© 2003, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 2003 3. basım: Kasım 2012 E-kitap 1. sürüm Ağustos 2014, İstanbul Kasım 2012 tarihli 3. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Kapak tasarımı: Ayşe Çelem Design Kapak resmi: © Cansu Boğuşlu

ISBN 9789750723001

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com Sertifika No: 10758

YEKTA KOPAN

YEDİ DERSTE
VİCDAN
MUHASEBESİ

ÖYKÜ

Yekta Kopan’ın Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Fildişi Karası, 2000

Aşk Mutfağından Yalnızlık Tarifleri, 2001

İçimde Kim Var, 2004

Kara Kedinin Gölgesi, 2005

Karbon Kopya, 2007

Bir de Baktım Yoksun, 2009

Kediler Güzel Uyanır, 2011

YEKTA KOPAN, 1968’de doğdu. Hayalet Gemi dergisindeki çalışmalarıyla tanındı. İlk kitabı Fildişi Karası 2000 yılında yayımlandı. dtv (Deutscher Taschenbuch Verlag) tarafından yayımlanan Alles Blaue, alles Grüne dieser Welt ve İngiltere’de yayımlanan The Lounge Companion Vol.2 seçkilerinde birer öyküsüyle yer aldı. Daha Önce Tanışmış mıydık? adındaki e-kitabı, altkitap.com tarafından okura ulaştırıldı. Okul öncesi için yazdığı ve Şilili ressam Alex Pelayo tarafından resimlenen çocuk kitabı Burun 2009 yılında yayımlandı. Çeşitli gazete ve dergilerdeki yazı çalışmalarını Milliyet Sanat dergisinde, Milliyet Kitap ekinde ve Fil Uçuşu adını verdiği blogunda sürdürüyor. Aşk Mutfağından Yalnızlık Tarifleri 2002 yılında Sait Faik Hikâye Armağanı’na, Karbon Kopya, Dünya Kitap 2007 Yılın Telif Kitabı Ödülü’ne, Bir de Baktım Yoksun, 2010 yılında Yunus Nadi Öykü Ödülü ve Haldun Taner Öykü Ödülü’ne değer görüldü. Mısır-Etrac Yayınevi tarafından Arapça olarak yayımlanan Bir de Baktım Yoksun’un Bulgarcaya çeviri çalışmaları da sürmektedir. Einmal werdet ihr noch wach... (2012) isimli seçkide bir öyküsü yer aldı.

ŞEY...

1. Menüsküs ameliyatı

(Gece)

Muavin pis pis bakıyor. İstediğin gibi bakabilirsin muavin, beni bu yoldan döndüremeyeceksin. Şu anda bu koltukta oturuyor olmanın benim için ne anlam taşıdığını bilemezsin. Doğruyu söylemek gerekirse birkaç saat öncesine kadar ben de bilmiyordum. Aslında her sabah bir şeyler olacağı hissiyle uyanıyorum ama o şeylerin ne olduğunu bilmiyorum. Bu yolculuk o bir türlü adlandıramadığım şeylerden biridir belki. Babam “şey” denmesine çok kızar. “‘Şey’ ne diyeceğini bilemeyen insanlar için bir kaçış kelimesidir,” der. Demek ki ben ne diyeceğini bilemeyen insanlardanım. Ne diyeceğini, ne giyeceğini, ne yiyeceğini, ne edeceğini bilemeyen insanlar var bu dünyada. Babamın nefret ettiği türden insanlar. İnsan türünün alt birimleri. Hayvanlar âleminin memeliler sınıfından insan türünün yaşamı “şey” diyerek geçiştirenler birimi. Günü kitap okumadan geçirirse kendisini yaşamın gerisinde kalmış hisseden babaların gazetelerinin spor sayfasına mahkûm olmuş oğulları. Zevzekler. Bütün bunlar seni ilgilendirmiyor muavin. İlgilendirmemeli zaten. Şu anda senin çok önemli bir işin var: Bana bakmak. Ne kadar da kötü bakıyor. Daha yola çıkmadan aramızda soğuk savaş başladı. Belki bu gerginliği sıcak çatışmaya döndürmeye kalkışır. Buna izin vermemeliyim çünkü burası onun çöplüğü, kozlar onun elinde. Nasıl olsa otobüsün içinde çay kahve servisi yaparken sıcak suyu üstüme boca etmek, kolonyayı gözüme sıkmak, suyumun içine pis parmağını sokmak gibi işten atılmasına neden olacak şeyler yapmaya cesaret edemez. Mola yerinde diğer yolculara yakın yürürsem –Bunu yapabilir miyim?– tuvalete giderken aniden karşıma çıkıp görmezliğe gelerek omuz atmasına da engel olurum. Merak etme baba, bu oğlanla dalaşıp karakollara düşmeyeceğim, bu yolculuğu tamamlayabilmek için gerekirse alttan alacağım. Hem neden beni düşman olarak görsün ki, kim bilir her yolculukta ne garip insanlarla karşılaşıyordur? On dokuz-yirmi yaşlarında bir oğlan. Jöleli saçlar, kara bir gölgeyi andıran bıyık, iki kaşının arasındaki kılların üstünde patlamaya hazır yanardağ benzeri bir sivilce. Geçilip gidilen şehirlerden, kasabalardan, köylerden birinde bir yavuklusu vardır belki. Beyaz tenli, yüzü yerde bir kız. Onunla evlenebilmek için başlık parası biriktirmek zorunda. Kızın babası, “Benim senin gibi fakire verecek kızım yok,” demiş, bizimki de o hırsla, o küskünlükle ve o gönül yarasıyla kendini yollara vurmuş. Kafasında hep kendi otobüsüyle kız evinin kapısına dayanmak fikri var. Acımasız baba, koca otobüsü ve kaytan bıyıklı şoförünü görünce, “Ah benim aslan oğlum, nasıl da kurulmuş koca otobüsün direksiyonuna, hadi bir an önce bas nikâhı,” diyecek ama bizim oğlan tek kelime etmeden basacak gaza, uzaklaşacak. Perdenin aralığından sevdalısına bakan kız, otobüsün uzaklaştığını görünce elindeki aynayı düşürecek, aynadaki yüzü bin parçaya bölünecek. Ama hani kızı seviyordu, yanıyordu onun aşkından? Yok, böyle olmadı, yanlış yaptım, oysa yeterince kitap okusaydım... Sırf oğlan, babaya hava atacak diye kızcağız harcandı. Öyle bir şey yapmalı ki, hem kızla evlenmeli hem de mal düşkünü babaya bir ders vermeli. Neyse işin o kısmını kendisi düşünmüştür herhalde. Onca kilometre, onca yolculuk boyunca başka ne düşünecek? Peki ya bu ilk yolculuğuysa? İlk yolculuğunda karşısına çıkan ilk yolcu bensem. Tabii ya, kasabanın, köyün, mahallenin en serseri delikanlısıydı bu. Babası bir baltaya sap olamayacağını anlayınca otobüs şoförlüğü yapan amcasının yanına verip, “Eti de senin, kemiği de,” dedi. Bu gece ilk seferine çıkıyor. Babasını, amcasını, onu çalışmak zorunda bırakan herkesi öldürmek istiyor. Derken orta yaşlı bir müşteri biniyor otobüse. Yerine oturmadan önce, koridoru tıkamak pahasına koltukta insan sıcaklığı kalıp kalmadığını kontrol ediyor önce. Muavin, “Geçebilir miyim?” diye izin istiyor ama müşterinin umurunda bile değil, adamın derdi başka. “Bu koltuk başlarına koyduğunuz kılıfları her seferden önce değiştiriyor musunuz?” diye soruyor sertçe. Geveliyor, mırın kırın ediyor. Ukala yolcu, ceketini ters çevirip koltuğa geçirmekle uğraşırken otobüsün dar koridoru iyice tıkanıyor, arkadan gelenler homurdanmaya başlıyor. “Çantanızı bagaja koyalım mı abi,” dediğinde katlanılmaz müşterinin, “Bir daha sakın bana abi deme,” diyen bakışlarıyla karşılaşıyor. Vermiyor çantasını gıcık herif, koltuğunun altına iteleyip yerine oturunca ondan kurtulduğunu düşünüyor ama yanılıyor. Seyahat şirketinin ofisinde çalışan sarışın kız, son anda bilet alan bir müşteriyi, adamın yanındaki boş koltuğa oturtmasını söylüyor. Muavin yeni yolcuyu peşine takıp adamın başına dikiliyor. “Buraya oturun abi,” diyor. Adam yavaşça kafasını kaldırıyor... Kafamı kaldırıyorum. Ben boş boş bakınca bir açıklama yapma gereksinimi duyuyor: “Bu abi... bu beyefendi son anda bilet almış, bir tek sizin yanınız boş, o yüzden...” Kesik kesik solumasından son dakika biletini almak için koştuğu belli olan adamın meraklı gözleri olmasaydı, muavin bunu fısıltıyla sormuş olsaydı, hiçbir açıklama yapmadan, “Hayır!” der, camdan dışarıyı seyretmeye koyulurdum. Ama artık bunu yapamazdım. Otobüstekiler bana bakıyordu. Bir sınav veriyordum: “Ne huysuz adammış be, neden adamcağızın oturmasına izin vermiyor?” İzin vermeyecektim. Veremezdim. Bilirsin beni baba –Bilir misin?– bunalırım, terlemeye başlarım, dayanamam bir yabancıyla yolculuk etmeye. Sinemada, tiyatroda önümde, arkamda, yanımda oturanın koltuğu gıcırdadığında bile içim bir hoş olur. Gevezelik edenleri, yorum yapanları, mısır yiyenleri boğmak isterim. İnsan sıcağı olan yere oturamam, her yeri kolonyalı mendille silmek gelir içimden, deli derler diye yapamam. Dışarıda yemek yerken iyi temizlenmemişlerine denk gelirim diye yanımda plastik çatal bıçak taşımak isterim ama Candan izin vermez. Candan benim karımın adı baba. Annemin senden gizli görüştüğü karım. Bu yolculuğa onunla çıkmış olsaydık -hâlâ onunla yolculuğa çıkmaktan söz ediyorum, kızma, ne diyeceğimi bilemiyorum- böyle sorunlar olmazdı. Bizim arabamız var baba, Candan’ın arabası. Yola arabamızla çıksaydık muavinin o sözlerini duymama gerek kalmazdı. Yalan söylemek zorunda kalmazdım. Evet, yalan söyledim baba, ben çok yalan söyler oldum. Yalan söyledim çünkü yanımda birinin oturması benim için yolculuğun faciaya dönüşmesi anlamına gelirdi. Bitmek bilmez konuşmalar, sorular, cama doğru sıkıştırmalar, kıtırdatarak yenilen naneşekeri ya da şapırtılarla çiğnenen sakız, daracık koltukta yerleşmeye çalışırken sürtünen bir bacak, uyurken omzuma düşen bir baş... Bütün bunları düşünerek iki kişilik bilet almıştım. Yasal olarak haklıydım ama muavinin sorusu karşısında söyleyeceğim şey yasaların üstündeydi; kamu vicdanı beni gözlüyordu: “Burası boş değil... (Çattık belaya diyor içinden.) Yani ben... (Son dakika yolcusunun suratı ekşidi.) Ben iki kişilik bilet almıştım çünkü... (İyi bir neden bulmalıyım.) Şey... (Buldum!) Bu bacağım ameliyatlı. (Neydi o ameliyatın adı?) Menüsküs ameliyatı. (Hâlâ anlamamış gibi bakıyor, daha net olmalıyım.) Dizimi kırmadan oturmam gerekiyor, uzatarak yani... (Çaktırmadan sol bacağımı uzatıyorum.) Böyle durmazsa ağrı yapıyor. (Ya bizi dinleyen yolcuların arasında bir doktor varsa...) Zaten fazla kıramıyorum da... (Otobüse geç kalırım korkusuyla koşarak geldiğimi gören olmamıştır umarım.) Yani o yüzden... (Galiba anlar gibi oldu.) Yanımın boş olması gerekiyor yani... (Anladı ama memnun olmadı, benden nefret ediyor, dönüp diğer yolcuların bakışını kontrol edemiyorum, sınavdan geçtim mi acaba?) Bileti alırken söylemiştim... (Artık susmam gerekiyor, otobüstekilerin gözüne girebilmek için iyice abartmaya başladım, yalanlarıma bir son vermeliyim.) Şey...”

