Les Diaboliques,J. Barbey d’Aurevilly © 2008, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 2008, İstanbul 2. basım: Nisan 2014 E-kitap 1. sürüm Eylül 2015, İstanbul Nisan 2014 tarihli 2. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına hazırlayan: Ayça Sezen

Kapak tasarımı: Utku Lomlu

ISBN 9789750728037

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

BARBEY D’AUREVILLY

ŞEYTANİ
ÖYKÜLER

ÖYKÜ

Fransızca aslından çeviren Aysel Bora

JULES BARBEY D’AUREVILLY, 2 Kasım 1808’de Saint-Sauveur-le Vicomte’ta doğdu. 1756’da soyluluk unvanı almış ve Devrim’in yaşantılarını altüst ettiği kralcı bir ailenin çocuğudur. Paris’teki Stanislas Koleji’nde ve Caen’de Hukuk Fakültesi’nde öğrenim gördü. Caen’de yayıncı Trebutien’le dostluk kurdu. Çok okuyan ve özellikle Byron’un eserlerine tutkun olan Barbey, öğrenimini tamamladıktan sonra Paris’e yerleşti. Sanatçıların uğrak yeri olan salonların müdavimi olup dağınık bir hayat sürmekle birlikte okumayı ve yazmayı ihmal etmedi. Joseph de Maistre ve Stendhal’in eserlerinden etkilenen, Balzac’ın yazdıklarına büyük bir hayranlık duyan Barbey, çeşitli gazete ve dergilere makaleler yazdı, moda eleştirmenliği yaptı. 1846’da Katolikliğe dönerek Katolik Dünyası Dergisi’ni çıkardı. 1852’de o an için mümkün olabilecek tek rejim olarak gördüğü imparatorluğun yeniden kurulması için Le Public’te kampanya başlattı ve edebiyat eleştirmeni olarak Bonapartist gazete Le Pays’ye girdi. 1857’de hakkında kötü eleştiriler çıkan Balzac’ı Le Pays’de savundu, Kötülük Çiçekleri yüzünden başı adaletle derde giren Baudelaire’in yanında yer aldı. Yavaş yavaş imparatorluk fikrinden uzaklaştı. 1861’de tekrar “uygunsuz” alışkanlıklarına ve salonlara döndü. 1851’de tanıştığı ve sevdiği Bouglon baronesi evlenme projesinin sürekli ertelenmesi ve hiçbir sonuca ulaşamaması, annesinin ölümü, yayıncı Trebutien’le bağlarını koparması, 1862’de Victor Hugo’nun Sefiller’ine saldırdığı için Le Pays’den kovulması, liberal imparatorluğa doğru gidişten duyduğu endişe – bütün bunlar onun imparatorluk fikrinden uzaklaşmasına ve muhalif bir kimliğe bürünmesine yol açtı. Yazdığı eleştirilerde zaten keskin olan dili giderek sertleşti. Öykü ve romanları arka arkaya yayımlandı. 1874’de basılan Şeytani Öyküler hakkında kovuşturma açıldı. Barbey dostlarının müdahalesiyle mahkemeye çıkmaktan kurtuldu. Karaciğerinden rahatsız olmasına rağmen çalışmayı sürdürdü. Geçirdiği ağır bir kanamanın ardından 23 Nisan 1889’da Paris’te öldü.

AYSEL BORA, 1943’te İstanbul’da doğdu. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdikten sonra Meydan Larousse ansiklopedisinin çevirmen kadrosunda görev aldı. Bugüne değin, aralarında Jean-Paul Sartre’ın Aydınlar Üzerine, Georges Simenon’un Hollanda’da Bir Ev, Amin Maalouf’un Ölümcül Kimlikler, Nathalie Sarraute’un Şimdi ve Açınız adlı yapıtlarının da bulunduğu pek çok kitabı dilimize kazandırdı.

Önsöz

İşte ilk altı öykü!

Okuyucu bunlara ilgi gösterir ve hoşlanırsa, ileride diğer altısı da yayımlanacak; çünkü bu günahkâr kadınların sayısı on iki – tıpkı bir düzine şeftali gibi!

Elbette, başlıktaki şeytani ifadesi bu kitabın bir dua ya da Hıristiyan ahlak dersi kitabı olduğu iddiasını taşımıyor... Bununla birlikte, bir Hıristiyan ahlakçısı tarafından ama çok cüretkârca da olsa gerçeklere dayalı gözleme fazlasıyla önem veren, güçlü ressamların her şeyi resmedebileceğine ve trajik bir tablonun her zaman için yeterince ibret verici olduğuna ve çizdiği şeylerin dehşetini hissettirdiğine inanan –onun poetikasıdır bu– bir Hıristiyan ahlakçısı tarafından yazıldılar. Ahlaksız olanlar sadece Duygusuzlar ve Alaycılardır. Oysa, şeytana ve onun dünya üzerindeki etkilerine inanan bu kitabın yazarı ona gülmüyor, bu öyküleri anlatmasının tek nedeni de saf ve temiz ruhlara şeytan korkusu aşılamak.

Kimsenin Şeytani Öyküler’i okuyup da bunları eyleme geçirmeye kalkacağına inanmıyorum, bir kitabın içerdiği tüm ahlak dersi de burada yatar...

Kitabın onurunu savunan bu açıklamayı yaptıktan sonra, bir başka soru daha akla geliyor: Acaba yazar bu küçük trajedilere neden böyle şatafatlı –belki de fazlasıyla şatafatlı– olan şeytani sıfatını yakıştırdı? Öykülerin kendisi yüzünden mi, yoksa bu öykülerdeki kadınlar yüzünden mi?

Bu öyküler maalesef gerçektir. Hiçbir şey uydurulmamıştır. Sadece kişilerin isimleri verilmemiştir: Hepsi o! Karakterler maskelenmiştir, kimlikleri gizlenmiştir. Kendi ismini taşımamakla suçlanan Kazanova, “Alfabe bana aittir,” diyordu. Romancıların alfabesi ise, tutku ve macera yaşayan herkesin hayatıdır ve aslolan, derin bir sanatın ketumluğuyla bu alfabenin harflerini harmanlamaktan ibarettir. Zaten, gerekli önlemlerle yumuşatılan bu öykülerin sertliğine rağmen, şeytani başlığına takılan ve onları övündükleri kadar şeytani bulmayarak itiraz edenler de çıkacaktır. Uydurma olaylar, içinden çıkılmaz durumlar, yapaylıklar, aşırı duygusallıklar, romana varıncaya kadar her yere sokulan modern melodramın sunduğu türden bir sarsıntı bekleyeceklerdir. Bu sevimli ruhlar yanılıyorlar! Şeytani Öyküler şeytan işi dümenler değildir: Bunlar şeytanidir – bu ilerleme çağında, harika ve kusursuz bir uygarlığın gerçek öyküleridir, o kadar kusursuzdurlar ki, her defasında şeytan yazdırıyormuş gibi geliyor! Şeytan Tanrı gibidir. Ortaçağda en büyük sapkınlıkların kaynağı olan Manicilik o kadar da kötü değildir. Malebranche, Tanrı’nın kendini en basit yöntemlerin kullanımında gösterdiğini söylüyordu. Şeytan da öyle.

Bu öykülerdeki kadınlara gelince; neden şeytani olmasınlar ki? Kişiliklerinde bu hoş sıfatı, adı hak edecek kadar şeytanilik yok mu? Şeytani! Bu öykülerde öyle ya da böyle şeytani olmayan tek bir kadın yok. Abartmadan, ciddi ciddi “Meleğim!” denebilecek tek bir kadın yok. Tıpkı kendisi de bir melek olan şeytan gibi; ama tökezleyen –eğer bu kadınlar da birer melekse, tıpkı onun gibiler– başı önde, gerisi... havada! Bu öykülerdeki karakterlerin teki bile saf, erdemli ve masum değil. Hatta her biri başlı başına birer canavar, iyi duygular ve ahlak anlayışı bakımından pek saygı duyulmayacak bir takım oluşturuyorlar. Yani rahatlıkla şeytani olarak adlandırılabilirler... İçinde bu hanımların bulunduğu küçük bir müze oluşturmak istedik tam karşıtları olan hanımlardan oluşan çok daha küçük bir müze kurulana kadar; çünkü her şeyin çifti vardır! Sanatın da, aynı beyin gibi iki lobu vardır. Doğa, bir gözü mavi bir gözü siyah kadınlara benzer. İşte bu öykülerdekiler, mürekkeple –hafifmeşrep mürekkeple– çizilmiş birer siyah göz!

Belki ileride mavi gözü de çizeriz.

Şeytani Öyküler’den sonra Tanrısal Öyküler¹ gelebilir... yeterince saf bir mavi bulabilirsek, elbette...

Peki ya, gerçekten var mı?

JULES BARBEY D’AUREVILLY
1 Mayıs 1874, Paris

1 . . Barbey’in ne “Celestes”i yazma girişiminde bulunduğunu ne de belirttiği gibi Şeytani Öyküler’in geri kalan altı öyküsünü yazdığını hatırlatalım. (Y.N.)

KIRMIZI PERDE

Really.

Çok, çok uzun yıllar önceydi, avlanmak üzere Batı’daki bataklıklara gidiyordum –o tarihlerde, gideceğim yerlerle tren bağlantısı olmadığından– Rueil Şatosu kavşağından geçen ve o sırada içinde tek bir yolcu bulunan *** 2 posta arabasına binmiştim. Her bakımdan dikkati çeken ve kibar çevrelerde sık sık karşılaştığım için tanıdığım bu kişiyi, izninizle Brassard vikontu diye adlandıracağım. Yersiz bir önlem büyük ihtimalle! Paris’in kibar çevresi denilen yüzlerce kişi onun gerçek adını şuraya konduruverir... Saat akşam beş sularıydı. Güneşin solgun ışıkları, arabacının her kırbaç şaklatışında –yaşamın aynası gibi, ilk çıkışta kırbacını daima şiddetle şaklatan arabacı!– ağır ağır yükselen kaslı sağrıları görülen dört güçlü atın üzerinde dörtnala uçarcasına ilerlediğimiz, iki yanı kavaklar ve çayırlarla çevrili tozlu yolu aydınlatıyordu.

Brassard vikontu yaşamının, insanın kendi kırbacını artık pek şaklatamadığı bir demindeydi... Ama o, hani şu İngilizlere yaraşır (İngiltere’de yetiştirilmişti), ağır yaralı bile olsa bunu asla kabul etmeyen ve yaşıyorum diye diye ölen mizaçtaki insanlardan biriydi. Kibar çevrelerde, hatta kitaplarda, tasasız toyluk ve ahmaklık çağını geride bırakanların gençlik budalası tavırlarını alaya almak âdet olmuştur ve bu tavırlarda gülünç bir yan varsa, bu alay haksız da değildir; ama öyle değilse –tersine, bu tavırlara esin kaynağı olan ve kırılmak istemeyen gurur kadar saygı duyulacak bir şeyse– bu hiç de anlamsız değil demiyorum ben çünkü nafile bir şey ama nice anlamsız şey gibi güzel!.. Teslim olmaktansa ölen Muhafız Kıtası askerinin duyguları Waterloo’da kahramancadır da, bizi vurmak için süngülerin şiirselliğine sahip olmayan yaşlılık karşısındaki duygularının ondan aşağı kalır yanı mı vardır? Oysa belli bir askerî eğitimden geçmiş kafalar için, her ne konuda olursa olsun asla teslim olmamak Waterloo’daki gibi en önemli sorundur!

Teslim olmaya yanaşmayan Brassard vikontu (kendisi hâlâ hayatta ve nasıl yaşadığını az sonra anlatacağım, öğrenmeye değer çünkü) evet, Brassard vikontu, ben *** arabasına bindiğim sırada, insanlar ona, zalim bir genç kadın gibi, utanmazca “ihtiyar çapkın” diyorlardı. Şurası gerçek ki, insanın asla göründüğünden başka bir şey olmadığı şu yaş konusunda sözcükler ve sayılarla uğraşmayan biri için Brassard vikontu kısaca “bir çapkın” olarak kabul edilebilirdi. En azından, o tarihte delikanlılar konusunda epey tecrübeli olan ve bir düzinesine, Dalila’nın Samson’un saçlarına ettiğini ettiği rivayet olunan V... markizi, altın yaldızlı ve siyah damalı bir hayli kalın bir bileziğin içinde, mavi zemin üstünde, vikontun, şeytanın zamandan çok daha çabuk kızıllaştırdığı bıyığından bir tutamı büyük bir kurumla taşımaktaydı. Yalnız, yaşlı olsun olmasın, insanların kondurduğu bu “çapkın” sözüne, havailik, incelik ve çıtkırıldımlık gibi anlamlar katmayın, yoksa Brummell’in³ delirdiğini ve d’Orsay’in⁴ öldüğünü gören bendenizin, zekâsı, tavırları, görünüşüyle, enginliğiyle, zenginliğiyle, soylu ağırbaşlılığıyla tanıdığı en muhteşem dandy⁵ olan Brassard vikontunu tam anlamıyla tanımış olamazsınız!

Brassard vikontu gerçekten de tam bir dandy’ydi! Biraz daha az dandy olsaydı, Fransa mareşali olurdu kuşkusuz. Genç yaşından beri, Birinci İmparatorluğun son döneminin en parlak subaylarından biri olmuştu. Alaydaki silah arkadaşlarından, onun Muratvari⁶ zorlu bir Marmont⁷ yiğitliği gösterdiğini pek çok kez işitmişimdir. Bu sayede –ve savaş davulları çalmadığında pek kararlı ve serinkanlı olan kafasıyla– askerî hiyerarşinin en yüksek basamaklarına çok kısa zamanda yükselebilirdi ama ah şu dandy’lik merakı!.. Dandy’liği disiplin duygusu, hizmette kusursuzluk, vs. vs. gibi bir subayı subay yapan niteliklerle harmanlarsanız, bu karışımda subaydan neler artakalacağını ve onun bir barut fıçısı gibi havaya uçup uçmayacağını görürsünüz! Subay Brassard yaşamı boyunca yirmi kez havaya uçmadıysa bunun nedeni bütün dandy’ler gibi mutlu olmasıydı. Mazarin⁸ olsa, ondan yararlanırdı – kız yeğenleri de ama bambaşka bir nedenle tabii: Vikont müthiş yakışıklı biriydi.

Herkesten çok askerlere gerekli olan bir güzelliğe sahipti çünkü güzellik olmadan gençlik olmaz, ordu ise Fransa’nın gençliğidir! Aslında yalnız kadınları değil, bizzat koşulları –ah şu koşullar– da baştan çıkaran bu güzellik, Yüzbaşı Brassard’ın başının üstündeki tek koruyucu değildi. Norman ırkındandı galiba, Fatih William’ın⁹ soyundandı ve söylenenlere bakılırsa epeyce gönül çaldığı da olmuştu... İmparatorun tahttan feragatinden sonra, doğal olarak Bourbonlar’ın¹⁰ safına geçmiş, Yüz Gün’de¹¹ ise doğaüstü biçimde onlara bağlı kalmıştı. Bu yüzden vikont, Bourbonlar’ın ikinci dönüşlerinde, bizzat X. Charles’ın¹² (o günlerde henüz MONSIEUR¹³ idi) elinden Saint-Louis nişanıyla onurlandırılmıştı. Bütün bir Restorasyon¹⁴ dönemi boyunca yakışıklı Brassard’ın Tuileries’de hiçbir nöbeti yoktu ki, Angoulême düşesi¹⁵ geçerken ona bir-iki çift tatlı söz söylemesin. Çektiği çilelerle katılaşan bu kadın, yüzbaşıya gelince yumuşamasını biliyordu. Bu yakın ilgiyi gören bakan, MADAM’ın¹⁶ böylesine özel yakınlık gösterdiği bir adamın ilerlemesi için her şeyi yapardı; ama dünyanın en iyi niyetli insanı olsanız da –bir teftiş gününde– görevle ilgili bir görüş bildiren üstüne karşı, alayının önünde kılıcına davranan bu azgın dandy için yapılabilecek hiçbir şey yoktu... Onu divan-ı harpten kurtarmak yetmiş de artmıştı bile. Brassard vikontu, disiplini hiçe sayma huyunu her yere taşımıştı. Tamamen subay kimliğine büründüğü savaş alanlarının dışında askerî yükümlülüklerle asla sınırlamamıştı kendini. Sözgelimi onun bitmek tükenmek bilmeyen, uzun süreli görevden uzaklaştırma tehlikesini hiçe sayarak garnizondan gizlice ayrılıp komşu kasabaya eğlenmeye gittiği ve garnizona kendisini seven birkaç askerin haber vermesi üzerine, ancak resmî geçit ve teftiş günleri döndüğü çok görülmüştü; çünkü üstleri, emirleri altında hiçbir disipline ve kurala gelemeyen bir adamın bulunmasına pek aldırış etmiyorlarsa da, tersine askerleri ona tapıyordu. Onların gözünde mükemmel biriydi o. Onlardan bütün istediği çok yiğit, çok titiz ve çok şık olmaları ve böylece on saatlik izin’den ve hepsi de birer başyapıt olan üç-dört eski Fransız şarkısından, o mükemmel, o sevimli görüntüleriyle aklımızda kalan eski Fransız askeri tipine uygun davranmalarıydı. Belki onları düelloya fazlaca özendiriyordu ama bunun askerlik ruhunu geliştirmek için bildiği en iyi yol olduğunu iddia ediyordu. “Ben hükümet değilim,” diyordu, “kendi aralarında yiğitçe dövüştüklerinde onlara verebilecek madalyam da yok ama sahip olduğum başka aksesuvarlar (çok büyük bir servete sahipti) var: eldivenler, yedek palaskalar ve talimatlara ters düşmedikçe takıp takıştırabilecekleri her tür ıvır zıvır...” Öyle ki, emrindeki bölük, kılık kıyafetinin güzelliğiyle, zaten çok parlak olan Muhafız Alayı’nın bütün öteki humbaracı bölüklerini silip geçiyordu. Böylece, Fransa’da askerlerin hep teşne oldukları, kendini beğenmişlik ve gösteriş merakını, biri büründüğü biçim, diğeri uyandırdığı kıskançlıkla sürekli kışkırtan bu iki öğeyle askerlerin benliğini aşırı derecede kışkırtıyordu. Alaya bağlı diğer bölüklerin onunkini nasıl kıskandıklarını siz anlayın artık. Onun bölüğüne girmek için de, bölükten atılmamak için de çok çaba harcanırdı.

Brassard vikontu yüzbaşının, Restorasyon dönemindeki son derece özel durumu işte böyleydi. O tarihte imparatorluk dönemindeki gibi her sabah her şeyi bağışlatan yiğitlik örneği eylemler de yapılamadığından, arkadaşlarını şaşkına çeviren ve ateş hattında olsa, yaşamını da aynı yüreklikle ortaya koyarmışçasına üstlerinin de gözünü boyayan bu gemlenemez dikbaşlılığın daha ne kadar süreceğini kimseler bilemez, kestiremezken, 1830 Devrimi, üstlerini, onu her gün biraz daha fazla tehdit eden görevden alma derdinden, dert ediyor idiyseler tabii, gözükara yüzbaşıyı da bu onursuzluktan kurtarmış oldu. Üç Gün’de¹⁷ ağır yaralanınca hiç sevmediği yeni d’Orléans¹⁸ Hanedanı’na hizmet etmeyi küçüklük saydı. Temmuz Devrimi, bunları, korumayı beceremedikleri bir ülkenin efendileri yaparken, yüzbaşıyı da Berry düşesinin son balosunda dans ederken –fazla yüklendiğinden– incittiği ayağındaki yaradan ötürü hasta yatağında yakaladı. Ama daha ilk trampet sesinde bölüğüne katılmak için kalkmamazlık etmemiş, yarası yüzünden çizmelerini çekemediğinden gıcır gıcır rugan ayakkabıları ve ipek çoraplarıyla, baloya gider gibi gidip ayaklanmaya katılmış ve bulvarı boydan boya temizleme göreviyle Bastille Meydanı’ndaki humbaracı birliğinin başına geçmişti. Barikatların henüz kurulmadığı Paris’in ürkütücü, tekin olmayan bir havası vardı. Bomboştu. Güneş ışıkları peş peşe boşanacak ateş sağanağının öncüsü gibi dimdik inmekteydi; panjurları sıkı sıkıya kapalı bütün bu pencerelerden az sonra ölüm yağacaktı çünkü... Yüzbaşı Brassard, askerlerini evler boyunca ve evlere olabildiğince yakın iki hat üzerine yerleştirdi; öyle ki her iki sıradaki askerler ancak karşıdan açılacak ateşe maruz kalacaklardı, kendisi ise her zamankinden de çok dandy’lik ederek, yolun tam ortasında durdu. Bastille’den Richelieu Caddesi’ne kadar iki yanlı binlerce tüfek, tabanca ve filintanın hedefi olarak, belki biraz fazlaca övündüğü göğsünün genişliğine rağmen –Yüzbaşı Brassard, baloda gerdanını gözler önüne sermek isteyen güzel bir kadın gibi, göğsünü ateşe siper etmişti çünkü– hiç isabet almamıştı ki, Richelieu Caddesi’nin köşesinde Frascati önüne geldiğinde ve yoluna dikilen ilk barikatı kaldırmaları için birliğine arkasında toplanma emrini verdiği anda, hem genişliği hem de bir omuzdan diğerine ışıl ışıl parlayan uzun gümüş şeritleriyle iki kat daha kışkırtıcı hale gelmiş muhteşem göğsüne bir kurşun yedi ve kolu bir taşla kırıldı ise de, bütün bunlar, onun barikatı kaldırarak coşku içindeki askerlerinin başında Madeleine’e kadar yürümesine engel olamadı. Orada, ayaklanan Paris’ten üstü açık bir arabayla kaçmakta olan iki kadın, o tarihte Madeleine Kilisesi henüz yapım halinde olduğundan, etraftaki taş blokları arasında uzanmış, kan revan içindeki yaralı muhafız subayını görünce, arabaya onu da alarak kendisini Ragusa mareşalinin bulunduğu Gros-Caillou’ya bıraktılar. Yüzbaşı, mareşale askerce şöyle dedi: “Mareşalim, belki de iki saatlik ömrüm kaldı ama bu iki saat için beni nereye isterseniz oraya gönderin!” Ne var ki, yanılıyordu... İki saatten uzun olmuştu ömrü. Göğsünü delip geçen kurşun onu öldürmemişti. Bu olaydan neredeyse on beş yıl sonra kendisini tanıdığımda, yarası kapanmadıkça içki içmesini şiddetle yasaklayan doktorunu ve tıbbı alaya alarak, mutlak bir ölümden ancak Bordeaux şarabı içmesi sayesinde kurtulduğunu iddia etmekteydi.

