Can Yayınları: 1832

© Osman Şahin © Can Sanat Yayınları Ltd. Şti., 2009

Selam Ateşleri, 1. basım: 1993 Ay Bazen Mavidir, 1 basım:1989 1. basım: Ağustos 2009 E-kitap 1. sürüm Aralık 2015, İstanbul Ağustos 2009 tarihli 1. basım esas alınarak hazırlanmıştır. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

Kapak Tasarımı: Erkal Yavi Kapak Düzeni: Semih Özcan Dizgi: Gülay Yıldız Düzelti: Nurten Sönmezcan

ISBN 978-975-07-1745-1

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

Osman Şahin

SELAM ATEŞLERİ

AY BAZEN MAVİDİR BÜTÜN ÖYKÜLERİ 3

ÖYKÜ

Osman Şahin’in Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

GENİŞ BİR NEHRİN AKIŞI: YAŞAR KEMAL / deneme

MAHŞER / 1998 Yunus Nadi Öykü Ödülü

ÖLÜM OYUNLARI / 2003 Yunus Nadi Öykü Ödülü

KIRMIZI YEL – ACENTA MİRZA / öykü

SONUNCU İZ / öykü

Osman Şahin, 1940’ta Mersin’in Aslanköy ilçesinde doğdu. Dicle Köy Enstitüsü’nü, Gazi Eğitim Enstitüsü Beden Eğitimi Bölümü’nü bitirdi. Doğu, Güneydoğu, Malatya, İzmit, İstanbul liselerinde spor öğretmenliği yaptı. 12 Eylül 1980’den sonra sürgün edilerek res’en emekli edildi. Bir eleştiri yazısı yüzünden bir buçuk yıl hapis yattı. Kırmızı Yel ile TRT 1970 Öykü Büyük Ödülü’nü, Ağız İçinde Dil Gibi ile 1980 Nevzat Üstün Öykü Ödülü’nü, Selam Ateşleri ile 1992 Ömer Seyfettin Öykü Ödülü’nü, ve 1993 yılı Sait Faik Hikâye Armağanı’nı, Mahşer ile 1998, Ölüm Oyunları ile 2003 Yunus Nadi Öykü Ödülleri’ni kazandı. 1979 9. Uluslararası Ankara Film Festivali’nde, sinemamıza yaptığı katkılardan ötürü Aziz Nesin Emek Ödülü ile, 1999 36. Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde Yaşam Boyu Altın Portakal Onur Ödülü ile onurlandırıldı. 1999 yılında Truva Kültür ve Folklor Derneği’nce Anadolu folklorünü yapıtlarında ustaca işlediği için yılın edebiyat ödülü ile onurlandırıldı. Kırmızı Yel, Den Röde Vinden (1984) adıyla İsveç’te, birçok öyküsü Polonya, Macar, Alman, Fransız, Hollanda dillerine çevrilerek yayınlandı. Yazarın on üç öyküsü Tales From Taurus adıyla İngilizce yayınlandı. Kayalara Vurmuş Suretin öyküsü Mersin Devlet Opera ve Balesi’nce Kraliçe Aba adıyla baleye uyarlandı. Yazarın bu güne dek yirmi iki öyküsü filme alındı, bu filmlerin bazılarının senaryolarını kendisi yazdı. Filmler yurtiçi ve yurtdışı film festivallerinde sinemamıza otuzdan fazla ödül kazandırdı.

SELAM ATEŞLERİ 1993 SAİT FAİK HİKÂYE ARMAĞANI

Selam Ateşleri

“Aşkın iğnesiyle dikilen dikiş

meğer mahşerece sökülmez imiş.”

Seyranî

Ne zaman dönsem baksam, çığlığı derin oyulmuş ağzının tavanında donmuş kalmış o mağara karşımda. Gözlerimi yumsam, gece yatağıma çekilsem de, gelmiş geçmiş bir zaman evi gibi duran o dev mağara, derin, oyucu bakışlarıyla gelir, değişik insanlar, anılar, davranışlar, çığlıklar duyumsatır; usumu kurcalar durmadan. Sesler belirir içimde, sözler, çağrışımlar belirir. Ve giderek yaşamımın her anına uymasını bilir o. Bazen, kışları yorucu bir yolculuktan sonra özlemi çekilen sıcacık bir ocak başına varışın tatlı düşlerini anımsatır, bazen de bir insan gibi acı çekip inleyerek, yabansı, uzak, belirsiz sesleriyle büyüler beni. Geniş kıvrımlı ağzının açığında, bitmez tükenmez sorular varmış da, sorularının yanıtını beklermiş gibi bir arayıcılık sezilir bakışlarında hep. İlk yaratılış gününden beri kendi yalnızlığıyla beslenen o mağara, dünle bugünün olduğu kadar, yarının da ağzı, gözü, kulağı olarak her türlü ikiliğinden kurtulur. Her zaman kendine benzer; benzemesini bilir.

Kışları karla buz, yazları ise ateşle su dokur yüzü mağaranın. Akıl almaz uçurumlarının önünü, gür sedir ormanları süsler. Rüzgârın savurduğu kuru kozalaklar, hafif çıtırtılar çıkararak düşer, yuvarlanır. Bir yıla kalmadan da çözülüp dağılarak çimlenirler. Kendilerinden önce düşmüş, ölmüş, çürümeye durmuş kozalak eskilerinin canıyla ruhunu azar azar özümseyip emerek büyümeye başlarlar.

Zorlukla tırmanarak mağaranın ağzına vardığında, gözlerine değil, ruhuna dokunan mavilikte sonsuz bir gökyüzü boşluğuyla karşılaşır insan. Derin bir baş dönmesiyle bitkin düşer, kesilir soluğu. O boyutta bir doğa gizemi karşısında küçücük, çelimsiz bir yaratığa dönüştüğünü duyumsar. Göğü tıkayacak kadar yüksek, sivri dağların uçurumlarında ağır ağır dönen kartalların ışıltılı, yağlı, parlak sırtları görünür. Orman kuşları şikâyetli sesleriyle ötüşürler. Ve kıştan kalma karlar, ilk düştükleri saflıklarıyla dururlar orada.

Bazı sabahlar güneşin ışıklarıyla tutuşup yanan bulut parçacıkları, ipekleşerek, parlarlar orada. Bazen de, kendini yağmura hazırlayan kara, sıkıntılı bulutlar, gökyüzünün geniş karnına açılmış derin kuyular örneği açarlar. Ardından uğursuz bir koyulukta yoğunlaşarak çatlamaya başlarlar mağaranın önünde. Ateş kızıllığında çılgın gök şimşekleri çakarak yakıcı gürlemeleriyle mağara derinliklerinde yansırlar. Ardından iri damlalı, kamçı gibi keskin, vurucu bir yağmur kükreyip düşmeye başlar ki, şarlayanlı sel suları, önlerine geleni burgu gibi delerek, çamura boğarlar dereleri. O yağmurda, kurumuş güz yaprakları gibi savrulan ağaçlar, uyum içinde uğunarak bir o yana bir bu yana eğilip kalkarlar. Bunaltıcı öğlen sıcaklarında ise kelebeklerle dolar ortalık. Arılar, böcekler, kelebekler, orman çiçeklerinden alırlar renklerini. Bazen dağların teri, soluğu gibi ipince bir sis tülü örter mağaranın önünü. Çıkan akşam rüzgârları sürer götürür o mavi yalnızlıkların sisini. Güneşin tutuşturduğu akşam ufuklarında ise ipince bulut erimeleri, bulut yanmaları olur. Derken ay doğar ve müthiş güzellikteki ışıklarını dökmeye başlar. Böylesi anlarda, gece yıldızlarına bakan ürkünç, loş ağzının izleği doyulmaz olur mağaranın.

Kaya güvercinleri, kırlangıçlar, yarasalarla doludur mağaranın içi. Yellerin savurduğu hafif kuru yapraklar örneği, mağara tavanına baş aşağı tutunup salınan yarasalar, ufacık bir seste havalanarak, gizemli gölgeleriyle uçuşurlar. Kışın mağaradan dışarı başını uzatamazsın, tokatlanmışsın gibi alıp götürebilir azgın fırtınalar yoksa. Burmalaşan kalın buzlar, ağzından aşağıya sarkıp direklenmesine karşın, canlı bir bahar havası solur kucağı mağaranın. Altın sarısı, yeşil parıltılı arılar, sinekler uçuşur içinde. Parmak kalınlığında buz gibi de bir su kaynar yarıktan. Islığa benzeyen ince fısıltılarla kara yosunlu bir çukurun içine akar. Yosun çukuru ne dolar ne taşar; onca su nereye gider, bilinmez.

Göçer kadını Simber’e ait olduğu söylenilen bir de gömüt eskisi vardır içinde mağaranın. Gömütün üstüne garip desenli, yer yer delinmiş, solgun renkli keçe parçaları ile ipe dizilmiş paslı nal tomarları asılmıştır. Yarısı toprağın içinde kalmış, ölüm gibi tozlanmış keçe eskilerinin toprağın yüzünde kalan parçaları taze renkleriyle dururlar hâlâ. Gömüt eskisinin iki ucuna dikilmiş insan boyunda, sarkıtlara benzeyen hece taşları, yaşanılmış eski tutkulara, aşklara dair birer soru işareti gibi ya da derin üzünçlerin elçileri gibi yıllardır dururlar orada. Yıkılmış, kafa kafaya vermiş hece taşları, belirsiz, ışıklı, kucaklaşmış insan gölgelerine benzerler. Öylesine sımsıkı sarılmış kucaklaşmışlardır ki, birbirlerinin içinde erimiş kaynaşmışlardır sanki. Taşlardan biri sarılmış sarmalanmış, giydirilmiş kuşatılmış, belik belik saçlardan örülmüş, akıtma paralarla süslü, renkli puşi ve kefiyeler geçirilmiştir başına da. Gökkuşağı rengindeki fesin üstüne de, uçları püsküllü ipek bir eşarp sarılmıştır. Rüzgâr vurdukça, belikler, mızrak ucundaki tuğlar örneği, usulcana uçuşur, uzar, sarkar salınır, canlanırlar hep.

O ufacık gömüt eskisi, olağanüstü güzellikte yaşanılmış, destansı bir tutkunun kemik izlerini taşır hâlâ içinde. Dev mağaranın ağzında küçücük görünmesine karşın, her zaman küçükte gizi olan bir büyüktür o. Bu yüzden Toros göçerlerince her yaz ziyaret edilir, adaklar sunulur adına Simber’in.

O gömüt eskisinin görünen o anı, kim bilir kaç yüzyıl ötelerden oluşmaktadır? Hece taşlarından asılı duran belik belik saçların uçlarında süzüle süzüle uçuşan dağ rüzgârları kim bilir kaç yüzyılı gerilerde bırakmıştır? Ve içinde gizlemeye çalıştığı aşklar, acılar, yürekler kaç yıl?

Ne zaman o mağara ile gömütlüğe bakacak olsam, aşklarını, sevgilerini oraların taşına, toprağına kanlarıyla çizen göçer kadını Simber ile Nalcı Bercis’in akıl almaz öyküleri gelir usuma. Ve bir süre onların gözleriyle bakarım kendime. Hem dünün hem bugünün hem de yarının zamanını taşıyan o gömüt eskisi, durmadan yüreğimi ateşler, eski tutkulara dair bir şeyler söyler, anlatır bana. Bu yüzden her zaman o gömütün yalnızca görünen yanında değil, görünmeyen yanlarında da olur gizlenirim acılarında, çığlıklarında...

Simber kadın ile Nalcı Bercis’in tutkuları hakkında pek çok söylence ve öykü anlatılır. Obadan obaya, ağızdan ağıza söylenir hep.

...Eskiden o mağaraya analık eden güçlü dağların yüzünde, çeşitli renklerde dokunmuş yüzlerce kıl çadır kurulur, çadır önlerinde ateşler yanardı. Alınları pul pul paralarla süslü, alımlı, genç, güzel göçer kadınları yün eğirir, ip büker, yayık yayarlardı. Meralar koyun keçi sürüleriyle kararır, tozar, sekişleri birbirlerinden güzel, oynak, derileri yabanıl hayvan tüyü gibi parlak, kumaş gibi ışıltılı, safkan atlar, özgürce yelelerini uçururlardı, oradan oraya koşuşup oynaşarak.

Torosların gelmiş geçmiş en ünlü nalbantı Bercis Usta da o dönemde yaşadı. Öylesine ünlüydü ki, yumurtaya nal çaktığı söylenirdi. Kimdi, neyin nesiydi, hangi obadan, aşiretten gelmeydi, bilinmiyor. Gezgin olduğu için belli bir yeri yurdu da yoktu. Yüz çizgileri, Toros yaylalarında gide gele, güneşten, poyrazdan kararmış, yanmış, kurumuş, rengi atmış silinmişti. Yüzünde hiçbir kanın, aşiretin damgasını okumak olası değildi. Gür kaşlı, yüzü siyaha çalar bakırsı, yağız bakışlı, şakakları sivri çıkkın, yeşil gözlüydü, ince uzun endamlıydı. Av için yetiştirilmiş şahinler örneği tüm bedeni kemik ve sinire kesmişti. Çekicini tutan kalın bilekleri, güçlü kocaman elleri, boğum boğum kas kümeleriyle dolu omuzları, kolları vardı. Beyaz kuzu postundan papağını, başının üstüne hafifçe yıkar, güldüğünde, biçimli bıyıklarının iki yanında tatlı gamzeler belirir, dolgun beyaz dişleri ağzında sedef beyazı ışırdı.

Daha da önemlisi, duruşundaki soylu, zengin tavrıydı. Bakışlarından yürüyüşüne kadar tüm davranışlarında kendine ve mesleğine olan üstünlüğünün umursamaz gururuyla güvenci okunurdu. Önündeki çekici, keskisi, önlüğü, nalı, mıhı, kırık dökük örsünden başkaca dünya malı yoktu ama, sayısız develeri, sürüleri olan, görkemli çadırlarda nice yemeklerin hakkını veren zengin göçer beylerinden daha gururlu, özgür ve mağrur görünürdü.

