Can Yayınları: 1336

© Can Sanat Yayınları Ltd. Şti., 2003 Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 2003 4. basım: Aralık 2011 E-kitap 1. sürüm Kasım 2015, İstanbul Aralık 2011 tarihli 4. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Kapak Tasarımı: Ayşe Çelem Design

ISBN 978-975-07-2840-2

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

AYŞE SARISAYIN

DENİZLER
DÖRT DUVAR

2004 YUNUS NADİ ÖYKÜ ÖDÜLÜ

ÖYKÜ

Ayşe Sarisayın’ın Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Yorgun Anılar Zamani / öykü

Karakalem Resimler / öykü

Erdal Öz / Unutulmaz Bir Atlı / biyografi

Ayşe Sarısayın, 1957’de İstanbul’da doğdu. İstanbul Alman Lisesi'nden sonra kimya mühendisliği ve işletme eğitimi gördü. Evli ve bir oğlu var. Babası Behçet Necatigil’in çeviri şiirlerini (Yalnızlık Bir Yağmura Benzer, Adam Yayınları, 1984) ve aile mektuplarını (Serin Mavi, YKY, 1999, Selma Esemen’le birlikte) yayına hazırladı. Babasına ilişkin anılarının yer aldığı Çok Şey Yarım Hâlâ adlı kitabı 2001 yılında (YKY) yayımlandı. Denizler Dört Duvar adlı ilk öykü kitabıyla 2004 Yunus Nadi Öykü Ödülü’nü, Yorgun Anılar Zamanı ile 2005 Sait Faik Hikâye Armağanı’nı kazandı. Bunları Karakalem Resimler (2008) adlı öykü kitabı ve Erdal Öz / Unutulmaz Bir Atlı adlı biyografi izledi.

Denizler Dört Duvar

“Ve bırakıp gideriz, Gitmek kurtulmaksa...” Behçet Necatigil

“Gidince bitecek mi bu sıkıntı, duvarları aşabilecek miyim gidince?” Salonun tam ortasında, ayakta durmuş, aynı sözleri tekrarlıyor: “Bitecek mi yani, bitecek mi?” Kahvesinden bir yudum alıyor, yüzünü buruşturuyor. İçilemeyecek kadar soğumuş! Kararsız gözlerle çevresine bakınıyor, ortalık karmakarışık. Yerlerde kitaplar, dergiler, not yığınları, masanın üzerinde sevdiği birkaç kadeh, eski bir porselen tabak. Sandalyelere gelişigüzel atılmış, bavullara konulmayı bekleyen giysiler. Bir kahve daha yapmak için mutfağa giderken, kapının önünde duran kolilerden birine takılıyor ayağı, güçlükle kenara çekerek yolu açıyor. İçindeki sıkıntı daha da büyüyor, bir ağırlık olup oturuyor yüreğine. Yarıya kadar dolu kahve ve çay fincanları birikmiş mutfak tezgâhının üstünde. İçki isteğini bastırabilmek için sıcak bir fincan kahveye sığınmak tek çözüm! Bir sigara yakıyor, ağzının içi zehir gibi. “Sigarayı azaltmalıyım, ama şimdi değil. Başa çıkmam gereken o kadar çok şey var ki! Gittikten sonra, sırayla...” Gitmek düşüncesi aklından geçtiği anda, umutlanması gerekirken umutsuzluğa kapılıyor. Yıllar yılı karanlıkta yaşamaya alışmış, daha da ötesi, düşlerinde bile aydınlıkları unutmuşken, umutları canlandırması kolay değil. Yaşamının akışını değiştirmeye karar veren herkes gibi umuda şiddetle ihtiyacı var oysa.

Salona dönüp kâğıt yığınlarının yanına oturuyor. “Ne kadar da çok yazmışım. Kimselere anlatamadıkça, yaşadıkça ya da yaşayamadıkça, hep yazmışım. Anlatmak istediğim neydi, anlatamadıkça kırılarak, kırgınlıklarımı bu sayfalara dökerek neyi bekledim yıllar boyu? Artık hiçbir önemi kalmadı, tek gerçek, her şeyin önüne geçen sıkıntı. Boşluk duygusunu bile aşan sıkıntı.” Ortaokul yıllarında tuttuğu günlükler duruyor bir kutunun içinde. Çiçeklerle, küçük kalplerle bezeli, parlak renkli karton kapaklar. Birini alıp sayfalarını çevirmeye başlıyor, annesiyle babasının kavgalarını anlattığı satırlara takılıyor gözü. Yıllardır okumadığı halde, çok tanıdık! “Her kavgalarında dünya başıma yıkılırdı. Odama kapanır, radyoyu açardım seslerini duymamak için. Duymadığım halde bilirdim neler söylediklerini. ‘Senden sonra işe başlayanlar çoktan müdür oldu, en azından şef! Ya sen ne yaptın bugüne kadar? Benim hakkım değil mi daha iyi yaşamak, o kadınlardan ne eksiğim var benim?’ Hep aynı suçlamalar, aynı savunmalar... ‘Yeter artık, yeter. Bu hırs öldürecek seni. Evlendiğimizden beri bir gün rahat vermedin bana, işin gücün başkalarıyla yarışmak. Ne olduğumu hiç saklamadım senden, evlenmeseydin öyleyse benimle!’ Ortalık yatışınca annemin yanına yaklaşırdım sessizce. ‘Ne var, ne oluyorsun!’ diye azarlardı beni. ‘Anlaşamıyoruz işte, ne yapayım! Hep susmamı istiyorsunuz, karşı çıktığım anda suçlu ben oluyorum. Babanız her zaman masum sizin gözünüzde...’ Ben daha ağzımı bile açmadan, aynı sözlerle savunmaya başlardı kendini. Aslında benim kimseyi suçladığım yoktu önceleri, evde kavga gürültü olmasını istemezdim yalnızca. Annemin hırslarının farkında değildim henüz, kendinden çok emin görünüşünün ardında yatan güvensizliğin, yaşadığı toplulukta kendine yer edinmek için babamın mesleki başarısından başka dayanacak hiçbir şey bulamadığının... Çoğullayarak konuşurdu annem, erkek kardeşim olayların dışında kaldığı halde, ‘Sizin iyiliğiniz için ben...’ ya da ‘Ben sizin yüzünüzden...’ diye başlardı söze. Belki de kardeşimle aramızda hep var olan, bizim bile farkında olmadığımız gizli dayanışmayı algılıyordu en başından beri. Kardeşim küçücük odasında kocaman bir dünya kurmuştu kendisine, evde olup bitenlerle ilgilenmezdi hiç. Odasından pek çıkmaz, sürekli denizcilikle ilgili kitaplar okur, gemi maketleri yapardı. Nasıl da hayrandım kardeşime! Ne güzel bir çocuktu ve akıllı... Henüz ilkokuldayken bile gemilerle ilgili her şeyi biliyor gibi gelirdi bana, özellikle de yük gemilerini. Koskoca bir yük gemisini dünyanın en uzak denizlerine götürebileceğine inanırdım onun. Kardeşim okyanuslarda yol alırken, ben evin içindeydim, hayallerimde bile... Annemle babamın birbirlerine sevdalı olduklarını düşlüyordum geceleri yatağımda. Annem mutfakta yemek hazırlarken babam gidip arkasından sarılıveriyordu ona. ‘Yapma!’ diyordu annem gülerek, ‘sen hiç uslanmayacak mısın?’ Babam kocaman, ıslak bir öpücük konduruyordu annemin yanağına ve rakısını alıp masaya otururken radyoyu açıyordu. ‘Âşık olalı sen yâre gönül / Yanmakta yürek, pür yâre gönül’ diye başlayan şarkıya eşlik ediyor, annemi çağırıyordu yanına: ‘Haydi güzelim, gel artık, çok yoruldun.’ Annem, odamın önünden geçerken kadehini bana doğru kaldırıyor, güzel yüzünü ışıtan bir gülümsemeyle ‘Sağlığına kızım!’ diye sesleniyordu. Şarabın yakut kırmızısında gökkuşağının tüm renkleri toplanıyor, evimizin her köşesine yansıyarak küçük dünyamızı aydınlatıyorlardı. Annem, ‘Neden bensiz yapamaz bu adam, anlayamıyorum,’ diyordu, çapkınca göz kırparak ve dünyanın en mutlu kadınının yüzüyle babamın yanına gidiyordu şarkının devamına eşlik etmek üzere. ‘Uslanmayacak hiç çaresi yok / Divâne gönül, biçâre gönül...’ Böylesine sınırlıydı hayallerim, beni çevreleyen dört duvarın içini renklendirmek istiyordum yalnızca, ötesi yoktu.”