İçti mi de ne içiyordu ama! Çünkü sapına kadar bir dandy olduğundan, her şeyde olduğu gibi içmesi de dandy’liğe yaraşır biçimdeydi... Bir Polonyalı gibi içiyordu. Bohemya kristalinden yaptırttığı ve Tanrı şahidim olsun, bir şişe Bordeaux’yu olduğu gibi alan muhteşem kadehini bir dikişte bitiriyordu! Hatta içtikten sonra, her şeyi bu boyutlarda yaptığını eklemekten de geri kalmıyordu ve bu da gerçekti! Ama, gücün her şekliyle günden güne azaldığı bir dönemde, bunda böbürlenecek ne var diye düşünülebilir. Bassompierre¹⁹ gibiydi ve şaraba onun kadar dayanıklıydı. O Bohemya kadehiyle on iki kadehi peş peşe kafaya diktiğini gördüm, bana mısın demedi! Kendisini, mazbut insanların “sefahat âlemi” olduğunu düşünecekleri şu yemeklerde de sık sık görmüşümdür; kadehleri art arda kafaya diktikten sonra bile askerlere özgü hafif bir zarafetle, askerlikteki kepe ponpon takma hareketini taklit ederek “kafası bir parça iyi olmak” dediği o çakırkeyif olma sınırını asla aşmamıştır. Az sonraki hikâyeyle ilgisi bakımından, onun ne biçim bir adam olduğunu size iyice anlatmak istediğime göre, XVI. yüzyılın renkli diliyle, bir XIX. yüzyıl ehlikeyfi denilebilecek bu adamın, her an hazır yedi metresi olduğunu bildiğimi neden söylemeyeyim? Onlara şiirsel bir ifadeyle “lirimin yedi teli” adını takmıştı, tabii ben, insanın kendi ahlaksızlıklarından bu şekilde müzikal ve hoppaca söz etmesini hiç doğru bulmuyorum! Ama ne yaparsınız? Yüzbaşı Brassard, tamamen size anlatmak şerefine nail olduğum gibi bir adam olmasaydı, hikâyem pek o kadar merak uyandırmazdı ve herhalde ben de size onu anlatmayı aklımdan bile geçirmezdim.

Şurası açık ki, Rueil Şatosu kavşağında *** posta arabasına binerken, kendisini orada görmeyi hiç beklemiyordum. Görüşmeyeli çok uzun zaman olmuştu ve bizim dönemizden olan ama dönemimizin insanlarından da bir hayli farklı duran biriyle birkaç saat geçireceğimi düşünerek onunla karşılaştığıma çok sevinmiştim. I. François’nın zırhına bürünebilecek ve o zırhın içinde bile Krallık Muhafız Kıtası’nın o zarif mavi frakı içindeki kadar rahat hareket edebilecek biri olan Brassard vikontu, ne görünüşü ne de ölçüleriyle şimdinin benim, diyen gençlerine benzemekteydi. Muhteşem bir zarafete sahip ve nice zaman ışıldamış olan bu batan güneşin yanında, şimdilerde ufakta yükselen şu küçücük moda hilallerin alayı da pek solgun ve cılız kalırdı! Yüzü onunki kadar ideal ve profili onunki kadar Yunanlı olmasa da, cüssesiyle andırdığı Çar Nikola’nın yakışıklılığına sahipti; akıl sır ermez bir düzenleme... ya da süslenme sırrı sayesinde saçları gibi siyah kalmış kısa bir sakalı vardı ve bu sakal, canlı ve erkeksi bir renge sahip yanaklarını ta yukarılara kadar kaplamaktaydı. Tüylü humbaracı beresinin, tıpkı miğfer gibi saçları döküp tepesini biraz açarak daha geniş ve daha mağrur kıldığı son derece soylu alnının –bombeli, hiç kırışıksız, bir kadın kolu gibi bembeyaz bir alın– altında Brassard vikontu, iyice çukura gömülmüş, çok koyu mavi ama derinliklerinde pırıl pırıl parlayan ve yontulmuş birer safir gibi duran iki pırıltılı göz gizler gibiydi! Bu gözler bakmak zahmetine girmiyor, delip geçiyorlardı. El sıkıştık ve sohbete koyulduk. Yüzbaşı Brassard, bir komutuyla bütün bir Champs-de-Mars’ı²⁰ dolduracakmış gibi çıkan gür bir sesle tane tane konuşuyordu. Dediğim gibi, çocukluğu İngiltere’de geçtiğinden, belki de İngilizce düşünüyordu; ama aslında hiç de sıkıcı olmayan bu yavaşlık söylediklerine, hatta şakalarına bambaşka bir hava veriyordu; yüzbaşı şakayı çok seviyordu, hatta bunda biraz ileri gitmekten de hoşlanıyordu. Sivri dilli dedikleri cinstendi. F. kontesi, dul kaldığından beri siyah, menekşe ve beyazdan başka renk kullanmayan o dul dilber, “Yüzbaşı Brassard hep fazla ileri gitmiştir,” derdi. Dostluğu arada bir kötü bulunamayacak kadar iyi bulunmuş olmalıydı. Ama dostluğunuz gerçekten kötüyse, Saint-Germain semtinde her şeyden vazgeçilebileceğini siz de iyi bilirsiniz!

Arabada sohbetin en iyi taraflarından biri de, insanların birbirlerine söyleyecek şeyleri kalmadığında kesilebilmesidir, üstelik bu kimseyi sıkıntıya sokmadan oluverir. Bir salonda bu rahatlığa sahip olamazsınız. Nezaket gereği konuşmayı sürdürmek zorunda kalırsınız ve çoğu zaman bu masum ikiyüzlülüğünüz, doğuştan sessiz bile olsalar (böyleleri var), aptalların birkaç çift laf etmek ve şirin görünmek uğruna didinip yırtındıkları bu sohbetlerin boşluğu ve can sıkıcılığıyla cezasını bulur. Toplu taşıma araçlarında, herkes hem kendi evinde hem de başkasının evinde gibidir, istendiği an, kabalık etmiş olmadan sessizliğe bürünüp konuşmaktan vazgeçerek hayallere dalabilirsiniz. Ne çare ki, yaşamdaki rastlantılar korkunç yavandır, eskiden (şimdiden eski oldu çünkü) yirmi kez arabaya –bugün trene bindiğimiz gibi– binerdiniz de bir kez bile ilginç ve hoşsohbet birine rastlayamazdınız... Brassard vikontu benimle önce; yoldaki kazalardan, dışarıdaki manzaranın ayrıntılarından ve eski günlerde karşılaştığımız çevrelerle ilgili bir-iki anıdan söz açtı, daha sonra akşam oldu ve ikimiz de günbatımının sessizliğine çekildik. Sonbaharda gökten adeta bir şimşek hızıyla –o kadar çabuk iner ki!– inen gecenin serinliği bizi yakaladı ve şakaklarımızla, yolcunun başyastığı olan sert bir köşe arayarak paltolarımıza sarındık. Yol arkadaşım arabadaki köşesinde uyumuş muydu bilmiyorum ama ben kendi köşemde uyuyamamıştım. İlerlemekte olduğumuz ve benim defalarca gidip geldiğim bu yoldan öylesine gına gelmişti ki, dışarıda arabanın hızıyla gözden kaybolan ve gecenin karanlığı içinde ilerlediğimiz yönün tersine kayar gibi görünen şeylere pek bakmıyordum. Arabacıların, çoktandır kestikleri kurdeleli at kuyruğu saçlarının anısına, hâlâ gururla “at kuyruğu” diye söz ettikleri bu uzun güzergâh üzerinde, şuraya buraya dağılmış birçok küçük kasabadan geçtik. Gece, sönmüş bir fırının içi kadar karanlıktı ve bu karanlıkta geçip gittiğimiz meçhul kasabalar tuhaf görünüşleriyle bize dünyanın öbür ucundaymışız duygusunu veriyordu... Yitip gitmiş bir şeyle ilgili edindiğimiz son izlenimler gibi, burada anlattığım bu tür duygulanımlar da yok artık ve kimse bunları bir daha hissetmeyecek. Bugün artık trenler, kentlerin girişlerindeki istasyonlarıyla, az sonra yeniden yola koyulmak üzere at değiştirecek bir posta arabası dörtnala giderken akıp giden sokakların manzarasını yolcunun hızlı bir göz atışla kucaklayıvermesine izin vermiyor. Geçtiğimiz bu küçük kasabaların çoğunda, geç saatlerin lüksü sayılan sokak lambaları çok seyrek olduğundan, geldiğimiz dış yollar bile buralardan daha aydınlıktı. Yollarda hiç olmazsa uçsuz bucaksız bir gökyüzü vardı ve mekânın büyüklüğü belli belirsiz bir aydınlık yaratıyordu, oysa burada her şey, öpüşür gibi duran evlerin birbirine yakınlığı, o daracık sokaklara düşen gölgeleri, karşılıklı çatılar arasından görünen avuç içi kadar gökyüzü ve birkaç yıldız, görünürdeki tek insanın bir han kapısında elinde feneriyle ıslık çalarak ya da huysuzluk edip sinirlenen atlarına bir küfür sallayarak yedek atları getiren ya da koşum takımlarını bağlayan bir seyis yamağı olduğu bu uyuyan kentlerin esrarına esrar katıyordu... Bunun dışında uyku sersemi bir yolcunun, pencerelerden birini indirerek, sessizlikte boru gibi öten bir sesle o hep aynı ezelî, “Nerdeyiz arabacı?” diye seslenişinin dışında, belki de benim gibi bir hayalcinin, kompartımanın camından karanlıkta gölgeleri düşen evlerin cephelerini seçmeye çalıştığı ya da bakışlarının ve düşüncelerinin gecenin bu ilerlemiş saatinde hâlâ aydınlık olan bir pencereye takılıp kaldığı bu uyuyan kasabada; gecelerin her şeyden önce uyumak için olduğu, kalıplaşmış ve basit geleneklere sahip bu küçük kasabalarda, uyuklayan insanlarla dolu bu arabanın içinde ve etrafında tek canlı görülmüyor, çıt çıkmıyordu. Herkes yorgun bir hayvanınkine benzer derin bir uykuya dalmışken bir insanın uyanık kalması, bu bir gece nöbeti de olsa, daima etkileyici olmuştur. Ama perdeleri örtülü bir pencerenin ardındaki ışığın bir yaşam ve bir düşüncenin işareti olan uykusuzluğun nedenini bilememek, gerçeğin şiirine düşlerin şiirini de katar. En azından ben, geceleyin uyuyan bir kasabadan geçerken aydınlık bir pencereye bakıp da, bu ışıklı çerçeveye düşüncelerle dolu bir dünya bağlamadan, bu perdelerin ardındaki mahremiyeti ve dramları düşlemeden edememişimdir... Şimdi bile, evet, bunca yıl sonra kafamın içinde sonsuza kadar ve müthiş bir hüzünle aydınlık kalmış ve her aklıma geldiğinde düşlerime girerek bana sık sık, “O perdelerin arkasında ne vardı acaba?” dedirten pencereler var.

Evet! O gece geçtiğimiz *** kasabasının sokaklarından birinde gördüğüm pencere, belleğimde en fazla yer eden (birazdan nedenini anlayacaksınız) pencerelerden biriydi. Mola verdiğimiz handan üç ev yukarıda bir yerdeydi –belleğim ne kadar keskin bakın– ama benim o pencereyi normal bir mola süresinden çok daha uzun bir süre seyredecek zamanım olmuştu. Arabamızın tekerleklerinden birinde bir arıza meydana gelmiş, tamirciyi uyandırması için de biri gönderilmişti. Oysa, bilmem kaçıncı uykudaki bir taşra kasabasında bir araba tamircisini uykudan kaldırmak ve o hatta hiçbir rakibi olmayan bir posta arabasının somununu sıkıştırması için ayaklandırmak bir-iki dakikaya sığacak bir iş değildi... Tamirci de yatağında, bizim arabadakiler kadar derin bir uykudaysa onu uyandırmak hiç de kolay olmayacaktı... İç kısımdaki yolcuların horultuları, bölmenin arkasından benim bulunduğum kompartımana kadar geliyordu ve bilindiği gibi, arabanın durduğu her yerde –herhalde yeniden binmekteki ustalıklarını göstermek için olacak– üst kısımda oturan ve aşağı atlamak gibi bir hastalığa sahip yolculardan (çünkü Fransa’nın her yerini, ta arabaların üst kısmına kadar kendini beğenmişlik sarmıştır) hiçbiri dışarı çıkmamıştı... Şu da var ki, önünde durduğumuz han kapalıydı. Akşam yemeği saati çoktan geçmişti. Yemeği bir önceki molada yemiştik. Han da, bizler gibi uykudaydı. Hiçbir yaşam belirtisi yoktu. Araba giriş kapısı her zaman açık bırakılan bu sessiz hanın büyük iç avlusunu süpüren birinin (kadın mı erkek mi... belli değildi; ortalık bunu ayırt edemeyecek kadar karanlıktı) tekdüze ve bıkkın süpürge darbeleri de olmasa, bu derin sessizliği bozan hiçbir şey yoktu. Döşeme taşları üzerinde sürünen bu uyuşuk süpürgenin de uyur ya da en azından buna delicesine can atar gibi bir hali vardı! Hanın cephesi, sadece bir tek pencerenin, belleğime olduğu gibi kazıdığım ve aklımdan hiç çıkmayan o pencerenin aydınlık olduğu sokaktaki öteki evler gibi kapkaranlıktı!.. Çift katlı, kalın, kırmızı bir pencereden esrarla süzüldüğünden, pek parlak denilmeyecek bir ışığın yandığı ev, tek katlı ama çok yüksek bir evdi... “Garip şey,” dedi, Brassard vikontu, kendi kendine konuşur gibi, “sanki o hep aynı, eski perde!”

Arabanın içinde görebilirmişçesine ona doğru döndüm: Ama, atları ve yolu aydınlatması için arabacının oturduğu sıranın altına konan lamba az önce sönmüştü... Ben onun uyuduğunu sanıyordum, oysa uyumuyormuş ve benim gibi o da pencerenin havasından etkilenmiş; ne var ki o benden bir adım ilerdeydi, penceredeki ışığın nedenini biliyordu o!

Ama bunu söylerken –böylesine basit bir şeyi!– takındığı ses tonu, bizim Brassard vikontunun her zamanki sesinden öylesine farklıydı ki çok şaşırdım; birden onun yüzünü görme merakımı gidermek istedim ve yaprak sigaramı yakacakmış gibi bir kibrit çaktım. Kibrit çöpünün mavimsi alevi karanlığı böldü.

Solgundu, bir ölü gibi değil... ölümün ta kendisi gibi solgundu.

Neden solmuştu benzi?.. Bambaşka bir havası olan bu pencere, kanlı canlı olduğundan pek ender sararan ve heyecanlandığında şakaklarına kadar kızaran bu adamın solgun benzi, heyecanı, düşünceli hali ve arabanın sıkışıklığında o an koluma değen güçlü pazılarında dolaştığını hissettiğim o titreme, bütün bunlar onun benden, hikâye avcısı bendenizden, belki bir parçacık dikkatle öğrenebileceğim bir şeyler gizlediği izlenimini uyandırmıştı.

Meraklı birinin, verilecek yanıtı hiç de önemsemez havalardaki yapmacık ilgisizliğiyle, “Siz de o pencereye bakıyordunuz değil mi, yüzbaşım?” diye sordum. “Hatta daha önceden bilir gibisiniz.”

“Elbette! Bilmez olur muyum hiç!” dedi, o her zamanki davudi sesiyle ve sözcüklerin üstüne basa basa.

Her türlü heyecanı küçümseyen, aşağılık bulan ve şu budala Goethe gibi, şaşkınlığın insan zekâsı için onurlu bir durum olabileceğine asla inanmayan dandy’lerin en dobrası ve en muhteşemi olan bu dandy, yeniden sakinleşmişti.

“Buradan pek sık geçmem,” diye devam etti vikont, çok sakindi, “hatta geçmekten de kaçınırım. Ancak insanın hiç unutamadığı şeyler vardır. Çok değildir ama vardır. Ben bunlardan üçünü bilirim; kuşandığınız ilk üniforma, katıldığınız ilk savaş ve sahip olduğunuz ilk kadın. Evet! Bu pencere ise, benim unutamadığım dördüncü şey oluyor.”

Sustu, önündeki camı indirdi... Söz ettiği pencereyi daha iyi görmek için mi yapmıştı bunu acaba?.. Sürücü tamirciyi bulmaya gitmişti ve daha dönmemişti. Merkezden gönderilen yedek atlar gecikmiş, henüz ulaşmamıştı. Bizi getiren hayvanların ise, yorgunluktan canları çıkmıştı, bitkindiler, koşumları hâlâ üzerlerinde ve kafaları bacaklarının arasına sarkmış bir halde ahırlarını düşlüyorlardı, sessiz taşlarda sabırsızlıktan eşinme zahmetine girecek halleri bile kalmamıştı. Uykuya gömülmüş arabamız, Uyuyan Güzel’in ormanında bir yerlerde sihirli bir değnekle dondurulmuş büyülü bir arabaya benziyordu.

“Hayal gücüne sahip biri için bu pencerenin bir havası olduğu gerçek,” dedim.

“Size göre nasıl olduğunu bilmem ama,” diye devam etti Brassard vikontu, “benim için ne ifade ettiğini biliyorum. Garnizonda kaldığım ilk odanın penceresidir o. Ben orada kalıyordum. Tanrım! Neredeyse otuz beş yıl oluyor! Onca yıldır hiç değişmemişe benziyor ve hâlâ aydınlık bulduğum bu perdenin arkasında o zaman...”

Düşüncelerini bastırarak yine sustu; bense aklındakileri ortaya dökmesini istiyordum.

“İlk teğmenlik nöbetlerinizde, taktik derslerine çalıştığınız zamanlar mı, yüzbaşım?”

“Beni fazlasıyla onurlandırıyorsunuz,” diye cevap verdi. “Doğru, o sırada teğmendim ama o zamanlar gecelerimi taktik dersleriyle geçirmiyordum, mazbut insanların dediği gibi, o uygunsuz saatlerde lambamın hâlâ yanıyor olmasının sebebi, Saksonya mareşalini²¹ okumam değildi tabii.”

“Ama,” dedim topu hemen geri yollayan bir raket çabukluğuyla, “belki de onu taklit ediyordunuz?”

Atışımı bana geri gönderdi.

“Oh!” dedi, “Saksonya mareşalini sizin kastettiğiniz anlamda o zamanlar taklit etmiyordum... Çok daha sonraları oldu bu... O zamanlar üniforması içinde iki dirhem bir çekirdek, ne var ki kadınlar konusunda –bendeki şeytan tüyü yüzünden olsa gerek– onlar asla inanmak istemedilerse de, son derece beceriksiz ve utangaç, çiçeği burnunda bir teğmendim altı üstü. Kadınlarla ilişkilerimde bu utangaçlığımdan asla yararlanmış değilim. Kaldı ki o günlerde henüz on yedi yaşındaydım. Askerî okuldan yeni mezun olmuştum. O zamanlar, bugünkülerin askerî okullara girdikleri yaşta, bizler okuldan mezun oluyorduk; çünkü imparator denen o insan harcayıcısı başımızda kalsaydı, Asyalı sultanların dokuz yaşındaki gençleri odalık olarak alması gibi, o da on iki yaşındaki çocukları askere alacaktı neredeyse.”

“İmparatordan ve odalıklardan söz açmaya başlarsa,” diye düşündüm, “hiçbir şey öğrenemeyeceğim.”

“Ama, vikont,” diye devam ettim, “işin içinde bir kadın olmasa, sizin şu aydınlık pencerenin anısını bu kadar canlı olarak saklamayacağınıza bahse girerdim!”

“Ve bahsi kazanırdınız, mösyö!” dedi yavaşça.

