Veronika decide morrer, Paulo Coelho © 1998, Paulo Coelho © 2000, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. Bu eserin Türkçe yayın hakları Sant Jordi Asociados (Barselona, İspanya) aracılığıyla alınmıştır. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz. www.paulocoelhoblog.com

1. basım: 2000 37. basım: Temmuz 2013, İstanbul E-kitap 1. Sürüm Ocak 2014, İstanbul 2013 tarihli 37. Basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Kapak tasarımı: Ayşe Çelem Design Kapak resmi: © iStockphoto.com / Olena Chernenko

ISBN 9789750721397

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com Sertifika No: 10758

PAULO COELHO

Veronika
Ölmek İstiyor

ROMAN

Çeviri
Haldun Pamir

Paulo Coelho’nun Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Simyacı, 1996

Piedra Irmağı’nın Kıyısında Oturdum Ağladım, 1997

Beşinci Dağ, 1998

Şeytan ve Genç Kadın, 2001

Işığın Savaşçısının Elkitabı, 2003

On Bir Dakika, 2004

Zâhir, 2005

Hac, 2006

Portobello Cadısı, 2007

Kazanan Yalnızdır, 2009

Brida, 2010

Elif, 2011

Akra’da Bulunan Elyazması, 2012

PAULO COELHO, 1947’de Brezilya’nın Rio de Janeiro kentinde doğdu. Kendini tümüyle edebiyata vermeden önce tiyatro yönetmenliği, oyunculuk, şarkı sözü yazarlığı ve gazetecilik yaptı. 1986’da yayımlanan Hac adlı ilk romanının ardından gelen Simyacı ile dünya çapında üne erişti. Simyacı, XX. yüzyılın en önemli yayıncılık olaylarından biri oldu ve 18 ülkede 30 milyon sattı. Coelho, Brida (1990), Piedra Irmağı’nın Kıyısında Oturdum Ağladım (1994), Beşinci Dağ (1996), Işığın Savaşçısının Elkitabı (1997), Veronika Ölmek İstiyor (1998), Şeytan ve Genç Kadın (2000), On Bir Dakika (2003), Zâhir (2005), Portobello Cadısı (2006), Kazanan Yalnızdır (2008), Elif (2011) ve Akra’da Bulunan Elyazması (2012) gibi yapıtlarıyla sürekli olarak çoksatar listelerinde yer aldı. 150 ülkede, 66 dilde yayımlanan kitaplarının toplam satışı 100 milyona ulaştı. Bugüne kadar pek çok ödül ve nişana değer görülen Coelho, Birleşmiş Milletler Barış Elçisi ve Brezilya Edebiyat Akademisi üyesidir.

İşte, ben size yılanları... ayak altında ezmek ve düşmanın bütün gücünü alt etmek için yetki verdim. Hiçbir şey size zarar vermeyecektir.

Luka 10:19

Ben farkına varmadan bana yardım etmeye başlayan S.T. de L. için

11 Kasım 1997 günü Veronika kendini öldürme zamanının – Sonunda!– geldiğine karar verdi. Bir manastırda kiraladığı odasını dikkatlice temizledi, kaloriferi kapattı, dişlerini fırçaladı ve yatağına uzandı.

Dört kutu uyku ilacını başucu sehpasının üstünden aldı. Bunları ezip suya karıştırarak içmektense birer birer yutmaya karar vermişti; çünkü niyet ile hareket arasında her zaman bir kopukluk vardır. O, yarı yoldan dönme özgürlüğüne sahip olmak istiyordu. Gene de yuttuğu her hapla birlikte, kararının daha da kesinleştiğini hissediyordu. Beş dakika sonra kutular boşalmıştı.

Bilincinin ne kadar sürede kaybolacağını kestiremediğinden yatağının üstüne Fransızca Homme dergisinin, çalıştığı kütüphaneye daha yeni gelmiş olan son sayısını koymuştu. Bilgisayar bilimine özel bir ilgisi yoktu ama dergiyi karıştırırken bir bilgisayar oyunu hakkında bir makale gördü (şu CD-Rom’lardan biri). Oyunun yaratıcısı Paulo Coelho adlı Brezilyalı bir yazardı ve bu yazarla Grand Union Oteli’nin kafesinde bir konferansta tanışmıştı. Kısacık konuşmuşlar, sonunda yazarın yayıncısı tarafından, onlarla birlikte akşam yemeğine gelmesi önerilmişti. Ama yemekte daha pek çok kişi vardı, herhangi bir konuda derinlemesine konuşma fırsatı olmamıştı.

Gene de yazarla tanışmış olması, onu kendi yaşamının bir parçası saymasına yol açtığından, adamın çalışmasıyla ilgili bir makaleyi okumanın vaktin geçmesini sağlayacağını düşündü. Tam da ölümü beklediği sırada kendisini hiç mi hiç ilgilendirmeyen bilgisayar bilimi konusunda bir yazı okumaya başladı Veronika. Bu, ömrü boyunca yaptığı şeylere uygundu aslında; hep en kolay seçeneği, el altında ne varsa onu yeğlemişti. İşte bu dergi gibi örneğin.

Ama şaşırtıcı bir şey oldu, yazının ilk satırı onun doğal edilginliğini sarstı (uyuşturucular daha midesinde erimemişti bile, ama Veronika doğuştan edilgindi) ve ömründe ilk kez şu günlerde tanıdıkları arasında pek moda olan bir sözün doğru olup olmadığını düşündü: “Bu dünyada hiçbir şey rastlantı sonucu meydana gelmez.”

Tam da ölmeye başladığı anda nereden çıkmıştı bu ilk satır? Kendisine yönelik gizli mesaj mıydı bu; basit rastlantılar yerine gizli mesajlar vardıysa?

Bilgisayar oyununun resminin hemen altındaki yazısına şu sözlerle başlamıştı gazeteci:

“Slovenya nerededir?”

“Bu kadar olur yani,” diye düşündü, “Slovenya’nın nerede olduğunu hiç kimse bilmiyor.”

Oysa Slovenya diye bir yer vardı işte; dışarıdaydı, içerideydi, çevresindeki dağlarda, şu anda baktığı meydandaydı; Slovenya onun ülkesiydi.

Dergiyi bir yana attı, Slovenler hakkında hiçbir şey bilmeyen bir dünyaya öfkelenmesi anlamsızdı şu aşamada; vatanın onuru artık onu ilgilendirmiyordu. Şimdi kendi kendisiyle gurur duyma zamanıydı, şimdi yaptığı şeyi yapabildiği, en sonunda cesaretini toplayıp bu yaşama veda edebildiği için. Ne büyük bir sevinç! Üstelik, her zaman düşlediği biçimde yapıyordu bu işi; hiçbir iz bırakmayan uyku haplarını kullanarak.

Neredeyse altı aydır bu hapları elde etmek için uğraşıyordu Veronika. Bir türlü beceremeyeceğine inanarak bileklerini kesmeyi bile göze almıştı bir ara. Odasının kan revan içinde kalacağı, rahibelerin ne yapacaklarını bilemeyip sıkıntıya düşecekleri önemli değildi; ne de olsa intihar eden biri, önce kendini, sonra başkalarını düşünmek durumundaydı. Ölümünün olabildiğince az sıkıntı yaratması için elinden geleni yapmaya hazırdı, eğer tek yol bileklerini kesmekse başka seçeneği yoktu. Rahibeler de odayı çabucak temizleyip olayı çabucak unutacaklardı elbette, yoksa odayı yeniden kiralamakta zorluk çekerlerdi. Yirminci yüzyılın sonunda yaşıyor olabiliriz, ama insanlar hâlâ hortlaklara inanıyor.

Ljubljana’da bulunan az sayıdaki yüksek binalardan birinin tepesinden atabilirdi kendini tabii, ama onca yükseklikten düşmesinin sonucunda, ana babasına daha da büyük acılar çektirmeyecek miydi? Kızlarının öldüğü şokundan kurtulmaya fırsat bulamadan onun paramparça olmuş cesedini görmek, teşhis etmek zorunda kalacaklardı. Hayır hayır, kan kaybından ölmekten daha kötü bir çözümdü bu, çünkü kendisi için her şeyin en iyisini isteyen iki insan üzerinde silinemeyecek izler bırakacaktı:

“Kızlarının ölümüne er geç alışırlardı. Ama paramparça olmuş bir kafatasını unutmak imkânsızdı.”

Kendini vurmak, yüksek bir yapıdan atlamak, kendini asmak, bu seçeneklerden hiçbiri onun kadınsı doğasına uymuyordu. Kadınlar kendilerini öldürmek için çok daha romantik yöntemler seçer; bileklerini kesmek ya da aşırı dozda uyku ilacı almak gibi. Terk edilmiş prensesler ve Hollywood yıldızları bunun sayısız örneğini gözler önüne sermiştir.

Yaşamın, harekete geçmeden önce doğru ânı beklemekten ibaret olduğunu biliyordu Veronika. Sonunda öyle de oldu. Geceleri bir türlü uyuyamadığına dair yakınmaları sonucu, iki arkadaşı, güçlü bir uyuşturucudan ikişer paket bulup getirdiler ona; kentin gece kulüplerinden birinde çalışan müzisyenler kullanıyormuş bunları. Veronika dört paketi de yatağının başucundaki sehpaya koyup bir hafta elini sürmedi; yaklaşan ölümle flört ederek, insanların yaşam adını verdikleri şeyle –hiçbir duygusallığa yer vermeden– vedasını tamamlamayı bekledi.

Şimdi oraya varmıştı işte! İşi sonuna dek götürmüştü ve kalan şu kısa sürede ne yapacağını bilemediği için canı sıkılıyordu.

Biraz önce okuduğu saçma sapan soru geldi aklına yeniden. Bilgisayarlarla ilgili bir yazı nasıl oluyor da bu kadar salak bir soruyla başlayabiliyordu: “Slovenya nerededir?”

Yapacak daha ilginç bir şey bulamadığından, söz konusu yazıyı sonuna kadar okumaya karar verdi. Böylece öğrendi ki, bu bilgisayar oyunu Slovenya’da –orada oturanlar dışında kimsenin nerede olduğunu doğru dürüst bilemediği o tuhaf ülkede– gerçekleştirilmiş, çünkü orada işçi ücretleri çok düşükmüş. Birkaç ay önce, ürünün Fransız yapımcısı, ürünü tanıtmak için dünyanın her yanından çağırdığı gazetecilere Vled’de müthiş bir parti vermiş.

Veronika, kentte büyük yankılar uyandıran bu parti hakkında bir şeyler okuduğunu hatırladı: CD-Rom’un Ortaçağ atmosferini yansıtsın diye şatonun baştan aşağı yeniden düzenlenmesinin yanı sıra yerel basında bir başka polemik ön plana çıkmıştı: Almanya, Fransa, İngiltere, İtalya, İspanya gibi ülkelerden gazeteciler davet edildiği halde bir tek Sloven’in çağrılmamış olması uzun uzun tartışılmıştı.