Çakacağı nalları hazır satın almazdı, çivileri kendisi keser, dövme nal kullanırdı. En belirgin yanı da, nal dövüşündeki inanılmaz ustalığıydı. Çekicini eline alıp da örsün başına geçince, çekici, örsü, nalıyla öylesine bütünleşir, kaynaşırdı ki, çok ince, çok garip, içrek tını ve ritimlerle çekicini vurur indirir, akıp giden dizeler gibi kulakları tatlandıran bir hoş müzik yaratır, vurgulu, tiz, çın çın öten, ezgili, ince yabanıl seslerle insanın kanında derin, yakıcı çağrılar yaratırdı. Ve bu sesleri duyan bir atlı, yolundan dönebilir, atından inebilir, çekiç seslerinin ince ritmini dinledikçe duyularının, yüreğinin esenliğe kavuştuğunu sanabilirdi. Tezgâhının önünde nallanma sıralarını bekleyen huysuz atlar bile onun çekiç seslerini kımıldamadan durarak dinlerlerdi. Kimi göçer beylerinin canları kahve içmek istediğinde, Bercis Usta’ya, tezgâhında nal dövdürdükleri söylenirdi.

Nalbantlar vardır, hayvanın ayağının ölçüsünü almadan nal seçemez, nal çakamazlar. Ama Nalcı Bercis, nallayacağı hayvanın ayağını bir kez görsün, o ayağın tırnağına göre öyle bir nal seçer, çakardı ki, nal tırnağın altına tıpatıp oturur, milim şaşmazdı. Çaktığı çiviler, nalla aynı delikte birbirine girer, perçinlenir, kaynar, oynamaz, sallanmaz, fırlamazdı yerinden, ta ki, çakılan nal kâğıt gibi eriyip delininceye kadar.... Göçerler, yol üstündeki nal izlerine bakarak Bercis’in nallarını izinden tanırlardı. Ve atlardan biri uçuruma düşüp öldüğünde, ölen atın çekisinden, semerinden, süslü tokalı yularından önce nalları söker alırlardı Bercis Usta’nın elinden çıkma, diye.

Niçin öylesine içli, güzel, öylesine duyarlı, ince, dingin bir ritimle nal döverdi Bercis? Yüreğinin açıklanamayan gizlerinde kimi tutkuları, özlemleri vardı da, o istek ve özlemlerini diline vurup türküleyeceğine, çekiciyle demiri konuşturduğu, demire gizemli çığlıklar attırdığı için mi?

Bir gün Simber adında bir atlı kadın çıkıp geldi tezgâhının önüne Bercis’in. Atın üstünde çuval gibi değil, usta bir binici gibi duran kadının, küçücük bir de akıtması vardı kuzgun karası atının alnında. Simber’i gören Bercis’in gözleri ardına kadar açıldı. Karşısında, uzun, gür kirpiklerinin altında, Toros göklerini anımsatan kocaman mavi gözleriyle, dosdoğru kendisine bakan bir kadın vardı çünkü. Al üzerine yeşil yapraklı, nergis desenli yazmasının uçlarına, küçücük pırıltılı buğday saplarından örülmüş ince tokaları, başını sağına soluna çevirdikçe sallanan, iki göğüs arasına oturmuş sarkan sedef taşından nazar boncuğu, yemenisi, renkli çorapları, şayak şalvarı üstüne mor nakışlı cepkeni, pul pul akıtma paralarla süslü göçer başlığıyla, yalnızca kendi kendisinin benzeri olan, arı ve yabanıl güzellikte bir kadındı bu.

Eli ayağı tutuşan, ne yapacağını bilemeyen Bercis, şaşkın, sevecen bakışlarıyla karşılık vermeye çalıştı kadına. Bakışları karşılaştı ikisinin. Ve sayısız nala, çiviye, örse, çekice söz geçiren Bercis’in, o güne kadar duyumsamadığı derinlikte bir yanma ve ağrı oturdu yüreğinin ortasına. Tepeden tırnağa irkilerek bir daha baktı kadına. Uzun siyah gür saçları belik belikti ve beliklerinin sayısı onu geçiyordu. Döndüğünde, kalçasına kadar sarkan saçlarından görünmezdi sırtı. Yanakları kırmızı, göğüsleri selli, bakışlarının derinliğinde insana uzaklık duygusu veren bir gizem ve hüzün vardı. Güldüğünde dağ çiçeklerinin göz kamaştırıcı gökçeliği siniyordu gözlerinin içine. Gözlerini yumunca, iri siyah kirpiklerinin gölgeleri, pembe yanaklarının üstüne düşüyordu.

Bercis’in bir gözü kadında, bir gözü çekicinde, özenle dövmeye başladı nalını. İşte o an, nalbantlık yaşamında başına gelmeyen bir olay oldu; gözlerini bağlasalar ineceği yeri milim şaşırmayan çekici, nalı tutan parmağının ortasına iniverdi birden. Canı yandı, tırnağın eti soyuldu. Kanamaya başladı parmağı. Bunu uğursuzluk sayan Bercis, nal dövmeyi bıraktı. “Git başımdan, geri götür atını! Senin atına çakacak nalım yok benim!” diyerek acıyla buruşturdu yüzünü. Simber, delip geçen bir bakış attı ona. Sonra da, “Nedenmiş o? Niye geri götürecekmişim atımı? Sen nalbant değil misin? Senin işin atlara nal çakmak değil mi?” dedi. Ardından da, çekici kendi parmağına yemiş gibi, Bercis’in kanayan parmağını olanca doğallığıyla ağzına alıp emmeye başladı; onun acısını kendi canına katarcasına. İkiye ayırdığı ipek mendilini parmağına sarıverdi Bercis’in. “Şimdi oldu. Haydi nalla atımın ayaklarını,” dedi ardından. Bercis, Bercis olsun da ne yapsın? Bir daha içli, anlamlı baktı kadına. Sevgiyle burkulup titremeye başladı içi; çekicini parmağına değil de, yüreğinin ortasına yemiş gibi.

Sargılı parmağıyla, nalı dövüp çaktı Simber’in atının ayağına. Atın tırnağının üstüne de, bıçağın ucuyla gizlice bir çentik atarak, işaret koydu. Simber kadın bindi atına. Eyer üstünde oturmaya öylesine alışkındı ki, yumuşacık bir yastığa oturur gibiydi. Çekip giderken, aralarında gizli bir bağ varmış ya da yüreğindeki bir bulmacanın parçalarını yerlerine yerleştirirmiş gibi bir daha baktı Bercis’e. Bercis de anlamlı, içli bakışlarıyla uğurladı ardını kadının. Sonra düşüncelere, düşlere daldı; kanayan parmağı sargılanmıştı, iyileşecekti, ama sevgiden kanayan yüreğini kim saracak, iyileştirecekti şimdi? Kocaman bir ateş alanına dönmeye başladı yüreği.

O günden sonra nal dövüşlerinin, çekiç vuruşlarının tınısı değişti. Çevresine olan bakışları da... Davranışları çatallandı Bercis’in. Gece yatağına çekilse, gözlerini yumsa, bu kez de gönül gözleri açılıyordu içinde. Ve sonsuz yürek ağrıları... Çekiç vuruşlarından biri kendi adını söylerse, öbürü de Simber’in adını söylemeye başladı.

Gün geldi Simber’in obasında işi sona erdi Bercis’in. Nallayacağı hayvan kalmayınca, istemeye istemeye topladı tezgâhını. Vurdu eşeğine. Gezgin yüreğini Simber’in obasında bırakarak ekmek parası için başka obalara doğru çekti gitti.

Haftalar, aylar geçti aradan, bir gün obaların birinde tezgâhını kurmuş çalışan Bercis’in önüne, nallanmaları için hayvanlarını getirdi göçerler. Teker teker hayvanları nalladıktan sonra, atlardan birine geldi sıra. Atın ayağının çamurlarını sildi. Aylar önce çaktığı nalla, bıçağının ucuyla gizlice çentiklediği atın tırnağındaki işaretinin yanı başına çizilmiş ikinci bir işareti görünce, aklı durdu, şaştı, kahroldu. Anlamıştı Simber kadının atın tırnağına gizlice koyduğu işareti yalnız bırakmadığını. Nice yollar, beller tepmiş kuzgun karası atın tırnağını çiçek demeti gibi avuçlarına alarak öpüp koklamaya başladı. Yanmalar, çımgışmalar oldu kanında. Nasıl içi burkulmasındı ki? Aylar önce nallayıverdiği atın tırnağında selamı gelmişti Simber’in. Gözleri yaşardı, kasırgalar koptu yüreğinde.

Atın tırnaklarının öpülüp koklandığını, yüz sürüldüğünü ömürlerinde ilk kez gören göçer erkekleri şaşırdılar Bercis Usta’nın haline.

Bercis, özenle nalladı atın ayağını. Sonra Simber’in işaretinin yanı başına bir ikinci işaret daha koydu.

O günden sonra da Simber’i görebilmek için sızılı istekler duydu içinde. Usunu kurcalayan bu düşüncesi giderek tedirgin etti onu. Başında dönmeler, duygularında inişli çıkışlı, garip kesintiler oldu. Dilsiz çekici daha bir ezgilenerek dillendi sanki. Ruhu ile çekici el ele vererek birlikte koşmaya başladılar. Duygularının içinde nerede duracağı belli olmayan bir koşuydu bu. Durmadan çekiç salladı, nal dövdü. Salladığı çekiçle, dövdüğü nallar inanırlardı ona. Yarattığı müzikle ritim de güvenirdi ona; bulmuşlardı girecekleri sağlam kulağı, hakkını veren ustayı. Ve Simber’in insanı büyüleyen o olağanüstü güzellikteki yüzünü düşündü hep; dilsizmiş gibi durduğu halde insana çok şeyler söyleyen mavi gözlerini, yalanmış gibi ıslak duran, olgun, şehvetli dudaklarını, alnına düşen pullu siyah perçemlerini...

Bir gün birdenbire ortalardan kayboldu Bercis. Nereye, hangi yöne gittiğini kimse bilemedi.

Günler geceler sonra, Simber’in obasına bakan sisli ormanların yüzünde, çok ince, titrek nal ve çekiç tınıları duyulmaya başladı. İşitilmedik güzellikte bir müzik çıkartan, çılgın akışlar yaratan, düş gibi, büyü gibi gizemli, bir yaklaşıp bir uzaklaşan, ağlayan, yalvaran, çağıran, hafifçe de uğuldayıp tınılayan bir sesti bu. Kime seslendiği, ne demek istediği o ince zilimsi titreşimlerin dilinde yuvalanmıştı sanki. Onca tınılı sesleri obada herkes duyar da, cümle çiçeklerin kokusunu, kuşların ötüşünü, çanların, keçilerin, oğlakların sesini bilen Simber, duymaz mı, anlamaz mı, gece gündüz sisli dağların yüzünde, yüreğine yüreğine koşan, haykıran bu tutkulu tınılardaki gizli çağrıların dilini?

Gece gündüz kıvrandı durdu. Evli olduğu için de ne yapacağını bilemedi. Bir gece, ayaklarını gece kuşları gibi hafifçe yere basarak gizlice çadırından dışarı çıktı. Soluklandı, baktı çevresine. Gece karanlığında gözüne çarpan karlı dorukların aldığı renkler, sisler, masallar dünyasına vergi bir güzellikte göründü ona. Ufuklardan koparak onu karşılamaya gelen, alnını serinleten gece rüzgârlarına orman kokuları karışmıştı. Derin derin soluklandıktan sonra yüreğinin yazgısına teslim oldu. Her türlü yürüyüşe alışkın, güçlü bacaklarıyla, bitmez tükenmez çağrıların geldiği ormana doğru yürüdü gitti.

Gelininin kaçtığını öğrenen göçer beyi Bedirhan Ağa, adamlarını topladı. Atlanıp düştüler ardına Simber’in. Geçit vermez ormanlı uçurumların, yalnızca bir atın geçebileceği daracık yolların, birdenbire beliriveren karanlık, aşılmaz kaya duvarlarının içinde amansızca bir kovalamacadır başladı. Yorgunluk, açlık, susuzluk, hiçbiri etkilemedi onları. Güneş, sonu gelmez yolunu bitirip de ertesi günü göründüğünde, izlerini buldular kaçakların.

En küçük ürpertiye, sese duyarlı kayalıkların yüzünde derin yankılar uyandıran öfkeli nal seslerinin hızını sezen Bercis ile Simber, şaşkınlıklarından ne yapacaklarını bilemediler. Sağrıları tere köpüğe batmış çıkmış atlarının üstünde, akıl almaz bir kana susamışlıkla, tek kelime konuşmadan, bıyıkları sinirden titreyen Bedirhan Ağa’nın adamlarınca kuşatıldıklarında, yıldırımlar yağsın, ayaklarının altındaki yer yarılsın, uçurumlar açılsın da kaybolalım istediler.

Dövüşmekten başka çare kalmadığını görmüştü Bercis sonunda. Çelikleşmiş kolları, parmakları gerildi, çene kemikleri kasıldı. Kızılımsı yeşil bir öfkede alev alev yandı gözleri. Kayalığa verdi sırtını.

Bu dövüş iki taraf için de bir haktı, kendilerinden beklenendi. Bedirhan Ağa’ya göre töresellikten gelen, Bercis’e göre de sevmekten gelen bir haktı bu. Sevmek, töresellikten değil, gökten inen, insan yaratılışına sinen bir nimetti. Bu nimet için kapıştılar. Kıyasıya dövüş oldu. Oldu ya, sevdası için dövüşmenin, meydan okumanın heyecanı kısa sürdü. Taş ve sopa darbeleri altında öldürdüler Bercis’i. Akan kanların şiddet dolu rengini gören Simber, öylesine zorlu, çılgın bir çığlık koyverdi ki, yer gök bu çığlıkla büyüdü, güç kazandı. Dağların iliklerine kadar geçti yankılandı sesi. Hava titredi, su ürperdi. Yüreğiyle kutsadığı, ölesiye sevdiği erkeğinin ilk dölünü karnında taşıma gururunun yücelttiği bir sesti bu. Bir an taş kesilen Bedirhan Ağa ile adamları, Simber’i yakalayarak ellerini kollarını bağladılar. Yalınayak başı çıplak, önlerine katarak sürüp götürdüler onu. Sedir ağaçlarından birinin bedenine kalın iplerle sıkıca bağladılar.

