© 2014, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Haziran 2014, İstanbul E-kitap 1. sürüm Ekim 2014, İstanbul Haziran 2014 tarihli 1. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına hazırlayan: Faruk Duman

Kapak tasarımı: Utku Lomlu / Lom Tasarım (www.lom.com.tr)

ISBN 978-975-07-2305-6

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

ADNAN BİNYAZAR

KIZIL SAÇLI
KONTES

ÖYKÜ

Adnan Binyazar’ın Can Yayınları’ndaki kitapları:

Masalını Yitiren Dev, 2000

Halk Anlatıları, 2003

Ölümün Gölgesi Yok, 2004

Şairin Kedisi, 2005

Duyguların Anakarası, 2006

Edebiyatın Dar Yolu, 2008

Şah Mahmet, 2009

Toplum ve Edebiyat, 2010

Bozkır Aydınlığında Aşk, 2011

ADNAN BİNYAZAR, 1934’te Diyarbakır’da doğdu. Dicle Köy Enstitüsü’nü bitirdikten sonra Gazi Eğitim Enstitüsü Edebiyat Bölümü’nde okudu. İlköğretmen okulundan üniversiteye, değişik okullarda edebiyat öğretmenliği yaptı. Uzun yıllar kaldığı Berlin’de ders kitapları yazma projelerinde çalıştı. Cumhuriyet gazetesinde denemeler yazdı. Edebiyata öykü, deneme, eleştiriyle başladı, daha sonra romanlar da yazdı. Deneme ve eleştirilerini Toplum ve Edebiyat (2010), Ağıt Toplumu (2008), Ozanlar Yazarlar Kitaplar (2008), Ayna (2008), Duyguların Anakarası (2006), Edebiyatın Dar Yolu (2008), Ardında Leke Bırakmamalı Sevgi (2009) adlı kitaplarında topladı. Halk yazınıyla ilgili kitapları ise Dede Korkut, Kan Turalı, Halk Anlatıları, On Beş Türk Masalı, Elif ile Mahmut, Kerem ile Aslı adlarını taşıyor. Yazdığı ilk öykülerden “Tohum” 1965 yılında Öğretmenler Bankası Öykü Ödülü’nü aldı. Masalını Yitiren Dev (2000) adlı romanında kendi hayatını anlattı. Ardından, 2005 yılında Orhan Kemal Roman Armağanı’na değer bulunan Ölümün Gölgesi Yok (2004) adlı roman, 2011 yılında Ebubekir Hazım Tepeyran Roman Ödülü’nü aldı. Şairin Kedisi, Şah Mahmet, Bozkır Aydınlığında Aşk adlı öykü kitapları var. 2010 Sedat Simavi Edebiyat Ödülü, Toplum ve Edebiyat adlı deneme kitabına verildi. Konak Belediyesi’nce yılın edebiyatçısı seçildi, edebiyat dalında, 14. Truva Kültür-Sanat, Dil Derneği Onur, Bartın Kitap Fuarı Onur, 2012 Ankara Uluslararası Öykü Günleri Onur ödüllerine değer bulundu.

Ah... Düşlerim kaç kez,
elle tutulur şeyler gibi dikilmiştir karşıma!

FERNANDO PESSOA

KÖPEĞİN ÖLÜMÜ

Serçe yavruları ağaçlara yürüyen bahar suyunun sesini duyunca, kanat çırpıp küçük gövdelerini boşluğa bıraktılar. Okulun bahçesinde bir cıvıldama, bir cıvıldama... Ak tüylerini esen yellerin okşadığı köpek yavrusu, yeni çiçek açmış erik ağacının gölgesinde uyuyordu. Serçelerin cıvıltısına uyandı, silkinip sesin geldiği yöne yürüdü. Ders arası zili çalmış, kızlı erkekli öğrenciler bahçeye doluşuvermiş, kuş cıvıltılarına onların cıvıltıları da karışmıştı. Atandığım kenti anıştırsın diye “Bozkır” adını verdiğim yavru, öğrencilerin arasından geçti, bahçede ak bir yumak gibi yuvarlanarak serçelere doğru yürüdü.

Bir bankta oturmuş, Bozkır’ı gören serçelerin ne yapacağını düşünüyordum. Bir şey yapmadılar; köpeğin yaklaştığını görünce, boncuk gözlerini sağa sola çevirip o daldan kalkıp başka dala kondular. Bozkır, kesik havlamalarla onlara sesini duyurmak istedi. Sesten ürken serçeler topluca kanat çırpıp uzaklara uçuştu, sonra gözden kayboldu.

Yavru köpek, arkadaşlarınca oyun dışı bırakılan çocuklar gibi boynunu büküp yanıma geldi. Onu öyle görünce anladım ki, değil minik adımlı bir köpek yavrusu, uzun adımlı zürafa da olsa, yürüyen, hiçbir zaman uçana ulaşamayacaktır.

Gözünü gözümden ayırmıyordu Bozkır. Uzun süre bakıştık. Aramızda doğal bir etkileşim doğmuştu. Yoksa biri insan, öbürü köpek, iki canlı, gözünü kırpmadan nasıl öyle bakıp kalır, seslerini yumuşatarak birbirine bir şeyler anlatmak ister? Bozkır, serçelerin ondan kaçtığına üzüldüğümü anlamıştı. İyice yanıma sokuldu, bacaklarımın arasına girip çıktı. Sonra durdu, boynunu büküp hüzünlü gözlerini bana dikti. Bir şeyler anlatmak istediği belliydi. Türü ne olursa olsun, iki canlının dille anlaşamaması ne acıydı! Bakışlarına dayanamadım. Onu kucağıma alıp ipek akı tüylerini okşadım. İnce derisinden yüreğime yukarı bir sıcaklık yürüdü. Annesinin şefkatli kucağına atılıp yumuk elleriyle gözyaşlarını silerken yüzüne gülücükler yayılan bir kız çocuğu gibi göğsüme tırmanıp kar beyazı başını kalbime dayadı. Soluğundan yayılan sıcaklığı parmak uçlarımda duyuyordum. Aynı sıcaklığı, onu çöplerin arasında bulup elimle tozundan toprağından arındırırken de duymuştum.

Parmak uçlarımı okşayan sıcaklığı, onu ilk gördüğüm güne götürdü beni. O duyguyla eğildim, aklığın ortasında kızıl bir kehribar gibi ışıyan burnundan öptüm.

Gün ışıdı ışıyacak. Çatı katındaki odamda, çocuk ağlamasına benzer bir sesle uyandım. Sesin sokağa bırakılmış bir çocuktan geldiğini varsayarak, yataktan fırlayıp bahçeye indim. Bir ağacın dibinde ak yumağı gördüm. Onu avuçlarıma koyup odama döndüm. Kitaplarımı koyduğum kutulardan birini boşalttım. Bir şeyler soymak için yanımda bulundurduğum küçük bıçağımla kutuda havalandırıcı pencereler açtım. Yavruyu beş-on dakika içinde yaptığım evciğe koyarken küçük kalbinin atışını parmak uçlarımda duyuyordum.

Gün ışıyınca evciği alıp yeni çiçek açmış bir erik ağacının gölgeliğine yerleştirdim. Radyoda, anasının doğurduktan sonra terk ettiği köpek yavrularına biberonla süt emzirildiğini duymuştum. Dersimin olmadığı bir saatte gidip eczaneden biberon aldım. Biberonu sütle doldurdum. Sütün kokusunu alan ak yumağın üstüme atılışını, karnı doyunca yerlerde yuvarlanışını görünce; doğumundan birkaç dakika sonra çocuğunu şefkatle koklayan bir ananın yürek sesini duydum.