Homme dergisinin muhabiri –ki ömründe ilk kez Slovenya’ya gelmişti ve bütün masrafları başkalarınca ödenmiş bu ziyaretin tadını öteki gazetecilerle gevezelik ederek, sözde esprili yorumlar yaparak, şatoda sunulan bedava yiyecek içecekleri mideye indirerek çıkarmıştı besbelli– makalesine ülkesinin ukala entelektüellerinin hoşuna gidecek bir espriyle başlamayı uygun görmüştü. Dergideki meslektaşlarına buranın yerel âdetleri üstüne kim bilir ne yalanlar atmıştı üstelik; ola ki Sloven kadınlarının ne kadar kötü giyindiklerinden de söz etmiştir.

Neyse, bu onun sorunuydu. Veronika ölüyordu ve başka dertleri vardı, ölümden sonra yaşam var mı, cesedi ne zaman bulunacak falan gibi... Gene de –ya da belki, sırf almış olduğu bu önemli karar yüzünden– makale kafasına takılmıştı.

Manastırın penceresinden Ljubljana’nın küçük bir meydanına bakıyordu. “Slovenya’nın nerede olduğunu bilmiyorlarsa Ljubljana bir mit olmalı,” dedi kendi kendine. Atlantis ya da Lemuria gibi insanların hayal gücünü zorlayan başka kayıp diyarlar gibi. Dünyanın hiçbir yerinde, hiç kimse, Everest Tepesi’nin nerede olduğunu sorarak bir yazıya başlamayı aklından geçirmezdi; hayatta orada bulunmamış olsalar bile. Ama işte, Avrupa’nın orta yerinde bir gazeteci böyle bir soru sormaya utanmıyordu, çünkü okurlarının Slovenya’nın, kaldı ki oranın başkenti Ljubljana’nın nerede olduğunu bilemeyeceklerinin farkındaydı.

İşte o zaman vaktini geçirecek bir yol buldu Veronika. İlaçları alalı on dakika olduğu halde hiçbir bedensel değişim hissetmediğine göre, yaşamının son edimi, şu dergiye bir mektup yazmak, Slovenya’nın eski Yugoslavya’nın bölündüğü beş yeni cumhuriyetten biri olduğunu açıklamak olacaktı.

Bu mektup, onun intihar mektubu olacaktı. Ölümünün gerçek nedenleri konusunda hiçbir açıklama yapmayacaktı.

Cesedini bulduklarında, bir dergi, ülkesinin yerini bilmeyen bir dergi yüzünden yaşamına son verdiğine inanacaklardı. Gazetelerde yer alacak polemikleri düşünüp güldü: Ülkesinin onuru uğruna canına kıydığı için kimileri ondan yana çıkacak, kimileri de ona karşı tavır alacaktı. Kendi fikrinin de bu kadar çabuk değişebilmesi onu şaşkınlığa uğrattı; daha birkaç dakika önce şimdikinin tam tersini düşünmüş, dünyanın ve başka coğrafi sorunların onu hiç mi hiç ilgilendirmediğine inanmamış mıydı?

Mektubu yazdı. O anda yaşadığı keyif, ölmenin gerekliliği konusunda neredeyse yeniden düşünmesine yol açacaktı. Ama hapları almıştı artık, geri dönmek için çok geçti.

Zaten bu gibi keyifli anları hiç yaşamamış da değildi. Sürekli depresyon halinde yaşayan, hüzünlü, nefret dolu biri değildi, kendisini bu yüzden öldürmüyordu ki. Ljubljana sokaklarında neşe içinde az mı dolaşmıştı güneşli öğle sonlarında? Sonra, şairin heykelinin bulunduğu bu küçük meydanı kar yağarken seyretmek de hoştu. Bir seferinde neredeyse bütün bir ay boyunca sanki bulutların üstünde gezmişti, sırf o meydanın ortasında hiç tanımadığı biri ona bir çiçek verdi diye.

Son derece normal bir insan olduğuna inanıyordu. Ölmeye karar vermesinin çok basit iki nedeni vardı, bunları açıklayan bir mektup bırakacak olsa pek çok kişinin ona hak vereceğinden hiç kuşkusu yoktu.

Birinci neden: Yaşamındaki her şey hep aynıydı ve bir kez gençliği sona erdi mi hep yokuş aşağı gideceği belliydi: Yaşlılık, dönüşü olmayan izler bırakacak, hastalıklar birbirini kovalayacak, dostlar birer birer yok olacaktı. Yaşamını sürdürmekle hiçbir şey kazanmayacaktı, tam tersine acı çekme olasılığı hep artacaktı.

İkinci neden daha felsefiydi: Veronika gazete okuyan, televizyon seyreden, dünyada olup bitenlerden haberli biriydi. Her şey yanlıştı ve kendisi herhangi bir şeyi düzeltebilecek durumda değildi – bu, tamamıyla âciz olduğu duygusunu büyütüyordu içinde.

Kısa bir süre sonra ömrünün son yaşantısı gerçekleşecek ve bu ötekilerden çok farklı olacaktı: ölüm. Mektubu bitirip bir kenara koydu, daha acil, o sırada yaşamakta olduğu olayla (Daha doğrusu, ölümüyle mi demeli?) daha uyumlu konulara yoğunlaştırdı dikkatini.

Ölmenin nasıl bir şey olduğunu hayal etmeye çalıştı, herhangi bir sonuca varamadı.

Ayrıca bu konuda kafa yorması anlamsızdı, çünkü birkaç dakika sonra sorunun yanıtını öğrenecekti.

Kaç dakika sonra?

Hiç bilemiyordu. Gene de herkesin kendi kendine sorduğu bir sorunun yanıtını da pek yakında alacağından pek hoşnuttu: Tanrı var mı?

Pek çok kişinin aksine, yaşamının temel sorularından biri olmamıştı bu. Komünist rejim döneminde okullarda verilen resmî bilgilere göre yaşam, ölümle son buluyordu, kendisi de bu fikri benimsemişti. Öte yandan, ana babasının, onların da ana babalarının kuşağı hâlâ kiliseye devam ediyor, dualarını ediyor, hacca gidiyor ve Tanrı’nın kendilerine kulak verdiğine kesinkes inanıyorlardı.

Yirmi dört yaşında ve geçirebileceği her türlü yaşantıyı geçirmiş olan Veronika –ki bu da az bir şey sayılmazdı– her şeyin ölümle son bulacağından hemen hemen emindi. İntiharı bu yüzden seçmişti ya işte: en sonunda özgürlük, sonsuza varan unutuş.

Çok derinlerde bir yerde gene de bir kuşku vardı aslında: Ya Tanrı varsa? Binlerce yıllık uygarlık tarihi, intiharı tabulaştırmış, tüm dinler bunu yasaklamıştı. İnsanoğlu yaşam mücadelesi vermeli, boyun eğmemeli, üremeli ve üretmeli. Toplumun çalışacak birilerine ihtiyacı var. Bir çift, aralarındaki aşk bitmişse bile birlikte kalmak durumundadır, her ülkenin askerlere, politikacılara, sanatçılara gereksinimi vardır.

“Tanrı varsa, –ki ben olmadığına gerçekten inanıyorum–, insan aklının sınırları olduğunu da bilir. Yoksulluğu, haksızlığı, açgözlülüğü, yapayalnızlığı, bütün bu karmaşayı o yaratmadı mı? Mutlaka çok iyi niyetlerle girişmiştir bu işe, ama sonuçlar bir felaket. Tanrı varsa bu dünyayı erkenden terk etmeyi seçen yaratıklara karşı cömert davranacaktır, hatta bizi burada vakit harcamaya zorladığı için özür bile dileyebilir.”

Tabuların, boş inançların canı cehenneme! Pek dindar olan annesine soracak olsanız, Tanrı’nın, geçmişi, şimdiki zamanı, geleceği bildiğini söyleyecektir. İyi ya, onu bu dünyaya gönderirken, günün birinde intihar edeceğinin de kesinlikle bilincindeydi öyleyse. Dolayısıyla bu intihar, onu şaşkınlığa, şoka uğratmayacaktır.

Veronika midesinin bulandığını hissetti, çok hızla artan bir bulantı.

Birkaç saniye sonra penceresinden görünen meydana yoğunlaştıramayacaktı dikkatini. Mevsimin kış olduğunu, saatin öğleden sonra dört dolayında olduğunu biliyordu, güneş hızla batıyordu. Öteki insanların yaşamayı sürdüreceklerini de biliyordu. Tam da o anda sokaktan geçen genç bir adam onu pencerede gördü, ölmek üzere olduğunu hiç bilmeden baktı kıza. Bir grup Bolivyalı müzisyen (Bolivya nerededir? Dergilerde bu soru neden hiç sorulmaz?) ünlü Slovenyalı ozan France Prešeren’in heykelinin önünde çalıyorlardı. Ülkesinin halkı üzerinde onca derin izler bırakmış bir ozan...

Meydandan yükselen müziğin sonunu işitecek kadar yaşayacak mıydı? Yaşamının sonu için çok güzel bir anı olurdu bu: Akşamüzeri, dünyanın öbür ucundan bir ülkenin düşlerini anlatan bir ezgi, sıcacık, minik bir oda, yoldan geçen yakışıklı genç adam; hayat dolu, nedense durup kendisine bakmaya karar vermiş. Hapların etkisi başlamıştı ve bu adamın onu gören son kişi olduğunu düşündü.

Genç adam gülümsedi, kız ona gülümseyerek karşılık verdi; kaybedeceği bir şey yoktu ki. Adam el salladı, kız başka bir yere bakıyormuş gibi yaptı, genç adam fazla ileri gitmişti. Bunun üzerine bozulan genç adam yoluna devam etti, penceredeki yüzü sonsuza dek unutarak.

Gene de Veronika, son bir kez biri tarafından beğenilmiş olmaktan keyif duydu. Sevgisizlik yüzünden öldürmüyordu kendini. Ailesi tarafından sevilmediği ya da para sorunları ya da amansız bir hastalığı olduğu için de değildi.

Veronika, Ljubljana’da bu güzel akşamüstünde, meydanda Bolivyalı müzisyenler çalarken, genç bir adam penceresinin önünden geçerken ölmeye karar vermişti ve gözlerinin gördüğü, kulaklarının işittiği şeyler onu mutlu ediyordu. Bunları bir otuz, kırk ya da elli yıl daha görmeye devam etmeyeceğini bildiğinden daha da mutluydu çünkü o zaman bütün orijinallikleri kaybolacak ve her şeyin tekrarlandığı her günün bir öncekine ve sonrakine benzediği bir yaşam trajedisine dönüşeceklerdi.

Mide bulantısı dayanılmaz biçimde artmıştı, kendini çok çok kötü hissediyordu. “Ne tuhaf, bir avuç uyku ilacı alırsam hemen uykuya dalacağımı sanmıştım.” Oysa şu anda kulaklarında tuhaf bir uğultu, içinde kusma ihtiyacı duyuyordu.

“Kusarsam ölmem.”

Midesine saplanan sancıları düşünmemek için hızla inen geceye, Bolivyalılara, dükkânlarını kapatıp evlerine gitmeye başlayan insanlara yoğunlaştırmaya çalıştı dikkatini. Kulaklarındaki uğultu gittikçe yükseliyordu, ilaçları aldığından bu yana ilk kez korku duydu, bilinmeze doğru gidişin derin korkusuydu bu.

Çok uzun sürmedi. Biraz sonra bilincini kaybetti.