2. Yoğurtlu kereviz salatası

(Sabah)

Saat beşte işler bitmiş olacak. Hanımefendi öyle buyurdu. “Saat beşe kadar bütün işlerini bitirmiş ol, sakın gecikme, Vedatlar yemeğe gelecek, her şeyi tek başıma hazırlayamam.” Hazırlarsın karıcığım, her şeyi tek başına hazırlayabilirsin. Vedatları tek başına ağırlayabilirsin. Güzel evimizin senin zevkinle döşenmiş salonunda nefis bir gece geçirirsiniz. Bakın bunu yeni aldık, bunu kuzenim dışarıdan getirdi, bu da benim kocam, yoğurtlu kereviz salatasını o yaptı, her mutlu ailede olduğu gibi bizim ailede de işbölümü vardır, salata yapmak, yoğurt ve rendelenmiş kerevizle ilgilenmek, her şeyi birbirine katmak bu adamın görevidir. Evet Vedat Bey, ben çok güzel salata yaparım, bir sonraki gelişinizde size mükemmel bir beyin salatası yapmak isterim. Malzeme hazır; senin beynin, karının maydanozluğu ve Candan’ın limon sıkma yeteneği. Ne oldu karıcığım, bu fikirlerim seni rahatsız mı etti? Artık karşında dünkü kocan yok. Bu sabahtan başlayarak yeni bir adamla evli olduğunu bilmelisin. İşim ne zaman biterse o zaman gelirim, sen de ne halin varsa gör. O saçma hazırlıklarını tek başına yap. Kerevizi kendin rendele, peçeteleri o saçma yuvarlakların içinden sen geçir. Ben mi davet ettim o hımbıl Vedat’la dirsekli soba borusu gibi karısını yemeğe? Hem biz bu salaklarla daha on gün önce görüşmedik mi? Herif bir bütün gece yerel yönetimler konusundaki dahiyane fikirleriyle kafamı ütülemişti. “Ben ne diyorum kardeşim, merkezin bütün yetkileri demiyorum ki, yerel yönetimlerle ilgili yetkiler devredilsin yeter, diyorum. Ama diyorum ki, sadece kanalizasyonuydu, doğalgazıydı değil, asayiş bile yerel yönetimin kontrolünde olsun diyorum. Bir de diyorum ki, bunların özel bir statüsü olsun, bak göreceksin o zaman hizmet nasıl olurmuş, bir yıla kalmaz düze çıkarız diyorum.” Diyorum, diyorum... Deme be, deme! Kafana saksı düşsün, hafızanı kaybet de hiçbir şey diyeme. Yerel yönetimlerin sokağa attığı zehirli etleri ye, ağzın köpürsün, dilin damağına yapışsın da sus!.. Bu “diyorum”ların bir nedeni var tabii, aklınca beni pasif, düşüncesiz biri olmakla suçluyor: “Bak kardeşim ben bunları bunları gözümü bile kırpmadan, bir kelimemi bile sakınmadan diyorum. Ya sen ne diyorsun?” Hiçbir şey demiyorum ben, demeyeceğim, susacağım. Ben ne diyeceğini bilemeyen insanlardanım. Bildiklerimi de seninle paylaşmayacağım. Sen istersen bundan sonra derdini, orta sehpasının üstündeki şu büyükten küçüğe dizilmiş fil biblolarına anlat. Yeni video kameranın özelliklerini dinlemek istemiyorum. “Video değil bu kardeşim, sen seksenlerde kaldın. Alooo, renkli televizyon diye bir şey icat edildi, biliyor musun? Hah, hah, hah! Oğlum bu video değil diyorum, dijital. Çektiğin her şeyi ânında bilgisayara aktarabiliyorsun. Dur bak bana, peki durma kıpırda, istediğin kadar kıpırda, bu çektiklerimden seni maymun edecek bir görüntü bulamaz mıyım sanıyorsun? İstersem resmin üstünde oynayıp seni kadın bile yaparım be! Sonra da internetten bütün âleme yayarım. Ne diyorum duydun mu? Sen bittin artık, bittin.” Bitir beni, yok et, tüket. Tek başına yapamayacaksan söyle Candan sana yardım etsin. Oturun rahat koltuklara ve kendimi rendeleyişimi seyredin. Karıcığım bak ne kadar rahat rendeleniyorum, kereviz rendelemekten daha az yoruluyor insan, sol elimin işi bitti bile, küçücük parçalara ayrıldı, yoğurdu uzatabilir misin? Özür dilerim Vedat’ın yeni sakal modeline güldüğünüzü fark edemedim, tabii ki yoğurdu kendim alabilirim. Keçi sakal nasıl da yakışmış aile dostumuza. Bu kadar olur yani, tam bir keçiye benzemiş. Keçi Vedat. Böyle olacağını bilseydik salonun bir köşesine tuzdan bir kaya koyardık, hem rahatça tırmanırdı hem de çubuk makarna paketi kılıklı karısının haşlama suyuna istediği kadar tuz koyardı. O karısını tuzlardı, sen de beni tuzlardın Candan. Benden salamura yapardın, konuktan konuğa çıkarırdın. Ah, nasıl da unuttum, bir de sevgili kayınbabam ve kaynanam var; yazlığımızı, kışlığımızı, arabamızı alan, bize bu mükemmel yaşamı sunan değerli ailen. Onlara da sun salamura kocanı; ama sofraya getirmeden şöyle bir suya tut da fazla tuzlu gelmeyeyim, tansiyonlarını oynatırım. İstersen bir de yalancı dolma ikram et, sen yorulma ben hallederim, dolmalara teker teker öğretirim yalan söylemeyi, hepsi yalancı olur, annenle babanın sahici midelerine tıkarız küçük yaramazları, midelerine fesat girer. Ailenden söz ederken daha dikkatli olmalıyım öyle mi? Tabii ya, senin ailen onlar, ben sadece kocanım. Üniversite yıllarında evlenmeye karar verdiğin, babasının tüm karşı çıkmalarına rağmen evlilik teklifini kabul eden kocan. Neden beni seçtin Candan? Benden çok daha yakışıklıları, zenginleri, esprilileri, gösterişlileri dururken neden beni seçtin? Yoğurtlu kereviz salatasını iyi yapacağımı o zamandan mı anlamıştın? Ne kadar da öngörülü, ne kadar da iyi niyetlisin karıcığım. Bütün bunları düşündüğüm için özür dilerim. Merak etme, tabii ki gecikmem. Saat beşte bütün işler bitmiş olacak.