Bozkır’ın, gözleri açılmadan sokağa atılan binlerce yavrudan biri olduğu, çöplükte kir tutmamış pembe karnından belliydi. Öylesine küçüktü ki, ders aralarında onu sevmek isteyen kız öğrencilerin sıcak avuçlarını ana kucağı sanıyor, meme diye onların parmak uçlarına saldırıyordu. Ağız salgısıyla parmakları ıslanan kızlar, dilinin yıvışıklığından iğreniyor, ürkütücü çığlıklar atarak onu yere bırakıyorlardı. Bozkır, bu ani değişikliğin nedenini kavrayamıyor, korkudan titreyerek, ağlamaklı seslerle evciğine kaçıyordu.

Kedi, köpek; yırtıcı canlılar bile insana alıştı mı yalnız kalmaya dayanamıyor. Bozkır da sözde ağlamakla gülmek arası hıçkırıklarla havlıyor, kızların avuç içlerinden algıladığı kim bilir nasıl bir ten kokusunun esrikliğiyle üç-beş dakika sonra öğrencilerin arasına geri dönüyordu. Burnunu yerlerde gezdirip toprağı koklayarak aynı kızları buluyor, avuçlarına alsınlar diye onların gözlerinin içine bakıyordu. Kızların aldırış etmediğini görünce boynunu büküyor, minik kuyruğunu bacaklarının arasına kıstırıp gerisingeri evciğine dönüyordu.

Umut kırıklığı, her insan gibi, köpekleri de küstürüyor; kemikleri et tutup güçlenen Bozkır, ne denli ilgilenseler de, ona yüz vermeyen kızlara bir daha yaklaşmadı. Bahçe nöbeti olduğu günlerde ona “şekerim”, “aşkım” diye seslenen çıtkırıldım bayan öğretmeni de duymazdan geliyordu. Onun varı yoğu, tek yalnızlık yoldaşı ben idim. Çatı katındaki odamda olup olmadığımı kokumdan anlıyordu. Bahçede değilsem, odamı gözetleyeceği bir yerde duruyor, pencereden görünmemi bekliyordu. Göremeyince durmadan havlıyordu. Beni pencerenin önünde görmesin; sesini kesip evciğine çekiliyordu. Odamdaki hazırlık tıkırtılarından bahçeye çıkacağımı sezdiğini sızıldanıcı sesinden anlıyordum. Kapıda görünce evciğinden çıkıp üstüme atlıyor, elimi yüzümü yalıyordu. Önceleri onu sevip avuçlarına alan kızların yapay seslenişlerini duyunca yumuşak bakışları birden sertleşiyor, daha ısırmayı öğrenmemiş dişlerini göstererek onlara hırlıyordu. Bozkır’ın tepkisine aldırmayan kızlar, şakacı gülüşlerle birbirlerine sokulup bahçe yürüyüşlerini sürdürüyorlardı.

Sevgi gösterilerinin ömürsüzlüğünü kızların uçucu hevesleri öğretmişti Bozkır’a. Yere atılma olayından birkaç gün sonraydı. Parfümünün büyüleyici kokusuna kapıldığı bir kızın siyah çorabının deliğindeki parlak aklığı kelebek sanmış, onu yakalamak isterken çorabın yukarıdan aşağıya kaçmasına yol açmıştı. Gün ışığında ayna gibi parlayan baldırının ak görünüşünden, kendini çırılçıplak algılayacak denli etkilenen kızdan gözünün üstüne öyle bir tekme yemişti ki Bozkır, kendini bir anda zindanda sanmıştı.

Kızın öldürücü tekmesinden sonra, avuç içlerinde, sürtündüğü bacaklarda ana kucağının sıcaklığını aradığını kimsenin sezemediğini anlayan Bozkır, kendi içinde yarattığı bir yalnızlığa gömülmüştü. Havlamaları da, şımarıklıkları da kesilmişti. Bana bile ender yaklaşıyordu. Evciğine uğramaz olmuştu. Bahçenin, yerini kimsenin kestiremediği kuytuluklarına saklanıyor, günlerce ortalarda görünmüyordu.

Aradan bir hafta geçmişti. Ders saati sona ermiş, çantasını kapan evinin yolunu tutmuştu. Görevliler dersliklerde temizliğe başlamışlardı. Okulun tozlu havasından kaçıp kendimi bahçeye attım. Bahçede bir ben kalmıştım, bir de nereye gizlendiğini bilmediğim Bozkır. Sözde birbirimizin yalnızlık yoldaşıydık. Aramadığım delik kalmamıştı. O akşamüzeri de, bahçenin en kuytu yerlerine bile baktım. Bulamayınca, her zamanki gibi, içime kapandım. Ona bir-iki seslendikten sonra dönüp banktaki yerime oturdum. Her an bir yerlerden çıkıp gelir diye bekliyordum. Yoktu, yoktu! Gün kararınca bulma umudumu tümden yitirdim. Düş dünyamda kendimi sınırsız kurgularla oyaladığım odama çekilip yatağıma uzandım.

Müdür, atanma emrini okurken çatı katındaki bir odada kalabileceğimi söylemişti. Böylece gece bekçisinin dışında okulda biri bulunmuş olacaktı. Odaya girer girmez kitaplarımı çıkarıp cilası çoktan kavlamış konsolun geniş çekmecelerine yerleştirmiştim. O günlerde elimden düşmeyen Doktor Jivago’yu da odanın en lüks eşyası sayılan başucumdaki sehpanın üstüne koymuştum. Sehpanın üstünde bol ışıklı bir abajur görünce bayram çocukları gibi sevinmiştim. Çocukluğumda, uçları sırtıma batan ot yataklarda yatmış, kör ışıklar altında nice kitaplar okumuştum. Gençlik yıllarım ise kör pencereli odalarda geçmişti. Tabanında eski bir kilim bile olmayan, pencereleri perdesiz bu çatı katı, yalnızlığımın sarayı sayılırdı. Odamda uzanacağım iyi kötü bir yatak, sabahlara kadar okuyabileceğim ışık olduktan sonra Allah’tan başka ne isterdim. Birkaç saat içinde odama kendimce düzen vermiş, her şeyi yerli yerince koyduktan sonra duvara melankolik bir kadın resmi bile asmıştım...

O günden sonra bu bozkır kentinde zamanın göstergesi artık benim için de işliyordu...

Sabahları alt katlardaki dersliklere iniyor, dersim bitince, bahçede bir süre oyalanıyor, yatmaya yakın da odama dönüyordum. Oda, karanlığın aydınlığına erdiğim düşler sığınağımdı. O sığınağa elimde kitapla girmiştim. Elimden düşürmediğim Shakespeare’in Romeo ve Juliet’ iyle, oyalayıcı kitapların tuzağına düşmekten kurtulmuştum. Benimki, heves olmaktan çıkmış, tutkuya dönüşmüştü. Kitap, gecelerimin mutluluk kuşlarıydı. Şafak sökünceye değin okuduğum geceler oluyordu. Okurken, kedi patisi sessizliğinde yaklaşan düşlerim, beni alıp uzaklarda ışığı kırpışan evlerin, yaşamım boyunca özlemini duyduğum mutlu sandığım aileleri arasına sokuyordu.

Oralarda neler yaşamıyordum!..

Düşlerimin sönük ışıklı odalarında; sere serpe bir kadın, sabun kokan saçlarını eşinin omzuna koyardı...