Ne çok günlük tutmuştu birkaç yıl içinde. Hepsi de kilitliydi, annesi okuyamasın diye. Okuldan eve erken döndüğü bir gün, onu günlüklerini okurken yakalayınca anlamıştı kilitlerin bir işe yaramadığını. Yine de annesini hiçbir şeyin durduramayacağının farkında değildi henüz. Zaman geçtikçe onun bitmek tükenmek bilmeyen merakını, kendi denetimi dışında kimseye yaşam alanı tanımayan, hoşgörüden uzak yapısını algılamaya başlamış, lise çağına geldiğinde ise onu iyice tanıdığına inanmıştı artık. Evdeki huzursuzluğun biteceğine inanmıyordu, çocukluk hayalleri bitmişti, ama etkilenmemeyi başaramıyordu bir türlü. Üniversite yıllarında ise tek bir isteği vardı: gitmek! Kardeşi gibi, bırakıp gidivermek! O, özlediği denizlere kavuşmuştu sonunda. Liseyi güçlükle bitirdikten sonra, bir gemide iş bulmuş, uzak denizlere doğru yola çıkmıştı. Uğradığı limanlardan kartpostallar atıyordu ablasına ara sıra, yosun, alkol, tütün, en çok da yalnızlık kokuyordu yazdığı satırlar. “Sonsuzluğu aramak için yola çıkmıştım, ama sanırım sona doğru yol alıyorum,” diye yazmıştı bir keresinde, “sonsuzluk diye bir şey yokmuş. Denizler hayallerimdeki koyu maviden uzak...”

Fincandaki kahve yine buz gibi olmuş. Masanın üstüne, öbürlerinin yanına bırakıp yeni bir sigara yakıyor. Günlüklerini koliye yerleştirdikten sonra bir tomar kâğıdı gözden geçirmeye başlıyor hızlıca. Kilitli anı defterlerinin yerini kâğıtların aldığı yıllar... “12 Aralık 1984. Geceyarısı. Salondaki küçük masanın başındayım. Elimde sigaram, içerde kocam ve çocuğum. Yalnızım.” Araya uzun süreler girmiş, bazen birkaç yıla varan. “26 Temmuz 1987. On günlük tatilden dün gece döndük. Birbirinin benzeri günler... Yarın tatil sonrası ilk işgünü! Tatilde, işte ya da evde, değişen hiçbir şey yok aslında. Can için farklı, tatil onun için büyük değişiklik. Bense her durumda yalnızım. Akdeniz güneşi bile yetmiyor içimi ısıtmaya. En parlak mavilerin de ışığı azalıyor gitgide.” Farklı gibi görünse de birbirine çok benzeyen satırların aralarında dizeler, çoğu öğrencilik yıllarında geceler boyu okuduğu birkaç şairden belleğinde kalan şiirler. Yalnızlık, hüzün ve kırgınlıkları anlatan sözcükler. Hepsini tıkıştırıyor bir torbanın içine, koliye koyuyor. Büyük bir zarfın içinde oğlunun anaokulunda yaptığı resimler; anneler günü, yılbaşı kartları bir arada. Yüreğinde bir kıpırtı, tanımlayamadığı, ama daha çok acıya benzeyen. Eğri büğrü çizilmiş bir kardan adam resmi mavi kartonun üzerinde, turuncu elişi kâğıdından havuç burnu, kömür siyahı gözleri, otlardan yapılmış süpürgesiyle. Gövdesine iliştirilen pamuk parçası kopmuş, yapışkan izleri siyahlaşmış. Yine hüzün! Kartlarda bile korunamayan bir kardan adamın odada ince bir rüzgâr gibi estirdiği hüzün içini üşütüyor. Bir başka kart, kollarını alabildiğine açmış bir çocuk resmi: “Anneciğim işte seni bu kadar çok seviyorum, dünyalardan da çok.” Okuma yazmayı yeni öğrenmiş bir çocuğun acemi, titrek harfleri. Artık bir yetişkin olan, ailesinden yıllardır uzaklarda yaşayan oğlu. “Yüreğim öylesine bomboştu ki, Can’a duyduğum sevgiyi dizginleyememekten, onu sevgimle boğmaktan ürktüm. Anneme, babama, kocama, hiç kimseye duyamadığım, ancak çok gerilerde bir yerlerde yıllardır biriktiğini hissettiğim sevgilerin tümünü ona vererek anne bağımlısı bir çocuk yetiştirmekten korktum. Çevreme ördüğüm duvarların ardında yapayalnız yaşıyordum, Can’dan başka hiç kimse ısıtamıyordu içimi. Bu yüzden yatılı okullara gönderdim onu, ailesiyle geçireceği hafta sonlarının, evindeki yalnızlığı, kış soğuğunu algılamasına fırsat vermeyecek kadar kısa olacağını düşünerek... Benim gibi, kardeşim gibi olmasın istedim.” Oğlunun ilkokul defterlerinden biri, ilk kabıyla duruyor hâlâ, kırmızı zemin üzerinde beyaz köpek desenleri olan bir kâğıt. “Kap kâğıtlarını özenle seçtik birlikte, bir törene gider, bir ayine katılır gibi. Okul çantalarında, kalem kutularında sevdiği renkleri bir araya getirebilmek için günlerce dolaştık bazen, el ele tutuşup. Dolaşmalarımızı elimizi yakan sıcacık kestanelerle, kumların üstüne çizdiğimiz komik resimlerle neşelendirdik. Can’la birlikte yaptığım her şeye, onun gözünde bir anlam kazandırabilmek için yüreğimi de katmaya çalıştım. Makarnaların üstüne döktüğüm soslarda, onu güldürecek desenler oluşturdum, kızarmış patateslerle köfteleri papatyalara dönüştürdüm tabaklarda. Ama yine de yüreğimdeki soğuğu gizleyemedim ondan. Gizleyebilseydim, başarırdım.” Oğlunun resimlerini toplarken kararsız kalıyor bir an için, sonra onları da yerleştiriyor ötekilerin yanına. Canı içki istiyor şiddetle, mutfağa gidip çaydanlığı ocağın üstüne koyuyor. “Çay demlenene kadar dayanabilirsem, içki içmeden atlatabilirim bu geceyi de.”

Dönüp, öteberiyi toplamaya devam ediyor. Üniversite yıllarından kalma bir dergi ilişiyor gözüne. ‘Gidenlerin Ardından’1 başlıklı yazıyı okumaya başlıyor:

— Alo, iyi akşamlar............’le görüşebilir miyim?

— O gitti.

— Nereye gitti?

— Hiç, sadece gitti. Çok uzaklara. Her şeyi anladığından, bildiğinden gitti. Her şeyin farkına vararak gitti. Gidişin kolay olmadığı, dönüşün imkânsız olduğu yere gitti. Anlamsızlığı anladığından gitti. Tarafsızlıktan nefret ettiği için, taraf olmak, tavır almak için gitti. Savunmaktan yorulduğu için, savunmayı gereksiz bulduğu için gitti. Gittiği yeri bilerek gitti. Kırgın gitti. Başka çıkar yol bulamadığından, tek bildiği bu olduğu için gitti. Artık değiştirmek istemediğinden, buna gücü olmadığı için gitti. Tüm bunları anladığımı bildiği için, hiçbir şey söylemeden gitti. Sessizce gitti. Bir akşam yağmur yağarken gitti. Koşuşturmaktan bıktığı için, yavaşça, acele etmeden, kararlı gitti. Yüzünde bir gülümsemeyle, her şeyi arkasında bırakarak gitti. Benden başka kimsenin anlamayacağını, anlamaya çalışmayacağını, yargılayacaklarını bilerek gitti. Daha sonra yürüdü, yürüdü, arkasına bakmadan. Ve yürüdü ta ki ayaklarının altındaki düzlük bitene kadar...

— Peki ama neden?

— ................