3. Budala

(Öğlen)

Oğlum,

Bu sana yazdığım ikinci ya da üçüncü mektup. Ortaokulda izci kampına gittiğinde bir tane yazmıştım, onu hatırladım da, askerdeyken mektup yollayıp yollamadığımı çıkaramadım. Yaşlılığıma ver. Yazım da eskisi gibi okunaklı değil, o yüzden mektubumu daktilo ediyorum. Aslında bilirsin daktiloyla yazılmasını sevmem, mektup emek ister, yazarının elyazısıyla bütünleşmesi gerekir. Duygular ancak öyle yansır. Sağlığım izin verseydi de elyazısıyla yazabilseydim bu mektubu, özlem dolu olduğumu daha rahat görürdün belki.

İnsan, oğluna mektup yazarken nasıl da zorlanıyormuş. Önceki bir-iki taneyi sayma, o zamanlar benim evimin çatısı altında yaşayan bir çocuğa yazıyordum. Bu mektup ise koskoca bir adama, bir aile reisine gidiyor. Meraklanmaman için hemen konuya gireyim. Öncelikle annende de bende de ciddi bir sağlık sorunu olmadığını söyleyeyim de rahatla. Son günlerde bronşlarım fena doldu, öksürüp duruyorum. Annenin göz tansiyonu da bir kötülüyor, bir düzeliyor. Anlayacağın bildiğin hastalıklarla yaşayıp gitmeyi başarıyoruz, zaten bunların ayrıntılarını annenden alıyorsundur. Zorlanınca saçmalamaya, bildiklerini tekrar etmeye başladım. Binbir zorlukla başına oturduğum mektup, arzuhalcilere yazdırılan mektuplara, “Evvela selam eder, büyüklerimin ellerinden küçüklerimin gözlerinden...” diye başlayan asker mektuplarına döndü. Bilirsin sevmem böyle zevzeklikleri, yaşlılık bana bunu da yaptırdı. Yaşın arkasına sığınıp af dilemek de başka zevzekliktir aslında. Nasıl da kızardım sana, “Benim daha yaşım kaç, okusam da anlamam ki bu kitapları,” dediğinde. Okumanı çok istedim oğlum. Sağ olasın okullarını sorunsuz bitirdin, iyi bir üniversiteden mezun oldun ama benim okumak dediğim o değil biliyorsun. Cilt cilt romanlar, hikâye kitapları, şiir kitapları aldım sana, hepsini yalayıp yutmanı istedim. Ben seninle oturup Budala’yı konuşmak istedim, sen bisikletti oyuncaktı dururken bu kadar kitap aldığım için beni bir budala gibi gördün. Diğer çocuklar gibi olmanı istemiyordum. Annen seni daha çocuk yaştan sağ sol olaylarından uzak tutmak için sokağa salmadığımı düşünüyor, evde oturduğunda akranların gibi top oynarken bir kör kurşuna hedef olmayacağına inandığından rahat ediyordu. Zaten onun tek derdi etliye sütlüye bulaşılmamasıdır. Benim derdim başkaydı; ben ne yapacaksan bilinçli yapmanı istedim. Siyaset mi, ona da peki ama bilerek, anlayarak. Bilirsin siyaset benim kanımda var, tek parti döneminde dayım mebus adayı olduğunda sülalece nasıl gururlandığımızı kim bilir kaç kere anlatmışımdır. Siyasete atılsaydın inan itiraz etmez, aksine memnun olurdum. “Oğlan dayıya, kız halaya çekermiş,” diye zevzek bir söz vardır ya, doğruymuş meğer. Ben nasıl kendi dayıma benzemeye çalıştıysam, sen de gözü sadece malı mülkü gören dayına benzedin. Evliliğini de, sana uygun olmayan bir eşi sadece bu mal mülk düşkünlüğü sebebiyle seçtiğine olan inancımdan ötürü bir türlü sindiremedim. Bu sözlerim canını acıtmasın lütfen oğlum, şunu bil ki bütün bunları zamanında söylemediğim için canı acıması gereken benim. Temel atarken farkında olmadan deniz kumu mu katıyorum ne, içinde olduğum hiçbir yapı ayakta duramıyor. İşin kötüsü artık benim de ayakta duracak halim yok, içim dışım deprem yerine döndü.

Bütün bunlar iki-üç satırda tartışılacak, çözülecek mevzular değil tabii. Belki sen köprüleri atan tavrım yüzünden çoktan umudu kestin ama ben hâlâ bir gün oturup konuşarak sorunlarımızı çözebileceğimize inanıyorum. En azından böyle davranmamın kendimce haklı olan sebeplerini bilmelisin. Yılbaşlarında, bayramlarda yaptığımız o bir-iki dakikalık telefon konuşmaları, dalları kesilmiş bir ağaca çeviriyor beni. Ama sonrasında sana olan kırgınlığım, kızgınlığım daha güçlü sürgünler verip yeniden yeşeriyor. Oturup böyle bir mektup yazdığıma göre beni budamak da kâr etmeyecek artık, ağaç içten kuruyor evladım.

Evliliğine itiraz ettim, beni dinlemedin. Galiba asıl derdim bağırmalarımın arasında yok oldu gitti. Annen de sen de bu evliliğe itirazımın tek sebebi olarak maddiyatı gördünüz. Belki o zamanlar lafı ağzımda eveleyip geveledim, şimdi yekten itiraf edeyim: Bu evlilik, istediğim gibi bir evlat yetiştirememiş olmanın ispatı oldu, bunu sindiremedim. Okuyan, düşünen, tuttuğunu koparan bir evlat ve onunla kader birliği edecek bir gelindi hayalim. Kendisiyle ilgili hayalleri gerçekleştirememiş bir adamdım ve evladımda da sukutuhayale uğramıştım. İşin maddi yanını kafama kakıp durdunuz da manevi yanını hiç anlamadınız. Hepiniz sinirimden dem vurdunuz. O kavgaları yaşamış olmayı istemezdim, sonrasında da gururum beni kıran oğlumun karşısında başımı yere eğmeme izin vermedi. Eski defterleri açacak, bunlarla başını ütüleyecek değilim. Ayrıca yıllar geçtikçe bu yaptıklarımın sana değil, kendime itiraz olduğunu anlıyorum. Hayallerim üstüne inşa ettiğim hayatının, başka bir hakikati olduğunu göremedim. Kendi başarısızlıklarımı, seninle başarıya döndürmek isterken bir çuval inciri berbat ettim. Hıncımı çıkarmak, hem seni hem kendimi cezalandırmak için bir bahaneydi evliliğin. Bedelini hepinizden çok benim ödediğim bir ceza.