Kızı üç, oğlu beş yaşında bir annenin yüzüne, yeni düzenlediği yatağının üstünde çocukları hoplarken, bir varlık yaratmanın tanrısal ışığı düşerdi...

Dudaklarını eğip büken ergen bir kız, öğleden sonra evlenme teklifi yapacağını umduğu sevdalısına neler söyleyeceğini düşünürdü...

Yüzüne erotizmin kızıl rengi vuran yeni evli bir kadın, göz alıcı süslerle bezenmiş terliklerinin kışkırtıcı tıkırtılarıyla merdivenlerden sevgilisinin yanına inerdi...

Pencereden kocasını uğurlayan yeni evli bir kadının sabah güneşi vuran yüzünden sevda kokuları yayılırdı...

Düşlerin bir yüzü yaza, bir yüzü kışa dönüktür. Kimi geceler, tam tersi sahneler yaşardım. Gözümün önüne beni düşlerimden eden neler dizilmezdi!..

Gül kokulu sevgililerini kollarının arasında sıkarken ona acı çektirmekten haz duyan sapıklar...

Punduna getirip elini en yakını kadınların orasına burasına uzatanlar...

Kemikleri sertleşmemiş çocuklarının bezgin yüzünde günlerce şamarlarının izi kalan canavar ruhlu analar babalar...

Uzan yatmaktan etinde açılan yaraların acısıyla durmadan inleyen ölümcül hastalar...

O bozkır kentinin karanlık gecelerinde, şaşırtıcı imgeler yaratan düşlerimin kaleminden ne yazılamadık romanlar, öyküler dökülürdü...

Geceyi düşsel kurgularla geçirdiğim bir sabah, okulun temizlik görevlisi Satılmış Efendi birine sesleniyordu.

“Guguk kuşu ötüyor, duydun mu?”

“Duydum, ne var guguk ötmüşse?..”

“Guguk öttü mü, bil ki bahar gelmiştir!”

Havalar iyice ısınmış, toprakta yeşermedik yer kalmamıştı. Penceremin iki kanadını da açtım. Temiz havayı içime çektim. Her ağaçtan ayrı çiçek kokusu geliyordu. Kuş cıvıltıları böcek ötüşlerine karışırken okul çocuklarının sabah seslerini duyuyordum pencerelerine gün ışığı vuran evlerden.

Nasıl olmuştu da uydurma kurgulara kapılıp onca ses arasında kesik havlamaları kulağımdan gitmeyen Bozkır’ı unutmuştum! Köpeğimin küskün yüzü gözümün önüne gelince içime dokunup geçen bir sızı duydum. Bozkır günlerdir ortalarda görünmüyordu. Bir yerlerden çıkacak diye ikide bir pencereden başımı çıkarıp bahçeyi gözden geçiriyordum. Evciğinde olsaydı sesini duyardım. Gizlendiği yerleri az çok biliyordum. Oralarda da en küçük bir kıpırdama yoktu.

Dara düştüğümde avuntuyu içimde arardım. “Bozkır nasıl olsa bir yerlerden çıkıp gelecek...” diyordum ki, beynimin peltek bölgelerinden kuşku sözleri fırlayıverdi: “Ya gelmezse!..”

İlk saatlerde dersim yoktu. Bahçeye inip bankta her zamanki yerime oturdum. Üstüne kar yağmış gibi çiçek açan ağaçların arasında kendimi doğanın kucağına bıraktım. Sesler duyuyordum, kokular alıyordum. Bozkır’ın aklımdan çıktığı anlarda, seslerin, kokuların erincini bile duyuyordum. Doğadaki değişimlere dalıp gitmiştim. Ayrışım mevsimi sona ermiş, bütünleşme başlamıştı. Birkaç ay önce sonsuza değin yok olacak gibi görünen her şey varoluş sürecine girmişti.

Tohum yeşeriyordu; büyüyüp dal olacak, dallar yaprakla donanacak, meyve verecek...

Toprak suyla, su havayla bütünleşiyor...

Değişimsel oluşuma uğramayan:

Çiçeğe konmasıyla kalkması bir olan arının hortumuna bulaşan balözünün kokusunu alamıyor, alsa da anlamına varamıyor...

Toprak altından çıkan karıncaların toplanıp bir yerde körelendiğini göremiyor, görse de o toplaşmanın nedenine inemiyor...

Kızgın sıcaklar başladığında ağaçların gür yaprakları arasında çılgınca öten ağustosböceklerinin karınlarındaki aynadan çıkan sesi duyamıyor; duysa da aynanın ötüş gücünün nereden geldiğini bilemiyor...

Bunları düşünürken, ıslak yüzlü bir güneş, ak bulutlar arasında bir görünüp bir kayboluyordu.

Bir değişim daha! Güneşin yüzünü bulut kaplayınca, bir-iki acemi serçenin dışında kuşların ötüşü kesiliyordu. Aynı kuşlar gün aydınlığının ucunu görmesinler, ânında başlıyorlardı ötüş şenliğine.

Bozkır’ın ağlamaklı iniltisini, kuşların suskunlaştığı bir anda duydum. Öğrencilerin okula gelme zamanı değildi. Evler okula uzaktı. İnleme evlerden gelemezdi. Okul bomboştu. Kırık not alan bir kızın içli ağlaması da olamazdı. Uzaktan ya da yakından; nereden geldiğini kestiremiyordum sesin.

Belki de inleyen Bozkır’dı?.. Onu bulacağım içime doğmuştu. O umutla kalktım. Yarı yürüyerek, yarı durup dinleyerek onu aramaya koyuldum. Kuşlar ötüş sırasını savmıştı. Böcekler birbirlerini uyandırıyor, çılgınca ötüyorlardı. Elma ağacının dibindeki hışırtıdan anladım Bozkır’ın orada olduğunu. Düştüğü çukurdan çıkmaya çabalıyordu. Ne denli çabalasa arka ayaklarından güç alamıyordu. Tırnakları yeterince sertleşmeyen ön ayaklarıyla da gövdesini kaldıramıyordu. Beni görünce, günlerce aç kalıp annesinin memesine saldıran bir çocuk gibi çırpınıp viyakladı. Ön ayaklarından tutup çıkardım. Bir kenarda kendine gelmesini bekledim. Uzun süre, koyduğum yerde kımıldamadan durdu.

Ders saati yaklaşmıştı. Öğrenciler kapıdan girerken, günaydın, deyip yanımdan geçiyorlardı. Onların selamlarına karşılık verirken bir yandan da geliyor mu diye Bozkır’a bakıyordum. Ayağa kalkar gibi olmuş, sözde yürüyordu. Oysa onunki yürümek değildi, sürünmekti. Uzun süre çukurda kalmıştı; yürüyemeyişini bacaklarına kramp girmesine yordum. Odamdan çıkarken ona yedirmek için ekmek almıştım. Ekmeği çıkarıp gösterdim. Bakmakla yetindi. Çabalasa da yürüyüp gelemedi yanıma. Arka ayaklarının tutmadığının ayrımına o zaman vardım. Gözümün önü karardı. Başımdan aşağı kaynar sular döküldü.

Uzaktan beni izleyen Satılmış Efendi yaklaştı.

“Hocam, bu çoktandır böyle, gayrı onmaz,” dedi.