Kardeşinin gidişinden sonra yazdığı bu kısa yazının, üniversitenin aylık dergisinde yayınlanması, o karanlık günlerin tek sevinci olmuştu. Şimdi, aradan neredeyse yirmi beş yıl geçtikten sonra okuduğunda da yazdıklarını hiç yabancılamıyor, aynı duyguları yaşıyor. Kardeşi, ansızın çıkıp gitmişti bir akşamüstü. Babası her zamanki koltuğunda oturmuş, gazete okuyordu. Gözlüklerinin üzerinden bakmış, “Gidersen bir daha dönemezsin,” demişti yalnızca, yerinden bile kalkmadan. Annesi ağlıyordu. “Kimin için çektim bunca sıkıntıyı ben? Sizi düşünerek katlandım her şeye, boşanmadım. Dul bir kadın nasıl yaşardı bu koca şehirde iki çocukla, herkes ne derdi? Siz hayatı kolay sanıyorsunuz, hakkımı helal etmem gidersen...” Tam kapıdan çıkmak üzereyken döndü kardeşi, “Baksana,” dedi, “gitmeme neden üzülüyorsun ki? Kendin gibi düşünmeyen herkesi düşman gördün hep. Bir düşmanın eksilmiş olur böylece.” Bir an durdu, sonra ekledi: “Sen üzülmezsin ki zaten, kızarsın ancak.” Ve ardına bakmadan uzaklaştı.

Sonrasında gözyaşlarıyla, ağıtlarla yüklü akşamüstleri, bunaltıcı geceler yaşandı aylar boyu. Kardeşinin, evin içindeyken pek de hissedilmeyen varlığının ne kadar önemli olduğunu, onun gözlerine baktığında gördüğü ifadenin bile o evi nasıl yaşanılır kıldığını, ne çok şeyi kurtardığını o gittikten sonra anlamıştı. Annesi umarsız bir hastalığa tutulmuş gibiydi, giderek keskinleşiyor, oğlundan yediği darbeyi bir kez daha yaşamamak için baskılarını artırıyordu her geçen gün. Yaşam iyice dayanılmaz hale gelmişti, evden bir an önce ayrılmak tek kurtuluş yoluydu. Okulun bitmesine bir dönem kalmıştı yalnızca. Evden ayrılma düşüncesine annesi de katılıyordu, ama değişik koşullarda: “İyi bir izdivaç yaparak!” Adaylar bulmaya başlamıştı bile, enstitüden eski bir arkadaşının oğlu, komşulardan birinin yeğeni... Hali vakti yerinde, kızını rahat yaşatacağına inandığı, annelerinin bulduğu gelin adayıyla evlenmeyi kabullenecek kadar ‘iyi yetişmiş, mazbut aile çocukları’. Sürekli bu adaylardan söz ediyor, tanıştırmak için en olmadık zamanlarda bin bir bahane yaratıyordu. “Evlenmeden bu evden ayrılamazsın!” diye haykırıyordu her tartışmalarında. “Bizim aile yapımıza uymaz, sakın kalkışma! Fakültedeki ne idüğü belirsiz arkadaşlarından biriyle evlenmeyi falan düşünüyorsan da çıkar aklından! Pişman ederim seni, yemin ediyorum, kendimi öldürürüm. Yapamam sanma, yaparım, kendim için beklediğim hiçbir şey yok nasıl olsa!” Anlatmaya çırpınmak boşunaydı. “Evet, anne, tek istediğin benim mutluluğum, değil mi? Bırak o zaman, bildiğim gibi mutlu olayım.” Hep aynı yanıtı alıyordu: “Asla razı olamam benim gibi harcanıp gitmene. Ben babanla evlenmeseydim, böyle mi olurdu hayatım? Yok kızım yok, sen çocuksun daha, doğruyu yanlışı ayıracak yaşta değilsin. Ben tecrübeliyim, biliyorum.” Babası her zamanki gibi ortalarda yoktu. Emekli olmuş, tüm gününü kahvede geçiriyor, akşam yemeğine eve geldiğinde genellikle annesinin çıkardığı bir kavgayı fırsat bilip hemen kaçıyordu yeniden.

O günlerde, yalnızca fakültedeyken iyi hissediyordu kendini. Evdeki zamanının çoğunu –ya da annesiyle tartışmalardan artakalan tüm zamanını– kitap okuyarak geçiriyor, bir yandan da yazmayı deniyordu. Yaşadıklarını, daha çok da yaşayamadıklarını kâğıtlara döküyor, yazdıklarını okuyarak kendini çözümlemeye çalışıyordu sonradan. Yakın çevresindekileri değiştiremeyeceğini biliyordu artık, herkesi yerli yerine koyalı, beklentilerden vazgeçeli çok zaman olmuştu. Sorun kendisiydi. Annesinin savurduğu tehditlere aldırmamaya çalışıyordu gerçi, ama yine de... Ya olursa, ya söylediklerini yapmaya kalkarsa... Bu düşüncenin altında bunalıyor, kararsızlıklar içinde bocalıyordu.

Dergiyi, kolideki günlüklerin yanına yerleştiriyor özenle. Yine içki isteği, bu kez direnemeyeceği kadar yoğun. Mutfağa gidip çaydanlığın altını kapatıyor, soğuk beyaz şarap bulma umuduyla buzdolabına bakıyor, yok! Ilık beyaz şarapla yetinmek zorunda. İlk yudumun tadı çok kötü, ama birazdan iyi geleceğini bilerek art arda büyük yudumlar alıyor. Şarap şişesini buzdolabına koyduktan sonra salona dönüp kâğıt yığınlarının başına oturuyor yeniden. Büyükçe bir zarfın içinden çıkan sararmış sayfayı görür görmez tanıyor, adaylardan biriyle evlenmeyi kabul ettiğini annesine söylediği gece yazdığı satırlar. Tüm yaşamı boyunca yüreğini ısıtabilmiş olan tek erkeğe içten bir itiraf, yazının en sonunda:

“Beni sevmeni öylesine çok istemiştim ki! Beni alıp götürmeni bekledim. Anlamanı, istemeni... Görmedin ya da göremedin. İçinde bulunduğum koşullar mı ürküttü seni? Bunca güzelliği yaşadıktan sonra, arkanı dönüp gidecek kadar zor mu geldi sana yaşamı birlikte omuzlamak? Gitmek üzerine günler, aylar boyu konuşurken, farklı yolları düşlüyorduk da ben mi görmek istemedim? Algıladığım insan değil miydin yoksa hiçbir zaman, ben bir hayalin peşinde miydim başından beri? Her ne olduysa... Düşünmenin bir yararı yok, bitti artık. Yaşamımızın tek fırsatının –senin için değildi belki de, ama benim için kesinlikle böyleydi– birlikte izlediğimiz trenler gibi, önümüzden geçip gitmesine seyirci kaldık. Tek seyirci bendim ya da, kimbilir, belki de senin trenin henüz uğramadı o istasyona...”