Bu mektubu yazmayı günlerdir, hayır, ne yalan söyleyeyim, aylardır düşünüyorum. Lafa nasıl gireceğimi bilemiyordum. Hatta sırf bu yüzden, en sevdiğim kitapların bana yardım edeceğine inandığım cümlelerini bir kâğıda not ettim. Onların manalarının arkasına saklanırsam rahat edeceğime inanıyordum. Sonra fark ettim ki bu dürüstlük olmayacak. Kafamın bir kenarında hâlâ senin kitaplar dünyasında gezinen suretin var demek ki. Neler okuduğumu, okuduklarımın bana neler düşündürdüğünü anlaman için o kâğıdı da kendi satırlarıma iliştiririm belki, bilemiyorum. Ama bu mektupta kendi satırlarımdan, kendi fikirlerimden, kendi hissiyatımdan ötesi yok oğlum. İçimden ne geliyorsa nasıl geliyorsa yazdım. Sözlerim dağınık olduysa kusuruma bakma.

Sana hiç anlatmadığım bir vaka vardır: Annenle evlenmek istediğimi söylediğimde büyükbabanlar pek sevinmişlerdi de, dayım homurdanmıştı. Ben önceleri bu homurdanmayı yaşımın küçüklüğüne, askerliğimi yapmamış olmama bağlamıştım ama sonradan anladım ki dayımın başka fikirleri var. Ne ben onun karşısına dikilip sorabildim ne de o beni bir kenara çekip derdini anlattı. Geçen zaman, içimdeki bu yaranın kabuk bağlamasına sebep olmuş da haberim yokmuş. İki-üç gün önce annen, “Dayının bana çektirdiklerini sen de gelinimize çektiriyorsun ama sen dayından betermişsin ki oğluna da işkence ediyorsun,” deyince hatırladım. Hafıza nasıl da hatırlamak istemediklerini bir sis perdesi arkasında bırakmayı başarıyor. Şimdi sen, annenin bana böyle diklenmesine şaşmışsındır herhalde. Son zamanlarda pek sık söylenir oldu. Sudan sebeplerle yıllar öncesinden bir olayı getirip önüme koyuyor. İnanır mısın, geçenlerde sana hamile olduğu günlerde bayram yerine giderken onun değil de annemin koluna girdiğimi hatırlatarak küsüp sofraya oturmadı. Çoğu gün, sabahın erken saatlerinde komşularına gidip ancak akşam yemeği saatinde dönüyor. Belli ki yüzümü görmeye bile dayanamaz olmuş. Konuşmuşsunuzdur, haberin vardır, geçen yaz akrabalarının yanına gidip bir ay orada kaldı. Belki bunları söylemiyordur ya da başka türlü anlatıyordur sana, üzülmeni istemez. Belki ikinize de hayatı zehir eden bir adamın düştüğü durumları duydukça mesut oluyorsundur. Görüyor musun, yaşlandıkça nasıl da hissileştim. Yazdıklarımı okuyunca annenin bu hallerinden şikâyet ettiğimi düşünebilirsin. Hayır evladım, ne annenden ne de senden şikâyet ediyorum. Benim tüm şikâyetim kendimedir.

Şu anda annen yine evde değil. Hafta sonunda da teyzene yatıya gideceğini söylüyor. Beni kitaplarımla baş başa bırakacakmış. Keşke böyle çekilmez bir adam olmayaydım da arada bir karını alıp buraya gelseydiniz, dördümüz güle oynaya bir-iki gün geçirseydik. İşlerinin nasıl gittiğini anlatsaydın bana, karınla tanışsaydım. Annen size elleriyle yaprak sarma yedirmenin mutluluğuyla beni, çektirdiklerimi unutsaydı. Geç değildir belki evladım, istendikten sonra her hedefe varılır. Artık elim değdikçe yazacağım sana. Annenin defterinde iş yerinin adresini buldum, mektuplarımı oraya yollarım evinizde huzursuzluk olmasın diye. Sen de yaz. İki satırcık olsun yaz. Ne kadar kırgın, ne kadar kızgın olsan da yaz. Mektuplarımızla, yazılarımızla yeniden baba oğul olalım. Sonra sıra sözlere gelir belki. “Ki bazı sözlerin anlamı / O sözlerin söylenişindedir,” demiş ya şair, bil ki ben de sana dolu dolu oğlum, demeyi özledim.

Hasretle yanaklarından öperim.

Baban

4. Konuşma: Çay Saati

(Öğleden önce)

abi bugün biraz durgunsun ya benim de tikkatimi çekti bi uğrayım dedim ama yağni eğer işin filan varsa harbi harbi söyle ben seni hiç raatsız etmiim soğra bi ara gelirim çünkü bi şey danışcaktım tabi abi şimdi anlatınca sana saçma gelcek ama bi yandan da düşündüm taşındım burda bunları senden başka anlatcaam kimse yok gibi o yüzden bi beş dakka ha bu arada şeyi unuttum abi kendi derdime düştüm şeyi unuttum bu mektup sana gelmiş danışmadan verdiler bi de şaşırmışlar tabi çünkü burda kimseye mektup gelmez eskiden anamlar köydeyken bana gelirdi ama babam ölünce anam da burada artık o yüzden kimseye gelmez inşallah hayırlı haberdir abi kötü haberi mektupla almak çok fena bi şey abi iyi bilirim bi keresinde dayımgilin öldüünü bana mektupla şeetimişlerdi de burda mıydım askerde miydim bilemedim birden bak abi demek insan bi vakitler o kadar üzüldüü şeyleri de unutuyo gerçi bu biraz benim şeyliimden kaynaklanıyo ulan iş mi bu be gassarayın son on yılki kadrolarını say de hani yedekleri bile sayarım ama dayımgilin öldüü vakti unutmuşum neyse abi uzatmiim seninki inşallah hayırlı haberdir abi benim şimdi bi derdim var başını ağrıtmıycaksa şimdi abi allah seninkilere yani herkesinkine uzun ömürler versin benim babam geçen yıl sizlere ömür yani işte imkânımız yoktu olsaydı yaşardı belki ama sigorta filan olmayınca hastanelerde reğin kalıyo insanlar öyle olunca da biz çok üzüldük ama olanla ölene çağre yok nur içinde yatsın şimdi babam ölünce köyde de biraz topraamız vardı dört kardeşiz durumlar da kötü olunca satalım dedik ben önce demedim de sıddık abim inat etti onun da borcu var minibüsünü filan haczettirdi bi de minibüslerin parası bi şey diil de hatlar çok paalı abi mafya filan bi ara bunu teedit filan etmişler öbür abim de sanayide yer bulmuş egsos işine girmek istiyodu kaç zamandır bi de kız var onun kocası da köylümüz olur zaten aslında şimdi tabi sana garip gelir ama zaten akrabadır baba tarafından neyse uzatmiim abi şimdi biz bu toprağı satalım deyince anam buna karşı çıktı tapuda onun da adı varmış şimdi doğrusu ben işin o kısmını bilmiyom da sana bi danışiim dedim şimdi ortanca abimin bi arkadaşı demiş avkatla filan anlaşırsanız şey yaparsınız hallolur bu iş demiş böyle izale şuu filan gibi bi şey diyolar kusura kalma dilim dönmüyo hah o dediinden yani anlayacaan abi anamın aklı gelgitlidir diycez ama yanlış anlama ööle hastaaneye yatırmak filan yok yani sadece ööle diycez o zaman da tapudaki hakkı düşcek haliynen biz de satıp iki kuruş belimizi doğrultcaz yağni abi her şey el yakıyo yetişemiyom inan olsun ki yoksa anama şey demek için diil ama işte o tarla tapa orda boş durcak da nolcak dedik biz de mevsimlik filan tutsak kalkamayız altından yağni abi ekonomiyi sen benden iyi biliyon şimdi benim diyceem o ki biz bu işe kalkışsak zaten aslında biz kalkışmıycaz da ortanca abimin bi arkadaşı avkat bulcakmış yağni işte öyle kalkışırsak başımıza iş gelir mi diye sana bi soriim dedim belimizi doğrultcaz derken başımıza iş açmayalım di mi abi tabi sen şimdi anan dedin de işte ana baba kocayınca işin rengi değişiyo be abi yoksa yani anama şey demek istemem ama o da bi inat sorma gitsin ulan napim ben köydeki toprağı tamam abi vardır senin çevren bi sor bakalım haber alınca bana şeedersin ama hani şey gibi olmasın ama acele etsen çünkü abi piyasa her dakka değişiyo dolar yuro filan alıyo başını gidiyo biz abimgillerle dedik ki bir an önce tabi abi ben tutmiim seni çok vaktini aldım ama abi yağni burda senden başka danışcaam kimse de olmayınca çay getiriim mi abi senin bardaanla getiririm dediin gibi sıccak suyla yıkayıp peceteynen kuruluyom bi çay getiriim ha abi mektubunu okurken içersin inşallah hayırlı haberdir insan kötü haberi telefonla alınca o kadar şey olmuyo babam öldüünde telefon etmişlerdi ama mektupla çok şey be abi bak keşke ölmeyeydi hiç bunlarla uuraşmak zorunda kalmayacaktık ulan artık bi anam kaldı o da inatçı neyin ama allah gecinden versin ben de ne şom aazlık ettim yok abi sen şeetme hayırlı haberdir o saol abi ben yağni zamanını aldım ama bi araştır da soğradan haber et bana çay istemeedine eminsin di mi abi eyvallah