Bozkır sürünerek geldi, yumuşak karnını bacaklarıma dayadı. Beni kucağına al, demekti bu. Kirli tüylerine aldırmadım, pelteye dönmüş bedenini dizime oturttum. Dayanamadım, dudaklarımı başına değdirdim. Başı ateş gibi yanıyordu. Gözleri çapaklıydı. Çapağı silerken acı çektiği, gözlerinden yanaklarına aşağı yürüyen yaşlardan belliydi. Gözünde çizgi kadar kalan bir aralıktan bana baktığını gördüm. Bu bile umuda kapılmama yetmişti. “Görsün de çizgi kadar yerden olsun,” diye geçirdim içimden. Işık sızıyordu ya gözlerinden; ışık olmadı mı kötü!

Bu bakışı iyilik belirtisi sayıp sevinecektim ki, arka ayaklarının kollarımın arasından çaput parçası gibi sarktığını görünce sarsıldım. Uykuya dalınca gözlerinin çizgi kadar ışığı da söndü. Sesi soluğu kesilince öldü sandım. Hemen oracıkta yapraklardan oluşturduğum yatağa yatırdım. Sızı gibi bir sesle, “Dilin olsa da, konuşsan, derdini anlatsan, a kızım!..” diye söylenirken kendimi tutamadım. Yanaklarımdan aşağı yürüyen damlaları öğrenciler görmesin diye yüzümü ellerimle gizledim.

O gece yapraktan yatağında uymuştu Bozkır! Açık yerlerin fırtınası olur, borası olur, yağmuru olur... Akşamüstü başlayan yağmur, gece yarısı bardaktan boşanırcasına yağdı. Sabah uyanır uyanmaz, “Bozkır bu yağmurda ne yaptı?” diye sordum, ceketimi sırtıma atıp bahçeye fırladım. Bozkır, otların arasında debelenip duruyordu. Beni görünce her zaman olduğu gibi, kucağıma atlamak istedi. Onu yerden kaldırdım. Tüylerinin arasındaki sümüklüböcekleri görünce, onu kucaklamamla yere bırakmam bir oldu.

Çocukluğumun avlularında sümüklüböcekten geçilmezdi. Arkalarında bıraktıkları sümüksü izden tiksinir, onlara elimi dokunduramazdım. Bozkır’ı sümüklüböceklerden arındırma bir yana, o yıvışık yaratıklara bakamadım bile. Nenemi anımsadım; bir gün, avlunun yine sümüklüböcek talanına uğradığı bir yağmur sonrasında, “Sabret, güneş çıkınca, kal desen de kalmazlar, çekilip giderler,” demişti.

Öyle olmuştu, güneş bulutların arasından sıyrılıp gökyüzünde yükselince her yer kurumuş, bu yürüyüş tembeli yaratıklar Bozkır’ın tüyleri arasından düşmüştü.

Uzun ya da kısa, her ömrün bir öyküsü oluyor. Artık dert olmaktan çıkmıştı Bozkır’ın yaşadıkları. Bozkır, yapraklardan oluşturduğum yatağında tükenişin yoluna koyulmuştu. Gözünün ince aralığından dalları yeni filiz vermiş bir fidandan gözünü ayıramıyordu. Gereksinimini giderecek bir ağaç dibi aradığı belliydi. Kalkıp yürümek istediyse de, pelteleşmiş bedenine güç yetiremedi. İnsanda en son umut duygusu ölüyor; en küçük bir kıpırtıda kalkıp yürüyecek, eskiden olduğu gibi, otların arasında koşacak sanıyordum. “Güneş, ortalığı kavururcasına yakarsa köpeğimin pörsük ayakları dirilir...” diye geçirdim içimden. Ensemi yakacak denli yükseldi güneş, Bozkır’da değişen bir şey olmadı.

Yaşama umutsuzluğa doğru sarkıyordu Bozkır’da. Güneşin yakıcı sıcaklığına bel bağlarken, ufukta kızıllaşıp kaybolunca ardında dayanılmaz soğukluklar bırakacağını aklımdan geçirmiyordum. Ne denli çabalasa da bir ağaç dibine ulaşamadı Bozkır. Tüylerini ıslatarak akan idrarı ardında ağır kokular bırakarak otların arasına karıştı. Güneş, sağaltıcı sıcaklığını çiçeklenen erik ağaçlarının yapraklarında bıraktı, bahar esintileri arasında kayboldu.

Her oluşumun, bir ölüşümü var. Aralarındaki tek ayrım; oluşumun adımlarının yavaşlığına karşın, ölüşümünki çok hızlıdır. Acılar içinde kıvranarak yokluğa eren Bozkır’ın tükenişini gözlerken, bir zamanlar varoluşun simgesi sayıp belleğime yerleştirdiğim “Birdenbire”1 şiiri, o hızlı sürecin söylemine dönüştü belleğimde: “Gözleri birdenbire çapaklandı, / Arka ayakları birdenbire tutmadı, / Ön ayakları birdenbire tutuldu, / Birdenbire altına kaçırdı, / Bakışı birdenbire dondu... // Bitişin çanı birdenbire çalıyor, / Bitki birdenbire soluyor, / Canlı birdenbire yokluğa karışıyor... / Her şey, birdenbire, birdenbire, birdenbire... / Birdeeennnbiiireee...”

Yüzde gülüş dondu mu kork! Gözü kapandı, ayakları tutmadı, gülüşü yüzünde dondu Bozkır’ın. Yüz dondu mu doğa da donuyor... Yaprak soluyor, toprak kuruyor...

Bozkır’ın ak tüyleri kendi pisliğine bulandı, kıldan bir nesneye dönüştü.

Can nesneye dönüşünce ne çiçeklerin esintili kokusu kalıyor ne cıvıldayışı delice kuşların ne ağustosböceklerinin tükenmeyen çığırtısı...

Sabahları uyanırken, yüreğimde derisinin ılıklığını duyduğum Bozkır’ın kucağıma atlayacağını düşler, ona tahtadan bir evcik yapmayı kurardım. Artık, onunla ilgilidir diye, terleyen bıyıklarını burmaya çalışan okul kaçkını oğlanların, “Bu öğretmen de köpekle yedi kafayı,” diye laf attıklarını duysam da duymazdan geliyorum. Bir zamanlar Bozkır’ı avuçlarında ısıtan kızlar, yapraktan yatağında “ölüme yatan” Bozkır’ın önünden geçerken başlarını öte yana çevirip burunlarını tutuyorlar.

Ölüm, düşleri de öldürüyor. Bir ay kadar önce bu saatlerde havuzun başındaydım. Sular oluktan patlayarak akıyor, etrafa inci taneleri gibi saçılıyordu. Yanaklarına suyun kristal parlaklığı vuran bahar çılgını kızlar Bozkır’ı avuçlarında ısıtıyorlardı. Biri vardı ki, Bozkır’ı bir sünger parçası gibi mıncıklıyor, onun kar beyazı tüylerinde öpülmedik yer bırakmıyordu.

Arılar çiçekten çiçeğe konup kalkıyor, kanatları gün ışığıyla renklenen böcekler şarkılarını söylüyor; can suyu yüzünde donan Bozkır’a bakmadan geçiyorlardı...

Bir gün kulağına konan bir atsineği onu çılgına çevirmiş, konduğu yere yapışıp kalan o iğrenç yaratık, emdiği kanla doyup ince derisinden kopuncaya kadar, Bozkır çektiği acıdan kendi ekseninde dönüp durmuştu. Şimdi arka ayaklarını kızgın eşekarıları ısırıyor da tüyü kıpırdamıyor...