“Elbette!” diye devam ettim. “Bundan emindim! İlk garnizonunuza katıldığınızdan beri belki de on kez bile geçmediğiniz küçük bir taşra kasabasında, bugün bile karanlığın içinde tuhaf bir biçimde ışığını gördüğünüz bir evin penceresini sizin gibi birine ya katıldığı bir kuşatma ya da tırmanıp yakaladığınız ve bütün kalbini açan bir kadın anımsatabilir ancak!”

“Ne var ki, kuşatmada bulunmadım... en azından askerî olarak...” diye cevap verdi, gayet ciddiydi; ama ciddi olmak çoğu zaman onun şaka yapma biçimiydi. “Öte yandan, insanın çabucak teslim olması kuşatma sayılabilir mi?.. Ama kaçırarak ya da değil, bir kadına sahip olmak söz konusu olunca; size söylediğim gibi o günlerde bu konularda fena halde beceriksizdim... Bu yüzden burada yakalanan, bir kadın değildi, bendenizdim!”

Ona bir selam çaktım, bu loş bölmede görebilmiş miydi acaba?

“Berg-op-Zoom²² ele geçirildi,” dedim.

“On yedi yaşındaki teğmenler, iffetli ve nefsine hâkim olan Berg-op-Zoom’lar değildir,” diye ekledi.

“Öyleyse,” dedim neşelenerek, “bir madam ya da Matmazel Putifar...²³”

“Genç bir hanımdı,” diye kesti, oldukça komik bir babacanlıkla.

“Ötekilerden farkı olmayan biri, yüzbaşım! Yalnız, burada Yusuf²⁴ bir askermiş... Kaçmayan bir Yusuf...”

“Aksine, arkasına bakmadan kaçan,” diye söze girdi büyük bir ciddiyetle, “çok geç ve deli gibi korkarak da olsa!.. Mareşal Ney’den²⁵ kulaklarımla duyduğum ve öyle bir adamdan çıktığı için itiraf edeyim, beni biraz rahatlatan, ‘Hiçbir şeyden korkmadığını söyleyen şu (kelimeyi aynen söyleyiverdi) s... miş Jean’ın²⁶ alnını karışlardım!’ sözünün ne anlama geldiğini anlatacak bir korkuyla hem de.”

“Bu türden duygulara kapılmış olduğumuz bir hikâye son derece ilginç olmalı, yüzbaşım!”

“Hem de nasıl!” dedi aniden. “Merak ediyorsanız, hayatımı çeliği kemiren bir asit gibi kemiren ve tüm çapkınlık zevklerimi asla çıkmayacak kara bir lekeyle damgalayan bir olay olan bu hikâyeyi anlatayım size... Ah! Çapkınlık her zaman işe yaramıyor!” diye ekledi, bir Yunan teknesi gibi bakırla kaplı olduğuna inandığım bu müthiş ehlikeyf adamda beni şaşırtan bir hüzünle.

İndirdiği camı yeniden kaldırdı; ya hareketsiz ve terk edilmiş gibi duran arabanın etrafında kimseler olmadığı halde anlatacaklarının dışarıdan işitilmesinden korkuyordu; ya da hanın büyük avlusunun taşlarını bir aşağı, bir yukarı bu kadar ağır aksak kazıyan süpürge hışırtısını hikâyesine eşlik etmeye pek uygun bulmamıştı – ve ben o kapalı karanlık mekânda yüzünü göremediğimden, sesine, sesinin en ince nüanslarına dikkat kesilerek, gözlerim hep o büyülü ışıkla parlayarak ve bana anlatacağı kırmızı perdeli pencereye dikili olarak onu dinledim:

“Dediğim gibi on yedi yaşındaydım ve askerî okuldan yeni mezun olmuştum,” diye söze başladı. “İmparatorun, tarihte 1813 seferi olarak anılan Almanya seferi için hareket emrini, o günlerde duyulan sabırsızlıkla bekleyen sıradan bir piyade alayına teğmen olarak atanmıştım ve şimdi bulunduğumuz kasabadaki taburuma katılmadan önce, yaşlı babamı kucaklayacak kadar bir zamanım ancak olmuştu; topu topu birkaç bin nüfuslu bu küçük kasabada garnizon denen şey bizim ilk iki taburumuzdan ibaretti. Diğer ikisi komşu kasabalara dağıtılmıştı. Batı’da oturduğunuz yere dönerken, sadece geçip gittiğiniz bu kasabanın o tarihlerde, benim başıma geldiği gibi orada yaşamak zorunda olan biri için nasıl bir yer olduğunu ya da en azından otuz yıl önce nasıl bir yer olduğunu tahmin edemezsiniz herhalde. Burası hiç kuşku yok ki, talihin –o zamanki savaş bakanının bir iblis olduğuna inanmışımdır hep– başlangıç için beni gönderebileceği en berbat garnizondu. Lanet olsun! Ne tatsızdı! O zamandan beri başka hiçbir yerde bu kadar kasvetli ve can sıkıcı günler geçirdiğimi hatırlamıyorum. Yalnız, yaşım dolayısıyla ve ilk üniformamın sarhoşluğu içinde –sizin tanımadığınız ama onu taşıyan herkesin bildiği bir duygu– sonradan bana dayanılmaz gibi gelecek şeylerden hiçbir şikâyetim yoktu. Kaldı ki, bu suratsız taşra kasabasından ziyade üniformamın –Thomassin ve Pied’nin beni büyüleyen bir başyapıtıydı!– içinde yaşıyordum. Hayran olduğum bu üniforma gözümü boyuyor ve bana her şeyi fevkalade gösteriyordu; size aşırı gelebilir ama şurası gerçekti ki, benim asıl garnizonum kelimenin tam anlamıyla o üniformaydı! Bu hareketsiz, durgun ve ölü kasabada canım biraz sıkılacak olsa, derhal tören üniformamı kuşanıyordum –bütün şeritler dışarıda oluyordu– ve dimdik yakalığımla birlikte tüm sıkıntım dağılıyordu! Yalnız olduklarında bile, birini bekliyormuşçasına süslenmekten geri kalmayan kadınlara benziyordum. Kendim için giyiniyordum... Saat dörde doğru, keyfimin yerine gelmesi için kimseyi aramaya gerek görmeden bir başıma gezinmeyi âdet edindiğim bulvarın tenha köşelerinde apoletlerimin ve güneşte pırıl pırıl parlayan kılıcımın kayışının tadını çıkarıyordum ve göğsüm, sonraları Gand Bulvarı’nda bir kadına kolumu verirken arkamdan söylenen, ‘Hakkını vermeli, işte müthiş bir subay!’ sözlerini işittiğim anlardaki kadar kabarıyordu. Zaten pek zengin olmayan, ticaretten ya da herhangi bir etkinlikten nasibini almamış bu küçük kasabada, kendi deyişleriyle, Devrim hırsızlarına hadlerini bildirmediği için imparatora diş bileyen ve bu yüzden de onun subaylarına hiçbir yakınlık göstermeyen, servetleri hemen hemen tükenmiş eski aileler oturuyordu yalnız. Anlayacağınız ne toplantı ne balo ne suare ne de bir eğlence vardı! Olsa olsa, pazarları güzel havalarda, öğle ayininden sonra saat ikiye kadar, annelerin kızlarını gezdirip görücüye çıkardıkları bulvarda sefil bir köşecik oluyordu; saat ikide akşam duasının ilk çanıyla bütün etekler ortadan çekiliyor ve o bedbaht bulvar ıpıssız kalıveriyordu. Aslında bizlerin hiç gitmediği o öğlen ayinlerinin, Restorasyon döneminde alay kurmayının katılmak zorunda olduğu askerî bir ayine dönüştüğünü gördüm; o ölü garnizonlar boşluğuna hiç olmazsa biraz canlılık getiren bir olaydı bu! Bizler gibi, aşkın, kadın tutkusunun fena halde önem taşıdığı yaştaki delikanlılar için bu askerî ayinler birer kaynaktı. Aramızda, silah altındaki hizmet müfrezesine bağlı olanlar dışında bütün subay takımı kiliseye dağılıyor ve orta sahında canının istediği yere oturuyordu. Hemen her defasında, görüleceklerinden emin olarak bu ayine gelen en güzel kadınların arkasında mevzileniyor ve kendi aramızda; ama onlara duyuracak kadar yüksek bir sesle, yüzlerinin güzelliği ya da tavırlarının hoşluğundan konuşarak onları elimizden geldiği kadar eğlendirmeye bakıyorduk. Ah! O askerî ayinler! Ben orada nice romanların başladığını görmüşümdür. Genç kızların annelerinin yanı başına diz çökerken iskemlelere bıraktıkları manşonların içine sıkıştırılan ve bir sonraki pazar günü gene o manşonlar içinde cevapları alınan nice aşk pusulaları görmüşümdür. Ne var ki, imparatorluk döneminde askerî ayinler kaldırılmıştı. Bu yüzden bu kasabada bizler için, yüzlerini örten tüllerin arkasından uzaktan görebildiğimiz ve ancak bir düş olabilen iyi aile kızlarına yaklaşabilmenin hiçbir yolu yoktu! *** kasabasının bizleri en çok ilgilendiren kesiminin bu acı eksikliğini giderecek şeylerden de yoksunduk. Sizin de bildiğiniz ve kibar çevrelerde sözü bile edilmeyen kervansaraylar ise iğrenç yerlerdi. Garnizonların o korkunç avareliğinde onca özlemin boğulduğu kafeler ise, en azından apoletlerimize duyduğumuz saygıdan dolayı adım atamayacağımız kadar berbattı... Her yerde olduğu gibi, şimdi artık burada da lüksün artmış olduğu bu küçük kasabada sanki dağ başındaymışız gibi, bir şeylerimiz çalınmadan subaylara yaraşır bir masaya oturabileceğimiz tek bir han bile yoktu, öyle ki aramızdan pek çoğu toplu halde yaşamaktan vazgeçmişti ve dairelerini tutturabildiğine kiraya vererek her günkü yavan sofralarına ve küçük gelirlerine bir şeyler katan orta halli burjuvaların evlerinde özel pansiyonlara dağılmıştı.

Ben de bunlardan biriydim. Tam burada Atlı Konak’ta bir odada kalan –o tarihte Atlı Konak bu sokaktaydı çünkü, bakın! Arkamızda birkaç kapı ötede, hatta aydınlık olsa, bu Atlı Konak’ın cephesinde ‘DOĞAN GÜNEŞ HANI’ yazısıyla üstübeç boyalı kadranından yarısı dışarı çıkmış, altın rengi, eski güneşi görebilirdiniz– arkadaşlarımdan biri kendine yakın bir yerde, ta tepelere tünemiş ve bu akşam bana hâlâ dün gibi, hep bana aitmiş gibi gelen bu pencerede bir daire bulmuştu. Taşınma işlerini ona bırakmıştım. Yaşça benden daha büyüktü, alayda da daha kıdemliydi ve askerlik hayatımın o ilk günlerinde, ilk ayrıntılarında benim boş vermişlikle karışık acemiliğime yol göstermeye bayılıyordu! Söylediğim gibi, üstümde taşıdığım üniformaya karşı duyduğum coşku –bu, gerçekten de sizin barış kongreleri, felsefi ve insancıl soytarılıklarla dolu kuşağınızın pek yakında hiç hatırlayamayacağı bir duygudur– ve askerî bekâretimi (bu askerce deyimi bağışlayın!) yitireceğim ilk çarpışmada gümbürdeyen top seslerini işitme umudu bir yana, hiçbir şey umurumda değildi! Benim için varsa yoksa bunlardı, özellikle de, bir umut olduğu ve insan, içinde bulunduğu hayattan çok, sahip olamadığı hayatta yaşadığı için ikincisi! Ben kendimi, bir cimri gibi yarınlar için hazırlıyordum ve ancak bir gece kalınacak belalı bir yer için hazırlıklar yaparcasına, bu dünyadaki yaşamı hazırlıklarla geçiren keşişleri çok iyi anlıyordum. Bir keşişe bir asker kadar kimse benzeyemez ve ben de askerdim! Garnizondaki hayatımı böylece düzene koymuştum. Daireyi bana kiralayan ve birazdan anlatacağım ev sahiplerimle birlikte olduğum yemek saatleri ile günlük görev ve manevralar dışında, zamanımın çoğunu dairemdeki, serinliğiyle, eğitimden sonra bana soğuk bir duş gibi gelen kocaman lacivert maroken kanepeye uzanarak geçiriyor ve yerimden ancak eskrim yapmak ve karşıda oturan dostum Louis de Meung’ün dairesinde birkaç el emperyal²⁷ oynamak için kalkıyordum. Dostum, kasaba yosmalarından bayağı güzelce bir kızı metres tutmuştu ve anlattığına bakılırsa, kız onun vakit öldürmesine yardımcı olduğundan benim kadar boş zamanı yoktu... Ne var ki kadınlar hakkında bildiklerim, beni dostum Louis’ye hiç de özendirmiyordu. Ne biliyorsam, Saint-Cyr askerî okulu öğrencilerinin izin günlerinde öğrendikleri yerlerde bayağı bir biçimde öğrenmiştim... Ayrıca geç uyanan eğilimler de vardır... Çapkınlarıyla ünlü bir kentin en büyük çapkını olan ve karısının âşığını öldürdüğü için boynuzlu sayılsa da boynuzları yüzünden değil, beraber olduğu kadınların sayısı yüzünden ‘Minotauros’ adını taktığımız Saint-Rémy’yi tanımış mıydınız?”

“Evet, tanımıştım,” diye cevap verdim, “ama yaşlanmış, düşkün bir haldeyken ve kafasına bir balyoz gibi inen her geçen yılla daha da sefihleşirken. Lanet olsun! Brantôme’da dedikleri gibi şu koca Saint-Rémy ipsizini tanımaz mıyım?”

“Gerçekten de Brantôme’luydu,” diye devam etti vikont, “evet, Saint-Rémy, tam yirmi yedi yaşında olmasına rağmen ne bir şişeye ne de bir eteğe değmiş eli. Sorsanız kendisi anlatır! Yirmi yedi yaşında kadınlar konusunda yeni doğmuş bir bebek kadar masummuş ve her ne kadar memeden çoktan kesilmişse de ağzına sütten ve sudan başka bir şey asla koymazmış.”

“Kaybettiği zamanı pek güzel telafi etmiş,” dedim.

“Evet,” dedi vikont, “aynen benim gibi! Ama ben telafi ederken onun kadar zahmet çekmedim! Benim uslu geçirdiğim dönem, *** bu kasabasında yaşadığım zamandan fazla sürmedi asla ve Saint-Rémy’nin sözünü ettiği kadar bakir değildiysem de, işin doğrusu, tam bir Malta şövalyesi gibi yaşıyordum, zaten beşikten beri de öyleyim... Bunu biliyor muydunuz? Hatta Tarikat, Devrim tarafından kaldırılmamış olsaydı, Tarikat’ın arpalığında amcalarımdan birinin yerine geçecektim, ayrıca Tarikat kaldırılmasına kaldırılmıştı ama bendeniz ara sıra nişanlarımı takmadan edemiyordum. Heves işte!

Dairelerini tuttuğum ev sahiplerime gelince,” diye sürdürdü konuşmasını Brassard vikontu, “aklınıza gelebilecek en burjuva insanlardı. İkisi de yaşlı, karıkoca iki kişiydiler ama kötü insanlar değildiler. Hatta benimle olan ilişkilerinde, özellikle onların sınıflarında artık rastlanmayan ve geçip gitmiş bir zamanın kokusu gibi kalmış bir inceliğe de sahiptiler. Gözlem için gözlem yapacak yaşta değildim ve yaşamlarına en yüzeysel biçimde, öğle ve akşamları –öğle ve akşam yemekleri için– ikişer saat ortak olduğum bu iki yaşlı insanın geçmişlerine dalmayı aklıma bile getirmeyecek kadar ilgisizdim kendilerine. Benim yanımda, kocanın hafifçe neşeli bir dedikodu havasıyla, karısının ise, pek dindar olduğundan daha ketum ama hiç kuşkusuz en az onun kadar keyifle, çoğu zaman kasabada olup bitenler ve bana tanıtmaya çalıştıkları birtakım kişiler çevresinde dönüp duran konuşmalarından bu geçmişe dair en küçük bir şey sızmıyordu. Gene de, adamın gençliğinde bilmem kim ve bilmem ne hesabına orada burada dolaştığını ve çok sonraları dönerek kendisini beklemiş olan karısıyla evlendiğini anlattığını sanıyorum. Aslında yumuşak huylu, çok sakin bir hayatları olan, çok dürüst insanlardı. Kadın bütün gününü kocasına fitilli çoraplar örerek, müzik delisi koca ise, benim üst katımdaki köhne bir odada kemanıyla Viotti’ den eski parçalar gıcırdatarak geçiriyordu... Belki de eskiden daha varlıklıydılar... Belki de gizlemek istedikleri bir servet kaybı yüzünden evlerine pansiyoner almak zorunda kalmışlardı; ne var ki kiracı almaları dışında, durumlarından pek bir şey anlaşılmıyordu. Evlerinde her şeye, mis kokulu çamaşırlar ve ağır gümüş eşyayla dolu, hemen hemen hiç değiştirilmediğinden mobilyaları birer gayrimenkule dönüşmüş o eski zaman evlerindeki rahatlık sinmişti! Orada kendimi rahat hissediyordum. Sofra zengindi ve ben, büyümesini henüz tamamlayamamış çocuk yaştaki bir teğmenin sakalındaki üç tel kedi tüyüne ‘sakal’ demekle büyük bir onur bahşeden yaşlı hizmetçi Olive’in deyişiyle, ‘sakalımı siler silmez’ sofradan kalkma iznimi dilediğim gibi kullanıyordum!

Sözün kısası, neredeyse altı aydır oradaydım ve kendilerinden evlerinde karşılaşacağım kişi hakkında tek bir söz bile işitmediğim ev sahiplerim kadar huzur içindeydim ki, bir gün her zamanki saatte öğle yemeğine indiğimde, yemek odasının bir köşesinde, dışarı çıkmış da evine dönmüş bir kadının rahatlığı içinde, ayak parmakları ucunda yükselerek şapkasını kurdelelerinden duvardaki çengele asmakta olan uzun boylu bir kız fark ettim. Şapkayı epeyce yüksekteki çengele geçirmek için yay gibi vücuduyla alabildiğine gerildiğinden, geriye doğru bükülmüş bir dansçınınkine benzeyen muhteşem bedeni gözler önüne serilmişti ve bu beden, o günlerin modası, kalçaları saran ve eğer varsa onları göstermekten çekinmeyen beyaz elbisesi üzerine saçakları dökülen, kısa yeşil ipek ceketinin parıltılı korsajına hapsolmuş durumdaydı (tam yerinde bir sözcük, göğüs kısmı bağcıklarla öylesine sıkılmıştı ki!)... Kolları hâlâ havadaydı, benim içeri girdiğimi duyunca döndü ve boynunu öyle bir çevirdi ki yüzünü görebildim: Ama o, ben orada değilmişim gibi işine devam etti, takarken buruşmuş mu diye şapkasının kurdelelerine baktı ve bütün bunları ağırdan alarak, dikkat kesilerek ve neredeyse saygısızca yaptı çünkü ne de olsa, ben orada ayakta onu selamlamak için bana dönmesini bekliyordum, sonunda Titus²⁸ biçimi kesimiyle bukleler halinde alnında toplanmış saçlarının, bu saç biçiminin bakışlara verdiği türden bir derinlikle, pek soğuk iki siyah gözle bana bakmaya tenezzül etti... Oraya o saatte, kim gelebilirdi bilemiyordum. Ev sahiplerimin daha önce öğle yemeğinde konukları hiç olmamıştı. Oysa bu kız yemeğe gelmiş gibiydi. Sofra kurulmuştu ve masaya dört servis konmuştu... Ama onu orada görmekten duyduğum şaşkınlık, ev sahiplerimin salona girerek onu bir rahibe okulundan gelen ve bundan böyle yanlarında kalacak olan kızları olarak takdim etmeleriyle kim olduğunu öğrendiğim zaman duyduğum şaşkınlığın yanında hiç kalmıştı.

