*****

MARY SHELLEY

SON İNSAN

*****

Can Klasik

Son İnsan, Mary Shelley

İngilizce aslından çeviren: Belkıs Korkmaz

The Last Man

© 2013, Can Sanat Yayınları A.Ş.

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 2013

Dizi editörü: Ayça Sezen

Editör: Seçkin Selvi

Mizanpaj: Emin Petek

Kapak tasarımı: Utku Lomlu / Lom Creative (www.lom.com.tr)

E-kitap: ISBN 978-975-07-2701-6

CAN SANAT YAYINLARI

YAPIM VE DAĞITIM TİCARET VE SANAYİ A.Ş.

Maslak Mah. Eski Büyükdere Cad. İz Plaza, No: 9/25, Sarıyer/İstanbul

Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33

canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

Sertifika No: 43514

*****

MARY SHELLEY

SON İNSAN

ROMAN

İngilizce aslından çeviren

Belkıs Korkmaz

*****

MARY SHELLEY, 1797’de ünlü kadın hakları savunucusu Mary Wollstonecraft ile filozof William Godwin’in kızı olarak Londra’da doğdu. İngiliz edebiyatına romanları, öyküleri, oyunları, denemeleri, biyografi ve gezi kitaplarıyla katkıda bulunmuş olan yazar, 17 yaşındayken şair Percy Bysshe Shelley’e âşık oldu. Şairin evli olması yüzünden İsviçre’ye kaçmak zorunda kalan çift, 1816 yazını, Cenevre’de sürgünde yaşayan Lord Byron, John William Polidori ve Claire Clairmont gibi ünlü sanatçılar ve düşünürlerle birlikte geçirdi. Kasvetli bir hafta sonu bu grup, içlerinden hangisinin en güzel korku öyküsünü yazacağına dair bir yarışma düzenledi. O sırada on dokuz yaşında olan Mary Shelley bu yarışmaya, gördüğü bir kâbustan esinlenerek yazdığı Frankenstein ya da Modern Prometheus yapıtıyla katıldı. Modern bilimkurgunun ilk eseri sayılan bu kitapla, yazarlık yaşamı başlamış oldu. Yazar, o yazı, “çocukluktan çıkıp hayata adım attığı dönem” olarak tanımladı. Mary Shelley 1851’de beyin kanamasından öldü.

BELKIS KORKMAZ, 1964 yılında Ürgüp’te doğdu. İ.Ü. Orman Fakültesi Orman Mühendisliği Bölümünü bitirdi. Rusçadan, Shakespeare, İbni Sina, Moliere ve Jules Verne’in yaşamöykülerinin de dahil olduğu biyografi kitapları ve Eduard Uspenski’den çocuk kitapları çevirdi. Çevirdiği kitaplar arasında Aleksandr Abromoviç Anikst’in Dünya Sahnesinde Bir Dâhi: Shakespeare, Vera Aleksyevna Simirnova’nın Doğunun Bilim Güneşi İbni Sina, Mihail Afanasyeviç Bulgakov’un Çağdaşımız Moliére ve Kiril Andreyev’in Görülmezi Gören Adam Jules Verne yer alır.

*****

Bundan sonra hiç kimseye
gelecekte onun ya da çocuklarının
başına gelecekler söylenmesin.

MILTON (Kayıp Cennet)1

1. Çev. Enver Günsel, Pegasus Yayınları, 2007.

*****

Yazarın önsözü

Napoli’yi 1818 yılında ziyaret ettim. O yılın 8 Aralık günü, yol arkadaşım ve ben Baiae sahillerine serpilmiş durumdawki kalıntıları gezmek için Körfez’i aştık.2 Durgun denizin yarısaydam ve parıltılı suları, yer yer suyosunlarıyla örülmüş eski Roma villalarından kalan parçaları örtüyor, güneş ışınlarının kırılmasından ışıltılı renkler alıyordu; mavi ve berrak öğe, sanki Galateia sedef arabasının içinde üzerinden henüz kayıp geçmiş, ya da Kleopatra Nil Nehri’nden daha uygun bir güzergâh olarak sihirli gemisi için onu seçmiş gibiydi. Kış olmasına karşın erken ilkbaharı andıran, insanı canlandıran ılık hava, sakin koyları ve Baiae’nin mutluluk yayan burunlarını ağır ağır gezip dolaşan, oraları bırakıp gitmek istemeyen her gezginin kısmetine düşen huzurlu zevk duygularının uyanışını kolaylaştırıyordu.