Tüm ayrıntılarıyla anımsadığı o gün... Belleğine kazınmış, asla unutmayacağı iki resimden biri. Kardeşinin gidişi kadar canlı hâlâ. “Tren istasyonunda, bir bankta oturuyorduk. Üzerinde siyah kadife bir pantolonla, sana çok yakışan el örgüsü kazağın vardı, rengi uzak denizlerin mavisi. Bir sonbahar öğleden sonrasıydı. Hiç konuşmuyor, önümüzden geçen banliyö trenlerini izliyorduk birlikte. Daha önceleri çok konuşmuştuk trenleri, trenlere binip uzaklara gitmeleri. Kendimizi hiç katmadan, başka birilerinden söz eder gibi. Bir trene binip gitmenin, ortak hayalimiz olduğunu ikimiz de biliyorduk. Uzun süredir arkadaşımdın, son aylarda vazgeçemediğim tek insan, tutkum olmuştun. Çok yakınımdaydın, istekle bakıyordun yüzüme, bakışlarından gözlerim kamaşıyordu. Bir kadın olduğumu anlıyordum ilk kez, içimden bir şeyler akıp gidiyordu sanki. Dalıp dalıp gidiyordun gözlerimde, saçlarımda ve en çok dudaklarımda, ama istediğim yerde değildin bir türlü. Bir kez öpmüştün beni, yine o istasyonda. Hava kararmak üzereydi, tek tük insanlar geçiyordu yanımızdan. Birdenbire, uzun uzun ve hiçbir şey söylemeden. Ne öncesinde ne de sonrasında. Yalnızca öpmüştün. Düşlerimde hep o ânı yaşarken, ‘Beni al, götür buralardan!’ diye haykırmak isterken, yüzüne sevgiyle bakıp gülümsemeyi becerebiliyordum ancak. Yıllar yılı o evde yaşamanın ister istemez beni de etkilediğinin, annemden ninni gibi dinlediğim iffetli, onurlu ‘mazbut’ aile kızı masallarının içime işlediğinin, hiçbir zaman sevdiğim erkeğe ‘Seni istiyorum, sen de beni istiyorsan buradayım’ diyemeyecek bir kalıba soktuğunun farkında değildim henüz. Hiçbir şey yapamamanın acısını çekiyor ve bekliyordum. Beni istediğini söylediğin anda, ardımda bırakacağım ölülerin bedelini ödemeye hazır olacaktım! Ama sen anlamalı ve gelmeliydin. Trenler akıp gidiyordu önümüzden, zaman gibi. Tüm cesaretimi toplayıp elini tuttum o gün, sıcacıktı elin, güç verdi bana. Bir karar aşamasında olduğumu söyledim sana, anneme direnecek gücüm kalmadığını, bana aylardır kabul ettirmeye çalıştığı kişilerden biriyle evlenmem ya da her şeyi göze alıp evden ayrılmam gerektiğini anlattım. Başın önünde, yüzüme hiç bakmadan dinledin beni. Uzun bir suskunluktan sonra, ‘Sen tanıdığım en duyarlı, en mükemmel kızsın,’ dedin, ‘inanılmaz bir sağduyun var ve doğru içgüdülerin. Bu kararı tek başına, hiç kimseye dayanmadan verebileceğine eminim.’ Eğilip gözlerinin içine baktım, yüreğimdeki tüm sevgi, tutku gözlerimdeydi o anda, bu kez, evet, bu kez görecektin, görmeliydin! Kalbim deli gibi çarpıyor, kulaklarım uğulduyordu, zaman durmuştu sanki trenlerle birlikte. Elini çektin yavaşça, ‘Kalkalım istersen,’ dedin, ‘hava iyice serinledi, hem sen de eve geç kalmasan iyi olur.’ Kalktık, hiç konuşmadan durağa kadar yürüdük ve ayrıldık. Hava gerçekten de serinlemişti, ellerim buz gibi olmuştu.”

Kalınca bir zarfın içinde fotoğraflar. Ellerinin titremesine engel olmaya çalışsa da başaramıyor, fotoğraflar kayıp dağılıyor dört bir yana. Bardağındaki şarap bitmek üzere, son yudumu alıyor. Nişan gecesinin albümlere sığmamış ya da albümlere yerleştirilmeye değer bulunmamış fotoğrafları. Üzerinde annesinin günlerce dolaşıp seçtiği mavi ipekliden nişan giysisi. Sarı saçları iri dalgalarla dökülmüş omuzlarına. Annesi, kahverengi bir döpiyes giymiş, saçları topuz, boynunda yüzgörümlüğü elmas kolyesi, gözleri ışıl ışıl. Yaşamının en mutlu ânını yaşıyor o gece, oğlunun gidişiyle kırılan onurunu, kızının kendi isteğine göre düzenlediği yaşamıyla onarıyor. Babası geri planda, yüzünde her zamanki sıkıntılı ifade, bakışları bıkkın, bezgin. Çeşitli aile fotoğrafları, nişanlısıyla el ele durdukları. Onu sevmeye, benimsemeye koşullu gencecik, hoş bir adam. Sıcak, biraz da tedirgin bakışlarının yanında kendisinin donuk, hiçbir duygu taşımayan gözleri.

Mutfağa gidip şarap şişesini alıyor buzdolabından, ağzına kadar dolduruyor bardağını. Fotoğraflara geri dönüyor, bir yere yetişecekmiş gibi aceleyle içiyor şarabını, damarlarında tatlı bir uyuşma başlıyor, başı hafifçe karıncalanıyor. Gecenin devamına katlanmak çok daha kolay artık.

Ardından kavgasız gürültüsüz, dümdüz geçen yıllar. Birkaç nikâh fotoğrafı, kim olduğunu bile anımsamadığı kişiler çevrelerinde. Oğlunun doğumunda, hastanede. Yanı başında annesi, kıvançla tutuyor torununu kucağında. Kayınvalidesinden bir-iki adım önde duruyor, sezdirmeden ve başı herkesten daha dik. Oğlunun doğum günleri, aile toplantıları. Suskunluk içinde geçen yılların yüzündeki çizgileri keskinleştirmesi, uzun, dalgalı saçlarının, keskin yüz hatlarına daha iyi uyum sağlayan kısacık saçlara dönüşmesi. Kocasıyla her diyalog kurma girişiminin ardından hissettiği uzaklık, boşluk duygusu. İçine kapanmalar, geceler boyu kendini yargılamalar. “O, iyi niyetli ve sevecen, elinden geldiğince. Neden yüreğimde hiçbir kıpırtı yok? Neden bu boşluk duygusu, neden Can’dan başka hiç kimseyi sevemiyorum ben?” Yalnızca yapılması gerekenleri yaparak akıp giden yıllar. Her sevişmelerinde gözlerini kapadığı anda karşısına çıkıveren o eski yüz. O yüzü anımsamanın acısıyla kasılan bedeni, bitmesini sabırla beklediği tek kişilik sevişmeler, sancılı birleşmeler. Oğluyla ilişkisini farklı kılmak için verdiği uğraşın, yaşamının tek anlamı olduğu uzunca bir dönem. Oğlunun ergenlik çağına gelmesiyle birlikte, tüm uğraşlarının boşuna olduğunu fark etmesi. “Tek amacım, Can’ı bu acımasız suskunluktan korumak, onu yaşamdan keyif alan bir insan olarak yetiştirmekti. Mesleğimin, işimin hiçbir önemi yoktu, sıradan olmak öylesine doğaldı ki benim için. Evimde, işyerimde, yatağımda... Her yerde, her durumda silik, coşkusuz, kimliksiz bir kadın! Kimliğimi bir tren istasyonunda yitirdim yıllar önce, bundan da yakınmadım pek, korkaklığımın bedeliydi çünkü. Yalnızca sıradan bir anne olmak istemedim. Bir tek bunu! İnsan davranışlarını duruma ve kişiye göre biçimlendirebiliyor, ama kıpırtısız bir yüreği tek bir kişi için canlı tutmak... Olmuyormuş! Bunu ne yazık ki çok geç anladım. Can’ı tek başıma büyütmeyi göze alabilseydim...” Bu korkunç hayal kırıklığının ardından yeniden filizlenen gitmek düşüncesi. “Yaşama kırgın olmayan bir çocuk yetiştirmek en büyük isteğimdi, beceremedim. Zaman daralıyor, yıllar önce yitirdiğim insan olabilir miyim yeniden?” Oğluyla konuşma girişimleri, kırık dökük sözcükler: “Bak Can, babanla ayrı yaşarsak çok daha iyi olacak, kendimi daha iyi hissedeceğim. Senin için değişen bir şey olmayacak, inan bana...” Her seferinde yüzüne bir tokat gibi çarpan suskunluk, kabuğuna çekilen bir çocuk. Oğlundan hiçbir tepki alamadığı, ona ulaşamadığı birkaç yıllık bir dönem. Sürekli gitmeyi düşünerek, ancak buna bir türlü karar veremeden. ‘Daha sonra, şimdi sırası değil’ söylemiyle geçen aylar, yıllar. Bunca zamandır yüreğindeki soğukla yaşamaya alışmışken, yüreğini hangi koşullarda ısıtacağını bilememenin yarattığı korku. Sonunda, başka bir kentte üniversiteyi bitirmek üzere olan oğlunun kendi yaşamını kurduğunu, artık annesinin tercihlerinden etkilenmeyecek bir yetişkin olduğunu kabullendiğinde verdiği karar: “Seninle hiçbir ilgisi yok, lütfen yanlış anlama. Bitmesi gerekiyor. Kimseyi de suçlamıyorum, sen hep iyiydin bana karşı. Başarısız olan benim, yalnız yaşamak istiyorum bundan sonra, hepsi bu.” Sözcükler nasıl da bir çırpıda çıkıvermişti ağzından, kocasıyla konuşmanın bu kadar kolay olabileceğini hiç düşünmemişti oysa. “Ne oldu sana böyle, anlayamıyorum. Ne güzel yaşayıp gidiyorduk, bir sorunumuz yoktu ki. Bir bunalım geçiriyorsun herhalde...” Üç gün süresi var, kocası iş seyahatindeyken. “Kararına saygı duymaya çalışıyorum, ama ne olur, iyi düşün. Ayrılmamız başka sorunlar getirecek sana, rahat yaşamaya alıştın, bocalayacaksın. Dediğim gibi, gitmeni asla istemem. Ama kararlıysan gerçekten, direnmemin bir anlamı yok. Döndüğümde bitirelim bu işi, uzaması ikimizi de daha çok yıpratır. Kalırsan, senin bu bunalımı aşman için elimden geleni yaparım, seni ne çok sevdiğimi de unutma, olur mu?”