5. Mavi tüylü muhabbetkuşu

(Öğlen)

Herkes yemekte. Kimileri şirketin yemekhanesinde, kimileri çevredeki büfelerde, lokantalarda, kafelerde... Bir saat zamanları var. Karınlarını doyuracaklar. Kahveye ve sigaraya da zaman ayırmak gerekiyor. Koridorlar, merdivenler, asansörler, yollar çalışanlarla dolu... Ama bugünün önceki günlerden bir farkı var. Bir eksik. İnsan selinin arasına karışmamayı yeğlemiş biri. Sen gelmiyor musun sorularını geçiştirmiş, masasından bile kalkmamış. Başı ellerinin arasında. Önünde bir mektup var. Okuyor. Bir ara gözlerini kapatıp şakaklarını ovuyor. Sonra okumaya devam ediyor. Kaç kere okuduğu, hangi cümleleri kafasına kazımaya çalıştığı belli değil. Aniden arkasına yaslanıyor. Mektubun bu kadar yakınında durmayı daha fazla başaramayacak gibi. Okuduğu satırların, yazının karşısında pes ediyor. Odada kimse olmadığı için uzun iç geçirmesinin iniltiye dönüştüğü duyulmuyor. Bir eli dizinin, diğeri masanın üstünde. Emanetçiye bırakılmış boş bir seyahat çantasına benziyor. Boş. Kıpırtısız. Dikkatlice bakılınca sağ elinin başparmağının seğirdiği görülebiliyor, onun dışında hiçbir hareket yok. Gözleri kapalı. Alnındaki bir ter damlası, yatağını arayan ırmak kolu gibi yol çizerek şakaklarına ilerliyor. Bir kez daha iç geçiriyor, daha uzun, daha derin. Bir gece önce gördüğü rüya bir film olmuş, makinistsiz kalmış sinema salonunun devamlı gösterimi gibi oynayıp duruyor zihninin perdesinde...

Bir berber dükkânının önündeyim. Lapa lapa kar yağıyor. Başımda bere olmadığından saçlarım sırılsıklam olmuş. Ama üşümüyorum, belki de morarmış olduklarından ellerimin üşüdüğünü hissediyorum sadece. Nedense içeri girmek gibi bir düşüncem yok, sadece içeriyi görebilmek için buğulanmış olan büyük vitrin camında bir açıklık bulmaya çalışıyorum. Birden camın ortasında kalemle çizilmişçesine düzgün bir daire beliriyor. O dairenin belirmesiyle içim ferahlıyor. Bu berberi tanıyorum. Gençliğimde gittiğim berber. Adamın adını hatırlayamıyorum ama hiç değişmemiş. Sadece her zaman giydiği mavi önlüğün yerine gri bir önlük giymiş ya da camın buğusundan bana öyle geliyor. Pirinç tasın içinde sabunu köpürtmeye çalışıyor. “Şu suların kireç sorununu halledemediler gitti,” dediğini duyar gibiyim. Koltukta oturan adamın yüzündeki sıcak havludan buharlar yükseliyor. Radyonun açık olduğuna eminim. Islak saçlarımdan süzülen sular, burnumun ucundan yere damlıyor. Berber, usturasını kayışta bir ters bir düz gezdiriyor. Koltuktaki adamın ellerine bakıyorum, tanıdık gibi ama... Birden gözüm karşı duvarda asılı duran kuş kafesine takılıyor. Mavi tüylü muhabbetkuşu nerede acaba? Kuşu aramak için içeri girmek istiyorum ama kar dizime kadar yükselmiş, kıpırdayamıyorum. Bir kızın, “Bekleye bekleye ağaç olmuşsun canım,” dediğini duyuyorum, kim bu kız? Ben karla kaplı ayaklarıma bakıp kızın sesiyle ilgilenirken berber, koltuktaki adamın yüzünden havluyu almış ama bu sefer de tanınmasına engel olacak kadar sabun sürmüş. Adamın ellerini daha önce bir yerde gördüğümü biliyorum ama... Sabırsızca tıraşın bitmesini bekliyorum. Tam tıraş biterken, tam koltuktaki adamın yüzü belirirken, tam ben o adamın kim olduğunu anlamanın heyecanıyla titrerken camdaki daire yok oluyor, bütün görüntüler bir buğu tabakasının ardında kalıyor ve...

Gözlerini açıyor. Öğlen tatili çoktan bitmiş. Yemekten dönen arkadaşları şakalaşıyor. Aniden yerinden sıçrayınca burnunun ucundaki ter damlası seğiren başparmağına düşüyor.

6. Konuşma: unutulan

(Öğleden sonra)

aloo hah sen misin hayır bazen başkaları açıyo da o yüzden sordum neyse canım şey için aradım babam aradı da sigortacıya gitmiş kaskoyu filan şey etmek için evet tatlım bu bizim sağlık sigortaları için de bi şeyler lazımmış senin imzan mı ay bilmiyorum işte arayıver konuşun primleri mi artıracakmış ne aranızda halledin senin telefonunu bekliyo unutma ha ne yedin öğlen çıkmadın mı şirkette mi yedin e böyle yaparsan elin de titrer ayağın da kan şekerin düşüyo hayatım anlatamadım ben sana sen burnunun dikine gitmeye devam et bi gün yığılıp kalacaksın oralarda ha oralar diyince hemen sizin yan sokakta yeni bi kafe açılmış hep doğal şeylerden ev yemekleri filan yapıyomuş yarın öğlen geliyim de oraya gidelim hem sen de öğün atlamamış olursun bak ne diycektim onu unuttum tamam babamı söyledim de bi şey daha vardı sevim aradı kız o oğlandan bana hayır yok demiş ama bi yandan da salya sümük ağlıyomuş o da mobilya işini ertelemek zorunda kalmış dergide sana göstermiştim ya krem rengi bi kumaşla kaplıydı o koltuklardan işte ay sürekli araya laf sokup durma bi şey diycektim onu unutuyorum yok sevim değil başka bi şey vardı yoğun musun e napıyosun öyle boş boş oturuyo musun yok canım öyle demedim de bak sonra geçe kalma ama vedatlar gelcek biliyosun yok öyle ağır şeyler yapmıycam soğuk bi şeyler meze filan yaparım herkes tabağına alıp rahatça yer ben aldım her şeyi ama bi şey unuttuysam ararım ya da mesaj atarım telefonuna bakmayı unutma ya ben ne diycektim şimdi bulamazsam deliririm valla tamam tamam şöyle evin içinde bi dolanırsam bulurum o zaman ararım gecikme tamam mı hadi öptüm kocacım ay neydi ya neyse öptüm bay

7. Mola yeri

(Gece yarısı)