Sözde Elysion Çayırları’nı ve Averno Gölü’nü ziyaret ettik; yıkık tapınakları, hamamları ve klasik yerleri gezdik; en sonunda Cumaea’lı Sibylla’nın ışıksız mağarasına girdik. Bizim lazzeroni’ler3 ellerinde, karanlık yer altı dehlizlerinde neredeyse koyu kırmızı bir renk alan meşaleler taşıyorlardı. Dehlizlerin zifiri karanlığı ışığı açgözlülükle kuşatıyor, alevleri yutmaya gitgide daha bir istekli görünüyordu. İkinci bir dehlize götüren tavanı kemerli doğal bir geçitten geçtik, oraya da girip giremeyeceğimizi sorduk. Rehberler ellerindeki meşalelerin, o dehlizi kaplayan suda yansımasına dikkat çekerek kendi izlenimlerimizi edinebilmemiz için bizi yalnız bıraktılar; ama Sibylla Mağarası’na ne yazık ki ancak oradan gidilebileceğini ekleyerek. Bu durum bizim merak ve heyecanımızı kışkırttı, geçide girmek için ısrar etmeye başladık. Bu türden girişimlerde genellikle olduğu gibi, biraz inceleme yapınca güçlükler azaldı. Nemli patikanın her iki yanında “ayak basacak kuru yer”4 keşfettik. Sonunda, lazzeroni’ nin Sibylla Mağarası olduğuna güvence verdiği büyük, terk edilmiş, karanlık büyük bir oyuğa vardık. Epeyce hayal kırıklığına uğramıştık, ama biz yine de, kutsal ziyaretçinin izlerini hâlâ taşıyabilirlermiş gibi oyuğun boş, kaya duvarlarını dikkatle inceliyorduk. Bir yanda küçük bir açıklık vardı. Acaba nereye götürüyor? Sorduk: Buraya girebilir miyiz? Elinde meşale tutan vahşi görünümlü yabani, “Questo poi, no”5 diye yanıtladı. “İlerleyebilirsiniz, ama çok değil, orayı hiç kimse ziyaret etmez.”

“Yine de deneyeceğim,” dedi yol arkadaşım. “Asıl büyük mağaraya götürebilir. Yalnız mı gideyim, yoksa bana eşlik eder misin?”

İlerlemeye hazır olduğumu işaret ettim, ama rehberlerimiz benim bu niyetime karşı çıktılar. Bizim pek de alışık olmadığımız yerli Napoli ağzıyla büyük bir laf kalabalığı yaparak orada hayaletlerin bulunduğunu, çatının çökebileceğini, bizi almayacak kadar dar olduğunu, içinde suyla dolu derin bir deliğin bulunduğunu ve boğulabileceğimizi söylediler. Arkadaşım adamın elindeki meşaleyi alarak bu tiradı kısa kesti ve biz tek başımıza ilerledik.

Başlangıçta bizi zar zor alan geçit çabucak darlaştı ve basıklaştı; hemen hemen iki kat olmuştuk, ama yine de geçidin içinden geçerek yolumuza devam etmeye kararlıydık. Sonunda daha geniş bir boşluğa girdik, alçak tavan yükseldi, ama biz bu şansımızı kutlarken meşalemiz bir hava akımıyla söndü, zifiri karanlıkta kaldık. Rehberler ateşi yeniden canlandırmak için yanlarında malzeme taşıyorlardı, ama bizim yanımızda yoktu; tek çaremiz geldiğimiz yoldan geri dönmekti. Girişi bulabilmek için daha geniş olan boşluğu ellerimizle yoklaya yoklaya yürümeye başladık, bir süre sonra başardığımızı sandık. Bununla birlikte o boşluğun, yukarı tırmandığı besbelli ikinci bir geçit olduğu anlaşıldı; nereden geldiğini bilmediğimiz bir şey, boşluğun içine çok kararsız zayıf bir ışık verse de, o boşluk da bir önceki gibi son buldu. Gözlerimiz yavaş yavaş loşluğa alışmaya başlayınca bizi dosdoğru ileriye götüren bir geçit olmadığını, ama mağaranın bir tarafından, daha kolay bir yola benzeyen ve ışığın oradan yayıldığını anladığımız tepedeki alçak bir kemere tırmanılabileceğini anladık. Epeyce zorlanarak yukarı çıktık, daha aydınlık yeni bir geçide geldik, bu geçit de bir önceki gibi başka bir yokuşa götürüyordu.

Bu geçitlerden birbiri ardına bir dizi geçtikten sonra –sırf kararlılığımız sayesinde yapabilmiştik bunu– tavanı kemerli, kubbe biçiminde geniş bir mağaraya vardık. Ortadaki bir delik Cennet ışığını içeri alıyordu. Ne var ki delik, böğürtlenlerle ve gölgede yetişebilen ağaççıklarla, gündüzü örten ve mekâna ağırbaşlı dinî bir hava veren bir perdeyle örtülür gibi kapatılmıştı. Mağara genişti, hemen hemen yuvarlaktı, bir ucunda, Yunan sediri büyüklüğünde taş bir yükselti vardı. Burada hayat olduğuna ilişkin tek işaret, üstteki tepede otlarken açıklığı fark etmeyip baş aşağı düşen bir keçinin kar gibi bembeyaz iskeletiydi. Bu felaketin üstünden belki çağlar geçmiş, keçinin yukarıda yaptığı yıkım, yüzlerce yaz boyunca büyüyen bitki örtüsüyle kapanmıştı.