Bozkır’ı aldım, bahçenin; ötüşlerin, kokuların, görüntülerin şamatalı seslerine büründüğü otu bol yerine götürdüm. Oysa artık onun için dünya, tüm varlıkların sessizleştiği küresel bir boşluktu. Onu yeşillerin arasına yatırırken, başına dikilecek taşa yüreğimin köşesine yerleştirdiğim sözü yazmayı unutmadım: “Hayat ne ki... Birdenbire varsın, olmak, birdenbire yoksun!”

Gün ikindiyi bulmuştu. Başımı kaldırınca, karşımda, gölgesi kendinden uzun Satılmış Efendi’yi buldum.

“Hocam, niye başını bekliyorsun? Bu gayrı bitmiş, alıp götürelim de kokusu ortalığı sarmasın.”

Yanındakine döndü:

“Hele bir kürek al da gel!”

Adam, bir solukta aldı geldi küreği, paslı demir parçasını Bozkır’ın ayaklarının altına hoyratça sürdü.

Bilinçsizce çıkıverdi ağzımdan:

“Örseleme, ölünün de canı var...”

Filozofluğunu göstermede gecikmedi adam:

“Öldün mü, ha gübre ha sen!”

Sustum.

Son kez baktım acılarımın bahtsız yoldaşına.

Alıp götürdüler.

Çöp bidonunun kapağı açıldı kapandı.

Tak!

Tuk!

Çöplük gibi bir yerde bulmuştum, çöplükte de yitirdim, Bozkır’ı...

İstanbul, 05.07.2013

1. “Her şey birdenbire oldu. / Birdenbire vurdu gün ışığı yere; / Gökyüzü birdenbire oldu; / Mavi birdenbire. / Her şey birdenbire oldu; / Birdenbire tütmeye başladı duman topraktan; / Filiz birdenbire oldu, tomurcuk birdenbire. / Yemiş birdenbire oldu. // Birdenbire, / Birdenbire; / Her şey birdenbire oldu. / Kız birdenbire, oğlan birdenbire; / Yollar, kırlar, kediler, insanlar... / Aşk birdenbire oldu, / Sevinç birdenbire.” (Orhan Veli Kanık)

İSO

Uzun yıllar sokaklarda yaşamıştım. Sokak çocuğu, içinde yarattığı kahramanla el ele vermeden yaşayamaz. Okuma dünyasına adım attığım on beş yaşlarıma değin o kahramanla yaşadım; ben de! Okuduğum her kitap bana erdemlerin yeni bir kapısını açtıkça, kahramanım benden uzaklaştı...

Sokak çocuğunun kahramanlığı da, kendini gösterme soytarılığından, arsızlığın tuzağına düşmeyi erdem sayıp rezil olmaktan başka nedir ki?..

Sokak çocukları

Nerede olursa olsun, ağzını eğip bükerek hava atmaya kalkan kabadayı bozuntularının edişini eder2, el âlemin içinde fiyakalarını bozacak oyunlar yaratırdım. Objektifimi daha çok patlak gözlülere, deve dudaklılara, palavracılara, çizmeleri cızırtılı boy beylerine, yerden bitme bücür çokbilmişlere tutar, onları elimde kukla gibi oynatırdım. O anda kurguladığım oyunları kavrayacak akıl yoksunu figüranları bilinçsizce gülerdi. Biri çıkıp alaya alınanların kendileri olduğunu sezince beni öldüresiye döverlerdi. Biriyle alay etmeye kalkan, başına geleceklere katlanmayı bilmelidir. Gözüme kestirdiğim sineksıklet bir çocuk, alay sahneme alıp onu maskaraya çevirdiğimi anlayınca, ondan umulmayan bir öfkeyle üstüme yürümüş, ağzımdan burnumdan kan boşanıncaya değin yumruklamıştı beni.

Sokak çocukları, töre gereği, büyüklere sataşmazlar. Bir gün, töreyi bozdum. Kamburunu sırtında zor taşıyan bir adamın yanına yaklaşıp onun gibi yürümeye başladım. Adam, omuzları arasında kaybolan kafasına karşın, kürek gibi elleriyle öyle bir tokat patlattı ki, kendimi yerde buldum. Kabaralı3 ayakkabılarıyla beni iyice çiğnedikten sonra, “Bir daha böyle bir şey yaptığını görürsem seni gebertirim; hadi, şimdi siktir git!” dedi, şiddetli bir tekmeyle beni sokağın ortasına savurdu. Kabaraların sırtımda, bacaklarımda açtığı göz gibi yaraların acısıyla gece sabahlara değin ağlamıştım.

Nasıl bir duyguydu ki bu; öldüresiye dövüleceğimi bilsem de, huyumdan vazgeçmiyor, gözüme kestirdiklerimi yaramazlık tiyatromun sahnesinde maskaraya çeviriyordum. Davranışları hoşuma gitmeyenleri sinirden deliye çevirip onlardaki değişimleri görmeye doyamıyordum. Nedense yakın arkadaşlarımdan görünüşleri alaya en elverişlilerini bile incitmekten çekiniyor, onları yalnızca güldürüyordum. Bir defasında onlardan biri gülerken altına kaçırmıştı da, idrarın bacaklarından aşağı süzüldüğünü görünce ben ondan daha çok gülmüştüm. O sahne bugün bile aklıma düştüğünde, aynı coşkuyla gülmekten kendimi alamıyorum.

Çocukluğumda nice dayaklar yemiş, o ölçüde de karşılığını vermiştim. Her kapışmadan yeni bir dayak yöntemi öğreniyordum. Gerçek dövüşkenle sahtesini gözünden anlamamı çocukluğumdaki kavgalarıma borçluyum. Bir tür kavgaya çağrı anlamı taşıyan edişini etme kendi buluşumdu. Kızdığım bir adama gücümün yetmeyeceğini kestirince, uzaktan da olsa, edişini ederek onu dövmüş oluyordum. Herkesi döver görünüp ağzından küfrü eksik etmeyenlerin korkağın teki olduğunu, sıkıya geldiklerinde, tarla sıçanı gibi kaçacak delik aradıklarını dövüşlerim öğretmişti bana.

İso’yla4 tanışma

İlkokulu bitirmiştim. Sınavları kazanıp Köy Enstitüsü’ ne yazılmıştım. Öğrenimimi orada sürdürecektim. Okulun ilk günleriydi. Birbirimizi tanıyor, yeni arkadaşlar ediniyorduk. Borazan ötüşlü bir ses duydum. Merak edip o yana baktım. İri gövdesinin üstünde koca bir kafa. Kafayla gövde arasına boyun yerine sanki bir kütük oturtulmuş. Ablak suratında birbirine karışan çapraz çizgiler. Kulakları uzaktan güdük iki kıkırdak parçası gibi görünüyor. Kaşlarının altındaki oyuklarda parlayıp sönenler göz değil, iki kara boncuk. Elleri bedenine göre birer kedi patisi, ayakları balıkçı kayığı. Boğazında düğümlenen sesi hışırtılı çıkıyor. Konuşurken, kalın dudakları tükürük püskürtüyor. Bacaklarını ayırarak yürüyor. Sanki Köy Enstitüsü’ne yeni yazılmış bir öğrenci değil, Şam işi kuşağına sokuşturduğu kamasıyla öfke kusan bir aşiret reisi...