“Kızları ha! Bu kızın, o insanların kızı olması olacak şey değildi! Dünya güzeli kızlar öyle sıradan insanlardan doğamaz diye değil. Ben neler görmüşümdür... Herhalde siz de değil mi? Çok çirkin bir varlığın, çok güzel varlık dünyaya getirmesi fizyolojik olarak mümkün. Ama bu kız! Onunla ana babası arasında tam bir ırk uçurumu vardı... Ayrıca fizyolojik olarak, benim değil sizin döneminize ait bu hamasi, ukala sözcüğü gene kullanayım izninizle, onun kadar genç bir kızda tuhaf kaçan havasıyla dikkat çekiyordu, nitelemesi çok güç bir kayıtsızlığa sahipti. Onun için, ‘Ne güzel bir kız!’ diyemezdiniz ve rastlantıyla karşılaşıp da güzel kızlar deyip geçtiğiniz ve bir daha asla aklınıza bile getirmediğiniz diğer bütün güzel kızlardan daha fazla düşünmezdiniz de. Ama onu sadece ailesinden değil, ne tutkularına ne de duygularına sahipmiş gibi göründüğü başkalarından da farklı kılan bu hava sizi şaşırtıyor, olduğunuz yere çiviliyordu... Velasquez’in Küçük Köpekli Infante²⁹ tablosunu biliyorsanız, bu ne mağrur ne küçümseyen ne de hor gören ama düpedüz kayıtsız havanın nasıl bir şey olduğu konusunda bir fikriniz olabilir çünkü mağrur, küçümseyen ve hor gören bir hava, karşısındaki insanlara, onların var olduklarını hissettirir çünkü onları küçümsemeye ya da hor görmeye tenezzül etmektedir, oysa o tuhaf hava insanlara açık açık şöyle demektedir: ‘Benim için siz yoksunuz bile.’ İtiraf edeyim ki, o fizyonomi kafamı bugün bile çözemediğim sorularla kurcalamıştır; nasıl olmuştu da, o boylu poslu kız, yüzü karısının yaptığı reçellerin renginde, ensesindeki, işlemeli muslin boyunbağından taşan etbeniyle, lafı ağzının içinde geveleyip duran, bu yeşilimsi sarı redingotlu ve beyaz yelekli şişman babacan adamdan çıkmıştı?.. Kocayı bir yana bırakırsak bile, kocalar bu gibi durumlara asla engel değildirler çünkü, anneyi açıklamak da olanaksız gibi geliyordu bana. Matmazel Albertine (Tanrı’nın bir şakası gibi, göklerden bu burjuvaların evine düşen, bu küçük dağları ben yarattım arşidüşesinin adı buydu), o uzun adı kısaltmak için ailesinin ona taktığı ama yüzüne ve olanca kişiliğine mükemmel biçimde, hatta çok daha fazla uyan adıyla Alberte, ne birinin kızı olabilirdi ne de ötekinin... Gerek o ilk öğle yemeğinde, gerekse sonraki yemeklerde bana iyi yetiştirilmiş, yapmacıksız, hep sakin, konuştuğunda söyleyeceğini az ve öz söyleyen ama bu sınırı asla aşmayan bir genç kız gibi görünmüştü. Kaldı ki, tahmin edemeyeceğim kadar esprili bile olsa, bizim öğle yemeklerinde bunu gösterme fırsatını asla bulamazdı. Kızlarının varlığı iki yaşlı insanın dedikodulu konuşmalarını ister istemez değiştirmişti. Kasabada olup biten küçük skandallardan söz etmez olmuşlardı. Sofrada kelimenin tam anlamıyla hava ve su gibi ilginç şeylerden başka bir şey konuşulmaz olmuştu artık. Bu yüzden, o duygusuz havasıyla başta bana o kadar çarpıcı gelen Matmazel Albertine ya da Alberte, bana verecek başka bir şeyi kesinlikle olmadığından, çok geçmeden o tavırlarıyla bıktırmıştı beni... Kendisine o çok sevdiğim kibar çevrelerde rastlamış olsaydım, hiç kuşku yok ki bu uzak tavırları beni fena halde tahrik ederdi... Ama benim için o, gözlerle bile olsun kur yapabileceğim bir kız değildi. Ailesinin yanında pansiyoner olduğum için ona karşı durumum çok nazikti ve ufacık bir şey her şeyi bozabilirdi... Benim için bir şey ifade edebilmesi için, hayatta ne yeterince yakındı bana ne de yeterince uzak... ve çok geçmeden ben de doğal olarak ve hiçbir art niyetim olmaksızın onun kayıtsızlığına tam bir ilgisizlikle cevap verdim.

“Bu durum hiç değişmedi, ne onun açısından ne de benim. Aramızda sadece çok soğuk ve sohbeti kıt bir nezaket vardı. Benim için o belli belirsiz fark ettiğim bir görüntüydü; ya ben, onun için neydim?.. Sofrada –ancak orada karşılaşıyorduk– sürahinin tıpasına ya da şekerliğe benden çok bakıyordu. Sofrada söylediği çok düzgün, daima yerinde söylenmiş ama bir şey ifade etmeyen sözlerden onun ne tür bir kişiliğe sahip olduğuna ilişkin bir ipucu yakalayamıyordum. Zaten ne önemi vardı ki?... Bütün ömrümü, bu yersiz Infante havalı, sessiz ve küstah kızın ruhuna bakmayı bir kez bile aklıma getirmeden geçirebilirdim... Bunu yapmam için şimdi anlatacağım ve beni yıldırım gibi, gök gürültülerinin arasından düşen bir yıldırım gibi çarpan durumun yaşanması gerekiyormuş!

“Matmazel Alberte’in eve dönüşünden bir ay kadar sonra bir akşam yemeğe oturmuştuk. Yanımda oturuyordu, onunla o kadar az ilgileniyordum ki beni şaşırtması gereken her günkü bir ayrıntı, yani masada anne ve babasının arasında olacak yerde benim yanımda oturması dikkatimi bile çekmemişken, tam peçeteyi dizlerimin üstünde açtığım anda... hayır, size bu duygularımı ve şaşkınlığımı asla anlatamam! Masanın altından bir elin elimi cüretkârca kavradığını hissettim. Düş gördüğümü sandım... daha doğrusu, ne olduğunu anlayamadım... Peçetemin altına kadar uzanarak elimi yakalayan bu cüretkâr elin inanılmaz dokunuşundan başka hiçbir şey hissedemiyordum! Beklenmedik olduğu kadar işitilmemiş de bir şeydi bu! Bu dokunuşla alevlenen kanım, önce çekiliyormuşçasına yüreğimden fırlayıp o ele aktı, sonra bir pompayla çekilirmiş gibi yeniden çılgınca yüreğime doldu! Allak bullak olmuştum, kulaklarım çınlıyordu. Korkunç sararmış olmalıyım. Bayılacağımı, elimi kavrayan, bir delikanlının eli gibi güçlü ve biraz irice elin sımsıkı etinin uyandırdığı anlatılmaz şehvetin içinde eriyip gideceğimi sandım... Bilirsiniz, yaşamın o çağlarında şehvet ürkek olur; elimi yakalayan bu çılgın elden kurtulmak için bir hareket yaptımsa da, kız bana boşalttığının bilincinde olduğu zevkin buyurganlığıyla, iradem gibi yenik düşmüş ve sıcacık bir kılıf içinde tatlı tatlı boğulmuş elimi sıktı ve zorla tuttu... O günden bu yana otuz beş yıl geçti, ellerimi tutan kadın ellerinden biraz bıktım ama inanın aklıma her geldiğinde, elimi pervasızca, tutkulu bir zorbalıkla sıkan o elin uyandırdığı duygular hâlâ capcanlı! Ben elimi sıkıca kavrayan bu elin bütün benliğime yaydığı binlerce ürperişle bocalar, kapıldığım duyguları bu anne babanın karşısında ele vermekten korkarken, kızları onların gözleri önünde nelere cüret ediyordu... Ne var ki, tehlikeye kendinden geçercesine meydan okuyan ve çılgınlığını inanılmaz bir soğukkanlılıkla örten bu pervasız kız kadar erkek olamamanın verdiği utançla, neler olup bittiğini bütün çıplaklığıyla o zavallı insanlara anlatabilecek arzulu titreyişlerimi durdurabilmek için insanüstü bir çabayla dudaklarımı kanatıncaya kadar ısırırken, birden gözlerimle elinin hiç fark etmediğim öteki eşini aradım ve öylesine nazik bir anda, hava karardığı için masaya getirilen lambanın düğmesiyle fütursuzca oynarken yakaladım o eli. O ele baktım... Ucu bucağı olmayan alev dalgalarının fışkırarak bütün damarlarıma yayılan bir ateş gibi elimi yaktığını hissettiğim bu elin kardeşi işte oradaydı! Bu biraz etli ama üzerine düşen lambanın ışığıyla uçları pembe pembe parıldayan uzun ve biçimli parmaklı el hiç titremiyor, benzersiz bir soğukkanlılık, bir rahatlık ve hareketlerinde zarif bir gevşeklikle o küçük, lambanın ateşini ayarlama işine devam ediyordu! Ama böyle kalamazdık. Yemek yemek için ellerimize ihtiyacımız vardı... Matmazel Alberte’in eli elimi bıraktı: Ne var ki elimi bırakmasıyla, eli kadar anlamlı ayağının aynı küstahlık, aynı tutku, aynı ezici üstünlükle ayağıma basması bir oldu ve o ayak, bana ilk girişte insana dayanılmayacak kadar sıcak gelen ama gitgide alışılan ve sonunda, insanın cehennem ateşi içindeki günahkârların da günün birinde kendilerini sudaki balıklar gibi serin ve hoş hissedeceklerine inandıracak kadar keyif aldığı şu hamamlardan birine girmiş duygusu veren o kısacık yemek boyunca ayağımın üstünde kaldı!.. O gün yemek yiyip yemediğimi, masanın altında oynanan gizemli ve müthiş oyunu ruhları bile duymayan saygıdeğer ev sahiplerimin gevezeliklerine karışıp karışmadığımı varın siz düşünün! Olup bitenin farkında değillerdi: Ama bir şeyler fark edebilirlerdi ve ben, kendim ve kızdan çok, kesinlikle onlar için endişe ediyordum. On yedi yaşımın dürüstlüğü ve merhamet duyguları içindeydim... Kendi kendime, ‘Hiç utanması yok mu? Deli mi bu kız?’ diye soruyordum. Bir yandan da, gözucuyla, bütün bir yemek boyunca törendeki prenses edalarını bir kez bile bırakmayan ve ayağıyla, bir ayağın –benim ayağımın üzerinde– söyleyebileceği ve yapabileceği her türlü çılgınlığı yapan ve söyleyen o değilmişçesine, kılı bile kıpırdamayan bu çılgın kıza bakıyordum! İtiraf edeyim ki, çılgınlığından çok kendini bilmezliği şaşırtmıştı beni. Kadınlardan saygıyla söz edilmeyen o ucuz kitaplardan epeyce okumuşluğum vardı. Askerî okulda eğitim görmüştüm. Kendilerini en azından hayal âleminde yakışıklı bulan ve kapı aralıklarında, merdivenlerde annelerinin oda hizmetçilerinin dudaklarından demet demet öpücük otlanan hemen her delikanlı gibi kendini beğenmiş bir Lovelace³⁰ idim. Ama bu, benim on yedi yaşına özgü küçük Lovelace dengemi altüst ediyordu. Bu, kadınlara mal edilen çok rahat yalan söyleme yeteneği, en şiddetli ya da en derin duygularını gizlemedeki güçleri üzerine okuduklarımı, duyduğum her şeyi aşıyordu. Düşünün! On sekiz yaşındaydı! O kadar var mıydı acaba?.. Kızı için en doğrusunu seçen annenin ahlakı ve dindarlığı düşünülürse, hiçbir şekilde kuşkulanamayacağım yatılı bir okuldan geliyordu. Bu pervasızlık, daha doğrusu bu büyük edepsizlik, böylesine canavarca bir hamleyle yanaştığı erkeğe, bunu bir jestle, bir bakışla olsun önceden hissettirmeyen bir genç kız için, en cüretkâr en tehlikeli şeylere kalkışırken kendisine hâkim olmasındaki rahatlık, bütün bunlar beynimi oyuyor, duygularım altüst olsa da, zihnimde açık seçik canlanıyordu. Ama ne o anda ne de daha sonra bu olay üzerinde hiç kafa yormadım. Ahlaksızlıkta bu denli ürkütücü biçimde ileriye gidebilen bu kızın davranışları için zorlama bir dehşete kapılmadım. Kaldı ki o zamanlar, hatta çok daha sonra bile –ilk bakışta– kucağınıza atılan bir kadının yoldan çıkmış olduğuna inanacak yaşta değildim! Tersine, insan bunu normal bulmaya adeta hazırdır ve, ‘Zavallı kadın!’ dediğinizde bu acımada daha çok çekingenlik vardır! Sonuçta, utangaç olsam bile bir budala olmak istemiyordum! Ne kadar berbat şey varsa hiçbir pişmanlık duymadan yapabilen büyük Fransız aklı işte. Bu kızın bana karşı hissettiklerinin aşk olmadığını hiç kuşku duymayacak biçimde biliyordum, elbette. Aşk böyle utanmazca ve ahlaksızca başlamaz, bana hissettirdiklerinin aşkla hiçbir ilgisi olmadığını çok iyi biliyordum. Ne var ki, ister aşk olsun ister başka bir şey, bunu istiyordum! Sofradan kalkarken kararımı vermiştim... O benim elimi tutmadan bir dakika öncesine kadar aklımın ucundan bile geçmeyen Alberte’in eli, içimin ta derinliklerinde, elinin elimi avuçlaması gibi, bütün benliğimle onun bütün benliğini kucaklama arzusu uyandırmıştı!

Deli gibi odama çıktım ve düşünüp taşınıp biraz yatışınca, böylesine şeytanca kışkırtıcı bir kızla, taşrada söylendiği gibi, iyi bir iş bağlamak için neler yapabileceğimi sordum kendi kendime. Annesinin yanından hiç ayrılmadığını; salon olarak kullandıkları bu yemek odasının girintisindeki dikiş köşesinde çoğu zaman birlikte iş yaptıklarını; kasabada onu görmeye gelen hiçbir kız arkadaşı olmadığını ve dışarı ancak pazarları ailesiyle birlikte ayine ve akşam duasına gitmek için çıktığını az çok biliyordum ve daha fazlasını öğrenmeye de çalışmamıştım. Ne dersiniz? Hiç de cesaret verici değildi bunlar!.. Tepeden bakarak değilse bile, yaşamınızda pek bir önemi olmayan kişilere karşı takındığınız o uzak, hatta kimi zaman üstünkörü nezaketle davrandığım bu iki iyi insana biraz daha fazla yaklaşmadığım için pişmanlık duymaya başlamıştım; ama saklamaya çalıştığım şeyi onlara açıklama ya da onları kuşkulandırma tehlikesini göze almadan onlarla olan ilişkilerimi değiştiremeyeceğimi düşünüyordum. Matmazel Alberte’le gizlice konuşmak için tek fırsat odama girip çıkarken merdivendeki karşılaşmalardı ama merdivenlerde bizi görüp işitebilirlerdi... Herkesin burun buruna yaşadığı bu çok düzenli ve daracık evde elimdeki tek şans yazmaktı; ve mademki bu cesur kızın eli masanın altından elimi tutmayı pek güzel beceriyordu, bu el kendisine uzatacağım pusulayı almak için de fazla nazlanmayacaktı, oturup pusulayı yazdım. Bu bir yudum mutluluk içtikten sonra, ikinci bir yudum daha isteyen bir erkeğin, buyurgan, esrik ve yalvaran pusulasıydı. Yalnız pusulayı vermek için ertesi günkü öğle yemeğine kadar beklemem gerekiyordu, bu da bana çok uzun geliyordu; nihayet yemek zamanı geldi çattı! Yirmi dört saattir elimde dokunuşunu hissettiğim o yakıcı el, bir gün önceki gibi masanın altından elimi tutmakta gecikmedi. Matmazel Alberte düşündüğüm gibi pusulayı hissetti ve hemen aldı. Ama hiç düşünemediğim şey; onun o kibirli, ilgisiz tavırlarıyla, hiçbir şeyi umursamayan Infante havalarında, kâğıt parçasını, gözleri yaptığı işte çorba dağıtan annesinin fark edemeyeceği, çalmadığı zamanlarda aklı hep kemanında, durmadan bir şeyler geveleyen budala babasının haydi haydi anlayamayacağı bir doğallık ve parmak ısırtan bir çabuklukla korsajına sokuşturarak kısa ve ani bir hareketle göğsünden katı açılmış dantel bir mendil çıkartıvermesiydi.”

“Bizler hiçbir şey anlamayız zaten, yüzbaşım!” diye işi şakaya vurdum çünkü anlattığı şeylerin çabucak açık saçık bir garnizon macerasına dönüşüvereceği hissine kapılmıştım; ne var ki ardından gelecekleri hiç tahmin etmemiştim! “Dinleyin! Daha birkaç gün önce operada yandaki locada, herhalde şu sizin Matmazel Alberte’in cinsinden bir kadın vardı. Yalnız onun yaşı on sekizden fazlaydı; ama size şerefim üstüne yemin ederim ki böylesine muhteşem bir ağırbaşlılığa sahip pek az kadın görmüştüm. Oyun boyunca, granitten bir heykel tabanında oturuyormuşçasına yerinden kımıldamadı. Bir kez olsun sağına soluna bakmadı ama herhalde o pek çıplak ve pek güzel omuzlarında da gözleri vardı çünkü benim bulunduğum locada, yani ikimizin tam arkasında, tıpkı onun gibi o sırada oynanmakta olan operadan başka hiçbir şeyle ilgilenmezmiş gibi görünen genç bir adam oturuyordu. Bu genç adamın, halka açık yerlerde erkeklerin kadınlara yaptığı ve uzaktan ilanıaşk diyebileceğim adi numaralardan bir tekini bile yapmaya kalkışmadığına tanığım. Yalnız, oyun bitip de localar büyük bir patırtıyla boşalırken, sayın hanımefendi pelerinini kopçalamak üzere doğruldu ve ben onun, evliliğe has pek buyurgan ve pek berrak bir sesle kocasına şöyle dediğini işittim: ‘Henri, kapüşonumu yerden alın!’ Ve aynı anda kadın, baş aşağı yere eğilen Henri’nin sırtından aşırtarak kolunu uzattı ve sanki kocasının elinden yelpazesini ya da bir buket çiçek alıyormuşçasına rahat, genç adamın uzattığı kâğıdı kapıverdi. Zavallı koca ise elinde, gelincik kırmızısı satenden ama kırmızılığı kendi yüzünün kızarmışlığı yanında hiç kalan ve beyin kanamasını göze alarak daracık sıraların altından toparladığı kapüşonla doğruldu... İnanın, bunları gördükten sonra, adam o kapüşonu karısına vereceğine bir anda kafasında uzamaya başlayan boynuzları gizlemek için kendine saklasa çok daha iyi ederdi, diye düşünerek kalkıp gittim!”

“Hikâyeniz güzel,” dedi Brassard vikontu bir hayli soğuk bir tavırla, başka zaman olsa hikâyemden daha fazla zevk alırdı belki, “ama izninizle ben benimkini bitireyim. İtiraf edeyim ki söz konusu böyle bir kız olunca, pusulama neler olacağından bir an bile endişe duymamıştım. Annesinin dizinin dibinden ayrılmasa bile, yazdıklarımı okuyup bana cevap vermenin bir yolunu bulacaktı. Hatta, karşılıklı yazışmalarla dolu bir gelecek için, masanın altında açılışını yaptığımız o minik postaneye öyle güveniyordum ki, ertesi gün dünkü pusulama hemen açık bir yanıt alacağımdan kesinlikle emin ve dolayısıyla için için kendimden hoşnut olarak yemek odasına girdiğimde sofrada yerlerin değiştirildiğini ve Matmazel Alberte’in her zaman olması gerektiği yerde, yani annesi ile babasının arasında oturduğunu görünce gözlerime inanamadım... Bu değişikliğin nedeni neydi? Benim bilmediğim ne olmuştu? Annesi ile babası bir şeylerden mi kuşkulanmıştı? Matmazel Alberte tam karşımda oturuyordu ve ben, meramını anlatmak isteyen sabit bakışlarla ona bakıp duruyordum. Gözlerimde bir yığın soru işareti vardı; onun gözleriyse her zamanki gibi sakin, sessiz ve kayıtsızdı. Bana bakıyor ama görmüyor gibiydi. Bir eşyaya bakar gibi bakan bu uzun bakışlar kadar insanı sabırsızlıktan çatlatan bir bakış görmedim. Merakla, sıkıntıyla, endişeyle, kışkırtılmış ve düş kırıklığına uğratılmış bir yığın duyguyla için için kaynıyordum... ve o incecik teninin altında sinirler yerine neredeyse benim kadar kas taşıdığına inandıracak denli kendinden emin bir kadının, aşk olsun olmasın, ikimizin aynı sırrı paylaştığını, suç ortağı olduğumuzu, birbirimizi anladığımızı bana bir an önce anlatacak, söyleyecek, beni uyaracak bir kaş göz işareti yapmaya cesaret edemez gibi görünmesine inanamıyordum! Bu kadının, bir önceki gün masanın altından elini ayağını oynatan, anne ve babasının gözleri gönünde notumu alarak bir çiçek takar gibi son derece rahatça göğsüne sokuşturanla aynı kadın olup olmadığını sorup duruyordum kendime! Bu işi o kadar çok yapmış olmasına bakılırsa bana bir bakış göndermekten hiç de rahatsız olmaması gerekirdi. Ama hayır! Hiçbir tepki alamadım. Yemek baştan sona, kollayıp durduğum, beklediğim, gözlerimle bir ışık yakmak istediğim ama ışıldamayan bu bakışa kavuşamadan geçti! Sofradan kalkıp odama çıkarken, bu denli ileri gitmiş birinin geri çekilebileceğini düşünemediğimden; fantezileri söz konusu olduğunda herhangi bir şeyden korkabileceğini, bir şeylere aldırabileceğini kabullenemediğimden ve elbette, açıkçası benimle ilgili bir tek fantezisi bile olmadığına inanamadığımdan kendi kendime ‘Bir yolunu bulup bana yanıt verecektir,’ diyordum.