Gözlerini açtığında Veronika, “Burası cennet olmalı,” diye düşünmedi. Cennette odaları floresan ışıkla aydınlatmazlardı kesinlikle ve de ânında başlayan sancı tipik bir dünya sancısıydı. Ah, bu dünyanın acıları hiçbir şeye benzemez, hemen anlaşılır.

Kıpırdamaya çalıştı, sancısı arttı. Gözlerinin önünde parlak noktalar dolaştı ama Veronika biliyordu ki bunlar cennetin yıldızları değil, duyduğu derin acının sonucudur.

“Ayılıyor,” diyen bir kadın sesi işitti. “Cehennemin tam ortasına düştün, keyfini çıkarmaya bak.”

Hayır, bu gerçek olamazdı, ses onu aldatıyordu. Cehennemde falan değildi, çünkü çok üşüyordu ve ağzından, burnundan birtakım tüplerin çıktığının farkına vardı. Tüplerden biri –boğazına sokulmuş olanı– onda boğuluyormuş duygusu uyandırıyordu.

Bunu çekip çıkarmaya davrandı, ama kolları kayışlarla bağlanmıştı.

“Şaka yaptım, burası cehennem değil,” diye devam etti ses. “Cehennemden de beter bir yer, gerçi oraya hiç gitmedim ama. Villete’te bulunuyorsunuz.”

Duyduğu acıya ve boğulma hissine karşın neler olduğunu hemen anladı Veronika. Kendini öldürmeye çalışmış ama biri gelip onu kurtarmıştı. Belki de rahibelerden biriydi bu kişi ya da bir arkadaşı habersiz uğramıştı, ısmarladığını unuttuğu bir şeyi getirmişlerdi belki de. Gerçek şu ki, ölmemişti ve Villete’e getirilmişti.

Büyük korku kaynağı olan, ünlü tımarhane Villete... Ülkenin bağımsızlığını kazandığı 1991 yılında açılmıştı. O sırada, eski Yugoslavya’nın barışçıl yollarla bölünebileceğini sanan (ne de olsa Slovenya on bir gün savaş görmüştü hepi topu) bir grup Avrupalı işadamı, masrafı fazla olduğu için terk edilmiş bir kışla binasında akıl hastaları için bir hastane açma izni almışlardı.

Oysa çok geçmeden savaşlar başlamıştı: önce Hırvatistan’da, sonra Bosna’da. İşadamları telaşa kapıldılar. Yatırımın parası, dünyanın dört bir yanına dağılmış kapitalistlerden gelmişti, çoğunun adını bile bilmiyorlardı; onun için karşı karşıya oturup, birkaç bahane sıralayıp, bir süre sabır göstermelerini söyleyecek bir durum yoktu. Sorunun çözümünü, bir ruh sağlığı hastanesine hiç yakışmayacak bazı uygulamaları devreye sokmakta buldular. Böylece oldukça yumuşak bir komünizmden yeni çıkmış genç ülke için Villete, kapitalizmin en kötü yanlarının bir simgesi haline gelmişti: Hastaneye kabul edilmek için bol para yeterliydi.

Ailenin herhangi bir üyesinden miras kavgası (ya da kişinin uygunsuz davranışları) yüzünden kurtulmak isteyen, büyük paralar vererek sorunlu çocuklarını ya da büyüklerini hastaneye kapatmaya kalkışan insanların sayısı hiç de az değildi. Daha başkaları, borçlarından kaçmak ya da normalde uzun hapis cezaları gerektirecek kimi davranışlarına gerekçe uydurmak amacıyla tımarhanede bir süre kalıp hiçbir ceza ödemeden ya da mahkeme karşısına çıkmadan çekip gidiyorlardı.

Villete, hiç kimsenin kaçıp kurtulamadığı bir yerdi. Gerçek deliler –mahkemece ya da başka hastaneden gönderilmiş olanlar yani–, orada kendine deli süsü verenler ya da deli olmakla suçlananlarla birlikte bulunuyorlardı. Sonuç olarak kesin bir kargaşa hüküm sürüyor, gazeteler sık sık oradaki yolsuzluklardan, kötü davranışlardan söz eden yazılar yazıyorlardı. Gerçi kimsenin orayı ziyaret etmesine izin verilmediğinden kimse olan biteni tam olarak bilmiyordu. Hükümet, şikâyetleri araştırıyor ama kanıt bulunamıyordu: Hissedarlar, Slovenya’nın yabancı yatırımcılara zorluklar çıkardığı söylentisini yayma tehdidinde bulunarak işlerini yürütüyorlardı. İşleri de her geçen gün daha iyiye gidiyordu.

“Birkaç ay önce teyzem kendini öldürdü,” diye devam etti kadın sesi. “Neredeyse sekiz yıldır odasından çıkmaya bile korkuyordu; tıkınıp duruyor, şişmanlıyor, sigara içiyor, yatıştırıcı ilaçlar alıp vaktinin çoğunu uyumakla geçiriyordu. İki kızı, kendisini seven bir kocası vardı oysa.”

Veronika başını sesten yana çevirmeye çalıştı ama başaramadı.

“Onun canlanıp mücadeleye davrandığını bir kez gördüm, o da kocası bir sevgili bulduğunda. O zaman ortalığı ayağa kaldırdı, birkaç kilo zayıfladı, bir sürü bardak kırdı, haftalar boyu bütün mahallenin uykusunu haram etti bağırıp çağırmasıyla. Komik gelecek ama bence yaşamının en mutlu dönemiydi o; bir şey için savaşım veriyordu, kendini canlı, yaşadığı zorluklara karşılık verecek güçte hissediyordu.”

Veronika içinden, “Bütün bunların benimle ne ilgisi var?” diye geçirdi, konuşmakta güçlük çektiği için. “Ben senin teyzen değilim, kocam da yok.”

“Sonunda kocası sevgilisini bıraktı,” dedi kadın, “teyzem de yavaş yavaş eski haline döndü. Bir gün bana telefon etti, hayatını değiştirmek istediğini, sigarayı bıraktığını söyledi. Aynı hafta, sigarayı bıraktığı için aldığı hapların sayısını artırdı ve herkese kendisini öldürmek istediğini açıkladı. Kimse inanmadı ona. Derken bir sabah benim telesekretere bir mesaj bırakmış, havagazını açıp intihar etmiş. O mesajı kaç kez dinledim. Ömrümde sesini böylesine sakin, yazgısına böylesine boyun eğmiş duymamıştım. Ne mutlu ne de mutsuz olduğunu söylüyor, ‘onun için sürdüremeyeceğim bu yaşamı,’ diyordu.”

Öyküyü anlatan kadına acıdı Veronika, teyzesinin ölümünü anlamak çabası içinde anlattığı belli oluyordu çünkü. Herkesin ne olursa olsun hayatta kalmak için savaşım verdiği bir dünyada, ölmeye karar verenleri anlamak kolay mı?

Kimsenin kimseyi yargılayacak durumu yok. Her insan kendi bilir çektiği acının boyutlarını ya da yaşamında anlamın hepten yok olduğunu. Veronika bunu açıklamak istedi, ama boğazındaki tüp yüzünden boğulur gibi oldu, kadın onun yardımına koştu.

Kayışlarla bağlanmış, orasından burasından tüpler çıkan, kendi iradesine, açıkça belirttiği ölme isteğine karşı korunmuş gövdesine doğru eğilen kadını gördü. Başını iki yana salladı, şu tüpleri çekip çıkarmaları, huzur içinde ölmesine izin vermeleri için gözleriyle yalvardı.

“Altüst olmuş durumdasınız,” dedi kadın. “Yaptığınızdan pişman mısınız, yoksa hâlâ ölmek mi istiyorsunuz, bilmiyorum; beni ilgilendirmiyor. Ben işimi yapmak zorundayım. Hasta, ajitasyon durumu gösterirse kurallara göre ona yatıştırıcı iğne yapmam gerek.”

Veronika boğuşmaktan vazgeçti, ama hemşire koluna iğneyi sokmuştu bile. Çok geçmeden, o tuhaf, düşsüz dünyaya daldı yeniden; hatırladığı tek şey biraz önce gördüğü kadının yüzüydü: yeşil gözler, kumral saçlar, uzak bir hava, birtakım şeyleri zorunlu olduğu için yapan, kuralları şu ya da bu biçimde hiç sorgulamayan insanların havası...

Paulo Coelho, Veronika’nın öyküsünü, üç ay kadar sonra, Paris’te bir Cezayir lokantasında Slovenyalı bir dostuyla yemek yerken öğrendi. Bu hanımın da adı Veronika’ydı; Villete’in başhekiminin kızıydı.

Daha sonra, bu konuda bir kitap yazmaya karar verdiğinde, okuyucunun kafasını karıştırmamak için dostunun adını değiştirmeyi düşündü. Ona Blaska ya da Edwina ya da Marietza ya da başka bir Sloven adı koyabilirdi, ama sonunda gerçek adları kullanmakta karar kıldı. Dostu olan Veronika’dan söz ettiğinde ona, “Dostum Veronika” diyecek, ötekinden söz ettiğinde ise herhangi bir sıfata gerek kalmayacaktı, çünkü kadın zaten kitabın başkişisi olacaktı, ayrıca okurlar da ikide bir “deli Veronika” ya da “intihara kalkışmış olan Veronika” gibi tanımlar okumaktan sıkılabilirlerdi. Üstelik, kendisi de, dostu olan Veronika da kitabın yalnızca kısa bir bölümünde görüneceklerdi. Şimdi okumakta olduğunuz bölümde...

Dostu Veronika, babasının yaptıkları karşısında dehşete kapılmıştı; hele de adamın saygınlık peşinde olan bir kurumun başında olduğu ve de klasik akademisyenler tarafından değerlendirilecek bir tez üstünde çalıştığı düşünülürse.

“Aslında buralara akıl hastanesi değil, sığınak denirmiş eskiden; bu adın kökenleri ise Ortaçağ’lara dayanıyor,” diyordu genç kadın. “Herkesin gerektiğinde kiliseye ya da bir başka kutsal yere sığınma hakkı varmış o zamanlar. Şimdi de, sığınma hakkı her uygar insanın anlayabileceği bir kavram. Bu durumda babam, insanların sığındığı bir yerin başındaki insan, birine nasıl böyle davranabildi?”

Paulo Coelho olup biten her şeyin ayrıntılarını öğrenmek istedi, çünkü Veronika’nın öyküsünü öğrenmek için gerçek bir nedeni vardı.

Neden şuydu: Kendisi de bir vakitler bir sığınağa ya da daha yaygın terimle bir akıl hastanesine gönderilmişti. Hem de bu bir kez değil, üç kez olmuştu; 1965, 1966 ve 1967 yıllarında. Onun kapatıldığı yer, Rio de Janeiro’daki Dr. Eiras Sanatoryumu’ydu.

Hastaneye kapatılış nedeni bugün bile tam olarak anlamlandıramadığı bir şeydi; belki ana babası onun alışılmışın dışında kalan davranışlarına şaşırmışlardı: Kimi kez içine kapanık, kimi kez aşırı hareketliydi, üstelik “sanatçı” olmak istiyordu ki ailede herkes bunun toplumdışı yaşamaya ve yoksulluk içinde ölmeye götürecek tek yol olduğuna inanmaktaydı.