Mağaranın geri kalan döşemesi, yaprak yığınlarından, ağaç kabuğu parçalarından, bir de olgunlaşmamış Hint mısırı tanelerini koruyan yeşil kabuğun iç kısmına benzer beyaz, zar gibi bir maddeden oluşuyordu. Bu noktaya erişmek için verdiğimiz mücadeleden yorgun düşmüştük, onun için taş sedire oturduk, yukarıdan çoban çocukların bağrışları ve koyun çıngıraklarının sesi geliyordu. Sonunda, eline etrafa yayılmış yapraklardan alan arkadaşım haykırdı: “Bu Sibylla Mağarası. Bunlar Sibylla’nın yaprakları.” Dikkatle inceleyince, tüm yaprakların, ağaç kabuğu parçalarının ve diğer her şeyin üzerinde yazılar bulunduğunu keşfettik. Bize daha da şaşırtıcı gelen şey, bu yazıların çeşitli dillerde yazılmış olmasıydı; kimisi yol arkadaşımın aşina olmadığı eski Arami dilinde ve piramitler kadar eski Mısır hiyeroglif yazısıyla yazılmıştı. Daha da tuhaf olanı, bir kısmının ise modern dillerde, İngilizce ve İtalyanca yazılmış olmasıydı. Loş ışıkta çok az şey çıkarabiliyorduk; ama kehanetler, olayların, hem de son zamanlarda geçmiş olayların ayrıntılı bağıntılarını içeriyor gibiydi; yaprakların nazik ve yetersiz sayfalarına günümüzde çok iyi bilinen, ancak modern tarihe ait adlar, keder ya da coşku, zafer ya da yenilgi nidaları geçirilmişti. Bu kesinlikle Sibylla Mağarası’ydı; aslında tıpatıp Vergilius’un betimlediği gibi değildi, ama bu topraklar deprem ve volkan tarafından öyle sarsılmıştı ki, yıkıntı izleri zaman tarafından silinip ortadan kaldırıldığı halde değişim mutlak olmamıştı; bu yaprakların muhafaza edilmiş olmasını büyük olasılıkla mağaranın ağzını kapatmış olan tesadüfe ve onun biricik açıklığını fırtınaya karşı geçirimsiz kılan, hızlı büyüyen bitki örtüsüne borçluyduk. Üzerlerinde ne yazdığını en azından birimizin önünde sonunda anlayacağı bu tür yapraklardan aceleyle bir seçki yaptık, sonra hazinemizle yüklenmiş olarak hava boşluğu olan mağaraya veda edip binbir güçlükle rehberlerimize yeniden katılmayı başardık.

Napoli’de kaldığımız süre içinde –bazen yalnız başıma olmak üzere– bu mağaraya güneşle aydınlanmış denizde süzülerek sık sık gidip her seferinde stokumuza ekleme yaptık. O zamandan beri hayat bana başka bir şey yapmayı dayatmadığında ya da ruhsal durumum böylesi bir çalışmayı engellemediğinde kendimi bu kutsal kalıntıları deşifre etmeye adadım. Onların harikulade ve etkileyici anlamları, kederliysem beni rahatlatarak ve hayal gücümü doğanın ve insan aklının enginliklerinde gözüpek sınırlara tırmandırarak çabalarımı genellikle ödüllendirdi. Bir zaman için emeklerim yoldaşsız değildi; ama o zaman geçti; çabalarımın seçkin ve eşsiz yoldaşıyla birlikte emeklerimin çok değerli ödülü de benim için yok olup gitti:

Di mie tenere frondi altro lavoro

Credea mostrarte; e qual fero pianeta

Ne’ nvidiò insieme; o mio nobil tesoro?6

Kırılgan Sibylla yapraklarında yaptığım en son keşifleri açıklıyorum. Dağınık ve bağlantısız olduklarından onların arasında bağlantı kurmak ve çalışmayı tutarlı bir biçime sokmak zorunda kaldım. Ancak ana öz, bu şiirsel rapsodilerin içerdiği gerçeklere ve Cumaea kızının gökten aldığı ilahi sezgiye dayanmaktadır.

Dizelerin konusuna ve Latin şairin onları İngilizce yazışına sık sık hayret etmişimdir. Bazen, belirsiz ve karmaşık olmaları yüzünden şimdiki biçimlerini bana, kendilerini deşifre edene borçlu olduklarını düşünmüşümdür. Raffaello’nun San Pietro’da bulunan İsa’nın Nura Bürünüşü kompozisyonunun mozaik kopyasını oluşturan resmedilmiş parçaları sanki başka bir sanatçıya vermişiz gibi; sanatçı onları kendi aklının ve yeteneğinin şekillendirdiği bir tarzda bir araya getirirdi. Hiç şüphe yok ki, Cumaea’lı Sibylla’nın yaprakları benim elimde ilgi ve merak uyandırma ve kusursuzluk bakımından kayba uğradılar. Onları böyle değiştirdiğim için yalnızca asıl biçimlerinde anlaşılmaz olmaları beni haklı gösterebilir.