Bardaktaki şarap ne de çabuk bitmiş! Yeniden dolduruyor titreyen elleriyle. Mutfak masasının üzerinde iki gündür biriken zarfları alıp salona dönüyor. Elektrik ve telefon faturaları, abone olduğu dergiler... Birden basılı bir belge olmadığı ilk bakışta anlaşılan bir zarf ilişiyor gözüne. Üzerindeki yazıyı tanıyor, kardeşinin yazısı bu! Kalbi deli gibi çarpmaya başlıyor, bunca yıl sonra kardeşinden gelen bir zarf! Üst üste büyük yudumlar alıyor şaraptan, bardak elinden kayıp gidecek sanki. Ne zamandır ondan haber almadığını hesaplamaya çalışıyor; on yıl, belki de daha fazla, on beş. Can’ın bir doğum gününde gelen telgraf mıydı, ondan aldıkları son haber? Hiç görmediği dayısından gelen kutlama mesajı, kafasını karıştırmıştı çocuğun. “Ben de ona yazabilir miyim?” sorusuna, “Adresini bilmiyoruz, o yüzden mümkün değil!” yanıtını vermişti. “Nasıl yani, evi yok mu onun?” Dayısının gemilerde çalıştığını, dünyayı dolaştığını, evinin gemiler olduğunu anlatmıştı oğluna. “Peki dayımı bulmamız gerekirse ne olacak, bulamayacak mıyız yani, ya dedemin hastalığı daha da artarsa, onu görmek isterse?” Ne söyleyeceğini bilememiş, “Gerekirse buluruz herhalde,” diyerek geçiştirmişti soruyu.

Zarfı açarken elleri ona ait değil artık. Yüreğinde yıllardır biriken tüm kırgınlıklar, okumaya başlıyor mektubu:

“Dönüyorum abla. Yirmi beş yıl önce bir akşamüstü nasıl ansızın bırakıp gittiysem, yine öyle dönebilirdim. Ama dönmek, gitmek kadar kolay değilmiş! Umarım adresin değişmemiştir de bu mektup eline geçer. Dönünce nelerle karşılacağım kimbilir, annemle babamın hayatta olup olmadıklarını bile bilmiyorum, ne tuhaf! Yaşıyorlarsa, çok kocamışlardır herhalde. Her şeyi ardımda bırakıp giderken, sana nasıl bir yük bıraktığım aklıma bile gelmemişti, biliyor musun? Tek isteğim hayal ettiğim yaşama, uzak denizlere ulaşmaktı. Başardığımı düşündüğüm de oldu çok kez, ama yıllar geçtikçe... Olmuyor galiba, olamıyor. Nereye gidersen git, kiminle olursan ol, kendinden kurtulamıyorsun bir türlü, hesaplaşmalara son veremiyorsun. Çocukluğumun geçtiği o sevgisiz, buz gibi evden çıkıp giderken, beni dışarıda neyin beklediğini bilmiyordum henüz. Bilseydim o kadar kolay gidebilir miydim dersin? On sekiz yaşımda acımasız bir dünyanın içinde tek başıma kalıvermek, o evin sevgisizliğinden daha çok hırpaladı beni belki de, kimbilir... Kalın bir kabuk geliştirdim kendimi koruyabilmek için, gerçi biliyorsun, evdeyken de vardı kabuklarım, yalnızca şekil değiştirdiler sonradan, iyice sertleştiler. Sağlam, dayanıklı, demir gibi bükülmez bir adam... Çevremdekiler böyle algıladı beni. Oysa yıllar, kendime direnmekle geçti. Hep yeniden başladım. Yeni bir kent, yeni bir kadın, yeni bir yüz... Olmadı. Ya da istediğim gibi olmadı. Belki de –umarım– sen başarmışsındır abla. En çok seni görmekten korkuyorum, biliyor musun, annemle babamdan çok, seninle karşılaşmak ürkütüyor beni. Gidişimin ardından, senin yaşamının istemediğin bir biçimde gelişmiş olabileceği düşüncesi... Umuyorum ki her şeyin bedelini sen ödememiş ol! Yine de ilk sana geleceğim abla. Okulda aşı olurken de böyle yapardım, hatırlar mısın? Aşıdan ödüm koptuğu halde sıranın en başında ben olurdum. Ya da sevmediğim bir yemeği yerken... Şaşkınlıkla bakardın bana, hatırlıyorum, çünkü sen en sona bırakırdın sevmediğin yemekleri. Önce ya da sonra, fark etmiyordu bence. Önemli olan, o yemeği geri çevirmeyi ikimizin de aklından bile geçirememesiydi!

Bir an önce yapıp kurtulmak istedim hep, beklemek sancıların en büyüğü oldu benim için. Belki gidişim de bu yüzdendi. Git ve kurtul! Acaba?

Şimdi, bu kararı verdiğim günden beri dönmekten başka hiçbir şey düşünemez oldum. Bu hesaplaşma bitmeli artık, sonucu ne olursa olsun...

Birbirimizi tanır mıyız dersin karşılaşınca? Sen, iri dalgalı, omuzlarından aşağıya dökülen sapsarı saçların, hüzünlü ela gözlerin, her koşulda gülümsemeye çalışan yüzünle kaldın yıllarca belleğimde. Yirmi beş yıl neler kattı sana ya da neleri alıp götürdü? Şu anda kafam karmakarışık, ama bir tek şeyi iyi biliyorum, gitmek benim için çözüm olamadı. Çözüm neydi, onu gerçekten bilmiyorum.

Ayın yirmi beşinde Ankara’da olacağım. Bu adreste seni bulacağım umudunu taşıyacağım o güne dek. Çok güzel bir kadın açacak çaldığım kapıyı ve ben onun sarı saçlarının örttüğü omzuna başımı yaslayacak, çocukken yaptığım gibi öylece duracağım.”

Gözlerinden süzülen yaşları siliyor eliyle, yanında duran şişenin dibinde kalmış şarabı bardağına dolduruyor, birkaç yudumda bitirip ayağa kalkıyor. Bugün ayın yirmi üçü, iki gün sonra burada olacak demek ki! Boş bardağı, şişeyi ve masanın üstündeki kahve fincanlarını mutfağa götürüyor. Tezgâhta birikmiş bardakları, kirli tabakları bulaşık makinesine yerleştirip makineyi çalıştırıyor. Boş şişeleri bir poşete doldurup kapının önüne bırakıyor. Başı çatlayacak gibi, iki tane ağrı kesici alıp yatağına uzanıyor. Kardeşinin on sekiz yaşının ince siluetiyle, yirmi iki yaşındaki oğlunun yüzünün birbirine karıştığı, on yıl önce büyük acılar çekerek kanserden ölen babasının sağ olduğu, annesinin erkek kardeşine –yoksa oğluna mı?– sürekli bağırdığı karmakarışık düşlerle geçiriyor geceyi. Son olarak, ıssız bir istasyondan art arda geçen trenleri görüyor; trenlerin sesleri birbirine karışıyor, beyninin içinde yankılanıyor.

Uyandığı anda önce telefonun sesini, hemen ardından başındaki şiddetli ağrıyı algılıyor. Sendeleyerek yataktan kalkıp telefonu açıyor. Arayanın kocası olduğunu, birkaç saniyelik bir gecikmeden sonra anlayabiliyor ancak.