Bu konuyu düşündüğünde –ki doğrusuna bakarsanız çok ender olurdu bu– asıl delinin, hiçbir gerçek dayanak olmaksızın onu tımarhaneye kapatmayı kabul eden hekim olduğu kanısına varırdı (Bütün ailelerde suçu başkalarına yükleme eğilimi vardır, dolayısıyla ana babasının bu korkunç kararı alırken ne yaptıklarını bilmedikleri söylenebilir).

Veronika’nın arkasında bıraktığı mektupta önemli bir Fransız dergisinin Slovenya’nın nerede olduğunu bilmediğinden yakındığını öğrendiğinde Paulo güldü.

“Kimse kendini böyle bir nedenden öldürmez.”

Dostu Veronika biraz utanarak, “Mektup tam da bu yüzden herhangi bir etki bırakmamış,” dedi. “Dün otele kaydımı yaptırdığımda, resepsiyon memuru Slovenya’nın Almanya’da bir kent olduğunu sandı.”

Coelho bu duyguyu iyi tanıyordu: Pek çok yabancı, Arjantin’in Buenos Aires kentini, Brezilya’nın başkenti sanırdı.

Yabancıların ona ülkesinin başkentinin (ki bu başkent komşu ülke Arjantin’de bulunuyordu) güzellikleri hakkında övgüler yağdırmaları bir yana, Paulo Coelho ile Veronika’nın paylaştıkları bir şey daha vardı; biraz önce söylendi, ama bir kez daha yinelenmesinde yarar var: Kendisi de akıl hastanesine kapatılmış ve bir seferinde ilk karısının işaret ettiği gibi “hiç bırakılmamış olması gereken” biriydi.

Ama bırakmışlardı onu işte. Ve sanatoryumdan son kez, bir daha hiç dönmemek üzere ayrıldığında kendi kendisine iki söz vermişti: (a) bir gün bu konuda bir şeyler yazacaktı; (b) bu konuya açıkça el atmadan önce annesinin de babasının da ölmesini bekleyecekti; çünkü onları incitmek istemiyordu. Onlar yaşamları süresince, yıllar yılı yaptıklarından dolayı suçluluk duymuşlardı.

Annesi 1993’te ölmüştü, ama babası, 1997’de seksen dört yaşını bitirmiş olmasına rağmen sağdı; akli dengesi çok yerinde olduğu gibi sağlığı da iyiydi. Anfizemi vardı gerçi (ömründe sigara içmemiş olmasına karşın) ve huysuzluğuna hiçbir hizmetçi dayanamadığı için yıllardır ağzına dondurulmuş yiyeceklerden başka bir şey girmemişti, ama güçlü kuvvetliydi.

Böylece, Paulo Coelho, Veronika’nın öyküsünü duyduğunda, kendisine verdiği sözlerden caymaksızın bu konuya el atmanın bir yolunu bulduğuna inandı. İntiharı hiçbir zaman aklından geçirmemişti, ama tımarhane dünyasını –tedaviler, doktorlarla hastalar arasındaki ilişkiler, öyle bir yerde yaşamanın rahatlıkları ve gerginlikleri– yakından biliyordu.

Öyleyse Paulo Coelho ile dostu olan Veronika’yı bu kitaptan sonsuza dek uğurlayalım ve öykümüze dönelim.

Veronika ne kadar uyuduğunu bilmiyordu. Bir ara uyandığını –hâlâ ağzından burnundan tüpler fırlar durumda– ve bir sesin şöyle dediğini hatırlıyordu:

“Size mastürbasyon yapmamı ister misiniz?”

Ama şimdi, dört açtığı gözlerini odada dolaştırırken, o sözlerin gerçek mi yoksa halüsinasyon mu olduğunu kestiremiyordu. O tek anının dışında hiçbir şey ama kesinlikle tek bir şey hatırlamıyordu.

Tüpleri çıkarmışlardı, ama vücudunun her yanına iğneler batırılmış durumdaydı hâlâ, kalbinin ve kafasının çevresinde birtakım teller takılı ve kolları hâlâ kayışlarla bağlı. Çırılçıplaktı, üstüne bir tek çarşaf örtülmüştü ve üşüyordu, ama şikâyet etmemeye kararlıydı. Yeşil perdelerle çevrili küçük bir alanı yatağı, yoğun bakım ünitesi ve kitap okuyan bir hemşirenin oturduğu beyaz bir iskemle tümüyle doldurmuştu.

Bu seferki kadının gözleri koyu renk, saçları kahverengiydi. Onun saatler –yoksa günler mi?– önce konuştuğu kadın olup olmadığını gene de çıkaramıyordu Veronika.

“Kollarımdaki kayışları açar mısınız?”

Hemşire başını kaldırdı, sert bir sesle “Hayır,” dedikten sonra kitabına döndü.

Hayattayım, diye düşündü Veronika. Her şey yeniden başlayacak. Bir süre burada kalacağım, derken benim tamamen normal olduğumu anlayıp salıverecekler. Ljubljana’nın sokaklarını göreceğim yeniden, kent meydanını, köprüleri, işe giden gelen insanları.

İnsanlar yardıma meraklı olduklarından –sırf kendilerini olduklarından daha üstün hissetmek için– kütüphanedeki işimi bana geri verecekler. Zamanla aynı barlara, gece kulüplerine gitmeye başlayacağım; arkadaşlarımla dünyanın sorunlarından, adaletsizliğinden söz edeceğiz, sinemalara gideceğim, göl kıyısında yürüyüşlere çıkacağım.

Hap almayı akıl ettiğim için herhangi bir sakatlığım yok, hâlâ genç, güzel ve zekiyim, erkek arkadaş bulmakta zorlanmayacağım, hiçbir zaman zorlanmadım zaten. Onlarla kendi evlerinde ya da koruluklarda sevişeceğim, belli ölçüde zevk alacağım, ama orgazm olur olmaz o boşluk duygusu geri gelecek. Konuşacak pek bir lafımız olmayacak ve ikimiz de bunu bileceğiz. Bir an önce sıvışmak için bahane uydurma ânı gelecek –“Geç oldu,” ya da “Yarın erken kalkmam gerekiyor,”– ve birbirimizin gözlerine bakmaktan çekinerek çabucak ayrılacağız.

Ben rahibelerin yanındaki kiralık odama döneceğim, kitap okumaya çalışacağım, TV’yi açıp hep aynı bildik programlara bakacağım, saati kuracağım, ertesi sabah her sabahki aynı saatte çalıp beni uyandırsın, ben de kütüphaneye gidip her gün yaptığım aynı şeyleri makine gibi tekrarlayayım diye. Öğlen de tiyatronun karşısındaki parkta her gün oturduğum bankta oturup sandviçimi yiyeceğim, Allahın her günü sandviçlerini yemek için hep aynı bankları seçen insanlar göreceğim, hepsinin yüzünde hep aynı boş bakış olacak, derin bir şeyler düşünüyormuş numarası yapacaklar.

Sonra işyerime döneceğim, kim kiminle çıkıyormuş, kimin ne hastalığı varmış, kim kocası yüzünden gözyaşı döküyormuş dedikodularına kulak kabartacağım ve kendimi ayrıcalıklı hissedeceğim: Güzelim, iyi bir işim var, istediğim adamı elde edebilirim. Gün akşama döndüğünde gene o eski barlara uğrayacağım ve her şey gene yeniden başlayacak.

Kendimi öldürme girişimim yüzünden şu sıra üzüntüden aklı başından gitmiş olan annem, zamanla şoku atlatacak, hayatıma ne zaman bir yön vereceğimi, neden herkese benzemediğimi sormaya başlayacak yeniden, yaşamın aslında hiç de karmaşık olmadığını söyleyecek: “Bana baksana, yıllardır babanla evliyim, seni elimden gelebilecek en iyi şartlarda büyüttüm, hep sana en iyi örnek olmaya çalıştım.”

Günün birinde onun hiç durmadan aynı sözleri tekrarlamasından bıkıp usanacağım, sırf onu hoşnut etmek için biriyle evlenip o adamı sevmeye zorlayacağım kendimi. İkimiz birlikte bir geleceğimiz olduğu hayalini kurmayı başaracağız: kırda bir ev, çocuklar, çocuklarımızın geleceği. İlk yıl sık sık sevişeceğiz, ikinci yıl daha az; üçüncü yıldan sonra insanın aklına herhalde ancak on beşte bir gelir seks, aklına geleni ise ayda bir gerçekleştirir. Daha da beteri, hemen hemen hiç konuşmayacağız. Durumu kabullenmeye çalışacağım, neyim eksik ki, bu adam artık benimle ilgilenmiyor, yüzüme bile bakmıyor, hep arkadaşlarından söz ediyor, sanki gerçek dünyası onlarmış gibisinden kendi kendimi sorgulayacağım.

Evliliğimiz iyice kötülediğinde gebe kalacağım. Çocuğumuz olacak, bir süre birbirimize yakınlaşacağız, sonra her şey gene eskisi gibi olacak.

Dün –ya da günlerce önce miydi bilmiyorum artık– o hemşirenin anlattığı teyze gibi kilo almaya başlayacağım. Perhizlere gireceğim, her gün, her hafta sistematik yenilgilere uğrayacağım, her türlü denetim çabama ısrarla karşı koyarak artan kilolar karşısında. O aşamada, depresyonu engelleyen sihirli haplar kullanmaya başlayacağım, derken bir iki çocuk daha yapacağım, çok kısa süren aşk gecelerinin meyvesi olarak. Çocuklarımın yaşam nedenim olduğunu söyleyeceğim herkese, oysa aslında benim yaşamım onların yaşam nedenidir.

Herkes bizi mutlu bir çift olarak görecek, yüzeyde görünen mutluluğun altındaki yalnızlıklardan, öfkeden, tevekkülden kimsenin haberi olmayacak.

Derken, günün birinde, kocam ilk sevgilisini bulacak, belki ben o hemşirenin teyzesi gibi ortalığı ayağa kaldıracağım ya da kendimi öldürmeyi düşüneceğim bir kez daha. Ama o zamana dek yaşlanmış, korkaklaşmış olacağım. Bana gereksinme duyan iki üç çocuğum olmuş olacak; her şeyi terk etmeden önce onları büyütüp dünyada bir yer edinmelerine yardımcı olmak zorunluluğunu duyacağım. Kendimi öldüreceğime rezalet çıkaracağım, çocukları alıp gitme tehdidini savuracağım. Her erkek gibi kocam da sinecek, beni sevdiğini, bir daha böyle bir şeyin olmayacağını yeminle söyleyecek. Onu gerçekten terk edecek olsam ana babamın evinden başka gidecek bir yerim olmadığını, ömür boyu orada kalıp annemin dırdırını –mutluluk fırsatını elimden kaçırdığımı, her erkeğin böyle kaçamaklar yaptığını, aslında çok iyi bir adam olduğunu, kendini bilen kadının yerinin kocasının yanında olduğunu, çocukların bu ayrılıktan dolayı bunalımlar yaşayacağını– dinlemek zorunda kalacağımı aklına bile getirmeyecek.