Eğer anne ve babası bir şeylerden şüphelenmedilerse, diyordum, sofrada tabakların yerinin değiştirilmesi bir rastlantıdan ibaretse, yarın gene yanıma oturacaktır... Ama ne ertesi gün ne de sonraki günler, bu küçük burjuva sofrasında konuşulması âdetten olan ıvır zıvır şeyleri konuşurken aynı anlaşılmaz yüz ifadesini, aynı inanılmaz umursamazlıktaki ses tonunu sürdüren Matmazel Alberte’in yanına düşebildim. Kafasını bir şeye takmış bir erkek gibi onu gözlediğimi tahmin edersiniz. Ben korkunç derecede allak bullak olmuşken, beni sinirden çatlatan ama tutmak zorunda olduğum bir öfkeye kapılmışken, o alabildiğine sakin görünüyordu. Hiç bırakmadığı bu havası beni ondan, o masada aramızda bulunan mesafeden çok daha fazla uzaklaştırıyordu! Öfkeden öylesine kudurmuştum ki, sonunda ısrarlı bakışlarımla onu zor durumda bırakabileceğime aldırış bile etmeden, gözlerimin tehdit edici ve alev alev ağırlığını onun o nüfuz edilemez, buz gibi gözlerine dikmeye başladım! Bir dolap mı çeviriyordu? Cilve mi yapıyordu? Kapris üstüne kapris mi yapıyordu... yoksa düpedüz budalalık mıydı? O zamandan beri kadınlarda duygunun önce kabardığını, sonradansa her türlü budalalığı yaptıklarını görmüşümdür. Ninon,³¹ ‘Zamanı bir bilebilseydik,’ der. Ninon’un sözünü ettiği zamanı çoktan geçmiş olmasın! Ben yine de hep bekliyordum... neyi mi? Sofradan kalkarken, yerinden oynatılan iskemlelerin gürültüsü arasında alçak sesle fısıldanan bir sözcük, bir işaret, ufacık herhangi bir şey ve beklediğim şey bir türlü gelmeyince de akla gelebilecek en çılgın en deli saçması düşüncelere kapılıyordum. Evde etrafımızı kuşatan olanaksızlıklar yüzünden, bana posta yoluyla yanıt vereceği fikrini kafama taktım; annesiyle birlikte dışarı çıktığında bir yolunu bulup posta kutusuna bir mektup atacaktı, ben bu düşüncenin ezici ağırlığıyla günde tam iki kez, postacının evin önünden geçmesine bir saat kala kendi kendimi yiyip bitiriyordum... O saatlerde boğuk bir sesle yaşlı hizmetçi Olive’e belki on kez, ‘Olive, bana mektup var mı?’ diye sorardım, o ise her defasında şaşmaz biçimde, ‘Hayır bayım, yok,’ diye cevap verirdi. Ah! Huzursuzluğum fena halde arttı! Boşa çıkan arzu nefrete dönüştü. Bu Alberte’ten nefret etmeye ve boşa çıkan arzunun uyandırdığı kinle onun bana karşı takındığı tavırları beni ondan en çok soğutacak sebeplerle açıklamaya koyuldum; çünkü nefret aşağılamaya ihtiyaç duyar. Aşağılama nefretin nektarı, hayat pınarıdır! Kendi kendime, ‘Alçak namussuz, bir mektuptan korkuyor!’ diyordum. Gördüğünüz gibi, kabalaşıyordum. Lekeleyeceğimi aklıma getirmeden, düşüncelerimde hakaret ediyordum ona. Onu bir daha asla düşünmemeye zorluyordum kendimi, Louis de Meung’e ondan bahsederken en askerî benzetmelerle topa tutuyordum – evet, dostuma her şeyi anlatıyordum! Çünkü yaptığı hakaret bendeki şövalyelik ruhunu tamamen söndürmüş, ben de bütün maceramı olduğu gibi bitirim Louis’ye anlatıvermiştim; beni dinlerken sarı bıyıklarını burup duran Louis hiç utanmadan, –27. Alay’daki bizler ahlakçı değildik çünkü– şöyle demişti:

‘Benim gibi yap! Çivi çiviyi söker. Git kendine kasabadan küçük bir terzi kız bul, onu metres tut ve o lanet kızı aklından çıkar!’

Ama ben Louis’nin öğüdünü tutmadım. Bunu yapamayacak kadar kaptırmıştım kendimi. Bir metresim olduğundan Alberte’in haberi olabilseydi, sırf onu kıskandırarak kalbini ya da gururunu kamçılamak için bir tane edinirdim belki. Ama nereden haberi olacaktı ki! Nasıl bilebilirdi? Louis’nin Konak’taki dairesinde yaptığı gibi metresimi buraya getirmek, yanlarında kaldığım ve o saat evlerinden çıkıp gitmemi, kendime başka bir yer bulmamı isteyecek olan namuslu insanlarla aramın bozulması demekti; ve elimde kalan tek şey bile olsa, kalkıştığı bunca şeyden sonra hâlâ o büyük Matmazel Kayıtsız edalarıyla gezinen bu kahrolası Alberte’in eline ya da ayağına yeniden kavuşma olanağından vazgeçmeye niyetim yoktu.

Louis ise, ‘Kayıtsız değil, olanaksız!’ diyerek benimle alay ediyordu. “Aradan tam bir ay geçti. Alberte kadar vefasız ve onun kadar kayıtsız görünme, göze göz dişe diş tavırlarımla karşılık verme yolundaki kararlarıma karşın, avda bile nefret ettiğim o gergin siper hayatının içinde buldum kendimi! Evet bayım, artık günlerimi sürekli pusuda geçiriyordum! İlk defasında olduğu gibi onu yemek odasında yalnız bulurum umuduyla yemeğe inerken pusudaydım! Sağdan soldan göz göze gelmeye çalıştığım o dümdüz ve insanı çileden çıkartacak kadar sakin, benimkilere karşılık vermediği gibi, hiç de kaçırmadığı bakışlarını yakalayabilmek için yemek boyunca pusudaydım! Yemekten sonra, kadınların pencerenin içindeki köşelerine çekilerek işlerinin başına dönüşlerini seyretmek ve bu arada Alberte, olur da yüksüğünü, makasını, bir bez parçasını, herhangi bir şeyi yere düşürür de, ben yerden alıp ona verirken eline –beynimin içi bu elle doluydu artık!– dokunabilir miyim hesabı yaparak artık biraz daha fazla zaman geçirdiğim yemek odasında pusudaydım! Yukarı çıktığımda, ayağımı o kadar mutlak bir arzuyla ezen o ayağın sesini koridordan duyacağım inancıyla kendi odamda pusudaydım! Onunla karşılaşacağıma inandığım ve bir gün yaşlı Olive’in beni gözetlerken yakalamasıyla allak bullak olduğum merdivenlerde pusudaydım! O annesiyle dışarı çıkar çıkmaz mevzilendiğim ve o dönünceye kadar da bir yere kıpırdamadığım penceremde –işte şu gördüğünüz pencerede– pusudaydım! Ne var ki, her şey gibi bütün bunlar da boşunaydı! Kırmızı beyaz çizgili –hiç unutmuyorum!– ve her iki çizgi de serpme siyah ve sarı çiçekli genç kız şalına bürünerek sokağa çıkarken, o küstah boynunu bir kez bile çevirmiyor, yine annesiyle birlikte dönerken başını kaldırıp onu bekleyip durduğum pencereye bakmıyordu bile! İşte beni böylesine sefil talimlere mahkûm etmişti! Kuşkusuz kadınların şöyle ya da böyle, bizleri uşak gibi kullandıklarını bilmez değildim ama bu kadarı da fazlaydı! Çoktan ölmüş olması gereken o eski budala içimde hâlâ isyan ediyor! Ah! Artık üniformanın verdiği mutluluğu da düşünmez olmuştum! Gündüzleri görevimi tamamladıktan sonra –eğitim ya da teftişin ardından– derhal eve dönüyordum ama o günlerde tek ilgi alanım olan ciltler dolusu anı kitabını ya da romanı da okuyamaz olmuştum artık! Louis de Meung’e de gitmiyordum. Flörelerime dokunmuyordum bile. Hayata benden sonra başlayan siz gençlerin sahip olduğu, sizi yiyip bitiren fazla enerjiyi körelten şu tütün gibi bir ilacım da yoktu. O zamanlar Muhafız Alayı’nda askerler arasında trampetlerin üzerinde çevrilen brisk³² partileri dışında, 27. Alay’da sigara içilmezdi... Yani bedenimi oyalayacak hiçbir şey olmaksızın... yanı başında taze et kokusu almış kafesteki bir aslan yavrusu gibi dört döndüğüm bu altı ayak uzunluğundaki odada, artık bana sevdiğim o tatlı serinliği veremeyen o lacivert kanepenin üstünde kendi kendimi –bu yüreğim miydi bilmiyorum– yiyip bitiriyordum.

Gündüzleri nasılsa, gecenin büyük bir bölümü de aynen öyleydi. Geç yatıyordum. Uyku tutmuyordu. Damarlarımı tutuşturan ve sonra bir kundakçı gibi, arkasında bıraktığı alevlerin yükselişini görmek için başını bile çevirmeden uzaklaşan bu cehennemlik Alberte yüzünden gözüme uyku girmiyordu! Taşrada her yerdekinden de meraklı olan komşular odamın içini görmesin diye, tıpkı bu akşamki gibi” –vikont bunları söylerken önündeki araba camında boncuk boncuk biriken buharı sildi eldiveniyle– “o zaman da panjurları olmayan şu penceredeki o kırmızı perdeyi çekerdim. Odam, o dönem moda olan tarzdaydı, Macar parkesiyle döşenmişti, halı yoktu, kiraz ağacından yapılmış mobilyanın, karyolanın dört bir köşesindeki sfenks başlarından aslan bacağı biçimindeki ayaklarına, komodinin ve yazı masasının çekmecelerinin üzerinde, bunları çekip açmak için yeşilimsi ağızlarına bakır halkadan kulplar takılı, akikten yapılmış aslan başı süslemelerine kadar bronzla kaplı olan bir imparatorluk dönemi odasıydı. Yatağın karşısında, pencere ile geniş tuvaletin kapısı arasında duvara dayalı, üstü bakır kafesli gri mermerden ve diğer mobilyaya göre daha pembeye çalan kiraz ağacından yapılma kare biçiminde bir masa vardı; şöminenin tam karşısında ise, size o çok sözünü ettiğim kocaman lacivert maroken kanepe duruyordu. Bu bir hayli yüksek ve çok geniş odanın her köşesine, yalancı Çin lakesiyle cilalanmış köşe rafları yerleştirilmişti ve bunlardan birinde, bu sıradan burjuva evinde insanı şaşırtan, antik modele göre yapılmış, köşenin karanlığı içinde, gizemli ve beyaz eski bir Niobe büstü duruyordu. Ama, şu anlaşılmaz Alberte, bundan da şaşırtıcı değil miydi? Sarımsı beyaz renkte yağlıboyayla boyanmış lambrili duvarlarda ne bir tablo vardı ne de bir gravür. Bakır yaldızlı uzun kancalara dizdiğim silahlarım asılıydı yalnızca. Nesneleri şiirselleştirmeyen Teğmen Louis de Meung’ün şık deyişiyle, bu kocaman sukabağı gibi daireyi kiraladığımda, ortaya, üzerine askerî haritaları, kitap ve evraklarımı yığdığım yuvarlak kocaman bir masa koydurtmuştum; burası benim bürom olmuştu. Her şeyi orada yazıyordum... Evet! Bir akşam, daha doğrusu bir gece kanepeyi o kocaman masanın yanına itmiş, beni bir aydır boğan saplantıdan kurtulmak için değil, tam tersine daha beter saplanmak için lambanın ışığında resim yapıyordum; çünkü çizdiğim şey Alberte’in gizemli dolu başıydı, sofuların şeytan çarpması dedikleri gibi, beni çarpan da bu şeytan kadının yüzüydü. Geç olmuştu. Bugün de olduğu gibi, her gece biri bire çeyrek kala, öteki sabahın iki buçuğunda, ters yöne giden ve ikisi de at değiştirmek üzere Atlı Konak’ta mola veren iki arabanın geçtiği sokak dipsiz bir kuyu gibi karanlıktı. Sinek uçsa duyabilirdim ama eğer odamda tesadüfen bir sinek varsa ya camın bir köşesinde ya da çengelinden çıkarttığım için pencerenin önüne dimdik ve kıpırtısız dökülen o damalı ağır ipekli kumaştan perdenin oluklu kıvrımlarından birinde uyukluyor olmalıydı. Bu derin ve mutlak sessizlikte çevremdeki tek ses kalem ve silgimle çıkarttığım sesti. Evet, onun resmini yapıyordum ve Tanrı biliyor ya, ellerimle nasıl da okşayarak ve nasıl da hummalıca çalışarak yapıyordum bunu! Birden, önceden hiçbir anahtar sesi gelmediği halde, menteşeleri yağlanmak isteyen kapılardan çıkan bir gıcırtıyla kapım açılıverdi ve çıkarttığı sesten kendisi de ürkmüş gibi yarı aralık kalakaldı! Hiç beklenmedik bir anda iniltili bir sesle ve geceleyin uyanık olanları ürpertebilecek, uykudakileri ise uykularından edecek bir sızlanmayla kendiliğinden açılıveren bu kapıyı iyi kapatamadığımı düşünerek başımı kaldırdım. Gidip kapatmak için masadan kalktım ama aralık duran kapı yavaşça biraz daha açıldı ve evin sessizliği içinde bir inilti gibi yayılan o tiz ses yeniden yükseldi; kapı tamamen açıldığında karşımda Alberte’i, müthiş korktuğu için olsa gerek olanca dikkatine karşın o lanet olası kapının gıcırdamasını engelleyemeyen Alberte’i buluverdim!

Ah! Lanet olsun! Kendilerine bir şeyler göründüğüne inanan insanlar vardır; ama en doğaüstü hayaller bile Alberte’in, o açılan kapıdan çıkan ve kapatmaya kalksa tekrar başlayacak olan gıcırtıdan dehşete kapılmış olarak bana doğru geldiğini gördüğümde hissettiğim ve çılgınca çarpıntılar halinde tekrarlanan yürek atışlarıyla dolu o şaşkınlığa sürükleyemezdi beni! Unutmayın ki daha on sekizimde bile değildim! Kendisinin kapıldığı dehşetten dolayı benim de ne halde olduğumu kavramıştı sanırım; çevik bir hareketle, ağzımdan kaçabilecek –bu hareketi yapmamış olsaydı, kesinlikle kaçacak olan– bir şaşkınlık çığlığını bastırdı ve nasıl olsa yavaş hareket edince ses çıkartıyor düşüncesiyle kapıyı ağır ağır değil, tam tersine, menteşelerin gıcırdamasını önlemek için hızla kapadıysa da engel olamadı ve daha açık, daha net, tek bir defada çıkan fena halde tiz bir gıcırtı koyverdi kapı; kapıyı kapatıp kulağını dayayarak, bu sese çok daha endişe verici ve çok daha korkunç başka bir sesin karşılık verip vermediğini dinledi... Sendeler gibi olduğunu gördüm... Fırladım ve onu hemen kollarıma aldım.”

“Ama şu sizin Alberte de bayağı iyiymiş,” dedim yüzbaşıya.

Alaycı dokundurmamı anlamazlıktan gelerek, “Belki de onun, bütün kadınların içinde, bir yerlerde var olduğu söylenen ve içlerindeki korku ve utanç engellemese onların efendisi olabilecek şeytana uyduğundan, en akla gelemeyecek çılgınlıklara ne yaptığını bile bilmeden atılan, takip edilen ya da takip edilebilecek bir kız gibi, korkudan, tutkudan, aklı başından gittiği için kollarıma atıldığını düşünüyorsunuz,” dedi. “Hayır durum öyle değildi! Böyle sanıyorsanız, yanılırsınız... O bayağı ve ani korkulardan eser yoktu onda... Benden çok o sarıldı bana, kollarına aldı... İlk yaptığı, alnını göğsüme dayamak olmuştu ama başını kaldırıp sanki kollarındaki gerçekten ben miyim diye bakarcasına gözlerini –o kocaman gözlerini– açarak bana baktı! Ürküntü verecek kadar solgundu, daha önce hiç görmediğim kadar solgundu; ama o prenses çizgilerinde tek kıpırtı bile yoktu. Bu çizgilerde bir madalyonun durgunluğu ve katılığı vardı hâlâ. Yalnız hafifçe kabarık dudaklı ağzında, mest edici bir tutkununkine pek benzemeyen ya da az sonra benzeyecek olan, ne olduğunu çıkaramadığım bir kayboluş gezinmekteydi! Böyle bir anda bu kayboluş öylesine hüzün vericiydi ki, bunu görmemek için bu dolgun ve kırmızı dudaklara muzaffer ve kral arzunun sert ve sersemletici busesini yapıştırıverdim! Dudakları aralandı... ama neredeyse benimkilere değen büyük gözkapakları, o kapkara gözlerini hiç kapatmadı, hatta hiç kırpılmadı: Ama ta derinlerinden tıpkı dudaklarında olduğu gibi tuhaf bir şeylerin geçtiğini gördüm. Bana sımsıkı sarılmış, bu ateşli öpücüğün kıskacında, dudaklarına yapışmış dudaklarla sürükleniyormuşçasına ve kendisini soluyan nefesle yutulmuş olarak, onu o lacivert maroken kanepeye –bir aydır onu düşünürken debelenip durduğum Aziz Laurentius³³ ızgarama– götürdüm; çıplak sırtının altında maroken şehvetle gıcırdamaya başlamıştı, evet kız yarı çıplaktı. Yatağından çıkıp gelmişti... hiç aklınıza gelir mi? Annesiyle babasının uyudukları odadan geçmek zorunda kalmıştı! Bir eşyaya çarparak gürültü çıkartmaktan ve annesiyle babasının uyanmasından korktuğu için, kollarını öne doğru uzatıp el yordamıyla geçmişti o odadan.”

“Ah,” dedim, “siperde bile insan daha cesaretli olamaz. Tam bir asker metresi olmaya layıkmış!”

“Ve daha ilk geceden oldu da,” diye devam etti vikont. “Benim kadar arzuluydu ve yemin ederim, ben de çok arzuluydum! Ama bunun önemi yok... şimdi olanlara bakın! Kendimizden geçtiğimiz en ateşli anlarda bile, onun bizi içine sürüklediği tüyler ürpertici durumu ne o ne de ben unutabiliyorduk. Aradığı ve bana sunmaya geldiği hazzın tam ortasında, kesin bir irade ve inatçı bir hırsla atılmış da olsa, yaptığı şeyden donakalmış gibi bir hali vardı. Buna hiç şaşmıyordum. Ben de onun gibiydim, taş kesilmiştim! O beni, soluğumu kesecek kadar göğsüne bastırırken, ona söylemesem ve belli etmesem de içimde korkunç bir tedirginlik vardı. Onun iç çekişleri, öpücükleri ve uyuyan, huzur içindeki bu eve çöken tüyler ürpertici sessizlik arasında korkunç bir şey takılıyordu kafama, kulak kesiliyordum; ya annesi uyanırsa ya babası kalkarsa! Onun omuzları üstünden, çıkacak gürültüden çekindiği için anahtarını üstünde bıraktığı kapı yeniden açılıp solgun ve kırık o iki Medusa başı, gözümüz dönmüş bir halde aldattığımız o iki ihtiyar, ihanet edilen konukseverlik ve adalet simgeleri gibi karanlığın içinden karşımda beliriverecekler mi diye bakıyordum. Aşk borumu üfleyen lacivert marokenin şehvetli çatırtılarına varıncaya kadar her şey dehşetten titretiyordu beni... Kalbimin atışları, benimkine yaslanan onun kalbinde yankılanıyordu sanki... Bu hem mest ediyor hem de ayıltıyordu beni; ama korkunçtu! Daha sonra bunların hepsine alıştım. Bu adı olmayan densizliği yakalanmaksızın tekrar tekrar yaşadıkça, sonunda o densizlikle sakinleştim. Suçüstü yakalanma tehlikesiyle yaşadıkça, kanıksadım. Artık hiç düşünmüyordum. Artık tek düşündüğüm şey mutlu olmaktı. Onu başka geceler için dehşete düşürmüş olması gereken o müthiş ilk geceden sonra, genç kızın odasındaki tek çıkış anne ve babasının dairesine açıldığından, ben ona gidemeyeceğime göre, iki gecede bir o bana gelmeye karar vermişti ve düzenli olarak iki gecede bir geldi; ama o ilk geceki duygularını, o şaşkınlığını asla üzerinden atamadı! Zaman bende yarattığı etkiyi onda yaratmadı. Her gece yüz yüze geldiği tehlikeyi kanıksayamadı. Göğsümde sessizce yatıyordu hep, benimle hiç denecek kadar az konuşuyordu. Pek konuşkan olmadığını anlamışsınızdır sanırım; sonraları sürekli tehlikeye atılmak ve bu tehlikeleri atlatmak beni sakinleştirdiğinde, ona bir sevgiliyle konuşur gibi, aramızda olup bitenlerden, ilk cüretkâr ataklarından sonra o, bir anlam veremediğim ama şimdi kollarımda olduğuna göre yalanlanan soğukluktan söz ettiğimde; ona belki de aslında sadece meraktan, aşkın o bitmek bilmeyen bütün neden ve niçinlerini sorduğumda, bana verdiği tek yanıt daima uzun kucaklamalar oldu. Hüzünlü dudakları, öpüşler hariç, her şeye karşı sessizdi! Öyle kadınlar vardır ki size, ‘Sizin için ölürüm,’ derler; bazıları ise, ‘Benden nefret edeceksin,’ der; her ikisi de aşkın kaderini ifade etmenin iki farklı yoludur. O ise tek kelime etmiyordu!.. Tuhaftı! Tuhaf biriydi! Alttan ısıtılıp için için yanan kalın ve sert mermer bir kapak gibiydi. Bir an gelip de mermerin sonunda o yakıcı sıcaklıktan çatlayacağına inanıyordum ama mermer o katı yoğunluğundan hiçbir şey kaybetmedi. Geldiği gecelerde de, ne daha fazla bir teslimiyet gösterdi ne de fazladan birkaç söz etti... Dinsel bir sözcük kullanacağım, ona günah çıkarttırmak, o ilk geceki gibi hep zor oldu. Daha fazla bir şey alamadım ondan... Olsa olsa, gündüzleri daha soğuk ve daha kayıtsız olduklarını gördükçe daha da beter çıldırdığım o güzelim dudaklardan zorla çıkan tek heceli bir sözcük, üstelik görüntüsüyle, bana bu dairede çevremde çoğalıp duran bütün sfenkslerden çok daha sfenks gibi gelen bu genç kızın kimliğine pek de ışık tutmayan tek heceli bir sözcük koparabildim.”