Simber’in yakalanarak getirildiğini gören obalılar ayağa kalktılar. Aşiretlerinin şanını, şerefini küçük düşüren Simber’e karşı, göçebe kanlarından gelen acımasız bir öç alma isteği patlamaya başladı ağızlarından. Çeşit çeşit ses perdelerinde inip çıkan boğuk, sert, tiz çığlıklar atan insanlarla dolup taştı toprağın üstü. Zilli tefler çalarak, dövme, vurma, kırma isteğiyle yanıp tutuşarak coştu istekleri. Obalarının sanatı, çobanlık yapmak, yün eğirmek, at binmek sanatı değil miydi? Nasıl olurdu da, koskoca göçer beyinin gelini, kocasını, evini bırakır da soyu sopu, evi barkı, otlağı, sürüsü olmayan, nal çakmaya gittiği obaların içinde bile ayrı ve yabancı kalan, Çingene ve Ermeni sanatından başka bir şey bilmeyen bir nalbant parçasının ardına düşerdi? Hangi ahlaka, geleneğe, göçebe kanına sığardı bu?

Zehirli bir yılana bakarmış gibi bakarak, tükürük, bulaşık suyu, taş sopa yağmuruna tuttular Simber’i. Yüzünü gözünü tırnaklarıyla cırmalayıp yırttılar, toz toprak attılar, yağlı karalar, isler sürdüler her yanına. Çılgınca bağırdılar:

“Doğduğundan beri bizimleydin; tövbeni et, tövbenii!”

Tükürükten, tozdan topraktan, atılan taşlardan, vurulan sopalardan yüzünün görünümü değişti Simber’in. Patlayan dudakları kan pıhtıları içinde kaldı. Koyun keçi yünlerinin ve kıllarının kırkımında kullanılan paslı kırklık makasıyla, belik belik saçlarını kökünden kesip attılar; bir göçer gelininin saçlarının kökünden kesilmesi, ölüm kadar ağır bir aşağılamaydı çünkü.

Herkes diyeceğini on kez, yirmi kez söyledi, sövdü saydı. Yoruluncaya dek sürdü bu. Soluklanmak için geri çekildiler sonra. Kimi çömeldi, kimi ayakta, kimi düşünceli, kararmış bir yüzde, öfkeli bir sessizlik çöktü ortalığa.

İşte o sessizlikte, salt bir adamı sevdiği için, kadınlığının içine düşürüldüğü, kıskıvrak yakalanarak ağaca bağlandığı bu onur kırıcı durumu asla kabul etmediğini göstermek için, bakışlarını inatla kaldırdı Simber. Bir kadın ile erkek arasındaki gönül alışverişi, güneş kadar doğal, yağmur kadar gerekliyken, niçin hesabı sorulsundu kendisinden? İri mavi gözlerinin anlatımında en ufak bir pişmanlık, yenilgi ve baş eğme yoktu.

“İçinizde bağırıp çağırmayan, yüzüme tükürmeyen kimse kaldı mı? Kaldıysa onlar da gelsinler bağırıp çağırsınlar. Ama tövbe istemeyin benden, insan insana gönül düşürmeylen tövbekâr mı olurmuş? Bu yaptıklarımı yüz kere, bin kere başıma kaksanız da, tövbem yok sizlere!” diye bağırınca, obalılar zehir kapmış gibi fırladılar yerlerinden. Eskisinden de beter, can alıcı, acımasız bir saldırı daha başladı. Ağızlarında damla tükürük, salya kalmayıncaya kadar sürdü bu. Bağıra çağıra dövdüler, sövdüler. Yorulunca tekrar geri çekildiler.

Onca aşağılanıp dövülmesine karşın önüne düşürmedi başını Simber. Yediği tokat ve yumruklarla şişip yarı yarıya kapanmış olan gözlerinde güçlü bir gurur parlıyordu yine de; kadın olmanın, sevmenin gururu.

“Bir daha söylüyorum, içinizde öfkesini kusmayan kimse kaldı mı? Kaldıysa onlar da gelsinler, dövsünler, tükürsünler. Sevdim o adamı. Dövseniz kırsanız da, cümle ağaçlara bedenimi sarsanız da, sevdim. İnsanım ben, böyle yapılmışım” diyerek tekrar meydan okuyunca, yorgun, bitkin düşen kalabalığı akıl almaz bir sessizlik aldı.

Göçer beyi Bedirhan Ağa’nın gür kaşları çatıldı. Kalın dudakları büzüştü. Yaşlı yüzü kan kurusu karardı. Bir tiksinti kapladı varlığını. Üstü başı toz toprak, tükürük, salya, kan içinde kalmış gelinine karşı o anki duyduğu öfke, acı ve şaşkınlık, o yaştaki bir insanın katlanabileceği bir şey değildi. Kaybetme sınırına gelinceye kadar tuttu kendini. Kim olduğu belirsiz, gezginci bir nalcı parçasının ardına düşerek obasıyla kocasını küçük düşürdüğü yetmezmiş gibi olanca dayağa, zulme karşın, tövbesini etmeyerek, hepsine gene meydan okusundu? Olacak iş miydi bu şimdi?

Son kez baktı gelinine: bakışlarının ucuna keskin bir kılıcın ıslığı sinmişti. Sonra tiksintiyle, “Bu kadın kadın değil, ateş şeytanı. Kanında bir tek temiz damla kalmamış!” diye bağırdı. “Ar damarı çatlamış, kaymış... Bırakın kimse elini sürmesin ona. Kalsın kaldığı yerde.”

Öfkesine yenilmiş olarak, yorgun, bitkin bir yüzle çadırına çekildi sonra. Ardından obalılar da girdiler çadırlarına. Başıboş dolaşan iri çoban köpeklerinin dışında canlı kalmadı ortalıkta.

Gün battı, akşam oldu. Hava toprağın rengine büründü. Bulutlarla karardı dağların yüzü. Çöken zifiri karanlık, çadırları, ormanı, Simber’in bağlı bulunduğu ağacı yuttu, eritti obada. Ne bir yanan ateş ne bir tüten duman. Yaşam durdu, konuşmaz, uyumaz oldu kimse.

Gece yarısına doğru, siyah giysili birkaç erkek çıktı çadırdan dışarı zincirlerinden boşanmış iblisler örneği. Simber’in bağlı olduğu ağaca doğru yürüdüler. İplerini çözüp ellerini kollarını ardına bağladıktan sonra, ormanın gizemli karanlıklarına doğru götürdüler onu. Bütün gece süren yürüyüşleri, gölgeler aydınlanmaya başladığı zaman dev mağaranın ağzında sona erdi.

Mağaranın üst katlarına yılan eğrisi yumrular, boğumlar halinde kök salmış burç çalılarının dalına uzunca bir ip atıp çektiler aşağı. İpin toprağa gelen alt dengine de, kıştan kalma ne kadar kar artığı varsa topladılar, üst üste insan boyunda yığdılar. Yığının üstüne Simber’i çıkardılar. Boynuna yağlı ilmeği geçirdikten sonra çekip gittiler.

Elleri kolları bağlı Simber, ayaklarının altında ezilmeye başlayan kar yığınının üstüne ağırlığını verse bir türlü, vermese bir türlü, çırpınsa, bağırsa bir türlü, bağırmasa bir türlü. Dağı taşı ağır puslara boğarak yükselen kızgın güneşle, azar azar erimeye başlayan kar yığınına da söz geçirebilmesi olası değil. Karlar her an, her saat sulanıp eridikçe, ağır ağır boşlukla tanışmaya başladı ayakları. İnce ince akan, eriyen kar sularının şırıltısı, Simber’in bir çeşit gözyaşı, ağıtı oldu. Günler sonra ayaklarının altına gelen toprağın yüzünde azıcık ıslaklıktan başka bir şey kalmadı. Zamanın sonsuzluğuna kadar mola verdiği son durağı, ilmeğin ucu oldu Simber’in.

İşte o günden bu güne, o mağaraya analık eden güçlü dağların yüzünde, binlerce insan yaşayıp ölmesine karşın, ne dün ne de bugün hiçbirinin adı sanı bilinmez, anılmaz, kalmamıştır. Kanlarının rengini o dağların toprağından, suyundan alan, yaşlı, bilge kişiler, konuştuklarında, o dağların yüzünde bugüne kadar yalnızca iki kişinin yaşadığını söylerler hep. Sonra da, ateşli tutkularıyla, o mağarayla özdeşleşerek o mağarayı biraz da kendisi yapan, adı çağların ününe karışan Simber’in hüzün dolu aşk öyküsünü anlatmaya koyulurlar.

Serin yaz gecelerinde, mağaranın önünde bazen insan boyunda ateşler patlar, yükselir. Sonra bu ateşlere, karşı dağlardan yükselen irili ufaklı başka ateşler eklenir. Sevdalı, tutkun göçer çobanları ile genç kızların, Simber’in anısına yakarak sundukları bir tür “selam ateşleri”dir onlar. En sıcak, en güzel ateşlerin onun yüreğinde yandığını, bu yolda hiç de yalnız kalmadığını duyumsatan, yaşatan ateşlerdir onlar. Yeşerenin ve solanın, doğanın ve ölenin, gelecek ve gidecek olan tutkuların tümü adına yakılan selam ateşleri... Bu ateşlerin ardından, gözleri yarı kapalı kadınlar, yurt yerlerinde yakılan ateşlerin dumanları gibi hüzünlü, üzünç dolu ağıtların, ilahilerin, henüz sözcüğe dönüşmemiş ninnilerin çekimiyle ağır ağır dönerler. Tiz perdeden ağıtlar bir yükselir, bir kaybolur, sonra yeniden belirir, hiç tükenmez. Ara sıra göğüslerini yumruklayarak, yüzlerini tırmalayıp saçlarını yolarak, efsanelerin ezgisine uydurulmuş, uzun seslenişli, vurgulu dizelerle, çoktan ölmüş Simber’in kadınlığını kutlarlar. Üzüntülerinde ve kendilerinden geçişlerinde, kendi kanlarından olan Simber’in gücüne ve direncine imrenen bir anlatım gizlenir, değişik bir mutluluk okunur hep.

Yeryüzü tutkularının belleği gibi duran o ufacık gömüt eskisinin yöresinde, masallarda bile görülmeyen, yaşamın başlangıcını anımsatan güzellikte, yeşil, taze, saf otlarla, kan kırmızısında çiçekler açar hep. Bir de, oğlakların doğumlarına yakın zamanlarda açtıkları, yalnızca dağ oğlaklarının tırmanıp çıkabildikleri yüksekliklerde açtıkları için, adına, “oğlak menekşesi” denilen çıldırtıcı güzellikte mosmor oğlak menekşeleri açar. Kışın en amansız kar fırtınalarında bile o yumuşacık, tatlı, yeşil otlarla, kan kırmızısı çiçekleri ne soğuk vurur ne kar örter. Bir tek dalı, yaprağı bile incinmez. Yapraklarıyla, kırmızı, mosmor oğlak menekşelerine değen kar tanecikleri anında erir, çiçek değilmiş de, ateşmişler gibi.

Bir de ay ışığının mağara ağzına vuran ölgün, loş ışığında, kimi geceler inceli kalınlı nal tınıları duyulur hep. Ve bu tınıların anlamı onu duyanların o anki iç durumlarına göre değişir; bazen adı sanı bilinmedik tutkulara, gizemli çağrılar olur; bazen de, sevecek olanları bekleyen ölümcül tehlikeleri haber veren birer işaretmiş gibi için için uğunur, uyarırlar.

Bayan Ali

Gür, yabani asmalar, yeşil köpükten salkımlar halinde evin önünü boydan boya örterdi. Ortalık kuş sesleriyle ağarmaya başladığında, güneş ilkin o evin alnına vurur, taze asma yaprakları mumlu bir ışıltıda parlardı.

Evin yüz adım uzağından gürül gürül dere akardı. İki yanı kavak, söğüt, çınar ağaçlarıyla kaplı dereyle evin arası, elma, erik ve şeftali bahçesiydi. Basamakları aşınmış, çatlamış, bastıkça gıcırdayan tahta bir merdivenden inilirdi bahçeye. Bahçenin dereye bakan sınırında buz gibi bir çaygara kaynar, yarpuz püren kokuları arasında karışırdı dereye. Öğle sıcağı çökünce, küçücük mavi kanatlı kelebeklerle kurbağalar çokuşurdu çaygaranın çevresine. Ufacık bir gölge ve kıpırtıda kelebekler havalanır, kurbağalar dökülürcesine düşer, bulandırırlardı kaynağın gözünü.

Asmalı evin önünde ara sıra bir kadın görünürdü. Işıltılı, kara parlak gözlü, iri kirpikli, bakışları hep acı ve hüzün kokan Zekiye kadındı bu. Orta yaşını geçmiş, kadınlığı gevşemiş, uzun boylu, keskin çizgili, çopur yüzlü, erkeksi görünümlüydü. Kara parlak gözlerinin derinliklerinde yaşamdan hiç memnun olmayan, aksine ona diş bileyen, doyumsuz, mutsuz bir kişiliğin izleri vardı.

Bir temizlik hastasıydı o. Yaşamı her gün temizlik yapmasına bağlıymış gibi, yatak çarşaflarını sabahları toplar silkeler, sabunlu bezle bahçe merdiveninden evinin içine kadar siler, sakız gibi tertemiz yapardı. Ne zaman temizliğe başlasa, huysuzluğu artar, her şeyi kızarak kendi yaşamına saldırırcasına yapardı. Bulaşık kapları elinden büyük gürültülerle düşer, yatak çarşaflarını yırtarcasına çeker düzeltirdi. Bilinmeyen bir şeyden acı çekermiş gibi mutsuzdu hep. Ya da doyurulmamış kimi kadınlık duyguları vardı da, ona olan hıncını temizliğe olan düşkünlüğünden alırdı sanki. Ne ki, aynı temizliği kendi bedenine karşı yapmazdı. Kendi kadınlığından nefret etmek, kadınlığını cezalandırmak için yapardı bunu belki de. Seyrek yıkanır, kendiliğinden dalgalı, örgüsüz, uzun gür saçlarını taramazdı hiç.

Ev temizliğinden sonra kazmasını küreğini alır, bahçeye iner, durmadan çalışır, dayanılmaz ağrıların yorgunluğuyla buruşur kırışmaya başlardı yüzü. Gözlerini acıyla yumarak, istençdışı bir devinimle sızlayıp şişen göğüslerini elleriyle tutar, bir süre kendine gelemezdi. Hastaydı Zekiye. Belirsiz şişlikler, peklikler oluşmuştu meme uçlarında.