Emeklerim uzun yalnızlık saatlerini şenlendirdi ve beni, eski sevecen yüzünü benden çevirmiş olan bir dünyadan çıkarıp imgelem ve güçle ışıldayan bir dünyaya yükseltti. Okurlarım, büyük mutsuzluğu ve acıklı değişimi anlatışımda nasıl teselli bulabildiğimi soracaklar mı? Yaradılışımızın gizemlerinden biridir bu, benim üzerimde tam bir hâkimiyet kuran ve etkisinden kaçamadığım gizemlerden biri. Hikâyenin gelişimine kayıtsız kalmadığımı ve elimdeki malzemeden sadakatle aktardığım anlatının bazı bölümlerinde kederlendiğimi, hayır, kederlenmek de değil, acı çektiğimi itiraf ediyorum. Ama yine de insan doğası böyledir işte, aklın heyecanı benim için değerliydi, fırtınayı ve depremi, insanın fırtınalı ve yıkıcı hırslarını resmeden hayal gücü, gerçek üzüntülerimi ve sonsuz pişmanlıklarımı, o sahte üzüntü ve pişmanlıkları, acının ölümcül iğnesini çekip alan düşünceye büründürerek yumuşattı.

Bu özrün gerekli olup olmadığını pek bilmiyorum. Çünkü yaptığım uyarlama ve çevirinin gerçek değerini, kırılgan, yıpranmış Sibylla yapraklarını düzenlerken ve onlara hayat verirken zamanımı ve kusursuz olmayan yeteneklerimi ne kadar iyi kullandığım belirleyecektir.

2. Körfez sözcüğüyle Napoli Körfezi kastediliyor.

3. Yazar, burada rehberlik yapan kişileri kastediyor.

4. “Güvercin konacak kuru yer bulamadı, çünkü her yer suyla kaplıydı” ifadesinden uyarlama yapılmış. Eski Ahit, “Yaratılış”, 8:9.

5. (Lat.) Bu dediğiniz mümkün değil.

6. (İt.) “Dallarımın yeni meyvelerinin tadına bakabilseydin keşke. / Hangi gezegen ördü aramıza yüksek duvarını ölümün?” Francesco Petrarca (1304-1374).

*****

Birinci bölüm

*****

I

Ben, hayalimde uçsuz bucaksız okyanusları ve yolu izi olmayan kıtalarıyla canlanan yerkürenin yüzeyinde, o devasa bütünün içinde ancak önemsiz bir nokta olarak beliren, denizlerle çevrili bir kuytuluğun, bulutlarla gölgelenmiş bir toprağın çocuğuyum; ne var ki bu önemsiz nokta, zihinsel güç alanında kendisinden çok daha büyük ve çok daha kalabalık nüfuslara sahip ülkeleri kat kat geride bırakır. Çünkü, insan için güzel ve büyük olan her şeyi yalnızca insan aklının yarattığı ve “Doğa”nın onun yalnızca baş yardımcısı olduğu çok doğrudur. Bulanık denizin kuzeyinde, uzaktaki İngiltere, şimdi, rüzgârları alt eden ve dalgaların üstünde gururla ilerleyen, büyük ve mürettebatı usta bir gemi kılığında rüyalarıma giriyor. İngiltere, çocukluk günlerimde benim için tüm evrendi. Memleketimin tepelerinden bakıp da göz alabildiğine uzanan, hemşerilerimin barınaklarıyla alacalanmış ve yine onların emekleriyle verimli olmaya boyun eğdirilmiş ovaları ve dağları gördüğüm zaman yerkürenin merkezinin tam bu noktada olduğu benim için kesinleşirdi, kürenin geriye kalanı bir masaldı; ne unutmak için hayal gücümü kullanmaya ne de anlamak için herhangi bir çabaya değecek bir masal.