“Ama yüzbaşım,” diye söze girdim gene, “herhalde bütün bunların bir sonu olacaktır. Siz güçlü bir insansınız, sfenksler ise masal hayvanlarıdır. Hayatta rastlamayız onlara, sizse o kızın –lanet olası– kucağında istediklerinize sonunda kavuşmuşsunuz!”

“Bir son mu? Evet bir son var,” dedi Brassard vikontu, o kale gibi göğsü soluksuz kalmış ve söyleyeceklerinin sonunu getirmek için havaya ihtiyacı varmış gibi birden arabanın camını indirdi. “O garip kızın –sizin deyişinizle– kucağı bunun için daha fazla açılmadı. Aşkımız, ilişkimiz, sevişmemiz, ne ad verirseniz verin, bize ya da daha çok bana, belki beni sevmeyen, belki benim de sevmediğim bu Alberte’ten çok daha fazla sevdiğim kadınlarla asla tatmadığıma inandığım duygular yaşattı! Ona karşı neler hissettiğimi ve onun bana neler hissettiğini asla anlayamadım ve bu durum altı aydan fazla sürdü! O altı ay boyunca bütün anlayabildiğim, gençlikte farkına varılamayan türden bir mutluluktu. Kaçakların mutluluğunu anlıyordum. Sonunu getirme umudu olmasa bile, iflah olmaz entrikacılar yaratmaya devam eden suç ortaklığındaki esrarın verdiği hazzı anlıyordum. Alberte her yerde olduğu gibi, sofrada anne ve babasının yanında da, hep onu ilk gördüğüm gün beni çarpan Madam Infante’ydi hâlâ. Sert bukleler halinde kaşlarına dökülen, maviye çalacak kadar siyah saçlarının altındaki Neron’vari alnında o suç gecesini hatırlatacak hiçbir iz hiçbir kızarıklık yoktu. Ve tıpkı onun gibi anlaşılmaz olmaya çalışan, oysa gözleyecek olsalar kendimi on kez ele vereceğimden emin olan ben, benliğimin derinliklerinde bütün bu muhteşem kayıtsızlığın bana ait olduğunu ve tutku bayağı bir şeyse, tutkunun bütün bayağılıklarının benim için olduğu düşüncesini gururla, neredeyse şehvetle yaşıyordum! Bunu bizden başka dünyada hiç kimse bilmiyordu... ve bu düşünce çok hoştu. Hiç kimse, hatta muradıma erdiğimden beri pek bir şey anlatmadığım dostum Louis de Meung bile bilmiyordu! Hiç kuşku yok ki her şeyi anlamıştı, o da benim kadar ketumdu çünkü. Bana hiçbir şey sormuyordu. Hiç zorlanmadan, onunla samimi olduğumuz eski günlerdeki alışkanlıklarıma geri dönmüştüm: bulvarda tören üniformalı ya da sivil piyasa yapmalar, iskambil oyunu, eskrim ve punç! Elbette! İnsan mutluluğun, nefis bir genç kız biçiminde hiç şaşmadan iki gecede bir aynı saatte sizi ziyarete geleceğini bilince, günler çok hoş geçmeye başlıyor.”

“Ama, bu Alberte’in ebeveyni Yedi Uyurlar gibi hep uyuyorlar mıydı?” dedim alayla ve aslında beni saran hikâyesine fazla sardırmış gibi görünmemek için, yaşlı dandy’nin düşüncelerini bu şakayla pat diye kesiverdim; çünkü dandy’lerden biraz saygı görmek istiyorsanız, tek çareniz şaka yapmaktır.

“Hikâyemi gerçekdışı şeylerle süslemeye çalıştığımı mı düşünüyorsunuz?” dedi vikont. “Ben bir romancı değilim ki! Bazı geceler Alberte gelmiyordu. Menteşeleri yağlandığından artık pamuk gibi yumuşacık olan kapı bütün bir gece açılmıyordu; ya annesi onu duyup seslenmiş ya da babası onu odadan kaçarken veya karanlıkta el yordamıyla gezinirken görmüş oluyordu. Ama, Alberte soğukkanlılıkla her defasında bir bahane uyduruveriyordu. Hastaydı... Kimseyi uyandırmamak için şamdanı yakmamış, şekerliğini arıyordu...”

“Bu soğukkanlı davranışlar sizin sandığınız kadar da ender değil, yüzbaşım!” diye yeniden sözünü kestim. Sevimsizleşmiştim. “Sizin şu Alberte, karyolada perdenin ardında mışıl mışıl uyuyan büyükannesinin odasına her gece pencereden âşığını alan ve lacivert maroken kanepesi olmadığından sere serpe halının üstünde iş bitiren genç kızdan daha bitirim olamaz. Hikâyeyi siz de bilirsiniz. Bir gece, ziyadesiyle mutlu genç kızdan yükseldiği kesin olan ve ötekileri bastıran bir iç çekiş büyükanneyi uyandırmış ve kadıncağızın perdenin altından, ‘Yavrum neyin var?’ diye seslenmesi üzerine, kız âşığının koynunda bayılıvermiş ama olduğu yerden cevap vermekten de geri kalmamış: ‘Korsem sıktı da ondan büyükanne! İğnem yere düştü onu arıyorum!’”

“Evet, bu hikâyeyi biliyorum,” diye devam etti vikont. Alberte’in kişiliğine yaptığım benzetmeyle onu incitmiştim galiba. “Yanlış hatırlamıyorsam, bu sözünü ettiğiniz genç kız de Guise’lerdendi. Bu işten adına yaraşır bir şekilde sıyrılmış; ama Mösyö de Noirmoutier olduğunu sandığım âşığına o geceden sonra penceresini bir daha hiç açmadığını anlatmadınız, oysa Alberte, o korkunç badirelerin ertesi günü geri geliyor ve hiçbir şey olmamışçasına öncekinden de cesurca göğüs gerdiği tehlikenin kucağına atıyordu kendini! O sıralarda ben, matematikte hiç de parlak olmayan ve bununla pek de ilgilenmeyen bir teğmenden başka bir şey değildim; ama en basitinden bir ihtimal hesabını yapabilen biri, bir gün... bir gece... bu işin sonunun geleceğini anlardı...”

“Ah, evet!” dedim, hikâyesine başlamadan önce söylediklerini hatırlamıştım. “Size korkunun ne olduğunu öğreten şu son, yüzbaşım!”

“Kesinlikle!” diye karşılık verdi, daha ciddi ve benim takındığım alaycı tonla çelişen bir tonda. “Gördünüz işte, ta masanın altından elimi tutmasından bir gece ansızın açılan kapımın çerçevesi içinden bir hayal gibi beliriverdiği âna kadar, Alberte coşkusunu benden hiç sakınmadı. Ruhumda türlü türlü ürperti, türlü türlü dehşet estirdi ama bu henüz, etrafınızda vınlayıp duran mermiler, rüzgârını hissettiğiniz gülleler gibiydi; ürperirsiniz ama ilerlemeye devam edersiniz. Evet ama sonuç hiç de öyle olmadı. Sonuç bir korkuydu, tam bir dehşetti, Alberte için değil, yalnız ve yalnız kendim için kapıldığım gerçek bir dehşet! Hissettiğim şey, yüzünüz kadar düpedüz kalbinizi de solduran bir duyguydu; bütün alayları firara zorlayan cinsten bir panikti. Ben ki tekmil Chamboran’ın,³⁴ o yiğit Chamboran’ın, kapıldığı dehşet selleri içine albayını ve subaylarını da katarak yerlerde sürüne sürüne son süratle firar ettiğini görmüşümdür! Ne var ki, o tarihte henüz hiçbir şey görmemiştim ve... hiç olmayacak sandığım bir şeyi öğrendim.

Dinleyin... Bir gece... sürdürdüğümüz hayatı düşünürseniz bu ancak bir gece olabilirdi... uzun bir kış gecesi... En sakin gecelerimizden biriydi diyemeyeceğim. Gecelerimiz hep sakindi. Mutluluk gecelerimizi dinginleştirmişti. Ateşe hazır o topun üstünde uyuyorduk. Müslümanların sırat köprüsü gibi, bir uçuruma uzatılmış kılıcın keskin tarafında sevişirken en küçük bir tedirginlik bile duymamıştık. Alberte daha çok kalabilmek için her zamankinden daha erken gelmişti. O yanıma geldiğinde ilk yaptığım şey, yeşil ya da ortanca rengi potinlerini çıkarıp ses çıkartmamak için yalınayak, annesiyle babasının evin öteki ucundaki odasından benim odama uzanan koridor boyunca yürüdüğü taşların soğukluğunu bana kadar taşıyan ayaklarını, o iki şirin şeyi, iki zevk kaynağımı öpüp okşamak oluyordu. Sıcacık yatağından çıkarak, benim yüzümden belki de korkunç bir göğüs hastalığına yakalanan, benim uğruma buz kesmiş bu ayakları ısıtıyordum... Onları ısıtmanın, bu kanı çekilmiş ve buz gibi ayakları pembeleştirmenin ya da al al etmenin yollarını biliyordum; ama o gece bu yollar hiçbir işe yaramadı... Ayakların üstüne kan kırmızısı güller gibi kondurmaya bayıldığım dudaklarım, o kıvrımlı ve şirin oturan kanı dağıtmamda yetersiz kaldı. O gece Alberte her zamankinden de sessiz bir sevgiliydi. Alberte’in sarılışlarındaki gevşeklik ve kuvvet benim için bir dil gibiydi, hem de öylesine anlamlı bir dildi ki, onunla hep ben konuşsam ve ona bütün çılgınlık ve sarhoşluklarımı anlatsam da, onun bana karşılık vermesini ve benimle konuşmasını istemiyordum artık. Onun ne demek istediğini kucaklamalarından anlardım. Birden onu anlamaz oluverdim. Beni göğsüne bastıran kolları gevşedi, sık sık tekrarlanan ama o halde bile sımsıkı sarılma gücünü kaybetmediği kendinden geçişlerden biri olduğunu sandım. Aramızda namusluluk taslamaya gerek yok. Erkek erkeğeyiz... ve iki erkek gibi konuşabiliriz... Alberte’in şehvet kasılmalarını biliyordum, bunlar benim okşayışlarımı durdurmazdı. Göğsünde öylece, duygularının yeniden canlanacağına, onu çarpan yıldırımın bir kez daha çarparak onu yaşama döndüreceğine olan gururlu inancımla, bilincinin yerine gelmesini beklerdim... Ama tecrübelerim beni yanıltmıştı. Lacivert kanepenin üstünde bana sarılmış yatışına bakarak geniş gözkapaklarının altında kaybolan gözlerinin kadife ve ateşten o güzelim yuvarlaklarını bana yeniden göstereceği; ansızın boynuna kondurduğum ve uzun uzun omuzlarında dolaştırdığım küçücük bir öpücükle bile sımsıkı kenetlenen ve minelerini çatlatacak kadar birbirine çarpan dişlerinin aralanarak soluk aldığını göreceğim ânı bekleyip durdum. Ama ne gözleri açıldı ne de dişler aralandı... Alberte’in ayaklarının soğuğu ta dudaklarına, oradan benim dudaklarıma geçmişti. O korkunç soğuğu hissettiğimde onu daha iyi görebilmek için hafifçe doğruldum, sarsılarak sıyrıldığım kollarından biri kendi üzerine düşerken, diğeri yattığı kanepeden aşağı sarktı. Dehşet içinde ama henüz aklım başımda, elimi kalbinin üstüne koydum. Kalbi atmıyordu! Ne nabzında ne şakaklarında ne de damarlarında can vardı!.. Oysa ölüm o tüyler ürpertici katılığıyla her yerdeydi!

Öldüğünden emindim... ama inanmak istemiyordum! İnsan aklı, gerçeğin ve alın yazısının açıklığı karşısında bile saçma sapan isteklere kapılıyor. Alberte ölmüştü. Neden?.. Bilmiyordum. Hekim değildim. Ama o ölmüştü; yapabileceğim şeyin faydasızlığı gün gibi açıkken, bana son derece umutsuzca faydasız görünen her şeyi yaptım. Bilgi, alet, çare ne varsa her şeyden yoksun olmama karşın, banyoda ne kadar şişe varsa alnına boşalttım. En küçük bir sesin bizi tir tir titrettiği bu evde gürültü çıkarmayı bile göze alarak avuçlarını iyice ovaladım. 4. Dragon Alayı’nda süvari komutanı olan amcamdan, bir gün saralı bir arkadaşını, atları kestikleri şu baytar neşterlerinden biriyle derhal kanını akıtarak kurtardığını dinlemiştim. Odam silahla doluydu. Bir hançer çektim ve kanını akıtmak için Alberte’in koluna sapladım. Katlettiğim o nefis koldan kan akmadı bile. Birkaç damla kan pıhtılaşmıştı. Donmuştu. Dudaklarımın altında bir cesede dönüşen bu katılmış vücudu ne öpmeler ne emmeler ne de ısırmalar canlandırabildi. Artık ne yaptığımı bilmez bir halde, ölüleri dirilten büyücülerin (eski hikâyelerde anlatılır) yaptığı gibi, o bedeni canlandırma umuduyla değil ama bunu umuyormuş gibi yaparak kızın üzerine uzandım. İşte o buz kesmiş vücudun üzerinde, Alberte’in altüst eden ölümünün beni içine fırlattığı dehşet içinde, farkına varmadığım bir düşünce zihnimde apaçık beliriverdi... korkuyordum!

Oh! Hem de nasıl korkuyordum... korkumun ucu bucağı yoktu! Alberte benim odamda ölmüştü ve ölümü her şeyi ortaya çıkaracaktı. Bana ne olacaktı? Ne yapmalıydım? Bunları düşündüğümde diken diken olan saçlarımda o iğrenç korkunun ellerini, cisimleşmiş ellerini hissettim! Sırtım buz kesmiş, terden vıcık vıcık olmuştu; bu yüz kızartıcı duyguyu yenmek istediysem de başaramadım... Kendi kendime, soğukkanlı olmalıyım... ne de olsa bir erkeğim... ben bir askerim, deyip duruyordum. Başımı ellerimin arasına aldım ve beynim kafamın içinde dönmeye başlayınca, içine düştüğüm bu dehşet verici durumu enine boyuna düşünmeye ve beynimi gaddar bir topaç gibi dövüp duran ve her turda yanı başımdaki cesede, artık odasına dönemeyecek olan, ertesi gün annesinin, subayın odasında kirletilmiş ölüsünü bulacağı Alberte’in o cansız vücuduna çarpan bütün düşünceleri dondurarak bir sıraya koyabilmek için durdurmaya zorladım kendimi! Kızını belki de kirleterek öldürdüğüm o annenin düşüncesi, yüreğime Alberte’in cesedinden de fazla üzüntü veriyordu. Ölüm gizlenemezdi; cesedin odamda bulunuşuyla açıkça ortaya çıkan onursuzluğu gizlemenin bir yolu yok muydu acaba?.. Kendi kendime durmadan bu soruyu sorup duruyordum, kafamı bu noktaya takmıştım. Düşündükçe büyüyen ve mutlak bir olanaksızlık boyutlarına ulaşan bir zorluktu. Tüyler ürpertici bir sanrı! Zaman zaman, Alberte’in cesedi bütün odayı kaplamış ve odadan asla çıkamayacakmış gibi geliyordu. Ah! Keşke odası annesiyle babasının dairesinin arkasında olmasaydı, o zaman her türlü tehlikeyi göze alıp onu yatağına taşırdım! Ama ben, Alberte’in cansız vücudu kucağımda, yaşarken onun hiç korkmadan yaptığı gibi, hiç bilmediğim, hiç görmediğim ve zavallı kızın annesiyle babasının, yaşlıların o hafif uykusuyla uyudukları odaya girebilme cesaretini gösterebilir miydim?.. Yine de kafam öylesine karışıktı ki, ertesi günün ve odamda bulunacak cesedin dehşeti benliğimi öylesine delice sarıyordu ki Alberte’i odasına taşıma fikri, bu gözü kararmışlık, bu delilik, zavallı kızın onurunu kurtarmak ve benim anne ve babasının suçlamalarının utancından kurtulmam ve nihayet bu rezillikten paçamı sıyırmam için tek çıkar yol olarak çakılmıştı kafama. Böyle bir şeye inanır mıydınız? Aklıma geldiğinde ben bile inanamıyordum! Alberte’in cesedini kollarından kaldırarak sırtıma yükleyecek gücü buldum. Dante’nin cehennemindeki lanetlilerin taşıdığından bile ağır, feci bir yüktü! Çok değil, daha bir saat önce arzudan kanımı kaynatan, şimdi ise içimi donduran bu etin ağırlığını hissedebilmek için benim gibi taşımış olmak gerekir! Bunun nasıl bir şey olduğunu anlamak için onu taşımış olmak gerekir! Sırtımdaki yükle kapıyı açtım ve gürültü çıkarmamak için onun gibi çıplak ayakla annesiyle babasının yattığı ve kapısı en uçta olan odaya giden koridora daldım; mecali kalmamış bacaklarımla her adımda duruyor, gecenin içinde evin sessizliğine kulak veriyordum ama kalbimin çarpıntısından artık hiçbir şey duymaz olmuştum! Çok uzun sürdü. Her şey sakindi. Bir adım, bir adım daha... Ne var ki içinden geçmem gereken ve Alberte’in bana gelirken, dönüşte açık bulmak için tam kapamadığı anne babasının odasının o korkunç kapısına gelip de, hayata duydukları sonsuz güven içinde uyuyan zavallı iki ihtiyarın uzun ve huzurlu soluk alıp verişlerini duyduğum an elim ayağım kesiliverdi! Bu siyah ve sonsuz karanlıklara açılan eşikten geçecek cesaretim kalmamıştı... Geri çekildim; sırtımdaki yükle adeta kaçtım! Daha da dehşete kapılmış bir halde odama döndüm. Alberte’in cesedini kanepenin üstüne bıraktım ve yanında diz çökerek o yakaran sorulara tekrar başladım: Ne yapmalı? Ne olacak? İçimde derinleşen çöküntüyle, o güzelim kızın, benim altı aylık sevgilimin cesedini pencereden atmak gibi delice ve canavarca bir düşünce geçti zihnimden. Benden nefret edin! Pencereyi açtım... Şu gördüğünüz perdeyi araladım... ve ta ucunda sokağın uzandığı o gölgeli boşluğa baktım; çünkü o gece etraf çok karanlıktı. Zemin görünmüyordu bile. ‘Herkes intihar sanacak,’ diye düşündüm ve Alberte’i tutup kaldırdım... Ama deliliğimin orta yerinde sağduyum bir şimşek gibi çaktı! ‘Nereden atlayıp ölmüş olacak? Yarın onu penceremin altında bulduklarında nereden düşmüş olacak?..’ diye sordum kendime. Yapmak istediğim şeyin olanaksızlığı beni soluk soluğa bırakmıştı! Gidip pencereyi kapadım, ispanyolet gıcırdadı. Çıkarttığım gürültüler yüzünden canlı cenaze gibi, pencerenin perdesini çektim. Beni sonsuza kadar suçlayacak olan bu cesedi ister pencereden atayım, ister koridora ya da merdivenlere bırakayım, ölüye yapacağım bu saygısızlık hiçbir şeyi değiştiremeyecekti. Ceset incelendiğinde her şey ortaya çıkacak ve içi kan ağlayarak her şeyi anlayan bir annenin gözleri, hekimin ya da yargıcın kendisinden saklamak istediği şeyleri bütün çıplaklığıyla görecekti. Hissettiklerim dayanılmazdı ve bir an gözlerim odanın duvarında asılı, pırıl pırıl parlayan silahlarıma takıldı, demoralize (İmparatorun kullandığı bu sözcüğün anlamını çok sonradan anladım!) ruhumun alçaklığıyla bu işten bir tabanca kurşunuyla kurtulup çıkmak düşüncesi geçti aklımdan. Ama, ne yaparsınız?.. Açık konuşayım; daha on yedi yaşındaydım ve kılıcımı... seviyordum. Kendi isteğimle ve soylu duygularla asker olmuştum ben. Hiç savaş görmemiştim ve görmek istiyordum. Askerlikte yükselmek istiyordum. Alayda, günümüzün kahramanlarından Werther’le dalga geçer, ona acırdık! Yakamı hâlâ bırakmayan o rezil korkudan, canıma kıyarak kurtulmamı gemleyen düşünce, içinde debelenip durduğum çıkmazda bana tek çıkış yolu gibi görünen bir başka düşünceye sürükledi beni! Kendi kendime, ‘Gidip albayı bulsam?’ dedim. Albay askerde babamız gibiydi ve ben bir baskında toplanma borusu çaldığında giyindiğimiz gibi apar topar giyiniverdim... Bir asker ihtiyatıyla tabancalarımı da aldım. Neler olacağını kim bilebilirdi! On yedi yaşın duygularıyla –ki insan on yedi yaşında hep duygusaldır– ölüp giden o güzel Alberte’in sessiz ve hep öyle sessiz kalmış, altı aydan beri bana en baş döndürücü zevkleri bahşeden dudaklarından bir kez daha öptüm. Ölümü bıraktığım bu evin merdivenlerini ayaklarımın ucuna basarak indim. Bir kaçak gibi yüreğim ağzımda, sokak kapısının sürgüsünü çekerek kocaman anahtarı o dev kilidi içinde çevirmem bir saatimi aldı (bana bir saat kadar uzun gelmişti!) ve kapıyı bir hırsız dikkatiyle yavaşça tekrar kapadıktan sonra bir asker kaçağı gibi albayımın yanına koştum.