Borazan ötüşlü bu meydan kabadayısını şöyle bir süzdüm. Boş kafalı kavgacılardan olduğu, tükürük saçarak konuşmasından belliydi. Onun av alanıma gireceği içime doğmuştu. Ne ki, ortada bir neden yokken ilk gördüğümle hemen kavgaya tutuşmak dövüş ahlakımla bağdaşmıyordu. Ama edişini ederek, kuşağında kama taşıyan bu “aşireti reisi”nin fiyakasını bozabilirdim. Öyle bir şey yapmalıydım ki, onun reisliğinin, benim kavga reisliğimin yanında beş para etmediğini anlasın! Köyden geliyordu. Ben İstanbul’da yaşamış, onlarca kovboy filmi izlemiştim. Hasmın, iki yumrukta yere nasıl serildiğini filmlerde görmüştüm. Öğrendiklerimi onun üzerinde deneyebilirdim. Filmlerde nice soylu kovboy, vurup kırmaktan çok, kıvrak esprilerle hasmının canına okuyordu. O sahneleri soluk almadan izlemiştim sinemalarda. O belki filmin ne olduğunu bile bilmiyordu.

Bir anda, onunla eşit koşullarda olmadığımızı düşünerek kavga çıkarmanın dövüş ahlakının kurallarına aykırı olacağını düşündüm. Filmlerde geçen olayları gözümde canlandırırken aklıma geldi. Tabanca, bıçak taşıyanların eli hep tetikteydi. Olaylara kuşkuyla bakıyorlardı. Biri yüzlerine uzunca baksa huylanıp deliye dönüyorlardı. Edişini etmeye bile gerek yok; karşısına geçip tiklilerde olduğu gibi, gözümü kırpar, omzumu ikide bir aşağıya yukarıya kaldırıp indirir, burnumu avını koklayan fare gibi oynatırsam, üç-beş dakika içinde onun bütün sinir sistemini allak bullak edebilirdim...

Düşündüğümü ânında eyleme geçirdim. Gidip tam karşısına oturdum. Önce, eski fotoğrafçılar gibi, gözümü ayırmadan yüzüne baktım. Bakışımdan huylandığını, küçük gözlerinin karası kaybolup akı ortaya çıkınca anladım. Av alanıma girmişti. Ne tarafa bakacağını şaşırmıştı. Göz çukurlarında kıvılcımlanmalar oldu. Gözlerimi yüzünden ayırmadan onu süzüyordum. Başka şeyler yapmaya gerek kalmadı, boncuk gözleri yerinden fırlayacak gibi oldu. Ağzından tükürükler saçarak, “Ne bakıyorsun ulan kahpe analı5, yüzümde maymun mu oynuyor!” diye gürledi.

Olabildiğince soğukkanlı, “Farkında değil misin, oğlum,” dedim, “istersen bir ayna bul da bak, gözlerinle gör; evet, yüzünde maymun oynuyor, hem de çiftetelli oynuyor!..”

Gözümü ondan ayırmıyordum. İnce alayın, domuz bakışlıları kuzuya çevirdiğinin, diktatör ruhluları azgınlaştırdığının, zulmettikçe korkaklaşan faşist kafalıların otoriterleştiğinin, işe yaramaz bir mal gibi kaldırıp bir köşeye tıktıkları kadınlarına baskı uygulayan heriflerin, güçlü birinin karşısında sümsük köpeklere döndüğünün nice örneklerini görmüştüm filmlerde…

Alaylı konuşmalarım, yüzünün sert çizgilerini yumuşatır gibi olmuştu. Kalın dudaklarının bükümlü gülüşü onu sevimli bile kılmıştı. Bir yüzde sevgiyle kin nasıl bağdaşırdı! Tutumumda bir değişme olmadı. Yüzünde bilinmedik bir adanın keşfine çıkmışçasına, gözümü bir saniye olsun ondan ayırmadan sürdürdüm bakışlarımı. Tekdüzelik, insanın ölüm fermanıdır; fazla dayanamadı, gözkapakları yerinden fırlamış gibi oldu; yüzünün çapraz çizgileri birbirine karıştı, dili ağzından kanlı bir biftek gibi çıkıp neredeyse burnunun ucuna değecek denli uzadı. İnce sözlerimi, akordu bozulmuş telli çalgıların hantallaşmış sesini çağrıştıran kaba bir alayla karşıladı.

“Bak hele, bak! Demek beğendin yüzümde oynayan maymunu?” Aynı ilçeden olduklarını sandığım yorgunluktan neredeyse uyudu uyuyacak kendinden yaşça oldukça küçük arkadaşına dönerek, “Ulan, ne diyor bu kahpe analı?” dedi.

Duymazdan geldim “kahpe analı” sözünü. İnce alayın zehriyle beyninin bütün kıvrımlarını uyuşturmuştum. Soğukkanlılığımı bozmadan, “Beğenmem mi, yüzde oynayıp duran maymun gör de beğenme!..” dedim.

Bu onu delirtmeye yetti. Yerinden fişek gibi fırlayıp üstüme yürüdü.

“Ulan, kahpe analı, ben karı mıyım ki yüzümü beğeniyorsun, beğenmiyorsun!”

Kavganın eşiğine gelmiştik. “Ya sabır!” dedim içimden, yumuşak bir sözle kestim canavarlaşan öfkesinin önünü.

“Sordun, söyledim; karı olmadığın sesinden de belli, kıyafetinden de...”

“Ha şöyle, imana gel!”

Yumuşayınca direnmedim. Av, kapana girmişti... Kim bilir nice olaylara yol açacak kurguladığım sahneyi ileriye erteleyerek dönüp yerime oturdum.

Dost İso

Köy Enstitüsü’nde dış giyim, iç giyim, ayakkabı, havlu dağıtmak üzere bizi bir alana toplamış, bu işleri kotarsın diye de son sınıftan bir “ağabey”6 görevlendirmişlerdi. Alanın çeşitli yerlerine yığılan giyeceklerden bedenimize uyanı seçip üstümüzde denedikten sonra adımızı, numaramızı ağabeye yazdırıyorduk. Oradan hamama gidip, üzerimizdeki bitli giysileri atacak, oradan yeni giysilerle çıkacaktık.

Arkadaşı, denediği ayakkabıyı, “İso, hele bak, ayakkabı ayağıma göredir, değildir?” sorusu üzerine o da hiç yoktan öfkelenip, “Ulan, kahpe analı, senin ayağın benim ayağımdır; ayağına göredir, değildir, bileyim!”7 diye çıkışınca, karşısına geçip deliye çevirdiğim afur küfür kabadayının adını da öğrenmiş oldum: İso!

İso’dan beş-altı yaş küçük görünen arkadaşı, onun bu öfkeli yanıtından etkilenip ağlayacak gibi olunca İso’nun yüz çizgileri değişti. Eğildi, ayakkabının önüne, arkasına elleriyle bastırdı. Sanki az önce öfkeden kuduran o değilmişçesine, yüzüne iğreti bir gülüş kondu, kalktı. İso, arkadaşına döndü, borazan sesinden umulmayacak bir tınıyla, “Uymak ne demek, Allah vekil, kalıp gibi oturmuştur ayağına ha; vallah, baban ısmarlama yaptırsaydı böyle oturmazdı ha!” dedi. “Bir kız, ayağında görse bu ayakkabıyı, ‘Benim hayalimden geçen bu oğlandır; vallah, boğazımı kesseler ondan başkasıyla evlenmem!’ der.”

İso’daki değişimi görünce, şefkatin, sigaradan katran bağlamış ses tellerini bile incelteceğini düşündüm. Arkadaşına gösterdiği şefkati bana da göstermişçesine, İso’ya karşı içimde bir sevgi doğdu. O ruh ipiltisiyle, elimizde yeni giysilerle hamam sırasına girerken kendimi İso’nun yanında buldum.