Kendisi gibi evi de yalnızdı, köyün dışında, asmalar, ağaçlar içindeydi. Kapısını çaldığı, içini döktüğü, şakalaştığı bir tek dostu, yakını yoktu köyde. Olanları da, huysuzluğu yüzünden küstürmüş, uzaklaştırmıştı kendinden. Topu topu altı ay evli kalabildiği kocasını yıllar önce devrilen bir tomruk yükünün altında kaybetmişti. Onun ölümünden üç ay sonra doğum yapmış, çok sevdiği kocasının adını vermişti oğluna; Ali. Yıllardan beri gözyaşlarıyla besleyip büyüttüğü Ali’siyle düşer kalkardı hep. Kocasının ölümünden sonra bir isteyeni çıkmamış, o da evlenme yanlısı olmamıştı. Yıllar yılı kederli, üzgün görünerek, çektiği çilelerle, dulluk yazgısına boyun eğerek, hasta haliyle temizlik yapar, bahçe çapalar, meyveleri satar, geçindirirdi evini. Ara sıra durgunlaşarak yıllarca önce yitirdiği kocasıyla olan anılarını düşünür, bakışlarının boşluğuyla dolar taşardı gözleri.

En çok Ali’sine düşkündü Zekiye. Her şeye katlanırdı da, acı çekmesine katlanamazdı oğlunun. Yaşamının tek tutanağıydı Ali’si onun. Çocuğunu azıcık kendinden ayrı görsün, tedirginleşir, boşluğa düşmüş sanırdı kendini. Aslında bir kaygılar ve korkular yumağıydı o. Analık içgüdülerini ölçüsüzce şişirerek oğlunun üstüne aktarır, Ali öksürse, onun verem olabileceğine inandırırdı kendini. Böylesine koruyarak büyütmeye çalıştığı çocuğunun, ileride aşırı güvensiz, ürkek, sıkılgan biri olup çıkacağını, kişiliğinin her türlü gelişmeye karşı kapanacağını, kilitleneceğini düşünmezdi hiç. Oğlunun üstüne titrer, her istediğini yerine getirmeye çalışırdı onun. Ne denli onu sever, korursa, ölen kocasını da, tam olarak yitirmiş sayamayacağına, kocasının anısının biraz daha yüceleceğine inanırdı. Ne ki, oğluna gösterdiği bu aşırı özen ve tutku, bir ananın oğlan çocuğuna değil de, bir kız çocuğuna gösterdiği ilgi ve yakınlığın aynısıydı. Babasız, dayısız, ağabeysiz bir evde, her yıl biraz daha büyüyüp gelişen oğluna nasıl davranılacağı konusunda deneyimsizdi çok. Oğlunu dizinin dibinden ayırmaz, evin içinde, dışında, bahçede her hareketini gözaltında tutardı. Bir oğlan çocuğu değil de, saksıda çiçekti Ali sanki. En çok da sokağa salmayı istemezdi onu. Bütün gün bağırıp çağıran, ele avuca sığmayan, ağız dolusu küfür eden, koşuşan sokak çocuklarından ölesiye sakınırdı oğlunu. Sakınırdı çünkü o çocukların her an oğluna bir kötülük yapacaklarını düşünürdü hep.

Düzgün yüzlü, daracık omuzlu, tombul kalçalı, sağlıklı, güzel bir çocuktu Ali. Sokak çocuklarının aksine, duygusal, titrek, utangaç yüzlüydü. Kuzu yünü gibi sık dokulu, ışıltılı kara kıvırcık saçları vardı. Çimen yeşili gözleri, saf ürkek bakar, yukarıya doğru kıvrılmış uzun kirpiklerinin serin gölgesinde, çocuksu, ince bir anlatım gizlenirdi. Komşuları ne zaman onu görseler, yıllar önce ölen babasını anımsayarak, “Hık demiş burnundan düşmüş babasının,” demekten kendilerini alamazlardı.

Ya babasız oluşundan ya da anasının onu sokağa salmayışından, dışarıya karşı kapalı, çekingen, ezik, sessiz bir kişilik geliştirmeye başlamıştı Ali. Ağzından bir tek kötü söz çıkmayan, en ufak zorlamaya gelemeyen biriydi. En ufak azarlamada, seste, yargılanacakmış duygusuna kapılır, heyecanlanır, yanakları kızarır, burnunun üstü ter içinde kalırdı. Sonra evine koşarak, anasının güvenli dizlerinin arasında alırdı soluğu.

Anası kadar o da anasına tutkundu. Hep anacığı gibi olmayı ister, anası neyi, nasıl yapıyorsa, aynını yapmak gibi bir özenti içine girerdi.

Anacığı dışında bir de doğayla hayvanlara düşkündü Ali. Meyve sandığından bozma kafesinde beyaz tavşanlar beslerdi. Sarı kıllı bir de tosunu vardı. Günlerini bahçede tosunuyla geçirir, hayvanının davranışlarını anlamaya çalışır, onunla şaşılacak bir bağ kurar, sanki dilinden anlardı tosununun. Önüne otlar, yoncalar yolar atar, özenle bakımını yapardı. Bazen de, uçları henüz çıkıp kararmaya başlayan boynuz diplerini kaşıyıverir, önüne başını uzatarak, kara kıvırcık saçlarını tosununa yalatırdı. Tosunun nemli, ıslak dilinin alnına, yüzüne değmesinden haz duyar, gıdıklanmış gibi kıkır kıkır gülerdi.

Bazen de, tavşan ve tosunuyla oynamaktan usanır, anasının kızacağını bile bile sokağa atardı kendini. Sokaklar, oyunlar, dışarıda gürül gürül oynaşan, koşuşan çocukların elindeydi çünkü. Ne ki, uzun süre onlardan ayrı, uzak kaldığı için, aralarına almak istemezlerdi çocuklar onu. Bunun çaresini bulmuştu Ali ama; azıcık ilgi ve yakınlık görebilmek için, cebine doldurduğu kuru üzümle leblebileri, şekerleri vererek küçücük ödemeler yapardı onlara.

Kız çocuklarına, arkadaşlarının kötü davranmadıklarını sezmişti bir de. Bu yüzden uzun fistanlar giyerek kızların oyunlarına karışırdı. Ne ki, kız çocuklarının oyunları başkaydı, oynadıkları yerler başkaydı. Bez bebekleriyle dam kuytularında sessizce evcilik oyunu oynarlar, erkek çocuklar da, dam üstlerinden aşağıya inmezlerdi. Kimisi ağır yuvak taşlarını dizlerine kadar kaldırarak bir tür güç gösterisi yapardı, kimisi fistanını göbeğinin dengine kadar kaldırıp sıyırarak, dam çelenlerinden aşağı işeyerek sidik yarışı yapardı. Köy çocukları arasında öteden beri yapılagelen yaygın bir gösteri türüydü bu. Kimi ana babaların, oğlan çocuklarının böylesi gösterilerinden gizlice kıvanç duydukları bile olurdu, ileride güçlü, yiğit olacak çocuk, akan çişinin gücünden belli olur derlerdi; büyük dağın suyunun da, zorlu, gür akacağı inancı gibi.

Böylesi inançlar, yalnızca çocuklar arasında değil, yetişkinler arasında da vardı. Delikanlıların kendi aralarında konuşur şakalaşırlarken, “Ben öylesine hızlı işerim ki, sidiğimin hızıyla önüme gelen otları şıfıt şıfıt kestirir atarım,” diye övündükleri bile olurdu.

Dam çelenlerinden aşağı şavulladıkları çişlerini büyük bir hayranlıkla izleyen çocuklar, organlarını birbirlerine göstererek cinsel üstünlüklerini kabaca kanıtlamaya çalışırlardı. Böylesi gösteriler öteden beri ayıp, çirkin sayılmazdı hiç. Niçin ayıp sayılsındı ki? “Bende olan sende de var; asıl olmayanlar utansın,” der çıkarlardı işin içinden. Bazen işemekle de yetinmezler, fistanlarıyla kasıkları arasına çöpler gererek, erkeklik organları kalkmış gibi şakacıktan birbirlerinin üstüne yürürler, bir tür dürtme, girme isteğiyle işin şakasını bile yaparlardı. Öteden beri çocukluk dünyalarında yer etmiş, güçlü bir erkeklik kültünün kabaca dışa vurumuydu bu.

Sokak çocuklarının böylesi gösterilerini utanıp sıkılarak sessizce bir kenardan izlemeye çalışan Ali, bazen uyum sağlamak için, istemeye istemeye oyunlarına katılırdı onların. En çok da binmece oyunu oynarlardı. Güçlü olanın, yakalayabildiği arkadaşının zorla sırtına binerek kendisini taşıttığı bir oyundu bu. Binmece oyununda yakalanan, sırtına binilen Ali olurdu hep. İnsan taşımaktan yorulan Ali, oyunu bırakınca, oyunbozanlık ettiği için bağırır çağırırlardı arkadaşları ona. Ali’nin de gözleri dolar, ağlamaya başlardı hemen.

Ali ağlasın da anacığı Zekiye yerinde dursun ha. Yüreğinin gizli yerinde azgın bir akrep vardı da, oğlunun sesini duyar duymaz akrep yanı ortaya çıkıverirdi hemen.

“Gene ne yaptınız aslan oğluma?” diyerek, yırtıcı kuş gibi fırlayıp çıkarak, sokak çocuklarının arasına öyle bir dalardı ki, zavallı çocuklar ne yöne kaçışacaklarını bilemezlerdi.

Sokak çocuklarına şahin kesilen Zekiye, sıra oğluna gelince, kuzuya döner, bağırmaz çağırmazdı hiç. Ona göre haklı olan oğluydu hep. Oğlu ne kadar temiz, dürüstse, öbür çocuklar da, o kadar kötü niyetli ve ahlaksızdılar. Onların oğluna bir kötülük yapacakları kuşkusuyla karartırdı içini. Çocuklar da, Zekiye kadında niçin kötü meraklar, kuşkular uyandırdıklarını bilemezlerdi bir türlü.

Ali’ciğini dizlerinin arasına alan Zekiye, bıktırıcı öğütlerine başlardı hemen:

“Sana demedim mi, elin zinalarıyla uğraşma, takışma onlarla diye? Onların huyları sıra gitme, şekerlerini yeme, ikramlarını alma diye? Bakarsın afyon suyuna batırmışlardır, yersin, kafan uyuşur, kendinden geçersin. Sonra da, en olmadık kötülüğü yaparlar sana. Aman oğlum, kötülüğün yeri yurdu belli olmaz, insan cinsi her şeyi yapar.”

Anasının öğütlerini dinledikçe, yüzü kızarır, şaşırırdı Ali. Ağzını açmaz, uysal, yumuşak, saygılı, boyun eğici bir kurban yüzüyle bakardı anasına. Anacığı da, yana yakıla uyarılarını sürdürürdü:

“Kız çocuğu olsan neyse, kız kısmının başına bir şey gelse, insanın ağırına pek gitmez de, oğlan çocuğunun başına bir şey gelirse, sarsılır, yıkılır oğul. Irzına geçilen bir kızı ileride bir isteyeni çıkmasa da, tutar eş üstüne kuma verir kurtulursun. Ama oğlan çocuğu kötü damgayı bir kez yerse, ileride kimse ona ne kız verir ne de kimse ciddiye alır onu. Kirletilen oğlan çocuğu her yerde dışlanır, aşağılanır oğul...”

Zekiye’ye bu kanı nereden gelmişti? Önceleri köyde ya da kendi aile çevresinde buna benzer kimi acı deneyimler mi görmüş, geçirmişti, bilinmiyor. Bilinen, ağzını her açışında, bu tür öğütlerle doldururdu kafasını çocuğun. Ali de, anasını dinledikçe, sokaklardan elini eteğini çeker, akranlarından kuşkulanmaya başlar, nefrete varan bir çekingenlik içine girerdi. Bununla da kalmaz, erkekliğinden kuşkuya düşer, kendisine yapılabilecek olası kötülüklerin boyutlarını çocuk aklıyla algılamaya çalışırdı.

Genç, güçlü bir delikanlı tanırdı Ali. Çizmeli, sürmeli gözlü, normal boyda, biçimli, düzgün, güzel yüzlü, ince siyah bıyıklı, nar tanesi gibi ela gözlü bir adamdı bu. Onu ne zaman görse, çözümleyemediği garip bir güven ve yakınlık duygusu belirirdi içinde. Bu duygusu, babasızlığıyla, ağabeysizliğinden mi kaynaklanıyordu, yoksa ruhunun derinliklerinde gizlenmiş apayrı bir kişiliğin belirtileri miydi, bilemezdi. Kimdi, neyin nesiydi o yakışıklı delikanlı? Ara sıra atıyla dağların ardından çıkıp geldiğini, komşu kız Huban’ın nişanlısı olduğunu duymuştu yalnızca. Adam her gelişinde kollarını sıvayarak sessizce çalışmaya koyulur, kışlık odunları kırıverir, otlarını, samanlarını çekiverirdi ahıra, Hubanların. Odunları yararken baltasını öyle güçlü ve ustalıkla kullanırdı ki, düğüm düğüm olmuş budaklı, koç kafasına benzeyen odunları bir vuruşta paramparça ederdi. İşini bitirdikten sonra aşağı dereye iner, çalılıkların arasında, anadan doğma çırılçıplak soyunarak, gürül gürül akan buz gibi dere sularının içine atardı kendini. Ali de, gizlice onu izler, böğürtlen çalılarının arasından sessizce, adamın güçlü, temiz bedenini gözler, söze çekemediği, imrenmeye, büyülenmeye benzer bir duyguya kapılırdı. Bu yaptıklarından için için utanmasına karşın, izleme merakını yenemez, çırılçıplak yıkanan adamın görünümünden gözlerini ayıramazdı bir türlü.

Bazen bu genç adamın, bir gün atıyla, komşu kızı Huban’ı terkisine alıp götüreceğini ve bir daha gelmeyeceğini düşünür, kısa bir bocalamadan sonra, Huban’ın kimliğine bürünerek, adamın terkisinde olur, kıskanırdı Huban’ı, genç adamdan. Bazen de, kendisini o sularda yüzerken görür, tam boğulacakken, adamın gelip kendisini kurtarışını, kuytu yerlere götürüşünü düşler, düşledikçe ruhunun derinliklerinde sapkın bir ferahlık ve doyum duygusu belirirdi.

Ali enine boyuna bunları düşlerken, genç adam, izlendiğinden habersiz, güneşte ışıyan güçlü bedeniyle sudan çıkar, biçimli, hünerli elleriyle giyinir kuşanır, sonra da çeker giderdi. Görünmemek için iyice büzülüp küçülen Ali de, çalıların içinden çıkarak sessizce onu izler, genç adamın, Huban kızın evine girip gözden kaybolmasıyla, garip, anlaşılmaz bir kıskançlık ve terk edilmişlik duygusuyla kederlenir, boğazı kurur, ter ve yangın basardı içini.