“Akşama dönüyorum,” diyor, sesi her zamanki gibi sevecen, ama ölçülü, “kararını değiştirdin, gitmiyorsun değil mi?”

Uzun bir sessizlik giriyor araya. “Alo, orada mısın?” diye bağırıyor kocası, “Alo, alo, konuş, cevap ver lütfen!”

Kendini toplamaya çalışıyor, “Evet, buradayım, sakin ol. Dinliyorum seni, merak edecek bir şey yok.”

“Soruma yanıt vermedin hâlâ. Gitmiyorsun değil mi? Bak, gitmekten vazgeçtiysen sonradan seni suçlarım diye korkma sakın.” Kısa bir duraksamadan sonra devam ediyor: “Seni hep sevdim, hem kurulu düzeni sürdürmekten yanayım, biliyorsun. Bir bunalım geçirdiğini, ama atlattığını düşünür, unuturum her şeyi.” Bir yanıt bekliyor gibi duraksıyor yeniden.

‘Ona söyleyecek bir şeylerim olmalı,’ diye geçiriyor içinden, yalnızca ‘evet, sonra’ sözcükleri çıkıyor ağzından güçlükle. Başı dönüyor, düşmemek için masaya tutunuyor.

“Daha önce de demiştim ya,” diye devam ediyor kocası, “bir bunalım. Bence kesinlikle bunalım. Kadınların çoğu, hatta bazı erkekler bile bunalıma giriyor bu yaşlarda. Sonradan pişman oluyorlar, o ayrı! Seni de yordu sorumluluklar bence. Bir yandan ev, bir yandan iş, bir de çocuk yetiştirmek, kolay değil tabii. Suçlamıyorum, yanlış anlama. Kalırsan çok sevineceğim, biliyorsun. Kalıyor musun?”

“Haklısın, zayıf biriyim ben,” diye yanıtlıyor kocasını, sesinin titremesini engellemeye çalışıyor, ama bunun önemi olmadığını düşünüyor hemen ardından. Baş dönmesi devam ediyor. Artık neyin önemi var ki? Kardeşi geliyor gözlerinin önüne, gittiği akşamki yüzü, bakışlarındaki kararlılık... Bunca yıl sonra dönüyor! Henüz yolun başındayken gittiği halde... Özlediği koyu mavi denizlerden geri dönüyor! Gözyaşlarını siliyor. “Sorumluluklar, doğru, haklısın. Orta yaş bunalımı, evet, belki de. Kurulu düzeni bozmaya değmez. Atlatmaya çalışırım. Kalıyorum.”

“Akıllı karım benim, sağduyuna hep güvenmişimdir zaten,” diyor kocası, “başından beri yanlış bir karar vermeyeceğine inanıyordum.” Gizlemediği bir sevinç, biraz da gurur tınlaması var sesinde. “Nasıl da rahatladım şimdi, uçarak geleceğim eve. Benim hem güzel, hem de akıllı karım! Seni seviyorum. Akşama görüşürüz, şimdilik hoşça kal.”

Telefonu kapatıp sendeleyerek salona gidiyor. “Benzer sözleri daha önce de duymuştum. Uzun yıllar önce, bir başkasından, tutkun olduğum bir erkekten... Trenler geçiyordu önümden, yaşamımın o trenlerden biriyle uzaklaşıp gitmesine sessizce tanık oldum. Sağduyum, içgüdülerim... Beni hep yanlış yerlere sürüklediğine inandığım tercihlerim... Yitirdiğim duygularım, yaşayamadığım cinselliğim... Annemin bir arkadaşı vardı, sevdiğim tek arkadaşıydı, Ayşe Teyze. ‘Hayat!’ derdi bazen, durduk yerde. ‘Hayat işte. Yapacak bir şey yok!’ Haklıydı, yapacak ne var ki? Belki de hayat bu!”

Baş dönmesi artıyor giderek, duvara yaslanıp gözlerini yumuyor sımsıkı, bir süre bekliyor. Açtığında, bulunduğu mekânı sanki ilk kez görüyormuş gibi şaşırıyor bir an. Her yer ne kadar da karışık! Bir gece önce topladığı eşyaları yerleştirmeye nereden başlayacağını düşünüyor. “Önce bir kahve içip kendime gelmeliyim, evi toparlamak uzun sürmez, birkaç saatimi alır en çok. Şu baş dönmesi bir bitse! İçmeyeceğim bir daha böyle. Duşa girsem... Bir kahve içip ayıldıktan sonra... Alışverişe de çıkmalıyım, yarına bir şeyler hazırlamalı. Kardeşimin sevdiği yemeklerden yapsam... Ne severdi acaba? Allah kahretsin, hiçbiri de kalmamış aklımda! En iyisi anneme uğrayıp onun ağzını aramak. O mutlaka hatırlıyordur. Doğrudan da soramam ama...”

Müzik setine rasgele seçtiği bir kaset koyuyor, sesini açıyor sonuna kadar. Elektrikli ısıtıcının düğmesine basıp suyun ısınmasını beklerken, bedeninde anlam veremediği bir rahatlama hissediyor, kasılmış yüz hatları gevşiyor, rahatlık bir gülümseme şeklinde yansıyor yüzüne. “Yaşamımın hep kabullenmekle geçtiğini düşünmüyor muydum bugüne dek? Farklı olan nedir bu kez, tüm kırgınlıkların önüne geçen ne şimdi?“ Kahve fincanını alıp salona dönerken aynadaki görüntüsüne takılıyor gözü. “Saçlarımı yeniden uzatmalıyım. Bana uzun saç daha çok yakışıyor. Neden kestirdim ki sanki?” Her zamanki koltuğuna oturuyor, kahvesinden bir yudum aldıktan sonra öbürlerinden hiç farkı olmayacak bir günün ilk sigarasını yakıyor.

Ekim 2001

1 Abra dergisi, Nisan-Mayıs 96 sayısındaki ‘Ömer’ imzalı yazıdan alıntıdır.

Mehru’nun Ölümü

“Saat yirmi birdi tetiği çektiğimde Neden derseniz Saat yirmi birdi, tetiği çektiğimde.” Edip Cansever

Evin içinde dolaşıp duruyorum. Salondaki pencerenin önünden başlıyorum yürümeye, kapıya kadar on adım. Dümdüz devam edince, uzun koridordan geçip yatak odasına geliyorum, on beş adım. Toplam yirmi beş adım. Geri dönüyorum. Bu kez on beş ve on, yine yirmi beş adım. Aynı yol yeniden, adım sayıları hep aynı. Bir içeri, bir dışarı. Salondaki koltuklardan birine atıyorum kendimi, bir köşede kıvrılmış yatan kedinin yorgun, uykulu gözleriyle karşılaşıyor bakışlarım. Yüze kadar sayıyorum içimden, oturmaya dayanamayıp yine dolaşmaya başlıyorum. Masanın üzerine fırlatıp attığım gazeteyi alıyorum elime, katlanmış sayfanın sağ alt köşesindeki ölüm ilanını okuyorum, kimbilir kaçıncı kez. Hep aynı sözleri tekrarlıyorum: Mehru ölmüş.

Kocamla birlikte bir iş arkadaşımızın yeni evindeki akşam yemeği davetinden döndüğümüzde gece yarısını geçiyordu. Yorgunduk ikimiz de, hemen yatmıştık. Uyumadan önce, her zaman yaptığım gibi günlük gazetelerin sayfalarını rasgele çevirip haber başlıklarına bakarken, gözüm bir isme takıldı ansızın. Daha doğrusu, ismi gördüğümü düşündüm bir an, bakmakta olduğum sayfayı gözden geçirdim yeniden, bulamadım aradığım ismi. Oysa gördüğüme emindim, sayfaları geriye doğru çevirmeye başladım bu kez. Evet, oradaydı, Mehru. Sayfanın sağ alt köşesinde, çerçeveli bir ilanın içinde: Mehru Ateş. Olamaz, olmamalı, bir isim benzerliğidir mutlaka, ama yemekte anlatılan kaza, ölen kadın... İlandaki isimlerin her biri tokat gibi çarpıyordu yüzüme okudukça, Mehru’nun annesi, babası, kız kardeşi... Oydu, Mehru.