İçimde İso’ya derin sevgiler kırpışırken, onda en küçük bir değişiklik yoktu. Oysa ayakkabı olayından sonra İso’nun sesi ne borazan ötüşlüydü ne gövdesi iri, kafası kocaman, kulakları iki kanat gibiydi. Kafasıyla gövdesi arasındaki de kütük değil, boyundu... Gözleri ilk gördüğümki gibi küçüktü ama derinlere çakılmış gibi falan değildi. Gözyuvarlarında öyle iki kara boncuk da yanıp sönmüyor, arada ela renkler bile yansılanıyordu bakışlarından. Ayakları, giydiği çarıktan dolayı kayık büyüklüğünde görünse de, elleri kedi patisi gibi falan değildi, bayağı eldi. Ne söylediği anlaşılmıyordu ama ağzından tükürük püskürttüğünü de kim görmüştü?.. Yazarın şu saçmalığına bakın; İso, “öfke kusan” bir aşiret reisiymiş! Saçma! Reislik kaybolmuş da o mu bulmuş! Zavallının karnı, aç köpeklerinki gibi, neredeyse omurgasına yapışacak!.. Yerel söyleyiş sözcükleri su gibi akıp içimi serinletiyordu...

Elimizden bırakamadığımız yeni giysileri soyunma odasında İso’yla yan yana astık. Üstümüzden çıkardıklarımızı yakılmak üzere bitiyle piresiyle kapının önüne konulan bir bidona attık. Kama takılı kemerini kaşla göz arasında, bankın altında bir yere gizledi. Kulağıma eğildi, başkalarının duyamayacağı yumuşak bir sesle, “Sakın kimseye söyleme bunu,” dedi. “Bizim kitabımızda ihbar yoktur, İso!” dedim ben de sessizce. Hamama girerken üstümüzde el kadar bir bez parçası bile kalmamıştı. Az sonra kapısından önümüzü elimizle gizleyerek girdiğimiz hamamın yoğun buharı, içeriye adım atar atmaz çıplaklığımızı yutmuştu. İso’yla aynı kurnanın başına oturmuştuk. Buharı delen ıslak gözlerimizle birbirimize baktık. O bakış, aramızda kurduğumuz dostluk antlaşmasının ilk simgesiydi.

Hamamda dört kurna vardı. Her kurnada ancak dört kişi yıkanabiliyordu. İki de tas vardı. Tas ikişerli olarak elden ele geçecekti. İso da ben de, enstitüye yeni yazılan öğrencilerden dört-beş yaş büyüktük. Ben, aile parçalanmasından dolayı yıllarca İstanbul sokaklarında süründükten sonra memleketime döndüğümde on dört yaşındaydım. Enstitüye iki yıl sonra yazılmıştım. Sonradan öğrendiğime göre İso, babasının çiftine çubuğuna yardım etmiş, ilkokulda devamsızlıktan üst üste sınıfta kalmıştı. Okula başladığında o da benim yaşımdaydı. Küçükler geride durup, saygı olsun diye kurnanın başına oturmada bize öncelik tanıdılar. Böylece kurnanın sağ tarafına İso oturdu, soluna da ben oturdum. Yıkanırken ben onun başına su döktüm, o benim başıma döktü. Birbirimizin sırtını bile sabunladık...

İso’nun aşkı

Kirlerden arınınca kuş gibi hafiflemiştim. İso’nun alnından çenesine inen çizgiler yumuşamış, gözlerinin elası ortaya çıkmıştı. Sert bakışlı olmadığının ayrımına yıkanıp arındıktan sonra vardım. Ona yönelik önyargılarımdan acı duydum. Hele İso rahatlayıp geçmiş zamanların içe işleyen bir Diyarbakır şarkısını oraların ağzıyla mırıldanmaya başlayınca utançtan onun yüzüne bakamadım. Türkünün daha ilk dizelerinde boğuk sesi incelmiş, sert bakışlarından iz kalmamıştı.

Biner faytona gider seyrana, oy zalım oy Gözleri benzer ahu ceylana, oy zalım oy Bir mektup yazdım zalım o yâre, oy zalım oy Dağlar daldadır gözüm yoldadır, oy zalım oy Senin o kaşın âlem aldatır, oy zalım oy...

İso’nun türküsüne nasıl kapıldıysam, “oy zalım oy” yinelemelerine ben de katıldım. Yalnız türkünün duygu sıcaklığından değil, İso’nun sevdalı sesinden de çok etkilenmiştim. Dayanamadım sordum:

“İso,” dedim, ‘zalım’ kim?”

Ne söyleyeceğini düşünürken, gözlerinin elası daha da belirginleşti. Gözlerimin içine bakıp derin bir ah çekti.

“Anlamadın, ‘zalım’ kimdir? Kimde vardı onun ahu ceylan gözleri, nasıl kaştır gözdür ki, göreni aldatıp karasevdalara düşürür?” dedi.

“Böyle bir insan niye ‘zalım’ olsun, İso?”

Yanaklarından yuvarlanan iri damlaları elinin tersiyle silerken kendini tutamadı.

“Seni bırakıp giden ‘zalım’ değilse, zalım kimdir?”

Hamama şalvarla giren İso, oradan pantolonla, yakalı gömlekle çıkmıştı. Ben, belki ilk kez yamalıksız pantolon giyiyordum. İç çamaşırlarımız çivit mavisiydi. Bedenimizden çivit kokuları yayılıyordu.

O akşam İso’dan “oy zalım oy” yinelemelerini birlikte söyleyerek ayrıldım. Ertesi gün şubelerimiz belli oldu. İso, A şubesine düşmüştü, ben, B’ye. Bu biçimsel ayrılığın aramızda sürtüşmelere yol açıp, laf getirip laf götürenlerce düşmanlığa varacağını nereden bilirdim?..

Kavgacılıkta ikimizin de ünü vardı. A şubesinin dövüşkeni İso, B’ninki de ben. Birinin hakkından geldiğimde, “Beni küçük buldun değil mi, İso’nun kılına dokun da dünyanın kaç bucak olduğunu göstersin sana!” diyordu. İso çocuğun birine tokadı patlattığında, o da, “Erkeksen Merdan’a el kaldır da göreyim seni!” diye dikleniyordu ona. Şubelerde beni ona, onu bana kışkırtan takımlar oluşmuştu. Bizim adımıza bahse bile giriliyormuş. Benim dövdüğüm ona gidiyor, onun dövdüğü bana geliyordu. İkimiz arasında kaba güce dayalı bir rekabet başlamıştı. Öyleleri vardı ki, ellerinden gelse iki erkek kaz dövüşürken, dişiler nasıl bir araya gelip cayk cayk diye bağırırlarsa, onlar da çevremizi alıp bizi dövüştürmek için tempo tutacaklardı.

İso hayvansı gücüne güveniyordu. Hep yanında taşıdığı üstüne dua kazılı kaması varken, ona bıçak işlemeyeceğine inanıyordu. Koynunda onu yenilmez kılan bir hamaylı8 da vardı. Söz üretmede üstün yanım olsa da, herkes gibi ben de İso’nun acı gücüne karşı koyamazdım. Gördüğüm filmlerden iyi yumruk atmayı öğrenmiştim öğrenmesine ama İso’nun iyi anlarında kedi patisi gibi algıladığım uzun tırnaklı ellerini görünce gözümün önüne kana bulanmış ağzım burnum geliyordu. Ben de boş durmuyordum; ellerim İso’nunkilere benzesin diye, tırnağımı kesmiyor, önüme gelen sert cisimlere yumruk atarak, vuruş gücü kazanmaya çalışıyordum. Mutfağa gidiyor, pazılarım sertleşsin diye aşure kazanlarını yumrukluyordum. Koltuk altlarına küçük yastıklar yerleştiren yalancı pehlivanlar gibi, yolda kasılarak yürüyordum. Kabarık görünsün diye pazılarımı kırılmaz iplerle sıkıyordum. Kolumda o kabarıklığı görenlerin bana imreneceği hayallerine kapılarak bir aldanış içinde olduğumu aklımdan bile geçirmiyordum.