Mercimek çorbası, sonrasında pirinç pilavı ve yoğurt. Bir de şişe suyu. Ortadaki büyük plastik kabın içindeki ekmek dilimlerine dokunmak yok. Muavin beni unutmuşa benziyor. İki şoför ve diğer muavinle birlikte yemek yiyor. Onların sofrası özel, onlar ayrıcalıklı; peynir, zeytin, bal, reçel, kaymak, çorbalar, çaylar... Ekmek dilimlerini iki lokmada mideye indiriyor. O kadar iştahla yiyor ki gözümü ondan alamıyorum. Yan gözle bana mı bakıyor? Otobüsten inerken topallamayı unuttuğumu gördü mü yoksa? Yalancı olduğumu biliyor mu? Kendisine baktığımı fark ederse aramızdaki gerginlik yeniden alevlenebilir. Bir gerginlik var mı? Yok. Bunu ben mi istiyorum? Birileriyle gerginlik yaşamak, bağırıp çağırmak, kavga etmek mi istiyorum? Dayak mı yemeliyim? Canım mı acımalı? Kanayan bir dudak, şişmiş bir göz, kırılmış çenekemiği, tek tek dökülen dişler, kaburgada çatlak, derisi sıyrılmış bir el ve... Ben hiç kavga ettim mi? Bir keresinde, ortaokuldayken esmer bir oğlan durup dururken yolumu kesip, “Sen artık çok oldun,” diye bağırarak çeneme yumruk atmıştı. Macera filmlerindekine benzeyen bir yumruktu ama hiç de öyle tok bir ses çıkmamıştı. Sadece kulaklarım çınlamıştı. Bir de kalp atışlarım... Çok korkmuştum, nedenini bilmediğim bir yumruk yüzünden iki gün okula gitmemiştim. Anneme hasta olduğumu söylemiştim galiba. Babama... Babama hiçbir şey söylememiştim. Söyleseydim, yani gerçeği söyleseydim ne yapardı acaba? Okula giderdi, öğretmenlerimle, o çocukla, o çocuğun velisiyle görüşmek isterdi. Olay büyürdü. Herkes bana bakardı. Şimdi garsona seslenip bir çay istediğimi söylersem de herkes bana bakar. Masamın yakınından geçmesini beklemeliyim. Geçmezse... Geçmezse çay içmem. Bu uykulu gözlerin dönüp bana bakmasındansa hiçbir şey içmem. Yüksek tavana sıralanmış floresan lambalarının beyazlığında uykusuzlukları çirkinliğe dönüşmüş insanlar. Bazı masalarda benim gibi tek başına oturan adamlar var. Tam kapının girişinde de bir kadın. Gözleri dışarıda. Bir başkası elindeki büyük fırçayla otobüsü yıkayan lastik çizmeli çocuğu seyrettiğini sanabilir ama ben bambaşka şeyler düşündüğünü biliyorum. Nereden biliyorum? Uyduruyorum. Kadının başka şeyler düşünmesini istediğim için yalan söylüyorum. Yan masadaki üç adam tuhaf tuhaf bana bakıyor. Belki de çantamı yanımdan ayırmadığım için şüphelenmişlerdir. Çantada yüklü miktarda para var, çantada hisse senetleri var, çantada büyük bir şirketin gizli belgeleri var, çantada... Çantada hiçbir şey yok. Zaten onlar da bana bakmıyor. Kendi aralarında konuşuyorlar. Üç kişi. Candan, Vedat ve Vedat’ın “L” harfine benzeyen karısı. Candan hüngür hüngür ağlıyor. “Aramadığım yer kalmadı,” diyor, “saat beşte çıkmış işten, halinde bir tuhaflık yokmuş, gerçi en son telefon konuşmamızda biraz durgun gibiydi ama...” Vedat, karımı sakinleştirmeye çalışıyor. “Bak diyorum, Candan diyorum, sana diyorum...” Sözleri karıcığıma işkence gibi geliyor, kocasını tuz yapıp ayaklarının altına sürmüşler keçi Vedat’a yalatıyorlar. Pis ukalanın her yorumuna bir cevap var: “Hastaneler arandı, hem ismiyle hem eşkaliyle soruldu. Polisin haberi var, babamın Emniyet Müdürlüğü’nde bir arkadaşı varmış, sabah olmadan buluruz, demiş. Ceptelefonunu açarsa yeri hemen tespit edilirmiş. Sabaha kadar gelmezse ifademi alacaklarmış.” Böyle mi olur acaba? İşten çıkınca eve geleceğim, diyen ve bir daha da kendisinden haber alınamayan kocalar nerelerde aranır, bu işlerle Emniyet’in hangi birimi ilgilenir, evden kaçmak suç mudur, annemle babama haber vermişler midir, babam gönderdiği mektuptan söz etmiş midir, ketum insanlar sessizliklerini her durumda korur mu, Candan’ın sol gözü ağlamaktan küçülmüş müdür, ben Candan’ın gözünde küçülmüş müyümdür, babası üstüme yürür mü, babam, “Oğlumun kılına dokundurtmam,” deyip onun üstüne yürür mü, çocukluğumda hiç olmayan ama artık beyazlaşmaya başlayan kıllarım gerçekten değerli midir, bu yüzden mi kendisi de kılıma bile dokunmamıştır, çay içebilir miyim?.. “Garson bey, bir çay rica edebilir miyim, koyu olmasın lütfen.” Sonunda çayımı söyleyebildim. Mola zamanı doldu, biraz sonra otobüsün kalkmak üzere olduğunu söyleyecekler. Son anda çişim gelecek ya da ben geldiğini sanacağım, tuvalete yetişebilmek için sıcak çayı aceleyle içeceğim, ağzım yanacak, dilimin üstünde pütürler oluşacak, saatlerce hiçbir tat alamayacağım, artık hayattan tat alamayacağım, otobüsü kaçıracağım, burada çalışmaya başlayacağım, okumuş adamsın sana kasaya geçmek yakışır, diyecekler, floresan ışığında bütün paralar birbirine benzeyecek, benim bütün günlerim birbirine benzeyecek, kimse bulamayacak beni, aramayacak, benzin istasyonunun kasasında çalışan kıza gönlümü kaptıracağım, evleneceğim, akşamları yoğurtlu kereviz salatası yapacağım, sen neler de biliyormuşsun, diyecek, aklıma Candan gelecek, buraya neden geldiğimi hatırlamaya çalışacağım, bulamayacağım, bulamayacağım... Ben hiçbir zaman kendimi bulamayacağım. Buraya neden geldim? Nasıl karar verdim yola çıkmaya? Mektuptan bir mıknatısın çekim gücüne mi yakalandım? Babamın okuttuğu kitapların içinde en sevdiğimin adı geliyor aklıma: Vahşetin Çağrısı. Vahşi yaşam durup durup bu gece mi çağırdı beni? “Ey ne diyeceğini bilemeyen insanlar, toplanın! Sizler de gelin ne giyeceğini, ne yiyeceğini, ne edeceğini bilemeyen kardeşlerimiz. Geride bırakın her şeyi, ailelerinizi, evliliklerinizi, işlerinizi buraya gelin. Bu geceden sonra bu mola yerinde yaşayacağız. Lideriniz benim. Ben sizi önceki yaşamınızdan gelen tehlikelere karşı koruyacağım, siz de bana itaat edeceksiniz. Şimdi hep birlikte, bugüne kadar sesimizi çıkarmamızı engelleyenlere karşı... Bu son dediğimi unutun kardeşlerim, çünkü biliyoruz ki kimse bizi engellemedi, bize bizden başka engel yoktu. O zaman gelin hep birlikte kendimize karşı bir güzel uluyalım ve üç kere, “Yaşasın ne diyeceğini bilememek!” diye bağıralım. Uuuuu!!!”

Sttbludnngelipesşierrristikaaametineduğrusyhattttmekteolanözukkareturizmyolcularıotbüssünüzünharketsaaatigelmiştirrlütfenotbüsssünüzdekiyerlernizialnnakktlarrdinnlenmeteesislerihayırlıyolculuklaardiler!!!

Binmeyeceğim o otobüse. Burada, bu masada oturacağım ve bir çay daha söyleyeceğim kendime. Koyu bir çay, uyanık kalmak istiyorum. Bana şüpheyle bakan garsona, “Otur da iki çift laf edelim yahu,” diyeceğim. Dolu dolu, “Yahu!” diyeceğim. Sabah olduğunda, canım nereye gitmek isterse o yöne giden bir otobüse bineceğim. Ben geldim sahil kasabası, ben geldim ormanlar, ben geldim hiç tanımadığım şehir, ben geldim Candan, ben geldim baba...

Kaptan şoför, ağır yemeğin geğirtileri arasında, “Yolcular tamam mı?” diye soruyor muavine. “O manyak gelmedi kaptan, nasıl olsa çantası da yanında, hadi basıp gidelim,” diyor, sivilcesi patladı patlayacak, lavlar şoförün yüzüne fışkıracak. “O ne biçim laf ulan,” diyor dilinin ucuyla dişine sıkışan zeytin parçasını çıkarmaya çalışan şoför, “unutma baban seni bana emanet ederken, ‘Eti de senin kemiği de,’ dedi, kırarım o kemiklerini zevzek herif, git de getir müşteriyi...” Muavin otobüsün tıslayarak açılan kapısından inip bana doğru yürümeye başlıyor. Yaklaşıyor. Yaklaşıyor. Şimdi karşıma dikilecek, aşağı yukarı inip çıkan âdemelmasını göstermek istercesine kafasını kaldırıp, “Sizi bekliyoruz beyefendi,” diyecek. Ben bir-iki saniye ne diyeceğimi düşüneceğim ve şey diyeceğim... Şey...