Yataktan kalkıp ışığı kapattım. Kocam derin uykudaydı. Sendeleyerek salona doğru giderken oğlumun odasına girdim ani bir kararla, yatağının yanına, yere oturdum. Parmağını emiyordu yine uyurken, bebekliğinden beri, on dört yıldır vazgeçemediği alışkanlıkla. Benim akıllı, sevimli, güzel oğlum... Ağlamaya başladım başucunda. Her şey nasıl da kapkara oluvermişti birkaç dakika içinde ve yüreğim nasıl da acıyordu usul usul.

Duvardaki saate bakıyorum, ikiye on var. Kedi aynı yerde yatmaya devam ediyor. Arada bir kıpırdıyor, gözlerini aralayıp bana baktıktan sonra yumuyor yeniden. Patilerinden biriyle yüzünü kapatıyor.

Kalabalık bir davetti, işyerinden arkadaşlarımızın yanı sıra tanımadığımız birkaç kişinin arasında, ev sahibinin kuzeniyle eşi de vardı, Cemal ve Berna. İsviçre’deki bir kayak merkezinden iki gün önce döndüklerinden söz ettiler bir ara. Biz de kayak yaptığımız için hemen ilgilenip bilgi almak istedi kocam: “Nasıldı, memnun kaldınız mı?”

“Son gece dışında her şey mükemmeldi,” dedi Cemal.

“Son gece değil de, son gün demek daha doğru aslında,” diye düzeltti Berna araya girip, “kaza son gün oldu çünkü.”

“Evet, doğru,” dedi Cemal, “döneceğimiz gün korkunç bir kaza oldu dağda, yol kapatıldı bir süre. Uçağa zor yetiştik.”

“Nasıl bir kaza?” diye sordu kocam.

“Araba kazası. Çok ilginç bir olay, ölen bir kadındı, çocuğuyla birlikte üstelik! Kadını bir gece önce oteldeki yılbaşı partisinde görmüştük, geç saatlere kadar aynı yerdeydik. Ertesi gün duyunca çok şaşırdık, inanamadık olup bitenlere.”

“Ben de merak ettim,” dedi ev sahibi, “başından anlatsanıza şu olayı.”

Anlattılar. Olaydan etkilendikleri belliydi, biri anlatırken öbürü alıyordu sözü.

“Çok güzel bir yüzü vardı kadının,” diye başladı Cemal, “kırk yaşlarında görünüyordu. Çok neşeliydi, gece boyunca bir şeyler anlatıp durdu çevresindekilere, herkesi güldürdü. Değişik biriydi, çok değişik.”

“Evet, haklısın.” Berna destekliyordu kocasını, “Önce ne bakıp duruyorsun kadına diye söylenmiştim sana, sonra ben de aynı şeyi yaptım elimde olmadan. Gerçekten de çok ilginç biriydi.”

“Bir ara garsonlardan biri, ilgilendiğimizi fark etmiş olacak, ayaküstü bilgi verdi kadın hakkında.” Sözü Cemal almıştı yeniden, “O da Türkmüş meğer! Kocasından boşanmış, varlıklı bir kadın olduğunu anlattı. Kayakta oldukça ustaymış, birkaç yıldır da kızıyla birlikte o otele geliyormuş. Down sendromlu bir kızı varmış, on yaşlarında.”

“Otel odasından dışarı pek çıkmıyormuş kız, ağır bir vakaymış zaten,” diye devam etti Berna, “eğitilmesi mümkün olmayanlardan. Bir hemşire, gece gündüz yanındaymış bakımı için. Neyse, kadın çok içti, çılgınlar gibi dans etti. Biz saat üçe doğru odaya çıkarken o hâlâ orkestraya eşlik ediyor, İtalyanca şarkılar söylüyordu. Asansörde konuştuk Cemal’le, bu enerji nereden bulunur diye! Ertesi gün öğleye doğru duyduk ki bir araba uçuruma yuvarlanmış. Yolu kapatmışlar, epeyi uğraşmışlar arabaya ulaşana kadar. O kadınla kızının cesetleri bulunmuş arabada.”

“Nasıl şaşırdık, anlatamam,” dedi Cemal, “o hayat dolu kadın... Korkunç bir son! Dağda herkes bu olayı konuşuyordu, bir sürü polis geldi otele. Hemşire, sabah uyanıp da kızı odada göremeyince kadının odasına gitmiş hemen, onu da bulamayınca iyice kaygılanmış. Kızıyla yalnız çıkmazmış dışarı pek. Resepsiyona haber vermiş, araba park yerinde yokmuş. Polise bildirmişler, arama başlamış. Cenazeler İstanbul’a getirilecekti, kadının ailesi buradaymış galiba.”

Olayı ilgiyle dinledik hep birlikte. Yorumlar yapıldı, sağlıklı çocuklarımızla bile ne çok sorunumuz olduğu, özürlü, hele de Down sendromlu bir çocukla yaşamanın güçlükleri konuşuldu bir süre. “Değişik de bir ismi vardı kadının,” dedi Cemal son olarak, “Mehru! Daha önce hiç duymamıştım.”

“Benim bildiğim bir isim,” dedim, “ama haklısınız, pek duyulmuş değil. Ay yüzlü, güzel anlamındadır, yanlış kalmamışsa aklımda.”

“O zaman gerçekten de ismine uygun bir yüzü varmış, gördüğüm en anlamlı yüzlerden biriydi.”

Saat sabaha karşı üçü gösteriyor. Tüm kent uykuda. Sanki her yeri ölüm sessizliği sarmış. Mehru ölmemiş olsaydı da aynı sessizliği hisseder miydim acaba? Herkesi uyandırmak, Mehru’nun ölümünü, hayır, hayır, ölümünü değil, Mehru’yu anlatmak istiyorum. Yıllar öncesinde kalan Mehru’yu, benim bildiğim Mehru’yu. Ölümünü bir tek o anlatabilir, o son gecenin sabahında kızının odasına hangi duygularla girdiğini bir tek o bilir. O da yatağının yanına oturup uzun uzun bakmış mıdır kızının yüzüne, uyurken ve ağlamış mıdır usulca? Neler düşünmüştür onu arabaya götürürken ve uçurumdan yuvarlanana kadar yol boyunca? Gerçekten ölüme mi götürmüştür kızını kendi elleriyle, yoksa eskiden olduğu gibi yalnızca hız yaparak, kendini özgür hissetmek mi istemiştir? Bunları bir tek o bilir. Benim anlatmak istediğim Mehru, deli dolu bir genç kadın, yanında bir rüzgârla dolaşan. Yemekte anlatılan olayı dinlerken, üstelik adı da söylendiği halde, aklıma bile gelmeyen Mehru. O, canlılığın simgesiydi çünkü, ölümün değil. Ölüm öylesine uzaktı ki Mehru’ya. Karanlığı bilmeyen, rengârenk bir kadını anlatmak istiyorum ben. Bazı şeylerin hiç kimseye anlatılamayacağını ve asla paylaşılamayacağını bildiğim halde, yine de istiyorum.

Mehru ölmüş.

Kedi kalkıyor yattığı koltuktan, yanıma yaklaşıp ayaklarıma sürtünüyor. Bu saatte evin içinde dolaşıp duran birini görmeye alışkın olmadığı için huzursuz. Kucağıma atlıyor, gözlerimin içine bakıyor. Kedinin gözleri kocaman, yeşil. Tüyleri uzun, bembeyaz. Ona anlatabilirim, evet, kedi beni dinleyebilir. Mehru’yu anlatabileceğim birini buldum sonunda.

Biliyor musun kedi, Mehru ölmüş.

Mehru’yu sana anlatsam, dinler misin kedi?