Ateş almışçasına kapıyı çaldım. Alayın sancağı düşman eline geçiyormuşçasına bir borazan gibi çınladım! O saatte amirinin odasına girmemi engelleyen emir subayı da dahil önüme ne çıkarsa devirip geçtim ve albay çıkarttığım patırtının fırtınasıyla gözünü açar açmaz, olan biteni anlattım. Bir solukta ve noktasından virgülüne, çabucak ve kararlı bir şekilde her şeyi itiraf ettim ve ona beni kurtarması için yalvardım, zaman hızla geçiyordu çünkü...

Albay müthiş bir adamdı! Nasıl berbat bir uçurumda çırpındığımı bir bakışta görüvermişti. Bana hep dediği gibi en küçük çocuğuna acımıştı, ben de oldukça acınacak haldeydim sanırım! Fransızcanın en sunturlu küfürlerini kullanarak ilk iş olarak kasabadan derhal ayrılmam gerektiğini, kendisinin her şeyi ayarlayacağını, ben gider gitmez kızın ailesini görmeye gideceğini söyledi... ama derhal hareket etmeli ve on dakika sonra Atlı Konak’a uğrayacak olan posta arabasına yetişmeliydim; onun söylediği bir kente gidecektim; oraya yazacaktı... Bana para verdi, yanıma para almak aklıma bile gelmemişti çünkü, kırlaşmış yaşlı bıyıklarını sevgiyle yanaklarıma dokundurdu ve bu görüşmeden on dakika sonra, şu anda yaptığımız seferi yapan posta arabasının üst kısmına (başka yer yoktu) tırmanıyor ve Alberte’in ölü bedenini bıraktığım o kasvetli odanın, tıpkı bu akşamki gibi aydınlık penceresinin altından (oraya nasıl baktığımı varın, siz düşünün artık) dörtnala geçiyordum.”

Brassard vikontu sustu, o tok sesi biraz kısılmıştı. Artık şaka yapmayı düşünmüyordum. Aramızdaki sessizlik uzun sürmedi.

“Peki sonra?” dedim.

“Bu kadar!” diye yanıtladı. “Sonrası yok! Bu yüzden uzun bir süre meraktan deliye döndüm. Albayın talimatını körü körüne yerine getirmiştim. Sabırsızlıkla, neler yaptığını ve ben ayrıldıktan sonra neler olduğunu anlatacak bir mektup bekledim ondan. Bir ay kadar bekledim; ama bu bir ay sonunda, artık sadece kılıcıyla düşmanın suratına yazı yazan albaydan, mektup yerine birlik değiştirme emri aldım. Sefere çıkan 35. Birlik’e katılmam emrediliyordu ve yirmi dört saat içinde bağlı olduğum birliğe ulaşmam isteniyordu. Katıldığım çarpışmalar, onca yorgunluk ve hepsinden de önemlisi kadınlarla yaşadığım maceralar hem albaya mektup yazmamı savsaklamama neden olmuş hem de beni Alberte olayının o korkunç anısından uzaklaştırmışsa da aklımdan tamamen silememişti... Çıkarılıp atılamayan bir kurşun gibi içimde saklamıştım onu. Kendi kendime, günün birinde albaya rastlayacağımı ve sonunda bilmek istediklerimi kendisinden öğreneceğimi söylüyordum, ne var ki albay Leipzig’de, alayının başında ölmüştü... Bir ay önce de Louis de Meung ölmüştü... Bu hiç de azımsanacak bir şey değil,” diye ekledi yüzbaşı, “ama en sağlam ruhta bile her şey uyuşuyor ve ruh, belki de bu yüzden en sağlam şey... Ben gittikten sonra neler olduğunu öğrenmek için içimi kemiren merak sonunda yakamı bıraktı. Bu kadar değiştiğime göre, yıllar önce de bu küçük kasabaya dönebilirdim, kimse beni tanımazdı, en azından insanların neler bildiğini, trajik serüvenimden geriye neler kaldığını öğrenebilirdim. Ama bir şey, hayatım boyunca umursamadığım, el âlem ne der kaygısıyla kesinlikle ilgisi olmayan, ikinci bir kez daha yaşamak istemediğim o dehşete benzer şey, hep alıkoydu beni.”

En küçük bir dandy’lik yapmaya kalkışmadan bu yaşanmış, çok acı hikâyeyi bana anlatan dandy yeniden sustu. Hikâyenin etkisiyle düşlere dalmıştım ve dandy’ liğin bezelye çiçeklerinden³⁵ değil, en mağrur kızıl haşhaş çiçeklerinden olan bu müthiş Brassard vikontunun, bu İngiliz usülü sıkı claret³⁶ içicisinin bambaşka biri, göründüğünden çok daha derin biri olduğunu anlıyordum. Hikâyesine başlarken söylediği, hayatı boyunca çapkınlık zevklerine damgasını vuran kara leke tam aklıma gelmişti ki... beni daha da şaşırtarak telaşla kolumu yakaladı.

“Bakın,” dedi, “perdeye bakın!”

Pencerenin önünden bir resim gibi, ince bir kadın vücudunun gölgesi geçip gitmişti!

“Alberte’in gölgesi!” dedi yüzbaşı. Buruk bir sesle, “Bu akşam rastlantılar fazla alaycı,” diye de ekledi.

Perde yeniden, boş, kırmızı ve ışıklı çerçevesine kavuşmuştu bile. Vikont konuşurken somunu onarmaya çalışan tamirci de işini bitirmişti. Menzil atları hazırdı ve nallarından kıvılcımlar çıkartarak eşinmekteydiler. Arabanın sürücüsü, başında kulaklarına kadar inen astragan beresi, dişlerinin arasına sıkıştırdığı yolcu kayıt defteriyle yularları kavradı ve arabanın üzerindeki koltuğuna çıkmasıyla gecenin içinde yola çıkma komutunu vermesi bir oldu:

“Deeeh!”

Yola koyulduk ve çok geçmeden, kırmızı perdesi hâlâ düşlerime giren esrarengiz pencereyi geride bıraktık.

2 . . Kitaptaki tüm öykülerde, yıldız işaretinin görüldüğü yerlerde orijinal metinde de kent ya da kişi ismi verilmediğinden aslına sadık kalınmıştır. (Y.N.)

3 . . George Brummell (1778-1840): İngiliz dandy’si. (Ç.N.)

4 . . D’Orsay (1801-1825): Fransız dandy’si. (Ç.N.)

5 . . Dandy, dandy’cilik: XIX. yüzyıl başlarında, 1813-1816 yılları arasında yayılan, giyim kuşam, zevkler ve yaşam tarzında estetik kurallarına ve modaya aşırı özenme akımı. (Ç.N.)

6 . . Joachim Murat (1767-1815): Fransız mareşali, imparatorluğun en iyi süvarilerinden biri. (Ç.N.)

7 . . Louis de Marmont (1774-1852): Ragusa dükü, Fransa mareşali. 1814’te Müttefikler’le gizlice müzakereye oturdu, bu tutumu Napoléon’un tahtı bırakmasına neden oldu. (Ç.N.)

8 . . Jules Mazarin Mazarini (1602-1661): İtalyan asıllı Fransız kardinali ve devlet adamı. Westfalya Barış Antlaşması’yla Otuz Yıl Savaşı’nı sona erdirmiştir. Usta bir diplomat olmasının yanı sıra kendisine ve yakınlarına çıkar sağlamasıyla ünlüdür. (Ç.N.)

9 . . Fatih William (1027-1087): 1035’te Normandiya dükü, 1066’dan itibaren İngiltere kralı oldu. (Ç.N.)

10 . . Bourbonlar: Fransız prenslik ailelerinin pek çoğunun adı. (Ç.N.)

11 . . Yüz Gün: 20 Mart (Elbe Adası’ndan dönen I. Napoléon’un Paris’e gelişi) ile 22 Haziran 1815 (Napoléon’un ikinci defa tahttan feragati) arasındaki dönem. (Ç.N.)

12 . . X. Charles (1757-1836): XVI. ve XVIII. Louis’nin erkek kardeşi, 1824-1830 arasında Fransa kralı. 1830 Devrimi’yle tahttan indirildi ve sürgünde öldü. (Ç.N.)

13 . . Mösyö: Fransa’da XVI. yüzyılın ikinci yarısından itibaren kralın kendinden sonraki erkek kardeşlerinin en büyüğüne verilen sıfat. (Ç.N.)

14 . . Restorasyon: Fransa’da Bourbonlar’ın tahta dönüşlerinden (1814), 1830’ daki çöküşlerine kadar olan Eski Rejim’e dönüş dönemi. (Ç.N.)

15 . . Angoulême Düşesi: X. Charles’ın büyük oğlunun karısı, XVI. Louis’nin kızı. (Ç.N.)

16 . . Madam: Kralın erkek kardeşlerinin en büyüğünün karısına verilen sıfat. (Ç.N.)

17 . . Üç Gün: X. Charles’ın 25.7.1830 günü meşrutiyeti ve basın özgürlüğünü kaldırdığını ilan etmesi üzerine 27, 28, 29 Temmuz günleri Paris’te yayılan halk ayaklanması. (Ç.N.)

18 . . D’Orléans Hanedanı: Fransa’daki dört prens ailesinin adı. (Ç.N.)

19 . . François de Bassompierre (1597-1646): Fransız mareşali. (Ç.N.)

20 . . Champs-de-Mars: Paris’te eskiden askerî manevra ve geçit törenlerinin yapıldığı alan. (Ç.N.)

21 . . Saksonya mareşali (1696-1750): Askerlik sanatı üzerine düşüncelerini kaleme aldığı Mektuplar ve Hatırat adlı bir kitabı vardır. (Ç.N.)

22 . . Berg-op-Zoom: Hollanda’da uzun süren kuşatmalara dayanmasıyla ünlü bir kent. 1747’de ve 1795’te Fransızların eline geçti. (Ç.N.)

23 . . Putifar: Firavunun subayı. Yusuf’un efendisi. (Ç.N.)

24 . . Yakub’un ve Raşel’in oğlu. Erkek kardeşleri tarafından satılıp Mısır’a getirilir, Firavun’un bakanı olur. (Ç.N.)

25 . . Mareşal Ney (1769-1815): İmparatorluk mareşali. Yüz Gün’de I. Napoléon’un tarafında olduğunu açıkladı. İkinci Restorasyon döneminde ihanetle suçlanıp kurşuna dizildi. (Ç.N.)

26 . . Korkusuz Jean (1371-1419): Burgonya dükü. (Ç.N.)

27 . . Piket oyununa benzer bir iskambil oyunu. (Ç.N.)

28 . . 79-81 yılları arasında Roma imparatoru. (Ç.N.)

29 . . Infante: Navarro, Kastilya, Aragon, Portekiz ve İspanya krallarının kız çocuklarına verilen unvan. (Ç.N.)

30 . . İngiliz romancı Samuel Richardson’ın yakışıklı ve kendini beğenmiş genç erkek kahramanı. (Ç.N.)

31 . . Ninon de Lenclos (1620-1705): Güzelliği ve zekâsıyla ünlü Fransız kadın. (Ç.N.)

32 . . Beziğe benzeyen oldukça basit bir iskambil oyunu. (Ç.N.)

33 . . 258’de kızgın bir ızgarada işkence gören İspanyol din şehidi. (Ç.N.)

34 . . Chamboran veya Chamborand: Albay Chamborand Markisi komutasında yiğitliğiyle ün salmış bir tabur. (Ç.N.)

35 . . Bezelye çiçeği: Fransızcada mecaz olarak gözde, şık, aranılan adam anlamına gelir. (Ç.N.)

36 . . Bordeaux şarabı. (Ç.N.)

DON JUAN’IN EN GÜZEL AŞKI

Şeytanın en parlak şöleni,
bir masumiyettir.

(Anonim)

I

“Yani, şu koca çapkın hâlâ hayatta mı?”

“Lanet olası! Hem de nasıl! Tabii Tanrı’nın izniyle, madam,” diyerek toparladım kendimi, onun sofu olduğunu hatırlamıştım çünkü, “ve de düklerin kilisesi Azize Clotilde Kilisesi cemaatinin emirleriyle! ‘Kral öldü! Yaşasın Kral!’ denirdi eski krallık zamanında, şu eski Sevr porseleni kırılmadan önce. Don Juan ise bütün demokrasilere karşın yıkılmayacak bir hükümdar.”

“Aslını ararsanız, şeytan ölümsüzdür!” dedi, kendince bir sonuç çıkarır gibi.

“Hatta o...”

“Kim? Şeytan mı?..”

“Hayır, Don Juan... üç gün önce, bir gece âlemindeymiş... Bilin bakalım nerede?..”

“Şu sizin berbat Maison-d’Or’da³⁷ olmalı.”

“Oh, yapmayın madam! Don Juan oraya gitmiyor artık. Onun şanına yaraşır hiçbir şey yok orada. Señor Don Juan, gazetelerdeki günlük yazılara bakılırsa sadece ruhların kanıyla yaşayan şu ünlü keşiş, Brescialı Arnoldo’ya³⁸ benzer biraz. Şampanyasını kanla renklendirmeye bayılır ama yosmalar meyhanesinde nicedir kan bulunmuyor!”

“Görürsünüz,” diye alayla söze girdi. “Benedikten manastırında akşam yemeğine kalmıştır o, o hanımlarla...”

“Hayranlıkları ömür boyu süren hanımlarla mı, evet, madam! O şeytan tüylü adam birini kendine hayran etti mi, bu hayranlık hiç bitmez gibi gelir bana.”

“Bir Katolik olarak sizi saygısız buluyorum,” dedi yavaşça ama biraz gergin, “bu, bu akşam bana Don Juan’dan söz etmek, onunla ilgili haberler vermek için sizin icat ettiğiniz bir bahane ise, o acayip kadın ahbaplarınızın verdiği yemeklerin ayrıntılarını bana aktarmamanızı rica ediyorum sizden.”

“Ben hiçbir şey icat etmiyorum madam. Söz konusu akşam yemeğindeki kadınlar acayip olsalar da, maalesef benim... ahbaplarım değiller...”

“Yeter, mösyö!”

“Lütfen izin verin de alçakgönüllülük edeyim. Onlar...”

“Mille e tre mi?”³⁹ dedi merakla, tavrını değiştirmiş, neredeyse sevimli olmaya başlamıştı.

“Oh! O kadar da değil, madam... Sadece bir düzine. Bu kadarı oldukça uygun sayılır...”

“Uygunsuz da sayılır,” diye ekledi.

“Kaldı ki, Chiffrevas kontesinin yatak odasının çok fazla insanı kaldıramayacağını benim gibi siz de bilirsiniz. Orada büyük işler başarılmıştır; ne var ki çok dardır o oda...”

“Nasıl?” diye bağırdı yeniden, şaşırmıştı. “Yani yemek o yatak odasında mı yenmiş?”

“Evet madam, yatak odasında yenmiş. Neden olmasın ki? Savaş alanında da yemek yeniyor. Señor Don Juan’a görülmemiş bir akşam yemeği vermek istemişler ve bu yemeğin onun şanına sahne olan bir yerde, portakal ağaçlarının yerine anıların çiçeklendiği bir yerde verilmesi de ona daha çok yaraşırmış. Sevimli ve hüzünlü, güzel bir buluş! Kurbanlar balosu değildi ki; kurbanlar yemeğiydi sadece.”

“Ya Don Juan?” diye sordu, oyunda, “Ya Tartuffe?” diyen Orgon gibiydi.

“Don Juan daveti kabul etmiş ve

O kadınların karşısında, yapayalnız!

bir güzel yemek yemiş... Tanıdığınız birinin, Kont Jules-Amédée-Hector de Ravila de Ravilès⁴⁰ kimliğiyle.”

“O mu? Gerçekten de bir Don Juan o,” dedi.

Hayallere dalma çağını geride bırakmış da olsa, gagalı, pençeli bu sofu kadın, Kont Jules-Amédée-Hector’u, Tanrı’nın dünyalar bahşetmediği ama şeytanın bahşetmesine göz yumduğu o çok eski, ezelî Juan soyundan gelen o adamı düşlemeye koyuldu.

II

Yaşlı Guy de Ruy markizine anlattıklarım tamamen gerçekti. Daha üç gün önce erdemli Saint-Germain semtinden bir düzine kadın (içleri rahat olsun, adlarını vermeyeceğim!), yaşlı dulların fısıldaştıklarına bakılırsa, hepsi de Kont Ravila de Ravilès’in samimi ahbaplarıymış (şirin bir eski deyim), onu –erkek olarak bir tek onu– bir akşam yemeğine davet etmek gibi garip bir hevese kapılmışlar, neyi kutlamak için olduğunu söylememişler. Böyle bir yemek daveti vermek cesaret işiymiş; ama tek başlarına ödlek olan kadınlar, bir araya geldiklerinde cüretkâr oluyorlar. Bu yemeği düzenleyen kadınlardan bir teki bile, Kont Jules-Amédée-Hector’u kendi evinde baş başa bir yemeğe çağırmaya cüret edemezdi; ama birlikte, birbirlerine omuz vererek, Kont Ravila de Ravilès denen bu mıknatıs gibi çekici ve baştan çıkarıcı adamın çevresine Mesmer gerdeli⁴¹ gibi dizilmekten hiç çekinmemişler...

“Ne ad ama!”

“Tanrısal bir ad, madam...” Laf aramızda bu müthiş adın talimatına daima boyun eğmiş olan Kont Ravila de Ravilès, romanlarda anlatılan ve tarihte anılan tüm çapkınların tam anlamıyla temsilcisiydi; ve Markiz Guy de Ruy da –soğuk ve keskin bakışları olan mavi gözlü, somurtkan bir yaşlı kadın, kalbi gözlerinden de soğuk, zekâsı gözlerinden de keskin– kadın meselesinin her geçen gün önemini kaybettiği şu günlerde Don Juan’ı hatırlatacak biri varsa bunun hiç kuşkusuz Kont Ravila de Ravilès olması gerektiğini kabul etmekteydi! Ne yazık ki, hayatın beşinci ve son perdesine gelmiş bir Don Juan’dı! Hanedan prensi, Alkibiades’in⁴² elli yaşına hiç gelmediğini o zeki kafasına bir türlü sokamamıştı. Oysa Ravila kontu, bu tarafıyla da Alkibiades’i devam ettirmekteydi. Ravila da, Michelangelo’nun tunçtan yonttuğu bir heykele benzeyen ve son saatlerine kadar da yakışıklı kalan şu d’Orsay dandy’si gibi, babadan oğula geçmeyen Juan soyuna, orada burada, zaman zaman insanlık âleminde beliriveren şu gizemli Juan soyuna has bir yakışıklılığa sahipti.

Gerçek bir yakışıklılıktı bu – küstah, neşeli, buyurgan ve tabii Juan’vari bir yakışıklılıktı; bu sözcük her şeyi anlatıyor ve tarife gerek bırakmıyor; şeytanla anlaşmış mıydı – o anlaşma hep vardı... Ama sonunda Tanrı’nın dediği oluyordu; nice gül dudaklarla süslü o tanrısal alnı, yaşamın kaplan pençeleri tırmalamaya başlamış, o geniş tanrıtanımaz şakaklarda, pek yakındaki Barbar istilasını ve imparatorluğun sonunu haber veren ilk kır teller belirmişti... Ama güçlü olmanın fena halde kamçıladığı bir gururun kayıtsızlığıyla taşıyordu onları; oysa onu sevmiş olan kadınlar bu kır saçları zaman zaman hüzünle seyrediyorlardı. Kim bilir? Belki de bu alında, kendileri için de geçmekte olan zamanı görüyorlardı. Ne yazık ki, onun için olduğu kadar bu kadınlar için de, Büyük Şövalye’nin⁴³ o soğuk beyaz mermer heykeliyle yenecek o korkunç yemek saati gelip çatmıştı ve bundan sonrası sadece cehennemdi – öteki cehennemi beklerken yaşanan yaşlılık cehennemi! İşte bu yüzden, onunla bu acı ve son akşam yemeğini paylaşmadan önce, ona kendileri bir yemek sunmak istediler ve bunu bir başyapıt haline getirdiler.