Kışkırtıcılar

İso’nun kavgacılığı herkesin gözünü korkutmuştu. O bir yana, laf getirip götürenlerin bir oyunu değilse, İso’nun öyle bir marifeti varmış ki, kalın dudaklarının ıslık deliğinden fırlattığı tükürük, aralarında üç-beş metre de olsa, hedefini şaşırmadan gidip dövüştüğünün yüzüne yapışıyormuş... Onun sınıfından Gürbüz, bir gün kimsenin göremeyeceği bir yerde yanıma yaklaştı. “Yüzüme öyle bir tükürük attı ki, gözüm kör oldu sandım. Yüzümü kaç kez yıkadımsa da kirpiklerime zamk gibi yapışan tükürüğü çıkaramadım. Hâlâ her tarafı puslu görüyorum,” dedi.

Başına geleni anlatırken, ortalığa ağır bir tükürük kokusu yayılmıştı. Neredeyse kusacaktım.

Olayı ballandırarak aktaran Gürbüz’ün anlatırkenki yarı gülüşleri gözümden kaçmamıştı. Onun sıkça yalan söylediğini, aldığı borç paraları geri vermediğini duymuştum. Laf da taşıyabilirdi. Söyleyeceklerimi İso’ya aktaracağını varsayarak, “Bak, Gürbüz, uydurduğun tükürük öykünle beni korkutacağını sanma,” dedim, “git, şunları da İso’ya aktar. ‘Merdan’ın pazılarına elimi değdirdim, sanki demir!’ de. ‘Parmaklarına muşta takmış. Derinin içine saman doldurarak yaptığı mankene gece gündüz yumruk atıyor,’ de. ‘Yumrukları sanki elektrikle işliyor, öylesine çabuk,’ de. İstersen şu uydurma öyküyü de anlat, bakalım İso ne diyecek? ‘Duvarını yıkarak ahırdan kaçan bir boğayla karşılaşmış. Onu boynuzlamaya kalkan boğanın alnına öyle bir yumruk patlatmış ki, baygına dönen boğa, kaçtığı ahıra sığınarak kurtulmuş onun elinden!’ de... Şu sözüm de sana: Karşımda sinsi sinsi gülme, boğaya yaptığımı sana da yaparım, kendini okulun bok çukurunda bulursun! Hadi, şimdi siktir ol git!”

Gürbüz, yumruk yiyeceği korkusuyla arkasına bakmadan sıvışırken, “Palavranın böylesi de pes doğrusu!” dedim, kendimle içten içe alay ettim...

Birbirimize gönderdiğimiz palavralı haberlerin ömrü uzun sürmedi. Sözler etkisini yitirdikçe bizimki laf ebeliğine dönüşmüştü. Laf getirip götürenler, matadora teslim edilecek gösteri boğalarına çevirmişlerdi bizi. Yatılı okul tekdüzeliğine eğlence, renk getirir. Dövüşen onlar olmayacağına göre, akıllarına geleni kurgulayıp öyküleştiriyorlardı. Aşırı palavracılardan birkaçını hafif tokatlarla okşayıp susturduğum da olmuyor değildi. İnsanda, birbirini kavgaya tutuşturmak bir hastalık hali olmalıydı; palavraları yüzünden dayak yemelerine karşın, ertesi gün yine yanımda bitip aptalların bile mantığına ters düşecek öyküler anlatıyorlardı.

Onca söylenti İso’da da bende de büyük bir değişiklik yaratmamıştı. El yüz yıkama yerinde, yemekhanede karşılaşıyor, birbirimize şöyle bir göz atıp geçiyorduk. Her şeyi unutup hafif selamlaştığımız bile oluyordu. Sınıflarımız ayrıydı ama aynı yatakhanede geceliyorduk. İso, ranzanın üstünde mahpushane ağaları gibi oturuyor, bağırıyor çağırıyor, sağa sola küfürler savuruyordu. Duygulandığı anlarda da, “Biner faytona çıkar seyrana, oy zalım oy...” şarkısını söylerken sesler kesiliyor, o bambaşka bir İso oluyordu. Şarkı bitince, belki on kez, yirmi kez, “Oy zalım oy, oy zalım oy, oy zalım oy,” diyordu. Ardından gelen “ahlı vahlı” inlemelerle yatağına büzülüp horlamaya başlaması bir oluyordu. Belki uykusunda da, “Oy zalım oy!” rüyaları görüyordu...

Yatakhanede ne yaparsa yapsın, herkes onun şerrinden korkuyor, ağzını açamıyordu. Biri efelik taslamaya kalkıp, “Yeter be! Yeter be!” diye bağırmış, onu nöbetçi öğretmene şikâyet edeceğini söylemişti. İso ranzadan aşağı atlamış, çocuğu ayaklarının altına alıp çiğnemekle kalmamış, onu tükürük yağmuruna da tutmuştu.

“Oy zalım”ını unutmayan İso’nun duygu yoldaşıydım ben. Kaç gece onun yüreğinden kopup gelen sevdasına ağlayıp sabahlara kadar gözüme uyku girmemişti. İso benim için, sevdasının kurbanıydı. Ne yaparsa yapsın sesimi çıkarmayacaktım. Küfür bile etse duymazlıktan geliyordum. Yatakhanenin öbür ucundaki ranzanın alt katındaki yatağımda, yorganı başıma çekip sayfalarını el feneriyle aydınlattığım romanlar, öyküler, başta Romeo ve Juliet olmak üzere Shakespeare’den tragedyalar, komedyalar, soneler okuyarak ben de kendi “oy zalım”ımı yaşıyordum içimde...

İso’nun “oy zalım oy” söylemi, içimde derin yaralar açıyordu. Onun, “Ooooyyy! Ooooyyy!” inlemeleri, bende sürgünden dönen Juliet’i ölü bulan Romeo’nun acılarını depreştiriyor, başımı öte tarafına ışık sızdıracak denli eprimiş yorganıma gömüp ağlıyordum. Kimileriyle söz dalaşına giren İso’nun öküz gibi böğürmesi beni de ürpertmiyor değildi. Ben, bir şarkı dizesiyle onun dünyasına girmiştim. Bütün kışkırtmalara göğüs geriyor, vicdanımın sesiyle verdiğim sözü tutuyordum: Yaralının yarasını ancak yaralı anlar; İso beni nice gerilimlere soksa, olmadık aşağılanmalara uğratsa, yumruklarıyla ağzımı burnumu

2. Davranışlarla birinin görüntüsüne bürünüp onu “alaya almak”.

3. Kabara: Ayakkabıların altına çakılan iri başlı çivi.

4. İsmet adının yerel söylenişi.

5. Herkese rahatlıkla yönelttiği, onun açısından küfür bile sayılmayan bir söz.

6. Köy Enstitüleri’nde küçük sınıftakiler, büyük sınıftakilere “ağabey” diyorlardı. Ağabeyler bir tür öğretmen yardımcısıydı.

7. Cümle, yerel söyleyişin sözdiziminden gelen doğallığı korumak amacıyla böyle kurulmuştur.

8. Muska.