Liseye başladığım yıldı sanırım ya da bir yıl sonrası. İstanbul’a birkaç saat uzaklıkta bir sahil kasabasında yeni aldığımız yazlık eve taşınalı bir hafta olmuştu. Henüz kimseyi tanımıyordum, bitişiğimizdeki evin benimle yaşıt olduğunu tahmin ettiğim oğlundan başka. Onunla da eve girip çıkarken birkaç kez selamlaşmıştım yalnızca. O gün bahçede karşılaştığımızda, akşam yemeğinden sonra sitenin gençlerinin onların evinde toplanacaklarını söyleyerek beni de davet etmişti. Pek de cazip gelmemesine rağmen, en azından birkaç kişiyi tanımak için bir fırsat olacağını düşünerek gitmiştim partiye. Bana çok yabancı bir kalabalığın ortasında rahatsız bir biçimde somurtup otururken girmişti içeri Mehru, yanında ona eşlik eden bir rüzgârla birlikte. Gözlerimi ondan alamıyordum, ne o güne kadar ne de daha sonraları bulunduğu yerde varlığını bu kadar şiddetle hissettiren birini daha tanımadım. Beline kadar uzanan siyah, ortadan ayrılmış dümdüz saçları vardı –onunla arkadaş olduktan sonra öğrenmiştim saçlarını çocukluğundan beri kestirmediğini–. Uzun boylu sayılmazdı, ortanın biraz üstündeydi. O kendisini ‘makbul balık etli’ diye tanımlasa da, bal gibi tombuldu, şişman bile denilebilirdi –o yıllarda hepimiz bir-iki kilo verebilmek için ölüm oruçları yaparken, o sevdiği her şeyi keyifle midesine indiriyor, kendinden ve bedeninden hoşnut, gülücükler saçıyordu çevresine–. Yuvarlak yüzünde önce gözleri dikkat çekiyordu. İri kahverengi ve hafif çekik gözlerinin içi gülüyordu, bakışları ışıl ışıldı. Çok geniş, biçimli bir alnı vardı. Kalkık burnu, biraz çarpık olmasına rağmen, üzerinde saatlerce çalışılmış bir tasarım harikasıydı sanki. Güldüğü zaman, ağzı hafifçe sağa, aşağıya doğru çarpılıyor, burnundaki eğrilik iyice belirginleşiyordu. Çevresine bu kadar parlak ışıklar saçan, gözlerinde böylesine yoğun bir yaşama sevinci taşıyan bir başkası daha olamazdı yeryüzünde. O gecenin devamını, saklandığım köşeden Mehru’yu izleyerek hiç sıkılmadan geçirdim. Çok konuşuyordu, geveze denilecek kadar çok! Aklından geçen her şeyi söylüyor gibiydi, ancak anlattıkları, daha doğrusu anlatma tarzı o kadar renkliydi ki, gevezeliği insanı ara sıra sersemletse de, asla sıkmıyordu. Birasının yeterince soğuk olmadığından söz ederken, bir yıl önce ailesiyle birlikte çıktığı Avrupa turunu hatırlıyor, Venedik’te bindiği gondolu, kanal boyunca gözlerinin içine bakarak şarkı söyleyip kur yapan İtalyan gencini anlatıyor, “Görseniz, nasıl yakışıklıydı, bir signorina deyişi vardı, müthiş! İsteseydi onunla gondolda yaşamaya razı olabilirdim!” diyerek bizi güldürüyor, yaz sebzelerinden patlıcana ve meyvelerden şeftaliye olan tutkusunu anlatarak sözlerini tamamlamak üzereyken, gördüğü son filme ya da okuduğu son kitaba atlayıp yeni bir tartışma konusu açıveriyordu. Onun yanında sıkılmak olanaksızdı.

Kedi iyice yerleşiyor kucağıma. Kıvrılıyor, patilerini bedeninin altına saklayıp tam bir daire oluyor, kuyruğunu bedenini çevreleyecek şekilde yerleştirip gözlerini yumuyor sıkıca.

Mehru’yla, altı yıl boyunca çok sık birlikte olduk. Benim sakin, uyumlu, iddiasız yapımla onun deli dolu, çılgın, pervasız tavırları ilk bakışta çok karşıt gibi görünse de çok iyi anlaşmıştık; sanırım birbirimizi tamamlıyorduk. Zaman içinde ortak zevklerimizi keşfetmiştik, aynı yazarları okuyor, psikolojiye ilgi duyuyorduk. Sevdiğimiz müzik türleri aynıydı, ikimiz de sinemaya tutkunduk. Yazları, o sitede geçirdiğimiz iki-üç ay boyunca, öbür arkadaşlarımızla birlikte olmak istemediğimiz zamanlar –bu kararı genellikle o veriyordu– birimizin evinin balkonunda ya da sahilde gözlerden uzak bir köşede saatlerce oturur ve sohbet ederdik. En büyük zaafını bu sohbetlerde öğrenmiştim: erkekler!

Kediyi okşarken, parmaklarımı hep aynı yönde hareket ettirmeye dikkat ediyorum. Başının üzerinden, kulaklarının tam ortasındaki noktadan başlıyorum okşamaya, sırtına kadar iniyorum. Yanılıp da elimi daha aşağılara indirirsem ya da ters yöne gidersem huzursuzlaşıyor, kıpırdamaya başlıyor.

Onu tanıdığım yaz, siteden bir çocukla birlikteydi. İlk sevgilisi olduğunu söylemişti laf arasında. Kolejde okuyan ve oldukça gelişmiş zevkleri olan Mehru’ya, kimse yakıştıramıyordu bu ilişkiyi. Sevgilisi, lise birde iki kez sınıfta kalıp okulu bırakmıştı. Askere gitmeyi beklerken babasının konfeksiyon atölyesinde çalışıyordu. Mehru’dan iki yaş büyüktü. Onu deli gibi kıskanıyor, zaman zaman kıskançlık yüzünden herkesin içinde kavga çıkarıyordu. Mehru’nun bu serserinin hakaretlerine niye katlandığı hepimizin merak konusuydu. Bir gece sahilde otururken fısıldayıverdi kulağıma: “Biliyor musun, çok iyi sevişiyor.”

Kediyi düzenli okşamayı ihmal ediyorum galiba, gözlerini hafifçe aralıyor ve patilerini yalamaya başlıyor. Derin uykuya geçemiyor bir türlü.

Ailesinin bu ilişkiye çok karşı olduğunu, vazgeçirmek için ellerinden gelen her şeyi yaptıklarını, ama ona söz geçiremediklerini sonraları öğrendim. Mehru’yla arkadaşlığım ilerleyip evlerine sıkça girip çıkmaya başladığımda, annesi benden de medet umarak, onu vazgeçirme konusunda yardım istediğinde... Annesinin istediğini yapmaya yanaşmadım, bunu da açıkça söyledim bir gün, “Bekleyin, yakında o da fark edecektir yürümeyeceğini,” diyerek rahatlatmaya çalıştım yalnızca.

Mehru sanatın her dalıyla ilgiliydi, en çok da plastik sanatlarla ve sinemayla. Karakalem portreler yapıyor, suluboya çalışıyordu, ama sinema tutkusundan da vazgeçemiyordu bir türlü. Liseyi aynı yıl bitirdik, o bir süre kararsız kaldıktan sonra sinemayı seçip Sinema-TV Enstitüsü’ne girdi. Resim çalışmalarına amatör olarak devam edecekti.

O kış ilk görüşmemizde, okuldaki son sınıf öğrencilerinden birine fena halde tutulduğunu öğrendim. Resim yapmayı bırakmamıştı gerçekten de. Son çalışmalarını gösterdi bana, âşık olduğu çocuğun eski Yunan heykellerine ne kadar çok benzediğini, hafif kemerli burnunun tüm ayrıntılarını çizdiği resimler üzerinde anlattı uzun uzun. Birkaç ay sonra amacına ulaşmıştı, yazlıktaki sevgili terk edilmişti sonunda! Annesi rahatlamış görünüyordu, “Haklıymışsın kızım,” dedi bana mutfakta, “çevresi değişince her şey değişiverdi. Şükürler olsun!”

Ardından başkaları geldi. Bir tiyatro oyuncusu, sonra bir ressam ve bir reklamcı. Her yeni ilişki öncesinde gözlerindeki ışıltılar artıyor, çevresine yaydığı enerji çoğalıyordu. Bu dönemlerde, ona hep eşlik eden rüzgârın şiddetlenmesiyle, varlığı daha da çok hissediliyordu sanki. Ressam sevgilisiyle birlikteyken tutkulu resimler yaptı ve ilk kez uyuşturucu kullandı. “Güneşi mavi, tavşanları pembe göreceğimi söylemişti bana,” diye yakındı bir gün, “hiçbir bok göremedim. Bir daha mı, tövbe! İnsanı sersemletmekten başka bir işe yaramıyor. Benim hayatımda tüm