Duyularına, kendisine neler olduğuna şaşırmazdı hiç. Düşlerine gizlenen bu garip merak ve istekleri sorgulamaz, böylesi düşlerle yorar bitirirdi usunu günlerce.

Yıllar geçti. Bıyıkları terlemeye, yüzündeki çocuksu tüyler kararmaya başladı. Sesi değişti. Işıltılı kara kıvırcık saçlı, çimen yeşili gözlü, kusursuz, düzgün boylu, gönül çelmeye hazır, tığ gibi yakışıklı bir delikanlı oldu çıktı Ali. Gülümsediğinde gamzeleri yüzünde tatlı dalgalanmalar yapar, yanakları çukurlaşırdı. İri çimen yeşili gözlerinin çekiciliğinin ayırdındaymış gibi bakışlarını ustaca kullanır, hilesiz, yalın, dosdoğru bakardı karşısındakinin yüzüne.

Şimdiden genç kızların başını döndürmeye başlamıştı Ali. Çoğunun bakışları üstündeydi.

“Maşallah, boyunun posunun güzelliğine bakın şunun! Yaratanın genç zamanına rast gelmiş sanki,” demekten kendilerini alamaz olmuşlardı. Onun gibi yakışıklı, dayalı döşeli evi, yetişmiş bahçesi olan birini köy yerinde nerede bulacaklardı? Ne ki, arada anası vardı; evlerinin yakınından geçen genç kızları, kişisel düşmanlarıymış gibi kovar, azarlar, “Bir erkeğin yeri her zaman anasının yanıdır,” diyerek, kızlardan korumaya çalışırdı oğlunu. Oysa bu konuda korumasına gerek yoktu oğlunu. Çünkü, Ali’nin öylesine taraklarda bezi yoktu. Kendisini gözetleyen, uzaktan yüzüne ayna tutan, yoluna çıkarak kendisiyle konuşmaya çalışan kızlara yüz vermezdi. Kadın kız konularıyla ilgilenmez, varlıklarından bile rahatsız olurdu onların. Ara sıra delikanlı arkadaşlarıyla toplanarak, açık saçık konuşmalar yaptıklarında da, oralı olmazdı hiç. Kadınlara, kızlara, anasına baktığından farklı bir gözle bakmayan, böylesi konularda pek renk vermeyen saf, çocuksu bir yanı vardı. Duygularını gizler, bakışlarını yere düşürür, öyle görünmekle, o fazla kaba, erkeksi çevre içinde yer almak istemezmiş gibi bir duygu karışımının ince gölgeleri vururdu yüzüne. Küçükten beri çevresinden kaçırmaya çalıştığı asıl kişiliğinin gölgeleriydi bunlar belki de.

İçinin kanallarında alttan alta yol alan, yüzen, henüz kendisinin bile ayırdında olmadığı, kafasında da bir türlü şekillendiremediği, anlaşılmaz, garip bir yanının dışa vurumuydu bu. Ya da, içinde öteden beri bastırılmış, başı sonu belirsiz, açıklanması zor kimi istekleri, kaygıları vardı da, ayıplanacağı korkusuyla dışa vuramıyordu bu heyecanlarını belki de. Hep o şekilsiz, bulanıkmış gibi duran gölge isteklerle yorar bitirirdi kendini. Bazen de, birdenbire değişir, çocukluğundan beri yakasını bırakmayan o çekingen, pısırık halinden sıyrılır, kalın, erkeksi bir kimliğe bürünür, dili çözülür, kadın kız memeleri, cinsellik üstüne öyle abartılı öyküler anlatırdı ki, şaşıran arkadaşları, “Ali sen de az değilsin ha? Maşallah lafın Allah’ı sende!” diye takılmaktan alıkoyamazlardı kendilerini. Ali de, böylesi konuşmalarla çevresinin kendisinden istemiş olduğu erkeklik rolüne soyunmuş olmaktan mutlu, arkadaşlarıyla birlikteliğini sürdürmeye çalışır, her koşulda kendisini göstererek erkeklik yanını öne çıkarırdı. İşin garibi, kendi normal doğasının gereğiymiş gibi bilinçlice yapardı bunu. Çünkü ortam, uzun yumuşak saçlı kadınların değil, kısa sert bıyıklı, sakallı, kaba, küfürbaz erkeklerin ortamıydı. Yüreği böylesi anlarda erinçle dolar, cigara üstüne cigara içerek, bıyıklarını burarak, hovardaca bakışlarla süzerdi çevresini. Aslında cigara içmek de denemezdi buna, cigara içiyor görünerek, köy yerinde erkeksi görünmenin öncül koşullarından birini yerine getiriyordu.

Öteden beri iki duygu çarpışırdı içinde; biri, içli, yumuşak, kadınımsı bir duyguydu ve görünmeyi istediği asıl kimliği oydu. Öbürü ise, erkek arkadaşları gibi görünerek, her koşulda onlara benzemeyi isteyen, sunturlu, kalın küfürler eden, bol cigara içen, gösterişli, kaba erkeklerin dünyasıydı. İçinde zıtlaşan bu ikilemin arasına sıkışmış gibiydi kişiliği Ali’nin. Bu iki duygudan bazen biri öne geçiyordu, bazen öbürü. Yumuşak, kadınımsı yanı azıcık öne çıkıverdiğinde, karşısına yüzlerce yıllık, gelenekleşmiş, bir erkeksi baskı kalıbı çıkıveriyor, bu yüzden, iç yapısı gel-gitler yapıyor, acısıyla sevinci arasındaki sınırlar daralıyor, kendi içine kapanıp kalacakken, içindeki kargaşayı örtebilmek için, birdenbire sevinçli, gülen bir kimliğe bürünüveriyordu.

Bir gün dünyası karardı. Ömrünün en büyük yıkımıyla karşılaştı Ali. Yıllar yılı anacığının memelerine yuvalanan sinsi kanser, ağrılar, sancılar çektire çektire yedi bitirdi onu. İki ayın içinde dev gibi beden eridi, bir deri bir kemik kaldı Zekiye. Sonra da, rahminden ağır kan lapaları dökerek öldü.

Ali için dünyanın sonu gelmişti sanki. Bir türlü inanamadı anacığının kendisini terk edip gideceğine, ölümü böylesine yakınında bulacağına. Korkular, şaşkınlıklar yaşadı ki, derin. Anacığının yanaklarına dokundu, gözlerini açmaya çalıştı. Başını göğsüne dayayarak yürek atışlarını dinledi bir süre. Ne ki, susmuştu yüreği anasının. Neye uğradığını şaşıran Ali, korkuyla fırladı dışarı. Çığlıklar atarak, saçını başını yolarak, komşuların kapılarını dövdü:

“Anacığım, anacığım öldü! Kalkın, uyanın!..”

Evinin arkasındaki tozlu alanda ayaklarının üstünde delirmişçesine dönmeye başladı sonra da. Ateşler bastı, titreme nöbetlerine tutuldu. Yerden yere vurdu kendini.

“Ah anacığım, güzel anacığım!..”

Ali’nin evine üşüşen komşuları, Zekiye’nin çenesini bağladılar. Töre gereği göğsünün üstüne paslı bir makas koydular. Kan içinde kalmış yatağını bahçede ateşe verdiler. Ölüsünü musalla taşında yudular. Zekiye’nin saçları öylesine uzundu ki, musalla taşından aşağı yerlere değin sarkıyordu. Anacığının saçlarından bir tutam kesip koydu cebine Ali. Ölünün üstüne kapandı, ağladı. Beyaz kefenin kıvrımları arasından, ölümün yumuşattığı anasının yüzünü doyasıya öptü, kokladı. Ölü suyundan içti. Tabut, köylülerin omuzları üstünde gömütlüğe doğru yol alırken, tabutun önünden, ardından koşarak, “Anacığım, beni bırakıp da nerelere gidiyorsun?” diye bağırdı.

Ölüleri yaşayanlardan ayıran gömütlükte uzun süre kaldı. Kendisi için yıllarını yakan anacığının ardından ağladı. Kızarmış, yorulmuş kuru gözlerle bir o yana bir bu yana gitti geldi. Yağmur başlayınca da, serpiştiren suları kucaklaya kucaklaya, acılar içinde sığındı evine.

Hiç usuna gelmezdi çektiği acı gibi bir acının dünyada var olabileceği. Sürekli bir güçsüzlük, yıkım ve küçülme duygusu içinde, korumasız, desteksiz, yalnızlığa gömülmüş, işe yaramayan biri olmuş çıkmıştı. Bahçesi, tosunu, tavşanları umurunda değildi artık.

Anasından sonra kendi geleceğinin alacağı biçimleri düşünürken, garip bir de rahatlama duygusu geldi içine. Çünkü, anasının yok oluşu, onu o zamana dek yabancısı olduğu bir özgürlükle karşı karşıya bırakacaktı. Ne ki, çocukluğundan beri bir türlü yakasını bırakmayan o sıkılganlığıyla özgürlüğün tadına nasıl varacak, bu durumdan nasıl yararlanacaktı? Bu duygusu da fazla sürmedi içinde. Anasının ölümüyle gelen bu rahatlama duygusundan utandı. Günaha girmişti sanki. Vicdan azabından kurtulmak için, anacığının giysilerini bohçalarından çıkararak çeyiz malı gibi serdi ortaya. Güllü, çiçekli hırkalara, fistanlara yüzünü gömerek, kendisini bağışlaması için çağrılar yaptı anasına:

“Kokunu duyuyorum, sıcaklığını duyuyorum ana! Yüreğim yanıyor, ölüyorum. Keşke benim de etlerim çürüse dökülseydi, birlikte gömülseydik...”

Gün aşırı çiçekler toplayarak gömütlüğüne koydu anasının sonra. Aştan, öğünden kesildi. Günlerce evinden çıkmadı dışarı. Ateşler yaktı sabahlara dek. Kahrından sallandı, bacakları titredi, ağu yutmuş gibi oldu. Doğumundan beri her gece anasına sarılarak, koynuna girerek uyumaya alışan Ali’ye, yatağı soğuk ve yabancı geldi. Geceleri sarılıp uyuyabileceği, güven duyabileceği kimsesi de kalmamıştı artık.

Zekiye’nin ölümünden sonra, başsağlığına gelip gidenlerle dolup taştı Ali’nin evi. Tepsiler dolusu yemek yapıp gönderenler, Ali’yi evlerine yemeğe çağıranlar, kirli giysilerini yıkayıp ütüleyenler... Böylesi gidip gelmeler, yetişkin kızları olan aileler arasında gizli, açık bir yarışa dönüşmeye başladı. O arada kimi genç kızların Ali’ye olan yaklaşımları da değişti. Evinin çevresinde görünmeler, anasını överek Ali’ye hal hatır sormalar, iç geçirerek baygın baygın bakmalar...

Anacığı ölmüştü ya, ölenle ölünmezdi artık. Bir an önce evlenmeli, sönen ocağı şenlenmeliydi Ali’nin. Bu konuda, arkadaşları da sıkıştırıyorlardı:

“Ali evlen de, kurtul bu rezilliğin elinden. Senin gibi yakışıklıya bekâr olmak yakışmaz, bilirsin, rahmetli anacığın temizliğine düşkündü. Küçükten beri giydirip kuşatmaya alıştırmıştı seni. Şimdi temizliğini kim yapacak, ekmeğini, aşını kim pişirecek? Delikanlı adamsın, kanın başına vurmadı mı daha? Körocak olup gitmek midir niyetin yoksa? Beğendiğin, gözüne kestirdiğin kız mı yok köyde? Elini sallasan beşi onu birden gelir be! Sana gelmeyip de kime gelecekler ki? Daha ne istiyorsun? Doğrult parmağını, dengine gelen kızı isteyiverelim sana. Zaten anacığın da, isterdi başgöz olmanı. Hadi bir an önce evlen de, anacığın da rahat etsin toprağında!”

Böylesi sıkıştırmalara, biraz da, delikanlılığından gelen rahatlıkla, ne evet ne hayır diyordu Ali. Evlenmeye karar verecek olursa bunu arkadaşlarının isteğinden çok, o güne kadar kimselere açamadığı, kendi erkekliğine olan kuşkularını, kendisine karşı kanıtlamak için yapacaktı.

Bir gün evlenme yanlısı görününce Ali, kolları sıvadı arkadaşları. Gelin adayları çoğaldı hemen. Birçok kişinin evlenmeye can attığı, etine dolgun, beyaz tenli, sarı saçlı, erik yeşili gözlü, coşku dolu, neşeli Reyhan kız bunlardan biriydi. Şenay vardı; uzun boylu, ince belli, ela gözlü, çalışkan, kıvır kıvır saçları, mor belikleri, gamzeleri, gölgeli güzel gözleri olan Şenay. Bir evin tek kızı olan, kısa boylu, temiz yüzlü Zeynep kız vardı adaylar arasında ayrıca.

Herkes, bu gelin adaylarından hangisinde Ali karar kılacak diye beklerken, bir sabah duyulan bir haber bomba gibi patladı köyün içinde. Kız kaçırmıştı Ali. Ne ki, bu haber, kaçırmasından çok, kaçırdığı kızın kimliğineydi. Daha önce kendisine önerilen gelin adaylarından değildi kaçırdığı kız çünkü. Kimsenin aklından bile geçirmediği, o güne kadar isteyeni, dünürü olmamış, evde kalmış, kız kurusu Gökçen’den başkası değildi bu. Gökçen yaşça büyüktü Ali’den üstelik.

Onca güzel, alımlı kızların içinden, niçin Gökçen’i seçmiş, kaçırma gereği duymuştu Ali? Herkesin aklını karıştıran soru buydu köyde. Söylentiler patlamaya başladı bu konuda. Gün görmüş yaşlı kadınların deyişlerine bakılırsa, uzun boyu, kendiliğinden dalgalı uzun gür saçları, kara kaşları, iri parlak gözleriyle Gökçen kız, Ali’nin ölen anası Zekiye’ye benziyordu. Onun için kaçırmış olabilirdi Ali, Gökçen’i. Kimilerine göre de, hızlı, delifişek Ali, dünür gönderip söz kesme, nişan, düğün gibi zaman alıcı gelenekleri beklemeden, sabırsızca kaçırmıştı Gökçen’i. Olay olsun, erkekliğine ün katsın diye yapmış olabilirdi bunu. Öteden beri kız kaçırma olayları düğünden daha çok gürültü koparır, kaçırılan kızdan çok, kaçıran erkeğin adı ünlenirdi çünkü.