“AFRİKA’DAN ÇOK GÜZEL HAYVANLAR GELDİ...”

Öyle güzeldi ki dün gece dolunay...

Akşam yemeğinden sonra annem, “Sabah reklamını gördüm, bu akşam tam bizlik bir film var, çok güzele benziyor, otur da birlikte seyredelim,” dedi. Annemin, tam bizlik, dediği filmler, bir ajanın kötü adamları kovaladığı, sevdiği kadını acımasız çetenin elinden kurtarmak için binbir numara yaptığı, silahlı, vurdulu kırdılı Amerikan filmleri. Annem bütün gün televizyon kanallarının tanıtımlarını seyrediyor, başrol oyuncularının adlarını doğru düzgün telaffuz edemese de ezbere biliyor: “Marc Dacascos’tan yine bir heyecan fırtınası. Ejder Yumruğu 4. Emir almaktan hoşlanmayan bir CIA ajanı, çok güçlü bir kimyasal silaha sahip teröristlerce kaçırılan Amerikan büyükelçisinin kızını kurtarabilecek mi? İnanılmaz görsel efektler ve soluk soluğa bir macera. Ejder Yumruğu 4, bu gece 21.50’de.” Hepsi değişik adlarla sayısız kez yayınlandığı için filmin daha beşinci dakikasında, “Aaa, biz bunu geçen hafta görmemiş miydik?” diyor ama yapacak başka şey bulamadığından söylene söylene seyretmeye devam ediyor. Başrol oyuncusunun, filmin en kötü adamını deliler gibi dövüp sonra da acımasızca öldürdüğü sahnelerde, sanki ağzının açık kalmasını önlemek istercesine bir elini çenesinin altına koyup öne doğru eğilerek soluksuz seyrediyor. Onu etkileyen sahneler yakışıklı ajanla çekici kızın öpüştüğü mutlu son sahneleri değil, bu intikam sahneleri. Büyük Hala ise isterse yüz kere yayınlanmış olsun, siyah beyaz Türk filmlerine bayılıyor. En sevdiği oyuncu Sadri Alışık. Bir de çocuk yıldızların filmlerini kaçırmıyor. Ayşecik, Ömercik, Yumurcak, Parla Şenol. Filmi daha önce seyretmemiş ve bir sonraki sahne hakkında tahminde bulunuyormuş gibi yapmaya bayılıyor. Yorumlarını kendi kendine yapıyor; yanında biri yokmuşçasına, sesinin duyulmasını istemez gibi. “Bak,” diyor, “bu insafsız herif şimdi çocuğu dilendirecek.” İnsafsız herif, çocuğu dilendirmeye başlayınca da, “kıyamam garibana”lar, “boyun bosun devrilsin”ler geliyor. Film boyunca ne kadar acı çekerse çeksin sonunda çocuğun annesine babasına kavuşacağını ve hoplaya zıplaya şarkı söylemeye başlayacağını biliyor ama yine de lanet okumaktan, ağlamaktan vazgeçmiyor. Ben... Ben televizyon seyretmeyi pek sevmiyorum. Bazen magazin programlarına bakıyorum, bazen de insanların birbirlerine girmekten zevk aldığı tartışma programlarına. Akşam yemeklerinden sonra gönülleri olsun diye bir süre annemle Büyük Hala’nın yanında oturup sonra yavaşça odama çekiliyorum. Odam. Yıllardır bana ait olan tapınak. Yatak, çalışma masası, yayları atmaya yüz tutmuş eski koltuk, küçük kitaplık ve gardırop. Hepsi bu...

Dün gece yemekten hemen sonra kapandım odama. Bizimkiler, erkenden terk edildikleri için mızıkçılık etmediler. Bütün gün birlikte olduğumuzdan üstünde durmadılar belki de. Hafta sonlarında pek karışmazlar zaten. Dün de benden istedikleri her şeyi yaptım. Sabah annemle cumartesi günleri iki sokak aşağıda kurulan semt pazarına gittik. Pazar arabasını ben sürdüm. Annem pazarcılarla sohbet ederken bekledim. Eve döndüğümüzde torbaları boşaltmasına yardım ettim. Öğleden sonra Büyük Hala’nın vergi iade zarflarını yazdım. Bir ara yürüyüşe çıktım. Dönerken fırından iki tane ekmek aldım. Beyaz olanı bize, kepekli olanı Büyük Hala’ya. Akşam yemeğinde annemin pazardan aldığı palamutları yedik. Ev balık koktu ama ben ses çıkarmadım. Yemekten sonra buzdolabından üç şişe bira alırken annemle göz göze geldiğimizde mahcup bir bakış atmayı ihmal etmedim. Sonra... Sonrası tapınak. Odama girdiğim anda fark ettim dolunayı. Perdelerimi aralayıp tülün ardından uzun uzun seyrettim. Çalışma masamda oturdum önce. Bir bira, iki sigara süresince bacak bacak üstüne atıp aya baktım. Düşündüm. Masanın üstündeki küçük lambanın loş ışığında fotoğraf albümlerime, kartpostal koleksiyonuma, kolaj defterlerime baktım bir yandan. İki fotoğraf, bir yudum bira, bir nefes sigara ve beş dakika ay; salondan odama süzülmeye çalışan televizyon gürültüsüne aldırmadan. Küçük radyomdan yükselen müzikle annemin izlediği filmin sesleri birbirine karışıyordu. Kafamı takmadım ama. İkinci şişeden sonra yatağıma uzandım, ışıkları kapatıp tülü de açtım. Ay ışığı odaya doldu. Sigarayı hızlı hızlı içip dumandan bir duvar örmeye çalıştım. Çişim geldi ama herkesin yattığından emin oluncaya kadar tuttum kendimi. Sonra koridordaki idareli gece lambasının sarı ışığında işemeye gittim. İşerken bir ürperti geldi üstüme, omuzlarım titreyiverdi. Bu mutlu etti beni. Güzel bir cumartesi gecesi geçirmiştim.

İskele çekilmiş. Atlamam gerektiğini biliyorum. Vapurun uzaklaşıyor olması, denizin altımda köpük köpük kabarması korkutmuyor beni. Büyük bir rahatlıkla atlıyorum. Sanki havada birkaç adım atıp öyle ulaşıyorum vapura. Uçar gibi. “Ne kadar değişmiş şehir hatlarının vapurları,” diyorum içimden. Çünkü metalin beyazı ile ahşabın kahverengisi değil de, uçuk bir mavi ile göz yoran bir kırmızı hâkim çevreye. Bu beklenmedik değişikliğe diğer yolcuların da benim gibi şaşırıp şaşırmadığını anlayabilmek için sağa sola bakınıyorum. Belli ki herkesin keyfi yerinde. Çaycının bana doğru yaklaştığını görünce “istemez” anlamına gelen bir el hareketi yapıyorum. Çaycı uzaklaşacağı yerde gelip yanıma oturuyor. Keşke el hareketiyle savuşturmaya çalışacağıma, çay istemediğimi açıkça söyleseydim. “Neden burada oturuyorsunuz,” diyor, “alt katta otursaydınız ya, Afrika’dan çok güzel hayvanlar geldi.” Söyledikleri değil de bunları söylerken, birileri tarafından izlenip izlenmediğini kontrol edermişçesine şüpheli şüpheli arkasına bakması şaşırtıyor beni. Bir de bebek ellerine benzeyen küçük elleriyle tezat oluşturacak kalınlıktaki kıllı parmakları... Sonra birden kendimi alt salonda buluyorum. Benim gibi meraktan buraya inmiş olduklarını tahmin ettiğim yaşlı bir kadın, kafasına rengârenk bir bere geçirilmiş küçük bir çocuğu bileğinden tutan daha genç bir kadın ve benimle aynı pardösüden giymiş yüzünü göremediğim biri var salonda. Hepimiz de şaşkınlıkla çevrede koşturup duran hayvanları seyretmeye başlıyoruz. Hayvanların hepsinin bir kedi büyüklüğünde olmasına şaşırıyorum ama fazla da üstünde durmuyorum. Ayağımın dibinden geçen bir fili kucağıma alıp sevmek istiyorum. Kaçıveriyor. Uzaklaşırken de dönüp beş parmak gibi açılan hortumuyla nanik yapıyor bana. Rengârenk bereli çocuk, “Kucağına almak istiyorsan şarkı söylemelisin,” diyor. Şarkı söylemeye başlıyorum. Bunun üstüne upuzun bacakları olan bir timsah atlayıveriyor kucağıma. Çirkin bir kadına benzeyen suratı içime huzur salıyor. Kafasını okşamak istiyorum. Elimi uzatıyorum. Ağzını açtığı anda ne olacağını anlıyorum ama artık çok geç. Dirseğime kadar kapıyor kolumu. Müthiş bir acı hissediyorum. Ucundan kanlı damarların sarktığı koluma bakakalıyorum.