Evet, tam bir zevk, lezzet, soylu şatafat, titizlik ve şirin buluşlar başyapıtı; akşam yemeklerinin en sevimlisi, en hoşu, en tatlısı, en baş döndürücüsü, hem de en görülmemişi! Hiç görülmemişi! Düşünün bir kez! Çoğu zaman eğlenme zevki ve ihtiyacı için yemek verilir; oysa bu yemekte söz konusu olan, anılar, pişmanlıklar, neredeyse umutsuzluktu ama bu kutlamanın ya da bu son çılgınlığın, hatta bir saatliğine geri gelen gençliğe dönüşün, hatta hatta bu kendinden geçişin sonsuza kadar hep böyle kalması için gülümsemelerin ve kahkahaların altında gizlenmiş süslü bir umutsuzluktu!..

Ait oldukları topluluğun titreten gelenekleriyle hiç de bağdaşmayan bu inanılmaz akşam yemeğinin dişi Amphitryonları⁴⁴ orada, kendisiyle birlikte yok olmaları için yaşamındaki tüm zenginlikleri; karılarını, kölelerini, atlarını, mücevherlerini de odunların üstüne yığan Sardanapal’in⁴⁵ alevlerin arasındayken hissettiklerine benzer bir şeyler hissetmiş olmalılar. Onlar da bu kaynar yemeğe kendi yaşamlarının zenginliklerini yığdılar. Güzellik, zekâ, zenginlik, mücevher, güç adına neleri varsa getirip bir çırpıda bu yüce ateşe fırlattılar.

Karşısında bu son aleve sarındıkları, büründükleri erkek onların gözünde, bütün Asya’nın Sardanapal’in gözünde olduğundan daha değerliydi. Ona hiçbir kadının hiçbir erkek için yapmayacağı, hiçbir kadının bir salon dolusu erkek için bile yapmayacağı kadar cilve yaptılar; bu cilveleri saklamaya hiç gerek görmedikleri bir kıskançlığın ateşiyle tutuşturdular; çünkü bu erkeğin geçmişte kendilerinin olduğunu ve paylaşılmış utancın artık bir utanç olmaktan çıktığını hepsi biliyordu. Kontun kalbine ilk önce kimin mezar taşının dikileceği aralarında merak konusuydu.

Kont o akşam, rahibelere günah çıkarttıran bir papazın ve doymuş, buyurgan ve rehavet içinde her çiçekten bal alan bir sultanınkine benzeyen keyfini yaşadı. Şeftali ya da günah çiçeği⁴⁶ rengindeki o odada (o odanın renginin nasıl yazıldığı bir türlü öğrenilmemiştir) bir kral gibi –bir sahip gibi– sofrada başköşeye Chiffrevas kontesinin karşısına kurulan Ravila kontu, nice zavallı yaratığın gök mavisi sandığı cehennem mavisi gözleriyle, kristaller, ışıl ışıl yanan şamdanlar ve çiçeklerle bezenmiş bu sofrada, açılmış gülün kırmızısından kehribar sarısı üzüm salkımının tatlı altın rengine olgunluğun bütün basamaklarını sergileyen, dâhice süslenmiş bu on iki kadının oluşturduğu göz alıcı çemberi kucaklıyordu.

Orada açık yeşil gençliğe, Byron’ın tiksindiği, ağzı süt kokan ve tavırlarıyla birer süprüntüden başka bir şey olmayan şu küçükhanımlara yer yoktu ama bütün o muhteşem ve tadına doyulmaz yazlar, bereketli sonbaharlar, açılıp saçılmalar ve bolluklar, korselerin dekoltesinde en haşmetli dolgunluklarını sergileyen göz kamaştırıcı göğüsler, çıplak omuzlar, kolların kavisleri, hele hele Romalılarla savaşan Sabin’lilerin⁴⁷ pazılarına benzeyen ve yaşam denen savaş arabasını durdurmak için tekerleğinin önünde kavuşturulmaya hazır, güçlü, dolgun kollar oradaydı.

Buluşlardan söz etmiştim. Bu akşam yemeğinin en şirin buluşlarından biri de, ev sahipliği onuru kendilerine ait olduğuna göre, kadınların kraliçe olduğu bu kutlamanın ahengini hiçbir şey bozmasın diye servisi oda hizmetçilerine yaptırmaktı... Yani Señor Don Juan’ın –Ravila kolundan– o vahşi gözleri Rubens’in resimlerindeki şu etli butlu kadınlar gibi ışıl ışıl, kanlı canlı bir et denizinde yüzerken, gururu da bütün bu kalplerin az çok berrak, az çok bulanık o uçucu denizine dalıp gitmişti. Şu var ki, inanması çok güç de olsa, aslında katı bir spiritüalisttir şu Don Juan! Ruhları bedenlerden çok seven ve ruh alıp satmayı ötekine yeğleyen iblis gibidir, bu cehennemin köle tüccarı!

Esprili, soylu, en koyusundan Saint-Germain tarzında, ancak o akşam, bir kral sarayının ve saraylı delikanlıların var olduğu zamanlardaki saraylı delikanlılar gibi şımaran bu kadınlar, görülmemiş bir zekâ pırıltısıyla, hareketlilikle, bir canlılık ve taşkınlıkla, bir brio’yla⁴⁸ doluydu. O akşam kendilerini geçmişteki en güzel akşamlarından çok daha fevkalade hissettiler. Ta içerlerinden kopan ama o zamana kadar asla fark etmedikleri meçhul bir gücün hazzına vardılar.

Bu keşfin verdiği mutluluk, yaşamın alabildiğine artan gücünün duyumu; üstüne üstlük, asabi bünyeleri çok sarsan fiziksel etkenler, parlak ışıklar, bu güzel bedenlerden yayılan fazlasıyla yoğun parfüm kokusunun ısıttığı bu atmosferde solan bütün bu çiçeklerin keskin kokusu, baştan çıkartan şarapların dürtüklemesi, Napolili kadının, yaptığı şerbetin nefaseti için gerek duyduğu günahın yakıcı tadına tıpatıp sahip bu akşam yemeği fikri; evet, cüretkâr olmasına cüretkâr ama Rejans⁴⁹ yemeklerinin bayağılığına düşmeyen; tam bir Saint-Germain ve XIX. yüzyıl yemeği olarak kalan ve ne ateşler görmüş ve körüklemekten de hâlâ haz duyan yüreklerle astarlanmış bu nefis korsajlardan tek bir kopçanın bile kopmadığı bu yemekteki küçük suça ortak olma düşüncesinin baş döndürücülüğü; evet, bütün bunlar ve hepsi de aynı anda, bu harika varlıkların içlerinde taşıdığı gizemli arpın tellerini öylesine gerdi ki teller kopmadıysa da en yüksek oktavlar, anlatılmaz seviyelere yükseldi. İlginç, değil mi? Acaba Ravila, Anıları’nın hiç işitilmemiş bu sayfasını bir gün yazar mı?.. Bu bir soru; ama bunu ancak kendisi yazabilir... Markiz Guy de Ruy’a dediğim gibi, ben o yemekte yoktum ve birazdan o yemekle ilgili bazı ayrıntıları ve sonundaki hikâyeyi anlatacak oluşumun nedeni, bunları Juan soyunun o geleneksel ve karakteristik boşboğazlığından hiç şaşmayarak bir akşam bana anlatma zahmetinde bulunan Ravila’nın kendi ağzından dinlediğim içindir.

III

Geç olmuştu, yani erken! Sabah oluyordu. Tavanda ve odanın sıkı sıkıya kapalı pembe ipek perdelerinin bir yerlerinde opal bir damla, bir göz gibi gitgide büyüyor, bu yanıp tutuşan odada neler olup bittiğine bir bakmak isteyen gün ışığının meraklı gözünün yuvarlaklaştığı görülüyordu. Daha bir dakika öncesine kadar öylesine cıvıl cıvıl olan bu dişi Yuvarlak Masa Şövalyeleri’ne, bu akşamcılara bir rehavet çökmeye başlamıştı. Akşam yemeklerinin, darmadağın olmuş saç baştan alev alev yanan kıpkırmızı ya da rengi kaçmış yanaklara, gitgide ağırlaşan çökük gözlerdeki bezgin bakışlardan kolları bronz ve yaldız kakmalı ateş demetlerine benzeyen şamdanlardaki binlerce mumun yayılıp sürünen ışıklarına kadar her şeye heyecan ve geçirilen gecenin yorgunluğunun sindiği o anları bilirsiniz.

Bir badminton partisindeki gibi, herkesin art arda raket atışını yaptığı; uzun bir süre hararetle devam eden sohbet kopmuş, bölük pörçük olmuştu, birbirine karışan ve şafakta bir orman kenarındaki kuşlar gibi cıvıldaşan aristokrat tınılı bu seslerden yükselen ahenkli gürültüde kimin ne dediği anlaşılmaz hale gelmişti ki, içlerinden biri –aklı başında bir ses!– birdenbire, bir düşesin şanına yaraşan buyurgan ve neredeyse küstah bir sesle, bütün sesleri bastırarak, Ravila kontuna herhalde ikisi arasında alçak sesle devam eden ve yanlarındakilerle sohbet eden kadınlardan hiçbirinin işitmediği bir konuşmanın devamı ve sonu olması gereken şu sözleri söyledi:

“Siz ki günümüzün Don Juan’ı geçiniyorsunuz, sevilen erkek gururunuzu en fazla okşayan ve bugünün ışığında hayatınızın en güzel aşkı olarak gördüğünüz çapkınlık hikâyenizi bize anlatır mıydınız?”

Hem konuşan ses hem de ortaya atılan soru bütün o darmadağın konuşmaları bıçak gibi kesiverdi ve herkes ânında suspus oldu.

*** düşesinin sesiydi bu. Bu üç yıldızlı maskeyi çıkarmayacağım ama, kendisinin bütün bir Saint-Germain semtinin en solgun ten ve saçlı sarışını ve kehribar rengi yay kaşlarının altında en siyah gözlü kadını olduğunu söylesem tanıyacaksınız belki de onu. Bilgelerin Tanrı’nın sağına oturması gibi, o da, o şölenin tanrısı olan ve o aralar düşmanlarını kendine basamak yapmayan Kont Ravila’nın sağına oturmuştu; bir arabesk süsleme gibi incecik ve şahaneydi; iskemlenin etrafına dolanan uzun kuyruğuyla, Peri Melusine’in⁵⁰ o sevimli gerisinde uzanan yılan kuyruğuna çok benzeyen gümüş ışıltılı yeşil kadife elbisesiyle, bir peri kızı gibiydi.

“İyi fikir!” dedi Kontes Chiffrevas, bir ev sahibesi olarak düşesin arzu ve önerisini desteklemek istercesine. “Evet, hissettiğiniz ya da size hissettirilen, mümkün olsaydı yeniden yaşamayı en çok istediğiniz aşkların aşkı.”

“Ooo! Hepsini de tekrar yaşamak isterim!” dedi Ravila kontu, o her şeye doymuşların zaman zaman kapıldığı Roma imparatoru açgözlülüğüyle. Ve kadehini, günümüzde kullanılan o aptal ve pagan kupalara hiç benzemeyen gerçek şampanya kadehini, belki de ara sıra gönlümüze akıttığı tanrısal ezgiler yüzünden flüt adı verilen, atalarımızın o ince uzun, zarif kadehini kaldırdı. Sonra, masanın etrafında şahane bir halka oluşturan bütün bu kadınları gözleriyle süzerek kucakladı. “Ama gene de,” diye devam etti, yeşillik olarak henüz ağzına Café Anglais’nin tarhunlu salatalarından başka bir şey koymamış böyle bir Nabukodonosor’da⁵¹ insanı şaşırtan bir hüzünle kadehini tekrar önüne koyarken, “ama gene de yaşamındaki bütün duygular içinde, yaşam ilerledikçe anılar arasında her zaman ötekilerden çok daha şiddetle parıldayan ve insanın, uğruna her şeyini vereceği bir duygunun olduğu da gerçektir!”

“Mücevher kutusundaki elmas,” dedi Kontes Chiffrevas, düşünceli, belki de kendi elmasının parlak yüzeyini seyretmekteydi.

“Aynı zamanda ülkemin efsanelerindeki elmas,” diye söze karıştı Ural dağlarının eteklerinden gelen Prenses Jable, “efsaneye göre, önce pembeyken sonradan siyahlaşan ama elmas olarak kalan ve pembeden çok siyahken parlayan şu ünlü ve masalsı elmas...” Bunları sahip olduğu tuhaf çekicilikle söylemişti bu Çingene! Polonyalı sığınmacıların en yakışıklı prensiyle aşk evliliği yapmış bir Çingene kızıydı çünkü o ve Jagellonlar’ın⁵² yatak örtüleri altında doğsa ancak bu kadar prenses havalı olabilirdi.

Sanki kıyamet kopmuştu! Hepsi birden, “Evet!” diye bağrıştılar. “Hadi! Anlatın bize kont!” diye eklediler tutkuyla, yalvararak, enselerindeki saç lülelerine kadar merakla ürpererek; omuz omuza yığılarak; kiminin dirseği masaya dayalı, elleri çenesinde; kimi ise iskemlelerin arkalığına yaslanmış, açılmış yelpazeler ağızlarında; hepsi de sorgulayıcı şahin gözlerini ona dikmişlerdi.

“İlle de istiyorsanız...” dedi kont, bekleyişin arzuyu kamçıladığını bilen bir adamın ağırdan alır havalarıyla.

“Kesinlikle!” dedi düşes, hançerinin ağzına bakan bir Türk despotu gibi, tatlı bıçağının altın ağzını seyretmekteydi.

Kont, hâlâ oralı değilmişçesine, “Dinleyin öyleyse!” dedi.

Kadınlar ona bakarken tepeden tırnağa dikkat kesilmişlerdi. Gözleriyle onu yiyip bitirmekteydiler. Bütün aşk hikâyeleri kadınları meraklandırır; ama kim bilir bu hikâyenin çekiciliği, her birinin bu hikâyede kendini bulma düşüncesinden ileri geliyordu belki de... Onun ad vermeyeceğinden ve yeri geldiğinde fazla saydam ayrıntıları kalınlaştıracağından emin olacak kadar centilmen ve soylu olduğunu biliyorlardı; bu düşünce ve bu güven duygusuyla hikâyeyi dinlemeyi daha da çok istiyorlardı. İstekten de başka bir şeydi bu; umuttu.

Gururları, kim bilir daha nice güzel anıları olmuş bir erkeğin yaşamındaki en güzel anı olarak hatırlanan bu anıda kendilerine rakibeler yaratıyordu! Yaşlı sultan mendilini bir kez daha yere fırlatacak, mendili yerden almak için hiçbir el uzanmayacak ama o mendilin kendisi için atıldığını bilen kadın onun sessizce kalbine düştüğünü hissedecekti...

Oysa, işte akıllarından geçirdikleri bütün bu şeylerle kendisini dinleyen bu yüzlerde kontun patlattığı hiç beklenmedik küçük fırtına şöyle:

IV

“Ahlakçılardan, şu büyük yaşam deneyimcilerinden,” diye söze başladı Ravila kontu, “yaşadığımız aşkların en güçlüsünün çoğu kimsenin sandığı gibi ilk ya da son aşk olmayıp ikinci aşk olduğunu duymuşumdur. Ama konu aşk olunca her şey doğru da olabilir, yanlış da, kaldı ki benim için böyle değil... Sizin benden istediğiniz, sayın hanımefendiler ve bu akşam sizlere anlatacağım şey gençliğimin en güzel günlerine rastlar. Artık tam anlamıyla bir genç adam sayılmazdım ama hâlâ genç bir adamdım ve Malta şövalyesi yaşlı amcamın, yaşamın bu faslını anlatırken dediği gibi, ‘kervanlarımı tüketmiştim’.⁵³ Yani en parlak çağımdaydım ve hepinizin tanıdığı ve hepinizin de hayran olduğu bir kadınla İtalyanların o şirin deyişiyle ilişki içindeydim...”

Sözün burasında, bu koca yılanın ağzından çıkanları yutan kadınlar topluluğunun aynı anda birbirlerine fırlattıkları bakışlar görmeye değerdi, böyle şeyler anlatılamaz çünkü.

“Bu kadın,” diye devam etti Ravila, “bu sözcüğe verilebilecek her anlamda, düşleyebileceğiniz en soylu kişiydi. Gençti, zengindi, muhteşem bir ada sahipti; güzeldi, zekiydi, engin bir sanat anlayışı vardı ve gene de, sizlerin dünyasında böyle olunduğunda olunduğu gibi doğaldı... Zaten, bu dünyada beni hoşnut etmek ve kendini bana adamaktan; benim için sevgililerin en şefkatlisi ve dostların en iyisi olmaktan başka bir isteği yoktu.

Onun sevdiği ilk erkek değildim, sanırım... Daha önce bir kez sevmişti ama bu kocası değildi; erdemli, platonik, ütopik, kalbe dolmaktan çok kalbi eğiten; hemen ardından gelecek yeni bir aşk için zemin hazırlayan; esas ayinden, kutsal ayinden ayırmak için genç papazların dediği gibi, beyaz ayine benzeyen bir deneme aşkıydı bu... Yaşamına girdiğimde, o henüz beyaz ayindeydi. Esas ayin ben oldum ve o bunu bana, ayinin bütün törenlerini yerine getirerek ve bir kardinal gibi ihtişamla belirtti.”

Bu söz üzerine, bu pür dikkat on iki tatlı dudakta bir gölün berrak suları üstünde halka halka yayılan küçük dalgalar gibi çok şirin bir gülümseme ifadesi dolaştı... Çok ani oldu ama çok hoştu!

“Gerçekten de, bambaşka bir insandı!” diye devam etti kont. “Böylesine içten bir iyiliği, merhameti, sizin de bildiğiniz gibi her zaman olumlu sayılamayacak tutkulara varıncaya kadar böylesine mükemmel duyguları pek az görmüşümdür. Kadınlarda, bir kedinin pençe attığı bir yumak gibi sık sık karışıp dolaşan, dolap çevirme ya da erdemlilik taslama ve hoppalık gibi iki şeyin bu kadar az olduğu birini ise asla görmemişimdir. Bu kadının içinde hiçbir kedi yoktu... Söyledikleri şeylerle bizleri zehirleyen şu garip kitap yazarlarının, uygarlıkla bezenmiş ilkel bir doğa diyecekleri bir yapıdaydı; ama o uygarlığın tatlı lükslerini almıştı yalnızca, bizlere bu lükslerden çok daha tatlı gelen şu minik ahlaksızlıklardan hiçbiri yoktu onda...”

Bütün bu fizikötesi şeylerden sabırsızlanan düşes, aniden ve alı al moru mor söze karıştı ve, “Esmer miydi?” dedi.

37 . . Altın Konak veya Yaldızlı Konak: 1840’ta, İkinci İmparatorluk’un sonunda çok gözde olan bir restoran. (Ç.N.)

38 . . XI. yüzyıl sonunda doğmuş şiddet yanlısı İtalyan siyaset ve din reformcusu. Kan içtiği söylenir. 1155’te yakılarak öldürüldü. (Ç.N.)

39 . . (İt.) Bin üç; Don Juan’ın gönül maceraları için ileri sürülen rakam. (Ç.N.)

40 . . Jules-Amédée, Barbey d’Aurevilly’nin de adlarıdır. (Ç.N.)

41 . . Alman hekim Mesmer’in (1734-1815) canlı manyetizma denemelerinde kullandığı, içi demir talaşı ve cam kırıklarıyla dolu tekne; hastalar iyileşmek için etrafına dizilirlerdi. (Ç.N.)

42 . . (MÖ 450-404): Atinalı general, cesur, zeki ve hırslı olmasıyla anılır. (Ç.N.)

43 . . Don Juan öldürdüğü Büyük Şövalye’nin heykelini akşam yemeğine davet etmişti. (Ç.N.)

44 . . Mitolojide Alcmene’nin kocası; Molière’in serbest vezinle yazdığı komedi. (Ç.N.)

45 . . Efsanevi Asur kişisi. Zevk ve eğlence içinde yaşadı, yenilgiye uğrayınca büyük bir ateş yaktırarak, sahip olduğu tüm mücevher ve karılarıyla birlikte kendini de yaktı. (Ç.N.)

46 . . (Fr): Pêcher (şeftali ağacı), péché (günah) her iki kelime de “peşe” diye okunur. (Ç.N.)

47 . . Eski Orta İtalya’daki Sabin ülkesinin kadınları. Efsaneye göre Sabin’li kızlar bir bayram sırasında Romulus’un tebaası tarafından kaçırılmıştır. Sabin’li erkekler onların üzerine yürümüş ve tam kavga çıkacağı sırada Sabin’li kadınlar, kucaklarında çocuklarıyla koşup babalarıyla kocaları arasına girmişler. (Ç.N.)

48 . . (İt.) Canlılık, ateşlilik, ustalık. (Ç.N.)

49 . . Fransa’da 1715-1723 yılları arasındaki naiplik dönemi. (Ç.N.)

50 . . Vücudunun alt kısmı yılan biçiminde olan peri kızı. (Ç.N.)

51 . . II. Nabukodonosor, Büyük Nabukodonosor: MÖ 605-562 yılları arasında Babil kralı. (Ç.N.)

52 . . Prensleri Litvanya, Polonya, Bohemya ve Macaristan’da hükümdarlık eden Litvanyalı sülale. (Ç.N.)

53 . . “Kervanlarımı yapıp bitirmiştim:” Bir Malta şövalyesi tarikata girince seferler yapmak zorundaydı; buna “kervanlarını yapmak” denirdi. (Ç.N.)