Benim kaderim, ta en başından beri, insan hayatının akışı üzerinde hâkimiyet kurabilen değişkenliğin gücünün hayata geçmiş bir örneğidir. Bunun bana kalıtım yoluyla geçtiği söylenebilir. Babam, doğanın imrenilesi bir zekâ ve imgelem gücünü büyük bir cömertlikle bahşettiği, ama sonra, onun ceviz kabuğundan hayat sandalını, dümen yerine geçecek akıl ve kılavuz yerine geçecek kavrayış yetisini eklemeksizin o rüzgârların insafına terk ettiği insanlardan biriydi. Tanınmamış bir aileden geliyordu, ama koşullar onu erkenden ön plana çıkardı ve babadan kalma küçük mirası, görkemli kibar hayatında ve aktörü olduğu lüks hayat sahnesinde çok geçmeden savrulup gitti. Kısa süren tasasız gençlik günlerinde zamanın soylu işsiz güçsüzleri ona büyük hayranlık duyarlardı. Hatta partinin entrikalarından ve zorlu kraliyet görevlerinden kaçıp babamın arkadaşlığında hiç bitmeyen eğlence ve neşe havasını bulmaya çalışan genç hükümdarın ona duyduğu hayranlığın, ötekilerden geri kalır yanı yoktu. Babamın asla kendi kontrolü altında olmayan dürtüleri, onu daima içinden yalnızca kendi dehasıyla çıkabileceği güçlüklerin içine sürüklerdi. Katlanarak artan namus ve ticari borçları babam gamsızlıkla ve uslanmaz bir neşeyle taşırdı, oysa onun yerinde başkası olsa sırtı yere gelirdi. Zengin sofralarında ve meclislerinde arkadaşlığı öylesine gerekliyken kusurlarının hoş görülmesi onun başını döndürüyordu.

Bu çeşit bir popülarite de, diğerleri gibi, geçicidir. Babamın mücadele etmek zorunda kaldığı çeşit çeşit zorluklar, kendisini bu zorluklardan kurtarmak için sahip olduğu olanaklarla kıyaslanınca korkunç bir hızla artıyordu. Böyle zamanlarda, ateşli ilgisiyle Kral onun yardımına koşar, sonra arkadaşını kibarca azarlardı. Babam düzeleceğine dair kesin sözler verir, ama sosyal eğilimleri, her zamanki gıdası olan beğenilme açlığı, en önemlisi de onu büsbütün avucunun içine alan kumar iblisi bu güzel kararı gelip geçici yapar, verdiği sözleri boşa çıkarırdı. Mizacına özgü hızlı algılayışıyla, seçkin topluluk içindeki gücünün yavaş yavaş kaybolduğunu fark etti. Kral evlendi, İngiltere Kraliçesi olarak moda ve zevklerin başı olan kibirli Avusturya Prensesi onun kusurlarına sert gözlerle bakmaya, hükümdar kocanın ona karşı sevecenliğini hor görmeye başladı. Babam sonunun yaklaştığını hisseti, ama fırtına öncesi sessizlikten yararlanıp kendisini kurtarmak yerine, kaderinin hilekâr ve zalim efendisi zevk tanrıçasına daha büyük kurbanlar vermeye başladı.

Mükemmel bir insan olan, ama kolayca yönetilen Kral şimdi zorba eşinin gönüllü müridi olmuştu. Kraliçe onu, babamın düşüncesizliğine ve aptallıklarına önce aşırı bir hoşnutsuzlukla, sonra da tiksintiyle bakmaya yöneltti. Babamın varlığının bu bulutları dağıttığı doğruydu; onun sevgi dolu içtenliği, parlak nükteleri ve cana yakın saf tavırları karşı konulmazdı. Babam Kral’ın üzerindeki etkisini, hatalarıyla ilgili hikâyeler Kral arkadaşının kulağına ancak onun uzağındayken sel gibi dökülmeye başladığı zaman kaybetti. Kraliçe’nin maharetli yönetimi bu ayrılıkları uzatmaya ve suçlamaları bir araya getirmeye adandı. Sonunda Kral’ın babamı sürekli bir huzursuzluk kaynağı olarak görmeye başlaması, onun kısa süreli dostluğunun vereceği keyif karşılığında sıkıcı öğütler vermesi gerekeceğini, doğruluğunu babamın bile yalanlayamayacağı daha da acıtıcı aşırılıkları dinlemek zorunda kalacağını anlaması sağlandı. Sonuç şuydu: Kral bir kere daha onu yola getirmeyi deneyecekti, başarısız olması durumunda da onu temelli başından savacaktı.