Birkaç yıl sonra bir başka kadın girecek hayatına. Ya birlikte göreceğim onları ya da biri haber verecek, öğreneceğim kısacası. Ama bu kez öğrendiğimi açıklamayacağım, görmezden geleceğim. Tüm enerjimi ilk sevgiliyle boğuşmak için harcamışım, artık hiç enerjim kalmamış. Zaten hayalleri unutup yaşamı olduğu gibi kabullenmek daha iyi, daha kolay. Annem haklıymış.

O hep anlayışlı bir koca olacak; ben hep kütüphanede çalışmayı, öğlenleri tiyatronun karşısındaki parkta sandviçlerimi yemeyi, başlayıp başlayıp doğru dürüst bitiremediğim kitapları okumayı, on, yirmi, elli yıl öncekinden farklı olmayan televizyon programlarını izlemeyi sürdüreceğim.

Tek fark, sandviçleri yerken şişmanlıyorum, diye suçluluk duyacağım, evde beni bekleyen kocam ve çocuklarım olduğu için akşamları barlara gidemeyeceğim.

Bundan sonra geriye kalan tek şey çocukların büyümesini beklemek ve gün boyu intiharı düşünmek, ama bunu gerçekleştirecek cesareti bulamamak olacak. Günlerden bir gün, hayatın zaten bunlardan başka bir şey olmadığını, tasalanmanın gereksiz olduğunu, hiçbir şeyin değişmeyeceğini anlayacağım. Ve kabulleneceğim.

Veronika içsel konuşmasına son verirken bir de kendine söz verdi: Villete’ten sağ çıkmayacaktı. Hâlâ ölecek kadar sağlıklı ve cesurken her şeye bir son vermek en iyisiydi.

Birkaç kez uyuyup uyandı; her seferinde çevresindeki makinelerin azaldığını, gövde ısısının arttığını ve hemşirelerin değiştiğini fark etti; ama yanında her zaman biri vardı mutlaka. Yeşil perdenin ötesinden ağlama, inleme sesleri, sakin, teknik tınılı fısıltılar işitiyordu. Zaman zaman uzaktan bir makinenin cızırdadığını, koridorda ayak seslerinin çoğalıp hızlandığını da duyuyordu. O zaman seslerin sükûneti kayboluyor, teknik tınılar yerini gergin, aceleci emirlere bırakıyordu.

Aklının başında olduğu anlardan birinde, hemşirenin biri ona sordu:

“Nasıl olduğunuzu öğrenmek ister misiniz?”

Veronika, “Nasıl olduğumu zaten biliyorum,” dedi. “Ve gövdemde sizin gördüğünüz değişikliklerle hiç ilgisi yok olanların. Olan her şey ruhumda oluyor.”

Hemşire konuşmayı sürdürmeye çalıştı ama Veronika uyuma taklidi yapmayı yeğledi.

Gözlerini bir kez daha açtığında, yerinin değiştirilmiş olduğunu kavradı; bulunduğu yer büyükçe bir koğuşa benziyordu. Hâlâ koluna takılı bir serum şişesi vardı, ama başka her türlü tel ve iğne çıkarılmıştı.

Yatağının ayakucunda dikilmiş olan uzun boylu hekimin sırtındaki geleneksel beyaz ceket, karga kanadı karasına boyanmış saçları ve sakalıyla keskin bir karşıtlık oluşturuyordu. Hemen yanında duran daha genç bir doktor, elindeki dosyaya birtakım notlar almaktaydı.

“Ne kadar zamandır buradayım?” diye sordu Veronika, zorlukla konuştuğunu, ağzından çıkan sözcüklerin birbirine karıştığını fark ederek.

“İki haftadır bu koğuştasınız, daha önce beş gün de yoğun bakımda kaldınız,” diye karşılık verdi daha yaşlı olan adam. “Hâlâ burada olduğunuza şükredin.”

Daha genç olan adamın yüzünde bir şaşkınlık ifadesi belirdi, sanki son söylenen cümle gerçeklere uymuyormuş gibi. Veronika bu tepkiyi hemen fark etti, içgüdüleri uyanmıştı: Yoksa burada daha uzun bir süre mi kalmıştı? Hayatı hâlâ tehlikede miydi? İki adamın yaptığı her harekete, her jeste dikkat etmeye başladı. Soru sormanın anlamsız olduğunu biliyordu; ona gerçeği söylemezlerdi kesinlikle, ama kafasını kullanırsa neler olup bittiğini öğreneceğine inanıyordu.

“Adınızı, adresinizi, evlilik durumunuzu ve doğum tarihinizi söyleyin bana,” dedi yaşlı adam.

Veronika, adını, evlilik durumunu ve doğum tarihini bildi, ama belleğinde bazı delikler olduğunu anladı: Adresini tam olarak hatırlayamadı.

Doktor, gözlerine bir ışık tutarak her ikisini de uzun uzun inceledi sessizce. Genç adam da aynı şeyi yaptı. Sonra bakıştılar, ama anlamsızca.

“Gece hemşiresine, ruhunuzu göremeyeceğini mi söylediniz?” diye sordu genç adam.

Veronika hatırlayamadı. Kim olduğunu, orada neden bulunduğunu toparlamakta güçlük çekiyordu.

“Bir süredir ilaçla yapay bir uyku durumunda tutuluyordunuz, bu da belleğinizi etkilemiş olabilir, ama tüm sorularımızı yanıtlamaya çalışın lütfen.”

Ve doktorlar anlamsız bir sorgulamaya giriştiler, Ljubljana’da yayımlanan belli başlı gazetelerin adlarını, büyük meydanda heykeli bulunan şairin adını (bak işte, bunu unutması söz konusu olamazdı, Prešeren’in imgesi, her Slovenyalının ruhunda kazılıydı), annesinin saçlarının rengini, işyerindeki meslektaşlarının adlarını, kütüphanedeki kitaplardan hangilerinin en revaçta olduğunu öğrenmek istiyorlardı.

Başlangıçta Veronika yanıt vermemeyi düşündü –kafası hâlâ çok karışıktı– ama sorular birbiri ardına dizildikçe, unuttuklarını toparlamaya başladı. Bir aralık akıl hastanesinde olduğunu ve delilerin uyumlu konuşmak zorunda olmadıklarını hatırladı; ama kendi iyiliği için, hekimlerin ondan yana olmalarını sağlamak ve durumu hakkında doğru dürüst bir şeyler öğrenmek amacıyla kafasını zorladı. Adları ve olguları birbiri ardına sıralarken yalnızca belleğini değil, kişiliğini de, isteklerini, dünya görüşünü de yeniden kazanıyordu. Daha o sabah katman katman yatıştırıcı ilacın altına gömülü olan intihar düşüncesi yeniden su yüzüne çıktı.

Sorgulamanın sonunda yaşlı adam, “İyi!” dedi.

“Burada daha ne kadar kalmak zorundayım?”

Genç adam gözlerini kaçırdı. Her şeyin havada asılı durduğunu fark etti Veronika, sanki bu sorunun yanıtı verildiği anda yaşamının yeni bir bölümü yazılacak ve hiç kimse onu değiştirmeyi başaramayacaktı.

Yaşlı adam, “Ona söyleyebilirsin,” dedi. “Öteki hastaların birçoğu dedikoduyu duymuş, sonunda öğrenecek nasıl olsa; burada sır saklamak olanaksız.”

Genç adam içini çekti, “Yazgınızı kendiniz karara bağlamışsınız zaten,” dedi, her sözcüğü neredeyse heceleyerek. “Davranışlarınızın sonucunu öğrenmenizde yarar var: Aldığınız haplar sonucu girdiğiniz koma sırasında kalbiniz geri dönüşümsüz bir hasara uğramış... Ventrikl nekrozu oluşmuş...”

Yaşlı adam, “Tıbbi terimleri bırak,” dedi. “Doğrudan söyle, anlayabileceği bir dille.”

“Kalbiniz geri dönüşümsüz bir hasara uğradığından yakında duracak.”

Veronika korkuyla sordu: “Ne demek bu?”

“Kalbin durması yalnızca bir anlama gelir: ölüm. Dinsel inançlarınızın ne olduğunu bilmiyorum ama...”

Veronika onun sözünü kesti: “Kalbim ne zaman duracak?” diye sordu.

“Beş gün içinde, en fazla bir hafta sonra.”

Veronika fark etti ki, genç adam bütün profesyonel görünüş ve davranışına, üzgünmüş havasına karşın, söylediklerinden derin bir zevk almaktaydı; sanki kız bu cezayı hak etmişti ve başkaları onun örneğinden ders alacaklardı.

Yaşamı boyunca pek çok kez fark etmişti Veronika, tanıdığı bir sürü insan başkalarının başına gelen korkunç olaylardan sanki gerçekten üzgünmüş ve yardım etmek istiyorlarmış gibi söz ederlerdi, ama işin gerçeği, başkalarının acılarından zevk aldıklarıydı; çünkü böylece kendilerinin mutlu ve şanslı olduklarına inanabiliyorlardı. O tür insanlardan nefret ederdi, genç doktorun şimdi içinde bulunduğu durumdan yararlanarak kendi eksikliklerini maskelemesine izin verecek değildi.

Gözlerini onunkilerden ayırmadan gülümsedi: “Demek oluyor ki, başarmışım,” dedi.

Sert bir, “Evet,” yanıtı geldi. Ona bu trajik haberi verirken duyulan keyif tümüyle yok olmuştu.

Gene de, geceleyin korkmaya başladı. Bir avuç hap alarak çabucak ölmek başkaydı, beş gün ya da bir hafta ölümün gelmesini beklemek çok daha başka; hem de bunca acıyı çektikten sonra.

Tüm ömrünü bir şeyler bekleyerek geçirmişti zaten; babasının işten eve dönmesini beklemek, sevgiliden gelecek, ama hiç gelmeyen mektubu, yıl sonu sınavlarını, treni, otobüsü, telefonu, tatilleri, tatillerin sonunu beklemek, hep beklemek. Şimdi de, kendisiyle önceden randevulaşmış olan ölümü beklemek zorundaydı.

“Böyle bir şey ancak benim başıma gelebilir. Normalde insanlar en beklemedikleri gün ölürler.”

Buradan sıvışıp bir yerlerden başka haplar bulmak zorundaydı. Bulamazsa, tek çare Ljubljana’nın en yüksek binasından atlamaksa, öyle yapacaktı. Ana babasının gereğinden fazla acı çekmelerini engellemeye çalışmıştı, ama bu durumda başka seçeneği yoktu.

Çevresine göz gezdirdi. Bütün yataklarda uyuyan insanlar vardı, kimileri horul horul horlamaktaydı. Pencereler demir parmaklıklıydı. Koğuşun öteki ucunda yanan küçük parlak bir ışık her yana tuhaf gölgeler düşürüyor, ayrıca koğuşun her an gözetim altında olduğuna işaret ediyordu. Işığın yakınında bir kadın kitap okuyordu.

“Buranın hemşireleri müthiş kültürlü olmalılar, hayatları kitap okumakla geçiyor.”

Veronika’nın yatağı kapıdan en uzak olanıydı, kendisiyle kadın arasında en az yirmi yatak vardı. Güçlükle kalktı yerinden, ne de olsa, hekimin dediği doğruysa, neredeyse üç haftadır yürümemişti. Hemşire başını kaldırdı, serum şişesini sürükleyerek yaklaşan kızı gördü.

