışıyordu. Bünyamin Anahit’in sözlerinin adamı hiç etkilemediğini düşündü ve evi tutamayacaklarını sandı. Ama ev sahibi Anahit’le kıyasıya bir pazarlığa girişti. Sonunda depozitoyu yarıya indirmeyi, ilk üç ay için kirayı biraz daha düşük tutmayı kabul etti. Bünyamin inanamıyor, Anahit muzaffer bir tavırla gülümsüyordu. O an kendini lüzumsuz hissetti. Sanki evi kendisi değil Anahit tutuyordu. Doğrudan kendine yöneltilen sorulara verdiği cevaplardan başka tek kelime etmemişti.

Ev sahibi gelin hanımı da gördükten sonra kontratı yapacaklarını söyleyince, kapıya yakın bir koltukta oturmuş, konuşmalara hiç katılmadan, sessizce dinleyen, arada bir uzanıp yanındaki konsolun dantel örtülerini düzelten kadın, pazarlığın anlaşmayla sonuçlandığına karar vererek kalktı, gümüş bir tepsi içinde çikolata ikram etti. Ev sahibi, ertesi gün gelin hanımla birlikte gelmelerini rica etti.

Anahit’le Bünyamin kalktılar, teşekkür ettiler. Ev sahibi onları kapıya kadar geçirdi, ellerini sıktı, tam çıkarlarken, “Aksanınız çok hafif,” dedi Anahit’e dostça bir ifadeyle. Bünyamin kızın donmuş gibi gülümsediğini gördü. Sonra Millet Caddesi’nden aşağı, Aksaray’a doğru yürümeye başladılar.

Anahit, “Hayırlı olsun Bünyamin,” dedi.

Bünyamin o zaman yanında hızlı ve küçük adımlarla yürüyen bu geçkin kızın kara gözlerine, sivrice burnuna baktı, içi sevgiyle kabarmış bir halde, “Allah senden razı olsun Anahit,” dedi.

Sevaptır mevaptır diyerek adamı nasıl da ikna etmişti. Sevabın onların dininde var olduğunu düşündü. Evi tutmuş oldukları kafasına dank edince Anahit’i kolundan tuttuğu gibi bir büfeye soktu, yarım ekmeğe dönerle portakal suyu ısmarladı. Dönerin üstüne konmuş turşuları bir bir ağzına atarken de nasıl bir düğün istediğini anlattı.

Aksaray’da 19 Mayıs Düğün Salonu’nda yapılan, Cennet’in ailesinin şöyle böyle bulduğu, sonradan dedikodusunu yaptığı, Bünyamin’in baba vazifesi gören amcasının elinden geleni ortaya koyduğu, demiryollarındaki arkadaşlarının tamamının geldiği, Cennet’in konfeksiyoncu arkadaşlarının çelik tencere, pike, çay takımı gibi hediyeler getirdiği düğünde, Anahit, konfeksiyoncu kızlardan hiç aşağı kalmayacak kadar çok oynamış, Garo yerinden kalkmamıştı. Bünyamin düğünden birkaç hafta önce tanıdığı Garo’nun, düğün boyunca sessizce oturup sigara içtiğini, Cennet’e çok sık baktığını görmüş, yüzündeki bu sakin, biraz üstten ifadeden hiç hoşlanmamıştı. Konfeksiyoncu kızların gidip gidip önünde oynadıkları bu adam gözüne batmıştı. Anahit’in kardeşi olduğu ve henüz yanlış bir hareketini görmediği için idare ediyordu. Onun ince ve tıraşlı yüzünü, biçimli parmaklarını, yana yatırıp taradığı parlak siyah saçlarını, yüzünü daha da güzelleştiren gülümsemesini kıskandığını, ilk kez düğünde itiraf etmişti kendine. Bu yüzden düğün gecesi umduğu kadar keyifli geçmemiş, Garo’nun varlığı yumruk gibi içine oturmuştu.

Evlenir evlenmez işten çıkarmıştı Cennet’i. Hiç itiraz etmemişti on beş yaşından beri mağazada tezgâhtarlık, dispanserde odacılık, konfeksiyon atölyesinde işçilik, yedek parça dükkânında sekreterlik, dişçi muayenehanesinde ortalıkçılık yapan kız. Tuhaf bir aşağılanma duygusu içindeydi çalışırken. Aldığı her kuruşu giyime, kuşama, makyaj malzemelerine, kuaföre harcar, kendini daha iyi, daha farklı hissetmeye çalışırdı. Bu yüzden bekârlığında babasıyla ne kavgalar etmişti. Giyim kuşamı, saçı başı ona minibüste bir ayrıcalık kazandırmıyorsa da, aldığını eve vermek zorunda olan arkadaşlarının arasında kısmi bir üstünlük sağlıyordu.

Kocasının işinin devletin bir dairesinde olması, onu çok sevindirmişti. Arkadaşlarına Bünyamin’in garson olduğunu söylemiyor, “Demiryolları’nda memur,” diyordu. Kocasının arkasında ikide bir maaşını kesen, fırsat ve yüz bulursa sulanan, mesai saati, şu bu tanımayan, işten atmakla tehdit eden bir patron değil, koskoca bir devlet vardı. Devlet gurur duyulacak bir arkaydı.

Her gün baştan aşağı temizlediği evinde oturup pencereden bakmak, yemek pişirmek, komşularıyla çene çalmak; dişçi muayenehanesinde kuru bir sandalyede oturup kapı açmaktan, suların akmadığı günlerde hastalara pis dişlerini fırçalasınlar diye su dökmekten, hela temizlemekten ya da günün on on iki saati boyunca kumaş tozlarına bulanıp patronun küfürlerini dinlemekten, azarlanmaktan, hakarete uğramaktan çok daha iyiydi. Evlendikten sonra bir yıl evde oturmuş, ev işleriyle, televizyonla, komşularla oyalanmıştı. Ama çocukları olmamıştı. Oysa Bünyamin’in işi garantiliydi. Paraları az da olsa idare ediyordu. Evlerini ev kılacak varlığı Bünyamin çok istiyor, ama bir türlü olmuyordu. Gerçi Cennet pek kafasına takmıyordu