Bu türden bir buluşma hiç kuşkusuz en ilginç ve en dokunaklı sahnelerden biriydi. Öncesinde alçakgönüllü olmasını sağlayan, şimdi ise kâh yalvararak kâh paylayarak öğüt verirken onu yücelten aşikâr iyiliğiyle kudretli bir Kral, arkadaşının gerçek ilgi alanlarına geri dönmesi ve aslında onu çabuk terk edecek tutkularından kararlılıkla uzak durması için, büyük yeteneklerini, kendisinin, yani hükümdarının dayanak olup destekleyeceği ve öncülük edeceği doğru bir alanda kullanması için yalvarıyordu. Babam bu şefkati hisseti; bir an için gözünün önünde tutkulu hayaller uçuştu ve halihazırdaki uğraşılarının yerine daha soylu görevleri geçirmesinin iyi olacağını düşündü. Kendisinden beklenen sözleri içtenlikle ve coşkuyla verdi, Kral’ın devam eden himayesinin göstergesi olarak ondan acil borçlarını ödeyebilmek ve yeni kariyerine iyi bir koruma altında başlamak için bir miktar para aldı. Aynı gece, daha minnettarlıkla ve iyi niyetlerle dolup taşarken bu miktarın tamamını ve hatta onun iki katını kumar masasında kaybetti. İlk kayıplarını geri alma isteğiyle babam iki katını riske etti, böylece asla ödeyemeyeceği bir namus borcuna girdi. Kral’a yeniden başvurmaya utandığı için Londra’ya, Londra’nın sahte zevklerine ve üstüne yapışıp kalan talihsizliklere sırtını döndü, yanına biricik yoldaşı yoksulluğu alarak Cumberland’ ın tepelerinin ve göllerinin ortasında kendisini yalnızlığa gömdü. Onun zekâsı, nüktedanlığı, kişisel çekiciliği, büyüleyici tavırları ve sosyal yetenekleri uzun zaman unutulmadı, ağızdan ağza tekrarlandı durdu. Sosyetenin bu gözdesinin, soyluların bu yoldaşının, saray çevresinin ve zevk düşkünlerinin meclislerini yabancı bir ışıkla aydınlatan, ihtişamla parlayan bu göz kamaştırıcı ışının şimdi nerede olduğu sorulsa, gözden düştüğünü, mahvolmuş bir adam olduğunu duyardınız; vermiş olduğu haz karşılığında madden memnun edilmeyi hak ettiğini ya da parlak aklının sürdüğü uzun saltanatın bir emekli aylığına layık olduğunu hiç kimse aklına getirmiyordu. Kral yokluğunun yasını tutuyor, onun deyişlerini tekrarlamayı, birlikteyken başlarından geçen maceraları aktarmayı ve yeteneklerini göklere çıkarmayı seviyordu, ama hepsi bu kadardı, hatıralar bununla bitiyordu.

Babam unutulmuştu gerçi, ama unutamazdı. Kendisine havadan ve besinden daha gerekli olan şeyi kaybettiği için üzülüyordu; hazzın coşkusunu, soyluların hayranlığını, seçkinlerin hayatının lüks ve ışıltılı yaşantısını kaybetmişti. Bu üzüntü onu bir sinir buhranına kadar götürdü; ona, hastalığı sırasında çatısının altında barındığı yoksul rençperin kızı baktı. Kız şirindi, uysaldı, en önemlisi ona karşı sevecendi. Sosyete dilberlerinin eski gözdesinin, bu düşkün durumunda bile, alçakgönüllü rençper kızına soylu ve harikulade yaradılışlı bir varlık görünmesinde şaşılacak bir şey de yoktur zaten. Aralarındaki yakınlık, işi, benim ürünü olduğum uğursuz bir evliliğe kadar vardırdı. Annemin tüm şefkatine ve sevimliliğine karşın, kocası düşkün konumu için yeriniyordu. Çabalamaya alışık olmayan bir insan olarak babam giderek büyüyen ailesinin geçimine nasıl katkıda bulunacağını bilmiyordu. Bazen Kral’a başvurmayı düşünüyordu, ama gurur ve utanç onu bir süre için alıkoydu; yokluk, onu herhangi bir çaba harcamak zorunda bırakacak kadar buyurgan olmadan da öldü. Bu felaketten önce, bir aralık geleceğe baktı, eşini ve çocuklarını içinde bırakacağı perişan durumu acıyla seyretti. Son çabasını insanın içine işleyen bir belagatle yazdığı, yer yer, bu ruhun ayrılmaz bir parçası olan zekâ pırıltılarıyla ışıldayan bir mektup yazmak için harcadı. Dul karısını ve yetimlerini hükümdar efendisine emanet ediyordu, onların bu sayede, kendisi hayattayken bakıldıklarından daha iyi bakılmaları güvenceye alınacağı için memnundu. Mektubu, zahmet gerektirmeyen bu son dileği yerine getireceğinden ve onu Kral’ın bizzat ellerine teslim edeceğinden emin olduğu bir asilzadeye emanet etti.