Gökçen’in kaçırılmasından sonra, kızın ailesiyle yakınları, Ali’nin evinin önünde bağırıp çağırarak tepkilerini gösterdiler bir süre:

“Telli duvaklı gelin gidecek kızımızı kaçırdın, namussuz herif!..”

Kızları kaçırıldığı halde, bir ağızlık sesleri çıkmadı, demesinler diye yaptılar bunu biraz da. Sonra da hiçbir şey olmamış gibi kahveye giderek, tavla, kâğıt oyununun başına oturdular. Aslında kızlarının Ali gibi yakışıklı biri tarafından kaçırılmış olmasına için için sevinmişlerdi, ellerinden gelse, bağırıp çağırma bir yana, çiçekle gideceklerdi evine Ali’nin.

Ne ki bu davranışları, çoğu köylülerin gözünden kaçmadı.

“Şunların haline bakın! Kaçırılan kız onların evladı değilmiş gibi. İnsan atlanır, yollara düşer, yola, yolcuya sorar. Uykuyu ayakta geçirir, yakın köylere haber salar. Kızınızın ırzına mı geçtiler, bir başkasına mı peşkeş çektiler, değil mi ya? Sonra da, utanıp sıkılmadan tavlanın başına çöktüler. Ar hayâ kalmamış bunlarda...”

Böylesi söylentileri, kızlarını Ali’ye vermeyi düşündükleri halde umutları boşa çıkan aileler çıkarıyorlardı çoğunlukla.

Bir söylentiye göre de, kaçırma olayı şöyle gerçekleşmişti: Arkadaşı Şevket’i yanına alan Ali, gece yarısı üstüne çullandıkları Gökçen’in elini kolunu bağlamışlardı. Yalvar yakar olmuştu kızcağız:

“Ali koyver yakamı! İkimiz de genciz. Sen beni ailemden istettin de, varmam mı dedim ben? Koyver yakamı! İyilikle beni istet de, elimin kınası, başımın duvağıyla varayım sana.”

Ali dinlemez Gökçen’i. Apar topar atar kızı at arabasının içine. Çöker üstüne, kapatır ağzını. Şevket de basar kırbacı atlara. Gece boyu sürer arabayı. Sabaha yakın ıssız mağaralardan birinin önünde alırlar soluğu. Ali arabadan indirdiği Gökçen’i, ite kaka sokar mağaranın içine. Şevket de elinde tabanca beklemeye başlar mağaranın önünde.

Gün doğar, ardından kuşluk olur. Mağaraya kapanarak kızla baş başa kalan Ali’den ses seda çıkmaz. Şafaktan beri beklemekten sıkılan Şevket:

“Birbirlerinden hoşlandılar galiba. İşin tadına varmasalar şimdiye çıkarlardı dışarı. Beklemişken biraz daha bekleyeyim de heveslerini alsınlar iyice.”

Gün yükselir, öğlen olur. Ardından gün eğilmeye, gölgeler uzamaya, koyaklar ağır ağır kararmaya başlar. Ali ile Gökçen’den yine ses soluk çıkmayınca, merak içinde kalır Şevket, “Yahu şafaktan beri bunlar ne yapıyorlar içerde?” diyerek gözetlemeye başlar içerisini. Mağaranın alacakaranlığına gözü alışan Şevket, Gökçen’i yarı çıplak yerde yatarken, Ali’yi de, ana kucağına sokulmuş uslu bir çocuk gibi görür kızın koynunda. Gördüklerinden bir şey anlayamayan Şevket usulca seslenir içeriye:

“Ali Ali! Hadi elini çabuk tut biraz. Gökçen’in ailesi düşmüşlerdir peşimize. Fazla oyalanmasak iyi olur buralarda. Yerimizi bulurlarsa, zorla kız kaçırıp alıkoymaktan başımız derde girer sonra!”

İçeriden ses soluk çıkmayınca, iyice şaşırmaya başlar Şevket. Kafası karışır, düşünür, taşınır. Bir süre daha beklemeye karar verir sonra. Cigara üstüne cigara içer. Karnı acıkmıştır, bir lokma yiyecek almamışlardır yanlarına. “Nereden bilebilirdim Ali’nin işi böylesine uzatacağını...” Cigarası bitince, canı sıkılmaya başlar. Aksam bastırmış, dağlar, koyaklar karanlığa gömülmüştür iyice.

Şevket dayanamaz sonunda: “Hadi Ali bee! Yahu ne biçim iş bu? Öte yanı kız bozmak değil mi? İnsan parmağını takar da yine yapar be! Sizler içerde keyif çatar, sevişirken, dizlerime kara su indi benim! Hadi, işi daha fazla uzatma da, bir an önce çık dışarı!”

İçeriden ilk kez sesi gelir Ali’nin:

“Ne bağırıyorsun be? Dizine kara su indiyse, defol git!”

“Nasıl? Defolup gideyim mi?”

“Başka ne diyeyim peki? Havanda su dövmüyoruz ki burada.”

Kulaklarına inanamayan Şevket’in tepe damarı atar iyice.

“Ulan arkadaş bellediğim, uğruna tehlikelere girerek kız kaçırıverdiğim şu hergelenin söylediği söze bak! Kızı koynuna alınca besbelli ihtiyacı kalmadı bana. Allah belanızı versin! Ne haliniz varsa görün içerde. Ben gidiyorum,” diyerek biner arabasına. Kamçılar atları, çeker gider.

Oysa şafaktan beri kıza elini bile sürebilmiş değildir Ali. Kaçırılan kızların hemen ırzlarına geçildiğini önceleri duyup öğrenen Gökçen, mağaraya girer girmez, sabırsız, ateşli soluğuyla ensesini, yüzünü, gözünü yakacağını, bedenini altına alarak ezip parçalayacağını sanmıştı Ali’nin. Giysilerini yırtıp paramparça ederek olanca kudurganlığıyla üstüne çullanacağını bir de... Ali gibi yakışıklı biri tarafından kaçırılmış olmanın verdiği kızlık gururuyla, acı, tiz çığlıklar atacaktır kendisi de. Bu umutla utangaç utangaç durur, bekler bir süre. Ali oralı olmayınca, onu ateşlendirmek için, kaba işlemelerle süslü uzun fistanının eteklerini sıyırır çeker. Bluzunun düğmelerini çözerek iri memelerini açığa çıkarır. Çekingen, saf genç kız bekleyişine teslimiyetçi bir hava verir. Süt beyaz bacakları açıktadır. Ali’den yine bir hareket gelmeyince, ne yapacağını şaşırır Gökçen. Aklı karışmaya başlar. Çocukluğundan beri anasının koynuna nasıl sokulmuşsa Gökçen’in de koynuna öylece sokulmuş kalmıştır Ali. Bunun dışında ne bir sarılma, ne bir öpme, kucaklama. Gökçe’nin diri memelerinden gelen kokular başını döndürür Ali’nin. Göğüslerinin can alıcı sıcaklığına başını dayar Ali.

Bir kuşku düşmeye başlar içine kızın. Utanır, kızlık onuru incinir. Kendisini sunduğu halde erkeği tarafından beğenilmediğini sanarak, “Çocuk gibi başını göğsüme sokup durma Ali. Ya kert ya kalk!” der.

“Canım böyle durmamızın ne zararı var sana. Benim böylesi hoşuma gidiyor,” diye yanıtlar Ali, başını Gökçen’in göğsüne biraz daha sokarak.

İyice şaşırır Gökçen.

“İyi ama, bacı-kardeş değiliz biz. Sen erkeksin, bense kızım. Ateşle barut misali yan yana durduğumuz halde, ne yanma var ne tutuşma. Madem bana sahip olamayacaktın, ne diye kaçırdın da kirlettin adımı?” diye söylenir. Yıllarca anasının buyurganlığı altında ezilmiş olan Ali, kendisini annesinin önünde hissederek yanıt vermez sorularına kızın. Başını biraz daha koynuna sokmaya çalışır yalnızca.

Aklı iyice karışan, gururu kırılan Gökçen, sinirli sinirli bir süre daha bekler Ali’yi. Bir hareket göremeyince, silkinir kalkar yerinden. Üstünü başını düzelttikten sonra usulca çıkar mağaradan. Koşa koşa yolunu tutar babasının evinin.

Anasıyla babası, karşılarında birdenbire kızları Gökçen’i görünce şaşırırlar. Ne diyeceklerini bilemezler ilkin. Gökçen, anasına sarılıp ağlarken, babasının kaşları çatılır. Evine almak istemez kızını.

“Buralarda işin ne senin? Ali kaçırmamış mıydı seni? Bundan böyle senin yerin Ali’nin yanı değil mi?”

Ağlayıp sızlayan Gökçen, yalvar yakar olur babasına:

“Ne Ali’si, ne kaçırması baba? Nasıl gittiysem öyle geldim. Yalanısam iki gözüm önüme aksın. Kendi kendime aslanın koynuna girdiğimi sanırken, meğer çakal bile değilmiş o. Gideli beri uçkuruma bile elini sürmedi. Sizin anlayacağınız kızoğlan kızım ben.”

Kaçırılan Gökçen’in el sürülmeden baba evine geri dönmesi herkesin kafasını karıştırdı. Sokaklara dökülen köylüler, öbek öbek toplanarak konuşup tartışmaya başladılar olayı. Bu nasıl işti? Köy köy olalı nice kaçırmalar görmüş yaşamışlardı ama hiçbiri Gökçen ile Ali’nin olayına benzemiyordu. Bu nasıl kız kaçırma, bu nasıl namusla oynamaydı? Ali denilen adam nasıl bir erkekti de, kaçırdığı kıza elini bile sürmeden koyveriyordu? Hangi erkeğin şanına yakışırdı bu?

Tartışmalar Gökçen’den çok, Ali’nin erkekliği üstüne yoğunlaştı giderek. Konuşmalara, Ali gibi yakışıklı, varlıklı bir damadı ellerinden kaçırdıklarına yanan Gökçen’in akrabaları da katılınca, ortalık beter karıştı. Çok gürültü patırtı koptu. Öyle ki, Gökçen’in kaçırıldığı günün sabahı gösterilen tepkileri gölgede bıraktı koparılan gürültü patırtılar.

“Namussuz, alçak herif! Kendi delikanlı adını mahvettiği gibi gül gibi kızımızın adını da yaktı. Ali Ali dediğimiz adamın tarifi buymuş meğer. Ulan bu nasıl bir erkektir ki, kaçırdığı kızın uçkuruna elini bile süremiyor? Madem kendine güvenin yoktu, ne diye kaldıramayacağın kalçanın ucuna çömelirsin? Ne diye berbat edersin kızımızın adını? Tüü senin Ali diye boyuna posuna.”

“Neymiş, bir evin tek oğluymuş, yakışıklıymış. Oturacak evi, yiyecek ekmeği, giyecek alığı varmış. Ekmeği, alığı, yakışıklılığı orda dursun. Er dediğin çekince kucağa, erkekliğini göstermeli.”

“Size bir şey diyeyim mi? Aslında eksiklik kızımızda değil, o kıçı düğmeli Ali’de. Bir de bıyık bırakmış boyu posu devrilesice. Ulan her kıllıyı erkek mi sanıyorsun? Kıl dediğin koyunda, keçide de vardır ama, kurttan köpekten korkar. Eksik yanı olmasaydı, ne diye kızoğlan kız çıksın, dönsündü evine değil mi ya?”

“Aman canım sen dee! İyi ki de arı, namusuyla döndü kızımız. Verilmedik sadakamız varmış. Dünyada aç mezarı yok ya. Ali gibi iktidarsız eri olacağına, varsın yeri çalı olsun. Yarın bir gün ağalarla beylerden birine varır avrat olur da, kurtuluruz inşallah. Kızımızı isteyenler mi yoktu? Saçının kılı kadar isteyeni vardı da, hayırlı biri çıkar diye vermediydik kızımızı.”

Bu ve buna benzer söylentiler bir baştan öte başa yayıldı köyde. Bunlarla da yetinmeyerek, Gökçen’in akrabaları ile kimi köylüler, evinin çevresinde dolaşarak, kapısını penceresini taşladılar Ali’nin. Bahçesindeki ağaçların dalını budağını indirdiler. Tavşanları kafeslerinden salıvererek, köpeklerine boğdurdular. Tosununu ipinden boşandırarak sürüverdiler dağın yüzüne. Ali’nin kapısına, erkeklik organlarına benzeyen irili ufaklı çamurdan heykelcikler yapıp diktiler. Evin yola bakan duvarına, kömür ve tebeşirle, domalmış insan resimleri çizerek, çirkin yazılar yazdılar. Resimlerin kıç noktasına da çamurdan heykelciklerin en büyüğünü dikerek iri harflerle, “Bayan Ali” yazıp gittiler. “Bayan Ali” yakıştırması giderek öyle bir tuttu, ünlendi ki, ufacık çocukların bile ağızlarına yayın oldu.

“Bayan Ali. Bayan Ali...”

Bu öldürücü ağır aşağılama, köy kuruldu kurulalı hiçbir erkeğin başına gelmemişti. Bu durumlara düşen bir erkek, hakkında estirilen bunca zehirli, boğucu ortamlara dayanamaz, insanım diye köyün içine çıkamazdı; ya evini terk eder giderdi ya da intihar ederdi.

Köyün içinde bunlar olur biterken, öte yanda, kapısını penceresini sıkıca örten Ali, yazgısına, dünyaya, küsmüş, evin içinde bir odaya yığılırcasına çökmüştü. Ömrünün sonuna gelmiş, bitmiş tükenmiş gibi, ağzını bıçak açmaz olmuş, boş gözlerle odanın duvarlarına bakıyordu. Öyle acı çekiyor, yalnızlıktan, aşağılanmaktan öyle çok bunalıyordu ki, her gün cehennemin dibine girip çıkmaktan beter görüyordu kendini.

Dışarıda bağırıp çağırarak kendisini aşağılayan köylülerinin seslerini işitmek istemiyor, elleriyle kulaklarını örtüyor, gözlerini yumuyordu; duyularını, yalnızlığıyla besleyip doyurmak istiyordu.