“Tuvalete gitmek istiyorum,” diye fısıldadı kız, öteki deli kadınları uyandırmaktan çekinerek.

Kadın başıyla kapıyı işaret etti. Veronika’nın kafası hızla çalışıyor, gözleri kaçış yolları, bir çatlak, bir delik, bir açık arıyordu. “Hemen kaçmam gerek, beni harekete geçemeyecek kadar zayıf ve bitkin sandıkları sırada.”

Çaktırmadan çevresine bakındı. Tuvalet bölmesinin kapısı yoktu. Oradan çıkabilmek için hemşireye saldırıp onu alt etmesi, anahtarı elinden alması gerekecekti ki, bunu yapamayacak kadar bitkindi.

Hemşire okumayı bırakmış, gözlerini ona dikmiş, her hareketini izliyordu.

“Burası hapishane mi?” diye sordu kız.

“Hayır, akıl hastanesi.”

“Ben deli değilim ki.”

Kadın güldü.

“Hepsi öyle der.”

“Peki öyleyse, deliyim. Ne demek bu?”

Kadın ona fazla ayakta durmamasını, yatağına dönmesini söyledi.

“Deli olmak ne demek?” diye ısrar etti Veronika.

“Yarın doktora sorarsın. Şimdi yatıp uyumaya bak, yoksa istesen de istemesen de yatıştırıcı iğne vurmak zorundayım.”

Veronika ikiletmedi. Yatağına doğru yürürken, öteki yataklardan birinden bir fısıltı geldi:

“Deli olmanın ne demek olduğunu bilmiyor musun?”

Bir an sesi duymazlıktan gelmeyi düşündü: Burada dostlar edinmek, çevresini genişletmek, genel bir isyan örgütlemek için yandaş toplamak niyetinde değildi. Kafasında bir tek saplantı vardı: Kaçamazsa, kendini bir an önce burada öldürmenin yolunu bulmak zorundaydı.

Oysa kadın biraz önce hemşireye sorduğu aynı soruyu sormuştu.

“Deli olmak ne demek, bilmiyor musun?”

“Kimsin sen?”

“Adım Zedka. Yatağına gir, hemşire uyuduğunu sandığında, sürünerek buraya gel.”

Veronika yatağına döndü, hemşirenin yeniden kitabına dalmasını bekledi. Deli olmak ne demekti? En ufak bir fikri yoktu, çünkü bu sözcüğü herkes kendi bildiği gibi kullanıyordu: Örneğin, bazı sporcular rekor kırmak için canlarını dişlerine taktıklarında onlara deli deniyordu ya da tuhaf, güvensiz, normal insanlarınkinden çok farklı yaşamlar sürdüren sanatçılar deliydiler. Öte yandan, kışın Ljubljana sokaklarında dolaşan, paçavralarla, plastik torbalarla doldurdukları el arabalarını sürükleyerek dünyanın sonunun geldiğini ilan eden, ince giysili insanlar görmüştü Veronika.

Uykusu yoktu. Doktorun dediğine bakılırsa neredeyse bir hafta gece gündüz uyumuştu, derin duygulanmalardan uzak, dinlenme dönemleri kesin saatlerle belirlenmiş bir yaşama alışık olan biri için çok uzun bir süreydi bu. Deli olmak ne demekti? Belki delilerden birine sormakta yarar vardı.

Veronika yatağının yanında çömeldi, serum iğnesini kolundan çekip çıkardı, midesinin birden bulanmaya başlamasına aldırmayarak, sürüne sürüne Zedka’nın yanına gitti. Kalbi zayıfladığı için mi bulanıyordu midesi, yoksa göstermek zorunda kaldığı aşırı çaba yüzünden mi, bilemiyordu.

“Deli olmak ne demek, bilmiyorum,” diye fısıldadı. “Ama deli olmadığımı biliyorum. Başarısız bir intihar girişimi benimkisi, hepsi bu.”

“Kendi dünyasında yaşayan herkes delidir. Şizofrenler, psikopatlar, manyaklar. Yani başkalarından farklı olanlar.”

“Yani, senin gibiler mi?”

Zedka soruyu duymazdan gelerek devam etti: “Öte yandan bir Einstein var, zaman ile uzamın ayrı şeyler değil bir karışım olduğunu söylüyor. Ya da bir Kristof Kolomb, dünyanın öte ucunda bir uçurum değil başka bir kıta olduğunu ileri sürmüş. Ya da, insanoğlunun Everest’in zirvesine ulaşabileceğine inanan bir Edmond Hillary var. Sonra Beatles, bambaşka bir müzik yarattılar, eski çağlardaki insanlar gibi giyindiler. Bütün bu kişiler ve daha binlercesi, hep kendi dünyalarında yaşadılar.”

“Bu deli kadın bayağı akıllıca konuşuyor,” diye düşündü Veronika. Annesinin anlattığı kimi öykülerde azizlerin İsa Peygamber ile, Bakire Meryem’le konuştuklarına yemin ettiklerini hatırladı. Onlar da mı kendi dünyalarında yaşıyorlardı?

“Bir seferinde bir kadın görmüştüm, yakası iyice açık bir entari giymişti, gözleri donuk donuk bakıyordu, hava eksi beşken Ljubljana sokaklarında dolaşıyordu. Sarhoş olduğunu sandım, ona yardım etmeye davrandım, ama ona ceketimi verme önerimi reddetti. Belki de onun dünyasında mevsim yazdı, bedeni onu bekleyen kişinin tutkusuyla ısınmıştı. O kişi yalnızca onun deli hayallerinde yaşasa bile, istediği gibi yaşamaya ve ölmeye hakkı vardı, ne dersin?”

Veronika ne diyeceğini bilemedi, ama deli kadının sözleri ona akla yakın gelmişti. Kim bilir, belki de Ljubljana sokaklarında yarı çıplak dolaşan bu kadın kendisinden başkası değildi.

“Sana bir öykü anlatacağım,” dedi Zedka. “Çok güçlü bir büyücü, bütün bir ülkeyi yok etmek ister, o ülke halkından herkesin su çektiği bir kuyuya sihirli bir madde atar. Kuyunun suyunu kim içerse delirecektir.

Ertesi sabah, herkes kuyudan su çekip içer, hepsi de delirir. Yalnızca kraliyet ailesi, kendilerine ait özel bir kuyudan su çektiklerinden, sihirbaz da o kuyuyu zehirlemeyi beceremediğinden, delirmezler. Tabii kral çok kaygılanır, halkının sağlığını ve güvenliğini sağlamak için bir dizi emir verir. Ancak polisler ve müfettişler de halkın içtiği sudan içmiş olduklarından, kralın emirlerini saçma bulur, uygulamazlar.

Ülkede yaşayanlar kralın emirlerini duyduklarında onun çıldırdığına inanırlar, hep birlikte şatosunun önünde toplanıp tacını ve tahtını bırakması için gösteriler yaparlar. Umutsuzluk içindeki kral tahtından inmeye hazırlanırken kraliçe ona engel olarak der ki ‘Gel, biz de o kuyunun suyundan içelim, o zaman biz de onlar gibi oluruz.’

Ve öyle yaparlar: Kral ile kraliçe de cinnet suyunu içip ânında saçma sapan konuşmaya başlarlar. Bu durumda halk taşkınlığından dolayı pişman olur; öyle ya madem kral bu kadar bilgece konuşuyor, onu alaşağı etmenin bir anlamı yoktur.

Ülkede barış ve huzur yeniden hüküm sürer, bu halk komşularından epeyce farklı bir hayat tarzı benimsemiştir, ama kral ölümüne dek ülkesini yönetebilmiştir.”

Veronika güldü.

“Sen bana hiç deli gibi görünmüyorsun,” dedi.

“Deliyim elbette. Gerçi tedavi görüyorum, çünkü benim sorunum belli bir kimyasal maddenin bünyemde bulunmaması. Öte yandan, bu maddeyi içeren ilaçların kronikleşen depresyonumu geçirmesini istemekle birlikte, deliliğim devam etsin istiyorum; yaşamımı başkalarının istediği gibi değil de kendi hayallerime uygun biçimde sürdüreyim, fena mı? O dışarıdakiler, Villete’in duvarlarının öte yanındakiler kimler, biliyor musun?”

“Hep aynı kuyunun suyunu içmiş olanlar.”

“İyi bildin,” dedi Zedka. “Kendilerini normal sanıyorlar, çünkü hepsi hep aynı şeyleri yapıyorlar. Ben de işte, onların kuyusundan içmiş numarası yapacağım.”

“O dediğini ben çoktan yaptım. Esas sorunum da bu zaten. Hiç depresyon geçirmedim, ne derin bir keder ne de müthiş bir mutluluk duymuşluğum var ömrümde, olmuşsa bile çok kısa sürmüştür. Benim sorunlarım herkesinkinden farksız.”

Zedka bir süre ses çıkarmadı, sonra, “Senin öleceğini söylediler bize,” dedi.

Veronika bir an kararsız kaldı. Bu kadına güvenebilir miydi? Riski göze almak zorundaydı.

“Evet, beş altı gün içinde. Daha erken ölmenin bir yolu var mı acaba diye düşünüyorum. Sen ya da bir başkası bana bir miktar daha hap sağlayabilirse, eminim bu kez kalbim dayanmaz. Ölümü beklemek çok korkunç bir şey, sen de tahmin edersin, bana yardım et, ne olur.”

Zedka karşılık veremedi, çünkü o an hemşire başlarında bitmişti, elinde de bir iğne vardı.

Kadın, “İğneyi kendim yapabilirim,” dedi, “ya da senin davranışların doğrultusunda dışarıdaki nöbetçileri yardıma çağırabilirim.”

“Enerjini boşa harcama,” dedi Zedka, Veronika’ya. “Benden istediğini elde etmek istiyorsan gücünü kuvvetini kendine sakla.”

Veronika yerden kalktı, kendi yatağına döndü, hemşirenin görevini yapmasına izin verdi.

Akıl hastanesinde geçirdiği ilk normal gündü. Koğuştan çıktı, kadınlarla erkeklerin birlikte yemek yedikleri geniş bir yemekhanede kahvaltısını yaptı. Bu gibi yerlerin filmlerde genellikle gösterilenlerden –isterik sahneler, bağırıp çağırmalar, anlamsız hareketler yapan insanlar, vs.– ne kadar değişik olduğunu fark etti. Her şey ağır bir sessizlik havasına bürünmüş gibiydi; görünüşe bakılırsa kimse kendi iç dünyasını yabancılarla paylaşmaya hevesli değildi.

Kahvaltıdan sonra (ki hiç de fena değildi, Villete’te yemeklerin kötü olduğu söylentisi yalandı demek) hep birlikte güneşe çıktılar. Aslında güneş falan yoktu, ısı sıfırın altında, bahçe karla kaplıydı.

“Buraya hayatımı kurtarmak için değil, ölmek için geldim,” dedi Veronika, hemşirelerden birine.

“Gene de güneşe çıkmanız gerek.”

“Asıl deli sizlersiniz. Güneş müneş yok.”