Borç içinde öldü, pek az olan varlığına alacaklıları tarafından hemen el kondu. Başında iki çocukla kalan meteliksiz annem, mektuba asla gelmeyecek olan yanıtı üzüntü içinde haftalarca, aylarca bekledi. Babasının kulübesinin dışında hiçbir deneyimi yoktu, derebeyinin malikânesi onun hayal edebileceği başlıca görkemdi. Babam hayattayken kraliyet ailesi üyelerinin ve saray çevresinden insanların isimleriyle tanışıklığı olmuştu, ama bu isimlere anlam veren ve gerçeklik kazandıran babamın ölümünden sonra onun kişisel deneyimiyle hiç uyuşmayan bu tür şeyler ona yine bulanık ve hayalî gelmeye başladılar. Herhangi bir durumda yeterince cesaret toplayıp da sağlığında kocasının adlarını andığı soylu şahıslara başvurmaya karar vermiş olsa, başarısızlığa uğrayacağı korkusu onun bu düşünceyi kafasından kovmasına yol açardı. O nedenle korkunç yoksulluktan çıkış yolu görmüyordu; ateşli bir hayranlıkla düşünmeye devam ettiği o harika varlığın kaybından duyulan kedere eklenen bitmez tükenmez üzüntüler, ağır iş, doğuştan kırılgan olan sağlığı, sonunda onu en ağırından yokluk ve sefaletin içinden çekip kurtardı.

Öksüz çocuklarının durumu büsbütün perişandı. Annemin babası ülkenin başka bir yerinden gelmiş bir göçmendi ve öleli çok olmuştu. Çocukları ellerinden tutacak herhangi bir yakınları yoktu; yersiz yurtsuzdular, muhtaçtılar, kimsesizdiler, onlara yapılacak en küçük yardım bir lütuf meselesiydi, yoksuldan daha yoksul oldukları halde onlara yalnızca köylü çocukları gözüyle bakılıyordu, anne baba ölerek oranın eli sıkı hayırseverlerine değersiz bir miras bırakmışlardı.

İki çocuğun büyüğü olan ben, annem öldüğünde beş yaşındaydım. Ebeveynlerimin aralarındaki konuşmalardan hatırladıklarım ve annemin, ne olur ne olmaz, bir gün ufak da olsa bana bir yararı dokunabilir düşüncesiyle babamın arkadaşlarıyla ilgili aklıma sokmaya çabaladıkları, beynimde belli belirsiz bir hayal gibi dönüp duruyordu. Nasıl ve neden olduğunu bilmeden farklı olduğumu, arkadaşlarımdan ve koruyucularımdan üstün olduğumu düşünüyordum. Kral ve soyluların isimlerinin uyandırdığı incinmişlik hissi bana yapışıp kalmıştı, ama bu tür duygulardan eyleme geçmek için nasıl yararlanacağım konusunda herhangi bir çıkarım yapamıyordum. Kendimle ilgili olarak ilk gerçek bilgim, Cumberland’da vadilerin ve dağların ortasında korumasız bir öksüz olduğumdu. Bir çiftçinin hizmetindeydim, elimde çoban değneği, yanımda köpeğim, yakındaki yaylalarda kalabalık bir sürüyü güdüyordum. Böylesi bir hayatı övmek için söyleyebileceğim fazla bir şey yok; bu hayatın acıları, zevklerini kat kat geride bırakıyordu. Özgürlük vardı, doğayla arkadaşlık vardı, bir de gözü kara bir yalnızlık. Bunlar romantik de olsa aksiyon sevgisiyle ve genç olmanın ayırıcı niteliklerinden olan insandan anlayış bekleme arzusuyla uyuşmuyordu. Ne sürüyle ilgilenmek ne de mevsimlerin değişip durması, tutkulu ruhumu ehlileştirmeye yeterli oluyordu. Açık havadaki yaşantım ve dolduramadığım zamanlarımın çok oluşu beni ayarttı, yolsuz bazı alışkanlıklar edinmeme yol açtı. Kendim gibi arkadaşsız olanlarla görüşmeye başladım. Onlardan bir çete kurdum, onların şefi ve lideri oldum. Sürülerimiz otlaklarda yayılırken biz, birbirimize tıpatıp benzeyen çoban çocuklar, köylülerin öfkesini ve kinini üstümüze çeken bir sürü şeytanlık planlayıp onları uygulardık. Ben yoldaşlarımın lideri ve koruyucusuydum, onların arasında sivrildiğim için de onların yaptığı kötülüklerin cezasını çekerdim. Fakat ben onları savunmak için cezalandırılırken ve acılara kahramanca katlanırken, karşılığında onların övgüsünü ve itaatini ödül olarak talep ederdim.

Böylesi bir okulda yetişirken haşin, buna karşılık kararlı bir mizacım oldu. Bana babamdan geçen beğenilme açlığı ve kendime pek hâkim olamayışım eziyetlerle beslenince beni gözüpek ve korkusuz yaptı. Elementler gibi işlenmemiş, güttüğüm hayvanlar gibi cahildim. Kendimi sık sık onlarla kıyaslar, başlıca üstünlüğümün gücümde olduğunu keşfedince, dünyaya başlıca hükmedenlerden aşağıda olmamın güç bakımından onlardan aşağıda bulunmam yüzünden olduğuna inandırırdım kendimi. Böylece, ince felsefeden nasipsiz olan ve hak ettiğim toplumsal konumdan daha aşağıda bulunduğuma ilişkin yakamı bırakmayan bir hisle kovalanan ben, uygar İngiltere’nin tepeleri arasında, Eski Roma’nın bir kurt tarafından yetiştirilen kurucusu gibi, kaba bir vahşi olarak dolaşıp duruyordum. Benim için tek bir yasa vardı, en güçlünün yasasıydı bu; en erdemli davranışım da asla boyun eğmemekti.