O güne değin kendi benliğinin uyumunda böylesine bir acının girdabına düşmemiş, böylesine karışık bir duyguya yuvarlanmamıştı hiç. Öfkesi, şaşkınlığı, çaresizliği içinde, boynuna kement atılmış bir hayvan gibi çırpınıp duruyordu. Bu kemendi tek başına çözüp atmak gücünü de göremiyordu kendinde.

Bu uğursuzlukların tek nedeni kendisiydi aslında. Şimdi daha iyi anlıyordu bunu. Durup dururken, kimi arkadaşlarının da isteklendirmeleriyle evlenmeye karar vermiş, hem ölen anacığına benzediği için hem de, yıllardan beri kendisinden bile gizlediği, kuşkular duyduğu erkekliğini yine kendine karşı kanıtlamak için kaçırmıştı Gökçen’i. Sonunda da yarım, eksik yanını kendi eliyle açığa vurarak herkesin ağzına yayın etmiş, delikanlı kişiliği ağır yaralar almıştı. Anasının ölümündeki gibi, yemekten aştan kesilmiş, sakalları uzamış, bakışlarının ışığı sönmüş, kararmıştı yüzü. Evinden dışarıya çıkması bir yana, pencerenin önüne bile yaklaşamaz olmuştu.

Bunaltıdan boğazının sıkıldığını hissediyor, terliyor, soluğu sıklaşıyor, korku ve heyecandan tir tir titriyor, yüreğine ağır, onmaz sancılar giriyordu. Bu denli aşağılanmış, itilmeye uğramış kişiliğinin altında yoğun bir öç alma ve başkaldırma isteği de kıpır kıpırdı içinde.

Onca acıdan, kahırdan sonra Ali, ne evini bıraktı gitti ne intihar etti ne de aklını kaçırdı, serseri, çalığın biri oldu. Günlerce korku içinde fıldır fıldır gözleriyle, ağa düşmüş bir kuş ürküsünden yavaş yavaş kurtuldu. Bir yıl sonraya, endişe ve korkudan en ufak iz kalmadı. Değişti, bambaşka biri oldu çıktı.

Antep dokuması kumaştan siyah ışıltılı bir şalvar giymiş, şalvarının önüyle yanlarına koç desenli resimler işletmiş, kalın ipten şalvar bağının uçlarına, sarı, kırmızı, mor kadifeden yapma süslü tokalar bağlamıştı. Ayaklarına ışıltılı, cilalı, parlak körüklü çizmelerini, sırtına da, saf ipekten tiril tiril sarı gömleğini giymiş, üstüne koyu lacivert bir yelek geçirmiş, kendini ağıra satan, gururla şişirdiği omuzlarıyla, oturaklı bir görünüm almıştı.

Ne zaman sokağa çıksa, körüklü çizmeleri ayağında gıcır gıcır öter, sallanan süslü tokaları dizlerini döverdi. Gümüş kakmalı, işlemeli kırbacıyla da ara sıra körüklü çizmelerinin baldırına vururdu. Uçlarını sivrilttiği kara gür bıyıklarının aralığından süt beyaz dişleri büyüleyici, çapkın bir ışıltıda görünürdü. Bu görünümüyle köylülere üstten bir bakışı vardı.

Bir yıl öncesine kadar, evinin yola bakan, üzerine tebeşir ve kömürle “Bayan Ali” yazıları yazılan duvarının dibine sandalyesini atar, oturur, bedenini de geriye doğru yıkarak, yoldan gelip geçen köylüleri, kadınları, genç kızları, deneyimli bir erkekmiş gibi süzer, bıyıklarını burarak, sanki bir erkeklik ve üstünlük dersi verirdi onlara.

Onun bu alaycı tavırlarına köylüler aldırmazlar, aksine saygıyla selamlayarak ağzının içine bakarlardı. Bakmakla da yetinmezler, Ali ara sıra kahveye girip oturduğunda, “Buyur gel otur Bıyık Ali ağamız!” diyerek, altına sandalye verme yarışına girerlerdi. Kendini ağıra satan Ali de, kasıldıkça kasılır, önüne getirilen köpüklü kahveyi, tadını beğenmeyerek elinin tersiyle iterdi.

Ne olmuştu da, bir yıl öncesine kadar, yerin dibine sokulup çekilen, “Bayan Ali” adı, dağlara taşlara yazılan Ali, birdenbire değişmiş, “Bıyık Ali” olmuştu? Erkekliği mi geri gelmişti, anacığı mı dirilmişti?

Bunca saygının, ikramın nedeni, giyimine kuşamına değil doğrudan boğalarınaydı Ali’nin. Küçükten beri tosunlara düşkünlüğü bilinen Ali, anasının bir yerlerde özenle gizlediği altınlarını bulmuş, bozdurmuş, sonra da, kentten bir çift cins boğa satın almış getirmişti.

Her biri bir ton çeken ağırlıkta, canayakın, evcil, çevik, güçlü, ateşli hayvanlardı boğalar. Alınlarının üstünde dengeli birer yarımay çizen güçlü çangal boynuzları cilalanmış gibi parlar, bir çift sarı ayvayı andıran testisleri bacak aralarından taşar, göbek tüyleri yere değin sarkardı. Mavi nazar boncuklarıyla süslü gerdanlıklar geçirmişti boyunlarına boğaların. Gerdanları çenelerinin altında yerlere değin güçlü kıvrımlar halinde sarkar, başlarını kaldırdıklarında omuzları güçle şişer, boyunları omuzlarına doğru kalınlaşırdı. Seksen, yüz adım öteden geçip giden kızışmış, boğasak ineklerin kokusunu anında alan güçlü, cins boğalardı bunlar. Kızıl tüylerden oluşan gür yeleleriyle kaplıydı alınlarıyla omuzları. Safran sarısı tüyleri gün ışığında kızıllaşır yanarken, gölgeye girdiklerinde sağrıları yeşillenir, bir hoş renk alırdı. Yürüdüklerinde balık etindeki etleri titrer, sallanır, akardı sanki. Yerlere kadar sarkan kuyruk uçları topuzumsu gür kıllarla kaplıydı.

Ali’nin bir yıldan beri uğraşı, sevdası işte bu boğalardı, otlamaları için onları salıvermez, başlarını sürekli ipte tutarak özenle bakımlarını yapar, yemlerdi. Sağrılarını okşar, gözlerinden öper, konuşur, dertleşir, şakalaşırdı onlarla. Alnını, saçlarını boğalarına yalatır, çocukluğundaki gibi kıkır kıkır gülerdi. Bazen de, Ali’nin omuzlarına başlarını uzatarak, sürtünür, okşanmayı beklerdi boğalar. “Aslanlarım benim!” diyerek onları okşayınca, sahibinin ellerini yüzünü yalayarak, hayvanca bir sevinci yaşarlardı boğalar.

Boğalarını evinin yola bakan yanına bağladığı için, yoldan gelip geçen köylüler, seyretmeden gitmezlerdi onları. Nasıl gitsinlerdi ki? Her birinin evinde birer ikişer inekleri vardı. İnekleri kızışıp boğasak olduğunda, çelimsiz, bodur boylu, yerli kırması piç boğalara çektireceklerine, Ali’nin cins boğalarına götürüp çektireceklerdi.

“Bıyık Ali’miz, boğalarına diyecek laf yok maşallah. Güçlü, cins boğalar. Bunların dölünden düşecek danaların, yarın inek olduklarında sütlerini sağmaya kap yetiştiremezsin. Öküz olduklarında sürecek tarla dayanmaz onlara. Allah bağışlasın. Ama sen yine de, gel bunları herkesin göreceği yere bağlama. Bakarsın birisinin gözü değer, nazarlanırlar. Yazık olur hayvancağızlara.”

Ali’nin, boğalarının övülmesinden, koltuklanmaktan hoşlandığını, “döl hakkı” adıyla boğaların aşımı için yüklüce paralar aldığını, boğalarını övdüklerinde, Ali’nin döl hakkı almadığını duymuş, öğrenmişlerdi köylüler. Bu yüzden Ali’ye saygılı davranıyorlar, böylesi cins boğaları köylerine getirdiği için göklere çıkarıyorlardı onu. Döl hakkı vermemek için, “Bıyık Ali Ağamız,” diyerek, küçülerek, elpençe divan duruyorlardı önünde. Boğalarının gücü aracılığıyla köylülerine kendisini kabul ettirdiğinden emin olan Ali de, bir zamanlar “Bayan Ali” diye adını lekeleyen köylülerinin, hevesle verdikleri selamlar karşında, başına süslü bir taç oturtulmuş gibi seviniyor, bu çıkarcı, pis, aşağılık, ikiyüzlü köylülere tepeden bakmanın tadını çıkarıyordu.

İneklerin boğalara çekimi, evin ardındaki tozlu alanda olurdu hep. Aşım günü, boğalarla ineklerin çiftleşmelerini izlemeye gelen kadın, erkek, insanlarla dolar taşardı alan. Boğaların vahşi görünümleriyle, aşımdan sonra kaygan bir ışıltıda parlayan, upuzun organlarını gördükçe, belirgin bir istekle gözleri parlayan kimi kadınların birbirlerine sokularak gizli gizli kıkırdaştıkları olurdu.

İneği kızışan, boğasak olan köylüler, ineklerini yularından tutup çekerek saygıyla kapısını çalarlardı Ali’nin.

“Bıyık Ali’miz, bizim kara kız iyice azdı. Boğalarından birine çekelim de, kızgınlığı geçsin biraz.”

Ali, küçümseyici gözlerle bir köylüye, bir de ineğe bakardı. İnek ufak tefek, çelimsizse, “Çekelim ama, ineğin çok ufak. Boğalarımın altında çöker kalır, bir yanı kırılır, incinirse karışmam sonra,” derdi.

“Sen bunların ufak tefek oluşlarına bakma? Kızgınlıklarından yerlerinde duramıyorlar. Gece gündüz bağırarak boğa istiyorlar. Ne olur şunları çektirelim de, görsünler günlerini?”

“Madem öyle, günah benden gitti. Getirin çektirelim,” diyerek hazırlıklara başlardı.

İneklerin tüyleri düzgünse, renkleriyle boyları, boğaların renkleriyle boylarına denkse, bundan hoşlanan boğalar, kısa bir duygululuk anından sonra çıkar, aşımlarını yaparlardı. Bununla da kalmazlar, ineğin sırtına çıktıklarında bir tona yaklaşan ezici ağırlıklarını arka bacaklarının üstüne doğru vererek, altlarındaki ineğe yüklenmezler, acı çektirmezlerdi hiç. Ama getirilen inek kara kuru, çelimsizse, kıçlarıyla apışaraları çöp saman, dışkı artığı içindeyse, insan gibi küser alınırlar, koklamaya bile gereksinim duymazlardı.

Ali o zaman kızar, bağırır, davranışlarıyla köylüleri aşağılar, iterdi. Boğalarından gelen üstünlüğünü korumak için azarlardı onları.

“Ne biçim ineğe bakmak bu? İneklerinizi de, pasaklı karılarınıza benzetmişsiniz. Bunların kıçını, sırtını temizleyin. Benim boğalarım sizler gibi midesiz değil; kokladıkları yeri bilir onlar. İneklerinizi beğenmez, isteklenmez, kokumsu bulurlarsa aşım yapamazlar sonra.”

Döl parası vermemek için, Ali’nin bu tür aşağılamalarını sineye çeken köylüler, elleri önlerinde iki büklüm olurlar, “Vallahi haklısın Bıyık Ali’miz, haklısın. Bunu düşünemedik işte. Kusurumuza bakma!” diyerek, ineklerinin sırtlarını temizlemeye başlarlardı hemen.

Onlar ineklerinin temizliğiyle uğraşırlarken, Ali de, evine girer, uzun süre çıkmazdı dışarı. Salt köylüleri kapısında biraz daha bekletmiş olmak için yapardı bunu. Çünkü, işleri düştüğünde, önünde iki büklüm olmasını bilen köylülerin, aşım sonu, evinden biraz uzaklaşınca, “Hıh! Bıyık Ali’ymiş! Dümbüğe bak! Ne bıyığı, ne Ali’si be? Basbayağı kıçı düğmeli Bayan Ali’sin işte!” diyerek gülüştüklerini adı gibi bilirdi.

Bir süre sonra, gümüş saplı kırbacı elinde, ışıltılı parlak çizmeleri ayağında, sarı ipekten tiril tiril gömleğini giymiş, önleri koçbaşı desenli Antep işi şalvarı kıçında, özenle burulmuş bıyıklarıyla görünür, gerdeğe girecek bir damat adayıymış gibi çıkardı dışarı. Böylesine şık, erkeksi görünümü, içinde taşıdığı kadınımsı duygularının dışa vuran yüzünün örtüsü, zırhıydı onun. Kendini çevresine karşı kabul ettiren bu şık, erkeksi giyim kuşamı, aynı zamanda, kendi iç duygularından kaçmasına da yarayan bir tür donanımdı.

Ali’nin kapıda görünmesiyle, ineklerinin başında bekleşen köylüler, saygıyla ayağa kalkarak gözlerinin içine bakarlardı onun. Sessizce önlerinden geçen Ali, ineklerin temizliğini denetledikten sonra, boğaların yanında alırdı soluğu. Avucunda getirdiği şekerleri, leblebileri boğalarına yedirir, gerdanlarıyla, torbalaşmış testislerini okşayarak, kendine özgü, “giz giz giz” sesleri çıkararak, ineklere karşı isteklendirirdi onları. “Giz giz” seslerini duyan boğaların kulakları dikleşir, gözleri parlar, önlerinde duruveren kara kuru, çelimsiz ineklerin apışaralarını güçlü burunlarıyla koklayıp yalamaya başlarlardı. Keskin tuz kokulu çişlerinin yaktığı burunlarını havaya kaldırarak sırtarırlar, sonra da, güçlü, çılgın bir istekle, ağır bedenlerinden umulmayan bir çeviklikle, sırtlarına çıkmaya çalışırlardı ineklerin. Onların ağırlıklarına dayanamayan ineklerin dizleri titremeye başlar, ürker huysuzlanırlar, böğürüp tekmeler atarak, yaklaştırmak istemezlerdi boğaları. Bazen de, boğaların ezici ağırlıkları altında iki büklüm çöker kalırlardı yere. Böylesi durumlarda, kızıp bağırarak, tekme ve sopalarla zorla ayağa kaldırırlardı inekleri köylüler.

“Kalk, namussuz seni! Gece gündüz boğasınıp duruyordun? Şimdi aldın mı alımını?”