“Ama ışık var, bu da hastaları yatıştırmaya yardımcı oluyor. Ne yazık ki bizim kışlarımız uzun sürüyor, sürmeseydi işimiz çok daha kolay olurdu.”

Kadınla tartışmak anlamsızdı; Veronika dışarı çıktı, bahçede biraz yürüdü, çaktırmadan çevresine bakarak kaçış yolları arandı. Duvar yüksekti, eski tip kışlaları yapanlar buna hep gerek duymuşlardı; ama vaktiyle nöbet tutulan gözetleme kuleleri boştu. Bahçede bir sürü askerî görünümlü bina vardı, şimdilerde bu binalarda kadın ve erkek koğuşları, yönetim büroları ve çalışanların yatıp kalktıkları yerler vardı. Çevreyi kısaca inceledikten sonra, gerçekten korunan tek yerin bahçenin esas kapısı olduğunu fark etti; orada iki nöbetçi, giren çıkan herkesin evrakını denetliyordu.

Kafasında her şey yerli yerine oturmaya başlamıştı. Belleğini toparlamak amacıyla birtakım alıştırmalar yapıyor, küçük, önemsiz şeyleri hatırlamaya çalışıyordu: odasının anahtarını sakladığı yer, geçenlerde satın aldığı plak, kütüphanede en son istenilen kitabın adı gibi şeyler.

Ona yaklaşan bir kadın, “Ben Zedka’yım,” dedi.

Bir gece önce onun yüzünü görememişti Veronika, konuştukları sürece yatağının yanında yere çömelmiş durumdaydı. Zedka otuz beş yaşlarındaydı, normal görünüyordu.

“Vurdukları iğne çok kötü gelmemiştir umarım. Bir süre sonra beden alışıyor, yatıştırıcılar etkisini yitiriyor.”

“İyiyim.”

“Dün akşam konuştuklarımızı hatırlıyor musun, benden ne istediğini?”

“Elbette hatırlıyorum.”

Zedka onun koluna girdi, birlikte bahçedeki pek çok yapraksız ağacın arasında yürümeye başladılar. Duvarların ötesinde, tepeleri bulutlara karışan dağlar görünüyordu.

“Soğuk ama gene de şahane bir sabah,” dedi Zedka. “Tuhaftır, hiç bunun gibi soğuk, bulutlu, kurşuni günlerde azmazdı depresyonum. Sanki doğa benimle uyum içindeymiş, ruhumu yansıtıyormuş gibi gelirdi. Güneş açıp da çocuklar oyun oynamak için sokaklara çıktıklarında, ne kadar güzel bir gün diye herkes umutlandığında ben kendimi çok kötü hissederdim; benim bir türlü katılamadığım bir coşkunluk gösterisini haksızlık olarak düşünürdüm.”

Veronika çok ince ve dikkatli bir hareketle kadının kolundan çıktı. Fiziksel temaslardan hoşlanmazdı.

“Demin başladığın sözü bitirmedin. Dün akşam sana sorduğum şeyden söz açmıştın.”

“Burada bir grup insan var ki, hem kadınlar hem de erkekler, istedikleri takdirde çıkıp evlerine dönebilirler, ama buradan ayrılmak istemiyorlar. Bunun birçok nedeni var: Villete herkesin dediği kadar kötü bir yer değil, tabii beş yıldızlı otel de değil, o başka. İçeride oldukları sürece insanlar istediklerini söyler, istediklerini yaparlar, kimse de karşı çıkamaz, eleştiremez, ne de olsa akıl hastanesindeyiz. Derken, hükümet müfettişleri geldiğinde, bu kişiler tehlikeli manyaklar gibi davranıyorlar, çünkü bazıları burada devlet parasıyla kalıyorlar. Doktorlar durumu pekâlâ biliyorlar, ama herhalde hastane sahiplerinden her şeyin olduğu gibi devam etmesi için emir almışlar, çünkü hastadan çok, boş yatak var burada.”

“Bunlar bana hap sağlayabilirler mi?”

“Kendileriyle bağlantı kurmaya çalış. Gruplarına ‘Kardeşlik Çemberi’ adını takmışlar.”

Zedka ak saçlı bir kadını işaret etti, kadın daha gençlerle heyecanlı heyecanlı bir şeyler konuşuyordu.

“Onun adı Mari, Kardeşlik Çemberi’nin de üyesi. Ona sor.”

Veronika, Mari’ye doğru yürümeye davrandı ama Zedka onu durdurdu.

“Yoo, şimdi olmaz. Şimdi keyfi yerinde. Kendisine zevk veren bir şeyden sırf tanımadığı birine yardım etmek için vazgeçmeyecektir. Ters bir tepki gösterirse bir daha ona yanaşamazsın. ‘Deliler’ ilk izlenimi çok ciddiye alırlar.”

Zedka’nın “deli” sözcüğünü kullanış biçimine güldü Veronika, ama aynı zamanda kaygılandı da, çünkü burada her şey ona çok normal ve hoş gözüküyordu. Yıllar yılı her gün işten bara, bardan bir sevgilinin yatağına, yataktan kendi odasına, kendi odasından annesinin evine mekik dokumuş biri olarak, aklına hayaline gelmemiş bir yaşantının içine düşmüştü: akıl hastanesi, delilik, tımarhane, insanların deli olduklarını kabullenmekten çekinmedikleri, sırf başkalarına hoş görünmek için keyifli bir durumdan vazgeçmedikleri bir yer.

Zedka’nın ciddiyetinden kuşkulanmaya başladı ya da akıl hastalarının başkalarından daha iyi bir yaşam sürdürdüklerine kendi kendilerini inandırmanın bir yolu muydu bu? Ama ne önemi vardı? Şu anda ilginç, farklı, tümüyle beklenmedik bir yaşantı içindeydi. İnsanların akıllarına geleni rahatça yapabilmek için deli numarasına yattıkları bir yer düşünün...

Tam da bunu düşündüğü anda Veronika’nın çarpıntısı oldu. Birden doktorun dediklerini hatırlamış, korkuya kapılmıştı.

“Biraz yalnız yürümek istiyorum,” dedi Zedka’ya. Ne de olsa “deli”ydi ve kimseyi hoşnut etmek zorunda değildi.

Kadın uzaklaştı, Veronika durduğu yerde, duvarların ötesindeki dağlara bakmaya koyuldu. Hafif bir yaşama isteği içinde yükselmek üzereydi ki, Veronika kendini toplayıp inatla onu geri itti.

“En kısa sürede şu hapları ele geçirmeliyim.”

Durumu kısaca gözden geçirdi; hiç de ideal bir konumda değildi. Yapmak isteyebileceği her türlü deliliğe izin verilse bile, ne yapacağını, nereden başlayacağını bilemezdi.

Ömründe hiçbir delilik yapmamıştı.

Bahçede bir süre kalındıktan sonra herkes yemekhaneye dönüp öğle yemeği yedi. Yemekten hemen sonra hemşireler erkekleri de kadınları da çok geniş, ama bir sürü küçük alana bölünmüş bir salona götürdüler; burada masalar, sandalyeler, kanepeler, bir piyano, bir televizyon ve dışarıdaki gri gökyüzünü, alçak bulutları gören kocaman pencereler vardı. Pencerelerde parmaklık yoktu, çünkü salon bahçeye açılıyordu. Hava soğuk olduğu için kapılar kapalıydı, ama canı isteyen herkes tokmağı çevirdiği anda yeniden dışarı çıkıp ağaçlar arasında dolaşabilirdi.

Çoğunluk televizyonun karşısına oturdu. Kimileri gözlerini boşluğa diktiler, kimileri alçak sesle kendi kendilerine konuşmaya koyuldular. Yaşlı kadın Mari’nin kalabalık bir grup arasında geniş salonun bir köşesine çekildiğini fark etti Veronika. Onlara yakın yerlerde yürüyenler de vardı, Veronika bunlara katılıp grup üyelerinin konuştuklarına kulak kabartmaya karar verdi.

Niyetini elinden geldiğince sakladığını sanıyordu, ama ne zaman iyice yaklaşsa hepsi susuyor, gözlerini ona dikiyorlardı.

Kardeşlik Çemberi’nin (gerçekten böyle bir grup varsa ve Zedka göründüğünden daha deli değilse) lideriymiş gibi duran yaşlıca bir bey, “Ne istiyorsun?” diye sordu.

“Hiç, buradan geçiyordum.”

Ötekiler bakıştılar ve kafalarıyla birtakım delice hareketler yaptılar. Biri “Buradan geçiyormuş,” dedi bir başkasına. O başkası aynı şeyi daha yüksek sesle tekrarladı, çok geçmeden hepsi aynı sözleri bağıra bağıra yinelediler.

Veronika ne yapacağını bilemedi, korkudan kasılmış bir şekilde oracıkta durakaldı. İriyarı, tuhaf bakışlı bir erkek bakıcı yanlarına gelerek neler olduğunu sordu.

Topluluk üyelerinden biri, “Hiç,” dedi. “Buradan geçiyormuş. Bir saattir aynı yerde dikilmiş duruyor, ama gene de geçiyormuş.”

Bütün grup birden kahkahalara boğuldu. Veronika ironik bir tavır takınarak gülümsedi, arkasını dönüp uzaklaştı, gözlerinin yaşlarla dolmakta olduğunu kimsenin görmesini istemiyordu. Üstüne bir ceket ya da manto almayı akıl etmeyerek doğruca bahçeye çıktı. Hemşirelerden biri onu içeri girmeye ikna etmeye çalışıyordu ki, başka bir hemşire gelip birincinin kulağına bir şeyler fısıldadı, derken ikisi birden onu soğukta bırakıp içeri girdiler. Öyle ya, ölüme bunca yakın olan birinin sağlığına dikkat etmesini istemek boşunaydı.

Kafası karmakarışıktı, gergin ve kendi kendisine öfkeliydi. Ömründe hiçbir kışkırtmaya kapılmamıştı; yeni bir durum baş gösterdiğinde serinkanlı ve uyanık davranması gerektiğini çok eskiden öğrenmişti. Gene de bu deliler, içinde utanç, korku, öfke duyguları, hepsini de öldürme, en azından dile getirmeye çekindiği sözcüklerle onları yaralama isteği uyandırmayı başarmışlardı.

Belki de aldığı haplar ya da onu komadan çıkarmak için kullanılan ilaçlar kendi kendini korumayı başaramayan zayıf bir kadına dönüştürmüştü onu. Yeniyetme bir kızken bile bundan çok daha kötü durumlarla karşı karşıya kalmıştı, ama ömründe ilk kez gözyaşlarını tutamaz hale gelmişti şimdi. Eskiden olduğu kişi gibi olmak istiyordu yeniden: İronik tepkiler verebilen, hepsinden üstün olduğunu bildiği için bu gibilerin aşağılamalarına aldırmazlıkla davranabilen biri olmak istiyordu. Öyle ya, o grubun hangi üyesi ölümü isteyecek cesareti göstermişti acaba? Villete’in duvarlarının gerisinde saklanmış bu kişilerden hangisi ona yaşam hakkında herhangi bir şey öğretebilirdi? Onlardan herhangi bir konuda medet umacağına, ölmek için beş altı gün beklemeye bile razıydı.

“Bir gün geçti bile, geriye dört beş gün kaldı.”