Üç şişe bira ve yarım paket sigardan sonra sabah hem geç hem de baş ağrısıyla uyanacağımı düşünüyordum ama tam tersi oldu. Erken kalktım. Gördüğüm garip rüyanın etkisini saymazsak iyi de sayılırım. Sağ kolumun üstüne yatmışım. Yavaş bir hareketle kolumu bedenimin ağırlığından kurtarmaya çalışırken rüyamın bütün ayrıntılarını hatırladım. İster istemez dirsekten aşağısının durup durmadığını kontrol ettim. Duruyor. Yatakta biraz daha kalırsam o uzun bacaklı timsahın korkunç görüntüsü tekrar ziyaret edecek beni. Kalkıyorum. Biraların verdiği hararetten ya da rüyanın sıkıntısından yere attığım yorganı kaldırıp terliklerimi bulabilmek için eğildiğimde başım hafiften dönüyor. Hoşuma gidiyor bu tatlı baş dönmesi. Yatağımı topluyorum. Pijamalarımı çıkarıp katlıyor, yastığımın altına koyuyorum. Ev pantolonumu ve gömleğimi giyip sigara kokusunu dışarı kovabilmek için pencereyi de açınca güne hazır olacağım. Uzun bir tatil günü. Yaşasın pazar!

Bizimkiler çoktan kalkmış. Büyük Hala salondaki koltuğunda oturmuş kocaman okuma gözlüklerinin ardında bile küçücük duran gözlerini kısarak gazete okumaya çalışıyor. Ona yan gözle bakıp mutfağa yöneliyorum. Bir elimde üç boş şişe, diğerinde ağzına kadar dolu kül tablası. Şişeleri tezgâhın üstüne bırakıp çöp tenekesinin kapağını açıyorum. Çöplerimi dökerken bayat ekmek dilimlerini çırpılmış yumurtaya banıp kızgın yağa bırakan annemin ters bakışlarını üstümde hissediyorum. Kahvaltı sofrası kurulmuş. Küçük tabaklardaki kahvaltılıkların görüntüsü ve yumurtalı ekmeklerin mutfağı saran kokusu iştahımı kabartıyor. Annemin, “Akşam yine çok içmişsin,” demesine fırsat vermeden, “Sana yardım edeyim,” deyiveriyorum. “Halanın tabağını hazırla,” diyor annem, laf sokamamış olmanın da getirdiği sinirle, sertçe. Bu siniri komik geliyor bana. İçim ısınıyor. Ani bir hareketle yanağına bir öpücük konduruveriyorum: “Aman da aman, sabahın köründe kalkarmış da ekmekler kızartırmış, sinirlenirmiş de belli etmemek için yüzünü saklarmış, gülmemek için gizli gizli yanağının içini ısırırmış...” Beklenmedik soytarılığıma karşı koyamıyor annem. Kahkahayı koyuveriyor. Ben de gülüyorum. Yün patikli ayaklarına küçük gelen terliklerini sürüye sürüye Büyük Hala geliyor mutfağa, belli ki kahkaha sesleri ilgisini çekmiş. Kimi zaman, “Hâlâ hazır değil mi kahvaltı, şekerim düşecek,” der, iki yaramaz öğrenciyi ciddiyete davet eden bir öğretmen edasıyla. Bugün ise sessiz. Annem de ben de bu eğlenceye kendisini ortak etmediğimiz için kızgın olduğunu düşünüyoruz. “Günaydın Hala,” diyorum, omuz silkip masanın baş köşesindeki sandalyesine kuruluyor. Sinirli, sert hareketleri ona olan hayranlığımı bir kat daha artırıyor. Bu yaşta bir kadının böylesine güçlü olmasına kim hayran olmaz ki? Sahi kaç yaşındasın sen Hala? Seksenini devireli kaç yıl oldu?

Bu eve geldiğimiz günü neredeyse bütün ayrıntılarıyla hatırlıyorum. Babamın ölümü, bir süre teyzemlerde kalışım, annemin geceleri bana sarılıp uyuması; hepsi ne kadar da hızlıca olup bitmişti. Neden ağlayamamıştım babamın cenazesinde? Yıllardır arada bir sorarım bu soruyu kendime. Bütün bir çocukluğum boyunca çok az gördüğüm için mi? Bir sürü arkadaşımın anlattığı baba anılarına sahip olmadığım için mi? Bilemiyorum. Sanki hayatımda hep ve sadece annem vardı. Tabii bir de sekiz yaşımdan sonrasında annemin Refika halası. Yani Büyük Hala. Günün birinde annem, “Taşınıyoruz, artık Büyük Hala’yla oturacağız,” dediğinde çok sevinmiştim. Ne de olsa Büyük Hala’nın evi –bu ev– bizim evimizin en az iki katı büyüklükteydi. Oturduğu apartmanın –bu apartman– arkasında kocaman bir bahçe –yıllar önce betonla kaplayıp otopark yaptılar– vardı. Eski evimizde geceleri salonda yere yayılan döşeğin üstünde uyurdum, oysa Büyük Hala’nın evinde bir odam –şimdiki odam, tapınağım– olacaktı. Hem sonra Büyük Hala bana her bayram, sandığından çıkardığı mendillere sarıp bir sürü para –artık ne para var ne de mendil– verirdi. Yeni bir ilkokula kaydettirmişlerdi beni; yeni mahallede yeni okul. Sabahın köründe okula gider, sonrasında etüde kalırdım. Eve geldiğimde annem akşam yemeğini hazırlıyor olurdu. Refika hala salondaki koltuğunda oturmuş bir yandan örgü örer, bir yandan da mutfaktaki anneme bağıra bağıra bir şeyler anlatırdı: Önceki gün misafirlikte öğrendiği bir yemek tarifi, Tokat’taki kiracısının aldığı yeni koltuk takımı, komşu Hatice Hanım’ın kısırının lapaya benzediği, hafta sonu saç boyası almaya gitmek istediği, falan filan... Annem yemekleri hazır ettikten sonra halamla kendisine birer fincan kahve hazırlardı. Büyük Hala’nın garip bir alışkanlığı; yemekten önce içilen bir fincan kahve. Garip alışkanlıkları, hiç bozulmayan bir saat düzenindeki hareketleriyle o sanki doğduğu andan itibaren hep Büyük Hala’ydı; sanki hep o koltukta oturdu, sanki hep kendisine hizmet edilmesini bekledi. Cezvede dönen çay kaşığının sesi mutfaktan duyulmaya başladığı anda Hala, üstten açılan kırmızı çiçekli yeşil dallı kutusundan bir Gelincik sigarası çıkarıp ahşap ağızlığına takar keyif çatmaya hazırlanırdı. Bana bakardı sonra, en sevdiğim şeyi yapmama izin veren bakışlarıyla; hemen koşar yakardım sigarasını. Kibritle. İlk nefesi aldığında bir süre gözlerini kapalı tutar, annemin yaklaşan terlik sesleriyle gözlerini ve duman çıkarmaya hazır ağzını açıverirdi. Dumanla birlikte, “Teşekkür ederim küçük bey, teşekkür ederim kızım,” deyiverirdi. Her akşam ama her akşam bana teşekkür ederdi. Hâlâ eder; artık eskisi kadar sevgiyle bakmıyor belki ama aradan geçen yıllarda ne sigarasından vazgeçti ne de teşekkür etmekten. Liseye gittiğim yıllarda o Gelincik paketlerinden eksilen sigaraların nedenini tahmin ettiğinde bile kibarlığından bir şey kaybetmedi. O sigarayı nefes nefes, duman duman, bir ömür gibi içtikten sonra kahvesinden son bir yudum alır, bir yandan ağzını şapırdatırken