İneklerin başını sıkıca tutarak, inatla kısmaya çalıştıkları kuyruklarını zorla kaldırarak, aşımlarına yardımcı olmaya çalışırlardı boğaların sonra. Boğalar hızlanırlar, çıkar, yüklenir, döllerlerdi. Ardından, boşalımdan gelen bir şehvetle gözlerinin akı biraz büyümüş olarak, kayarcasına inerlerdi sırtından ineklerin. Boğaların vuruşuna dayanamayan ineklerin sırtları kamburlaşır, ağızları, çeneleri açılır oynar, körük gibi olurlardı. İneklerin boğalardan aldıkları döl suyunu işeyerek geri dökmelerinden çekinen köylüler, hayvanların sırtına soğuk sular dökerler, ellerinin ayasıyla sırtına vururlar, iniş aşağı seksen-yüz adım kadar koştururlardı hayvanı ki, döl suyu, rahim yoluna aksın, boşalsın diye.

Çiftleşmeden sonra köylüler, döl parası vermemek için, Ali’nin, önünde tekrar yılışıp uşaklaşarak boğaları överler, yüceltici sözler söylerlerdi.

“Bıyık Ali’miz, bu senin boğalar bizim ineklerde hayır komadı be yahu! Vallahi perişan etti hepsini! Baksana, körük gibi oldu inekçeğizlerin belleri.”

Boğaların görkemli görünümleriyle, kendi görünümünü birleştirerek kendi erkeksi güçsüzlüğünü örtmeye çalışan Ali de, inekleri kendisi döllemiş gibi kabarır, bıyıklarını burar, gümüş saplı kırbacını köylülerin sırtına vurarak boğaların gücü aracılığıyla bir erkeklik dersi vermeye başlardı onlara:

“Ne sandınız ya? O ineklerin yerinde siz olsanız, siz de iki büklüm olurdunuz...”

Gömücüler

Uzun boylu, ela gözlü, seyrelmiş kıvırcık kır saçlı, azıcık öne eğik boyluydu Kırış Hacı. Karacaoğlan kuşağından gelmeydi; ezgili, derin, ağıtsı, yumuşak, üzünç dolu sesiyle uzun, yanık türküler söylerdi. Başına toplanan insanlara ilkin türkülerinin öykülerini anlatır, sonra da, içli ezgilerine bırakırdı ağzını. Bazen dudakları kapalı başlardı, sesi daha büyülü, gizemli çıkardı o zaman. Derinden derine çağlayıp inleyerek, baştan aşağı türküye, çığlığa keserek, insan soyu kadar eski türküleriyle dinleyeni içinden yakalar, alır götürürdü. Sesi öylesine güzeldi ki, hiç kimse onun kadar hakkını veremezdi türkülerin. Her söyleyişinde sonu gelmez yürüyüşleri, cümbüşleri, aşkları, kıranları, ayrılıkları, ölümleri anımsatır, dinleyenler günlük dertlerinden arınır, uzaklaşırlardı.

İkinci Dünya Savaşı’nın getirdiği kıtlıkta, başına topladığı köylülere, uzun, yanık, içli türküler söyleyerek, onlara açlığı, kederi biraz olsun unutturduğunu söylerlerdi yaşlılar. Âşıklar, destancılar gelirlerdi ziyaretine. Türkü söylemediği zamanlar evinin önünde, bir duvar kıpırtısızlığında oturur, düşünürdü. Kim bilir ne derdi vardı da öylesine derin düşünürdü? Hep aşağıdan alan, alçakgönüllü, sessiz biri olduğu için, kimseye açılmaz, içinin alasını dışına vurmazdı. Bazen dünyaya yeni gelmiş, her şeyi yeniden görmüş tanımış gibi, börtü böceğe, ağaca, çiçeğe hayran hayran bakar, sevgiyle, gönülden gülerek selamlardı insanları. En çok çocukları severdi. “Hacı Amca, Hacı Amca, ne olur beni de sev, benim de kulaklarımı çek!” diyerek çevresini alırlardı çocuklar.

Yatalak bir karısı vardı, yıllar önce ölmüştü. Eli ayağı tutmayan, kötürüm olmuş karısını sabah akşam kendi elleriyle giydirir kuşatır, yedirir içirir, bir dediğini iki etmezdi. Bazen onu kucağına alarak gölgelik yere taşır oturtur, sonra karşısına geçerek şıkır şıkır oyunlar oynar, türküler söyler, eğlendirirdi onu. Ne evliyken ne de ölümünden sonra kimsenin ırzına, namusuna bir kez olsun yan gözle bakmazdı. Köy kadınları içten içe büyük bir saygı duyarlardı Kırış Hacı’ya bu yüzden. Böylesine duygusal, kimseyi incitmeyen bir insan bilmem ki bir daha dünyaya gelir miydi?

Babasını seferberlikte, Çanakkale’de kaybetmişti. Bir şehit çocuğuydu o. Yıllar sonra askerliğini Çanakkale’de yaparken, babasının kemiklerini sel yırtıkları içinde nasıl aradığını, toprağa, taşa, insan kemikleriyle kaynaşmış kurşun artığı iskeletlere babasını sorduğunu destansı sesiyle bir anlatışı vardı ki. Belki de bu yüzden sesi gibi türküleri de, destanları da, ayrılık, kıtlık ve savaş kokardı hep.

İyi çalışırdı, iyi ekin biçerdi. Orağı elinde canlanır, tek bir başak düşürmezdi tarlanın yüzüne. Bu becerisini, kendi ekinlerini biçerek değil, başkalarının ekinlerine yövmiyeci giderek öğrenmişti yıllardır. Yaşlanıp da ekin biçemez olunca, köylüler, “Tek bir başak ekin biçme, ama ırgatı da türküsüz bırakma!” diyerek çalışanlara türkücü tutarlardı onu. O da, eli kulağında, içli, çavgın, yanık sesiyle çalışanları coşturur, günlük yövmiyesini alırdı. Ürün devşirme mevsimi sona erince, sabahları evinden çıkarak komşularına uğrar, satılacak bir şeylerin olup olmadığını sorardı. Artık neleri varsa yumurta, tavuk, tereyağı, peynir, süt, yoğurt hepsine alıcı çıkarak, ayaküstü pazarlık yapar, sonra bir kuruş ödemeden alacaklarını alır, köy pazarının yolunu tutardı. Elliye aldığı yumurtayı altmışa, bin liraya aldığı tavuğu biraz fazlasına satar, üste kazandığı parayla da, kahveye girer, çayını, kahvesini içer, akşama da komşularına uğrayarak, borçlarını kuruşu kuruşuna öder, günübirliğine geçimini sağlardı.

Ayranın en iyi katık olduğu zamanda, kuru ekmeği ayranına banarak nasıl yediğini, bir tas ekşi ayranın ekmek banıp yemeyle bitmediğini acıklı sesiyle bir anlatışı vardı ki.

Öksüz, yetim büyüdüğü için, ezik, kırgın, mazlum görünümlüydü. Yüzünde, gözünde, duruşunda yaşama karşı bir güceniklik, kırgınlık vardı. Yaşam yükünün altında kalmış da, zorlukla soluk alıp verirmiş gibi kırış kırıştı alnı ile yüzü. Bu yüzden Kırış Hacı derlerdi ona.

Bir gün insanlar gelip gitmeye başladılar evine. Ağır derecede hastaymış Kırış Hacı meğer. Bir gece ben de gittim bekledim başını. Kekik suyu, peryavşan, nane kaynatıp içirdim. Ama yoktu yararı; bedeninin ısısı soğumaya, canı dizlerinden yukarı çekilmeye başlamıştı. Ateş basmıştı alnıyla yüzünü. Ter döküyordu. Anlamıştım sinsi ölümün, bedenine ağır ağır sağıldığını, sonsuz uykuya alıştırmaya başladığını onu. Bir süre sonra elleri kapandı. Ardından durdu yüreği. Zaten çok yaşlıydı, seksenine merdiven dayamıştı. Çenesini mendilimle bağladım. Üstünü başını yokladım. Öylesine yoksuldu ki, paranın tozu bile yoktu cebinde. Şehit çocuğu olmasına karşın, acından sürüne sürüne ölmüştü. Bir karış toprağı da yoktu; ancak ölerek kendisine ait bir toprağı olacaktı şimdi.

Kimseyi kırmadığı için hatır gönül bileni öylesine çoktu ki, ölümünün ardından gelen insanlarla dolup taştı evin önü, arkası. Bir de güzel ölüm olmuştu ki; örümcek ağı gibi kırış kırış olmuş alnı, yüzü düzelmiş, gençleşmiş, yeni tıraş olmuş gibi pırıl pırıldı. Ne diyeceklerini bilemeyen, şaşıran köylüler, alnına, yüzüne, elleriyle usulca dokunarak, “Böylesine güzelleştiğine göre ölüm onu hırpalamamış. Günahsızın biriymiş,” demekten kendilerini alamadılar.

Kazmamı küreğimi elime alarak yolunu tuttum mezarlığın. Çimenlik, güzel bir yere kazmaya başladım mezarını. Mevsim bahar olduğu için, sulu, yumuşaktı toprağı. Vurduğum kazmayı kolayca içine alıyordu. İyice derine inince, buz gibi bir su kaynamaya başladı içinden. Dinlemedim vurdum kazmayı, küreği. Çıkan taşları alıp attıkça, su kaynağı kesildi, kayboldu. Bu kez de garip renk ve boylarda şişeler çıkmaya başladı toprağın dibinden. İçleri sarımtırak renkli sularla dolu eski zaman şişeleriydi onlar. Eski bir gömü yeri olmalıydı orası. Oraya gömülen kişi, ya içkiye, eğlenceye düşkün biriydi, içki şişelerini anı olsun diye koymuşlardı mezara ya da ölen için ağlaşanlar gözyaşlarını şişelerde toplayarak yas anısı olarak koymuşlardı oraya.

Neden sonra kalabalığın elleri üstünde getirdiler Kırış Hacı’nın tabutunu. Kefen bağlarından tutarak yukarıdan aşağıya uzatıp verdiler bana. Çıkan şişelerle, kemiklerin arasına kendi ellerimle verdim onu. Görüp görebileceği son insan kucağı, son insan sıcağı ben oldum böylece. Benden sonrası ise kara topraktı; en eski, en uzun orada kalacaktı çünkü. Orada güneş doğmazdı. Oranın ayları, yılları, mevsimi olmazdı.

Mezarından ayrılmadan önce, kefenli yüzünü açıp öperek bir buçuk metre toprağın dibinde son kez helalleştim onunla.

“Kırış Hacı Amca, senin bozlaklarını, türkülerini az dinlemedim. Şu dünyada toprağında asıl kalıcı yerin burasıymış meğer. Sen kalıcı dünyaya, ben ise geçici fani dünyaya, hadi helal et hakkını,” dedim, ağladım. Öylesine duygulanmıştım ki, yanı başına yığılıp kalabilirdim, köylüler elimden tutup yukarıya çekmeselerdi.

Sonra elden ele dolaşan küreklerle köylüler toprakladılar üstünü. Yönünü kıbleye veren köy imamı, hayır dua etmek için ellerini henüz kaldırmıştı ki, inanılması güç bir olay oldu o anda; mezar toprağı kendiliğinden bir karış kadar yükseldi yükseldi, sonra da çökme yaptı birdenbire iniverdi. Korkusundan neye uğradığını şaşıran, edeceği hayır dualarını unutan imam, kaçmaya başlayınca, kalabalık da onu izledi.

O gün herkes işini gücünü bıraktı, bu olayı konuştu köyde. Değişik görüşler, yorumlar yaptılar. Kimisi, “Bu işte bir uğursuzluk var,” dedi. Kimisi, “iyi” dedi, kimisi, “kötü”... İçlerinde, benden önceki köy mezarcısı Pabuç Memet derler biri vardı. Oldum olası kıskanır, çekemezdi beni. Mezar toprağının çöküşünü bahane ederek, veryansın etmeye başladı bana:

“Kırış Hacı, ulu bir insandı. Bir evliya soyuydu o. Ölünceye kadar üç aylarını tutardı. Öyle olmasaydı ölünce yüzü öylesine güzelleşmez, melek yüzüne dönüşmezdi,” dedi.

Yani biraz daha sesimi çıkarmasam, hepimizin bildiği Kırış Hacı Amca’yı, gözümüzün önünde ermiş yapıp çıkacaktı Pabuç Memet.

Dayanamadım, “Ne diyorsun be?” diye bağırdım. “Bu söylediklerinin tümü dipten doruğa yalan, uydurma. Mezar toprağının çökmesi olayı, tamamen kazılan toprağın dibinden çıkan suyla ilgilidir. Baharları toprak yumuşar, kabarır, kazılınca da çoğu yerden su çıkar. Göçükler, kaymalar olur. Bu mevsimde kazılan bina temellerindeki çökmeleri, kaymaları ne çabuk unuttun? Kime yutturuyorsun? Bilmediğimiz bir şey değil ki bu? Üstelik mezar toprağının dibi tamamen taşlık çakıllıktı. Çıkan su, taşlarla çakıl aralarının toprağını aldı. Üstüne de cenaze ile toprağın ağırlığı binince, mezar tabanı bir karış kadar çökme yaptı. İşte hepsi bu!” dedim.

Ama ne kadar konuşursam konuşayım, Pabuç Memet’in gözünü kıskançlık duygusu almıştı.

“Hayır!” diye bas bas bağırdı. “Hiçbiriniz Kırış Hacı’yı benim kadar bilemezsiniz. Askerlik arkadaşım, kışla, karavana, yol arkadaşımdı o benim. Arkadaşı arkadaştan iyi kim bilebilir? Bir somun ekmeği emanet diye ver ona, acından ölse de, emanet ekmekten bir lokma koparıp atmaz ağzına. Ermiş bir evliyaydı o. Kırış Hacı’nın aziz ruhu, senin gibi içkici, ayyaşın birinin kazdığı mezarı kabul etmedi. Bunu bilir, bunu söylerim ben. Yıllardan beri ben de kazıcılık yaptım, ölüler verdim toprağa. Niye benim zamanımda böyle olaylar olmadı da, senin kazıcılığında oluyor bunlar? Nedeni basit; çünkü sen işçi olarak Alaman gâvurlarının kabristanlarında çalıştın yıllardır. Onların toprağına değen kazman küreğinle geldin, bizim Müslümanların mezarlarını kazdığın için oldu bunlar.