Biraz daha yürüdü, dondurucu soğuğun gövdesine dolmasına, çok hızlı akan kanını durgunlaştırmasına, çok fazla çarpan kalbini yavaşlatmasına fırsat verdi.

“Olacak iş mi yani, şurada sayılı birkaç günüm kalmış, ilk kez gördüğüm, çok geçmeden hiç görmeyeceğim insanların saçma laflarını önemsiyorum. Kafayı takıp sinirleniyorum, onlara saldırmak, kendimi savunmak istiyorum. Değer mi? Ne diye boşa vakit harcıyorum?”

Ama işte, çok az kalmış olan vaktini harcıyor, bu tuhaf topluluk içinde kendinin saydığı küçücük alanı korumak için savaşıyordu; zaten burada başkalarının kurallarını sana empoze etmelerini önlemek için savaşmak gerekiyordu.

“İnanamıyorum, eskiden hiç böyle değildim. Aptalca şeyler için kavga etmezdim hiç.”

Buz tutmuş bahçenin ortasında durakaldı. Sorun buydu işte: Her şeyi aptalca bulduğu için yaşamın kendisine empoze ettiği şeyleri kabullenmişti her zaman. İlkgençliğinde seçim yapmak için çok erken olduğuna inanmış, gençliğinde, yani şimdi ise, değişmek için çok geç kaldığını düşünmüştü.

Peki, bugüne kadar enerjisini neye harcamıştı? Yaşamının olduğu gibi devam etmesini garantiye almaya çalışmaya. Ana babası kendisini çocukluğunda olduğu gibi sevmeyi sürdürsünler diye pek çok isteğinden vazgeçmişti – oysa gerçek sevginin zamanla değişip geliştiğini, yeni ifade yolları keşfettiğini bilmiyor muydu? Bir gün, annesi gözyaşları içinde evliliğinin sona erdiğini ona açıkladığında, Veronika gidip babasını bulmuş, ağlamış, tehditler savurmuş, sonunda yuvasını terk etmeyeceğine dair söz koparmıştı ondan. Ana babasının bu yüzden ödeyecekleri yüksek bedel aklına bile gelmemişti.

Bir iş bulmaya karar verdiğinde, yepyeni ülkesinin yepyeni kurulan bir şirketinden gelen çekici öneriyi reddetmiş, halk kütüphanesine de, parası az, ama güvenliği olan bir iş diyerek girmeyi yeğlemişti. Her gün işe gidiyor, hiç geç kalmıyor, üstlerinin kendisini bir tehdit olarak görmemeleri için elinden geleni yapıyordu; rahatı yerindeydi, herhangi bir mücadeleye girişmediği için herhangi bir gelişme de kaydetmiyordu; tek istediği ay sonunda maaşını almaktı.

Manastırda oda kiralamıştı, çünkü rahibeler herkesin belli bir saatte dönmesini şart koşuyor, o saatten sonra kapıyı kilitliyorlardı. Vaktinde dönmeyen sokakta yatmak zorundaydı. Böylece geceyi otel odalarında ya da yabancı yataklarda geçirmemek için erkek arkadaşlarına gösterecek sahici bir gerekçeye sahip olmuştu her zaman.

Evlenmeyi hayal ettiğinde, kendisini hep Ljubljana banliyölerinden birinde, babasına hiç benzemeyen bir adamla birlikte görürdü. Ailesini geçindirecek kadar para kazanan, şömineli bir evde onunla birlikte yaşamakla, kar kaplı dağları pencereden seyretmekle yetinecek bir adam.

Erkeklere belirli bir miktar zevk vermeyi öğretmişti kendine, ne daha çok, ne daha az, yalnızca gerektiği kadar. Kimseye öfkelenmezdi, çünkü bu, belli bir tepki göstermek, düşmanla savaşmak, kin ve öç gibi hiç beklenmedik sonuçlara varacak durumlarla baş etmek anlamına gelecekti.

Hayatta istediği hemen hemen her şeye kavuştuktan sonra, varlığının hiçbir anlama gelmediği sonucuna varmıştı, çünkü her şey her gün aynıydı. Böylece ölmeye karar vermişti.

Veronika yeniden içeri girdi, odanın bir köşesinde toplanmış olan gruba doğru yürüdü. Heyecanlı bir konuşma içindeydiler, ama o yaklaşır yaklaşmaz sustular.

Doğruca, grubun lideri gibi görünen yaşlı adamın yanına gitti, hiç kimseye onu engelleyecek vakit bırakmadan adamın suratına okkalı bir tokat indirdi.

“Bir tepki göstermeyecek misin?” diye bağırdı, öyle ki salondaki herkes onu duyabilirdi. “Bir şey yapmayacak mısın?”

“Hayır,” dedi adam, elini yüzünde şöyle bir gezdirerek. Burnundan hafifçe kan sızıyordu. “Uzun süre başımıza bela olacak değilsin.”

Zafer kazanmış bir edayla salondan çıkıp koğuşuna döndü Veronika. Ömründe hiç yapmadığı bir şey yapmıştı.

Zedka’nın, “Kardeşlik Çemberi” adını verdiği grupla arasında geçen bu olayın üstünden üç gün geçti. Veronika tokadı patlattığına pişman olmuştu, adamın tepkisinden korktuğu için değil de, farklı bir şey yapmış olduğu için. Dikkat etmezse, bu gidişle hayatın yaşamaya değer olduğuna inanabilirdi; bu da ona gereksiz yere acı verecek bir şeydi, çünkü bu dünyadan çok yakında ayrılacağını biliyordu.

Tek seçeneği her şeyden ve herkesten uzak durmak, mümkün olduğunca eskiden olduğu kişi gibi davranmak, Villete’in koşul ve kurallarına uymaktı. Hastanenin yürüttüğü tekdüze gidişe uyum sağlamıştı bile: erken kalk, kahvaltı et, bahçede yürüyüşe çık, öğle yemeği ye, salona git, sonra bir yürüyüş daha, sonra akşam yemeği, televizyon seyri ve yatak.

Her gece, Veronika uykuya dalmadan önce elinde iğneyle bir hemşire bitiyordu yanında. Bütün öteki kadınlar hap alıyorlardı, iğne olan bir tek Veronika vardı. Şikâyetçi değildi, ama uyku sorunu olmadığı halde neden yatıştırıcı iğne yapıldığı konusundaki merakını da dile getirmeden edemedi. Verilen ilacın yatıştırıcı değil, kalbi için olduğunu açıkladılar.

Böylece, boyun eğdiği bu tekdüze yaşamla birlikte, hastanedeki günleri de hep birbirine benzemeye başladı. Günler hep aynı olunca, daha da hızlı geçiyordu; bir iki gün sonra dişlerini fırçalamasına, saçını taramasına da gerek kalmayacaktı. Veronika kalbinin, her gün biraz daha zayıfladığını hissediyordu: Sık sık soluksuz kalıyor, göğsüne sancılar saplanıyordu, hiç iştahı yoktu, en ufak bir çaba gösterdiğinde başı dönüyordu.

Kardeşlik Çemberi ile aralarında geçen olaydan sonra, arada bir şöyle düşündüğü oluyordu: “Şu anda seçeneğim olsaydı, her günümün aynı olmasının nedeninin kendim olduğunu daha önceden anlamış olsaydım, belki...”

Ama kendi kendine verdiği yanıt hep aynıydı: “Belki diye bir şey yok, çünkü hiçbir seçeneğim yok.” Ve iç huzuru geri geliyordu, çünkü her şeyin kararı zaten verilmişti.

Bu dönemde Zedka ile aralarında bir ilişki gelişti (dostluk değildi bu, çünkü bir dostluğun kurulması çok vakit alır, bu da imkânsızdı). Birlikte kâğıt oynuyorlar –bu da vaktin hızlı geçmesini sağlar–, kimi kez yürüyüş yapıyorlardı bahçede, fazla konuşmaksızın.

Bir sabah, hemen kahvaltıdan sonra, hepsi kurallara uygun olarak güneşe çıktılar. Ancak bir hemşire, Zedka’nın yanına gelerek koğuşa dönmesini, tedavi günü olduğunu söyledi.

Onunla birlikte olan Veronika bu çağrıyı duydu.

“Ne tedavisi bu?”

“Eski usul bir tedavi, altmışlardan kalma; ama doktorlar bana iyi geleceği kanısındalar. Gelip seyretmek ister misin?”

“Depresyon geçirdiğini söylemedin mi bana? Sende eksik olan kimyasal maddenin yerini haplar yeterince almıyor mu?”

“Seyretmek ister misin?” diye üsteledi Zedka.

Günlük düzenin dışına çıkacağını düşündü Veronika. Yeni şeyler keşfedecekti, oysa yeni bir şey öğrenmek istemiyordu – ona gereken tek şey sabırdı. Gene de merakı üstün geldi ve başını olumlu anlamda salladı.

“Ama bu bir gösteri değil, biliyorsunuz,” dedi hemşire.

“Kızcağız ölecek. Hayatta hemen hiçbir şey görmemiş. Bırakın bizimle gelsin.”

Hâlâ gülümsemekte olan kadının karyolaya kayışlarla bağlanmasını izledi Veronika.

“Neler olacağını ona söyle,” dedi Zedka, erkek bakıcıya. “Yoksa korkar.”

Adam dönüp elindeki şırıngayı gösterdi. Doktor muamelesi görmekten, birtakım tedavi yöntemlerini kendisinden daha genç bir hekime açıklıyormuş gibi davranmaktan pek hoşnut olmuş gibiydi.

“Bu şırınganın içinde bir doz ensülin var,” dedi ciddi, teknik bir ses tonuyla. “Şeker hastalarında kandaki yüksek glikoza karşı kullanılır. Öte yandan, doz normalin çok üstünde tutulursa kandaki glikoz düşüşü bir koma durumu yaratır.”

İğneye hafifçe vurdu, hava kabarcıklarını yok etmek için, sonra da Zedka’nın sağ ayağında bir damara sapladı.

“Şimdi gerçekleşecek olan da bu. Yapay bir komaya girecek. Gözleri donuklaştığında korkmayın, ilacın etkisi altındayken sizi tanımazsa, şaşırmayın.”

“Ama korkunç bir şey bu, insanlık dışı. Hastalar komaya girmek için değil, komadan kurtulmak için savaşır.”

“İnsanlar da yaşamak için savaşır, ölmek için değil,” dedi adam, ama Veronika onun bu sözlerini duymazdan geldi. “Üstelik koma durumu organizmayı dinlendirir; bedenin işlevleri en aza indiğinden var olan gerilimler yok olur.”

Konuştuğu süre boyunca sıvıyı zerk etmeyi sürdürüyordu, Zedka’nın gözleri anlamsızlaşmaya başlamıştı.

Veronika ona doğru eğildi, “Merak etme,” dedi. “Tamamıyla normalsin sen, bana anlattığın o kral öyküsü...”

“Boşuna konuşmayın, sizi duyamaz artık.”

Birkaç dakika önce son derece aklı başında ve hayat dolu görünen kadın, yatağın üstünde gevşemiş, gözlerini uzakta belirsiz bir noktaya dikmişti; ağzının kenarında köpükler oluşmuştu.

Veronika,