Ama yine de kendimle ilgili söylediğim bu cümleden biraz geri adım atmama izin verin. Annem ölürken, onun yarı unutulmuş ve yanlış uygulanmış öğütlerine ek olarak öbür çocuğunu ciddi ciddi nasihat ederek benim ağabeyce koruyuculuğuma emanet etti; işte benim büyük bir istekle ve yaradılışımın elverdiği sevecenlikle elimden geldiğince en iyi şekilde yerine getirdiğim tek görev oydu. Kız kardeşim benden üç yaş küçüktü, küçükken ona baktım ve bize değişik ilgi alanları kazandıran cinsiyet farklılığı büyük ölçüde bizi ayırdığı zaman bile kız kardeşim ateşli sevgime konu olmaya devam etti. Kelimenin tam anlamıyla öksüz ve yetim olan bizler yoksulların en yoksulu ve hor görülenler içinde en aşağı sıralardaydık. Gözüpekliğim ve cesaretim bana bir çeşit saygın antipati sağlıyorsa bile, kardeşimin küçüklüğü ve cinsiyeti onun zayıflığını gösterdiğinden şefkat duygusu uyandırmıyor, ona sayısız incinme olarak yansıyordu; kişiliği ise aşağı konumunun kötü etkilerini zayıflatacak kadar oluşmamıştı.

Garip bir yaratıktı, benim gibi o da babamızın tuhaf yaradılışından çok şey almıştı. Çehresi sırf anlamdı; gözleri siyah değildi gerçi, ama aşılmaz bir derinliğe sahipti; akıllı bakışlarında birbiri arkasına enginlikleri keşfedeceğinizi ve gözlerinin ruhu olan ruhunda, bir düşünce evreninin barındığını hissedeceğinizi sanırdınız. Solgun ve sarıydı, altın saçları şakaklarında toplanıyor, saçının parlak renk tonu altındaki parlak mermerle karşıtlık oluşturuyordu. Yüzünün ifade ettiği duygu inceliğiyle pek uyuşmadığı besbelli kaba saba köylü giysisi, tuhaf bir şekilde onunla yine de uyumluydu. Kalbinde ve bakışlarında taşıdığı Cennet’le Guido’nun azizlerinden biri gibiydi, öyle ki onu gördüğünüzde yalnızca onun içindekini düşünürdünüz, kıyafeti, hatta çehresinde ışıldayan gözleri bile ikinci planda kalırdı.

Sevimli ve soylu duygularla dolu olsa da zavallı Perdita’m7 (Bu garip ismi kardeşime can çekişen babası vermişti.) bütünüyle bir azize yaradılışında değildi. Tavırları soğuk ve iticiydi. Ona sevgiyle bakan insanlar tarafından büyütülmüş olsa, farklı olabilirdi, ama sevgisiz ve ilgisiz büyümüş, şefkat yokluğuna güvensiz ve sessiz olmakla karşılık vermişti. Üzerinde otorite kuranlara karşı itaatkârdı, ama sürekli bir bulut alnına çöküp kalmıştı; ona yaklaşan herkesten düşmanlık bekler gibiydi, davranışları da bu duygu tarafından harekete geçiriliyordu. Zamanının büyük bölümünü elinden geldiğince yalnız geçiriyordu. İnsan ayağının basmadığı yerlerde dolaşır, tehlikeli yükseltilere tırmanırdı, yeter ki bu ziyaret edilmeyen yerlerde kendisini yalnızlıkla sarıp sarmalasın. Sık sık koruluktaki patikalarda saatler boyu bir aşağı bir yukarı yürüyerek zaman geçirir, çiçeklerden ve sarmaşıktan taçlar örer ya da gölgelerin oynaşmasını ve ışığın yapraklarda titreşmesini seyrederdi. Bazen bir derenin kenarına oturur düşünmeye ara verir, suya çiçek ya da çakıltaşları fırlatır, onların nasıl yüzdüğünü ya da nasıl battığını seyrederdi; veya yelken yerine bir tüyün takıldığı ağaç kabuklarından ya da yapraklardan yapılmış kayıkları yüzdürür, teknesinin deredeki ivinti yerlerinin ve sığlıkların arasından ilerleyişini büyük bir dikkatle izlerdi. Bu arada onun aktif düş gücü hiç durmamacasına çalışır, binlerce olay dizisi örerdi; “karada ve denizde acıklı kazalar”8 hayal ederdi, kendi yarattığı bu hayal dünyasında zevkten kendisini kaybeder, gündelik hayatın can sıkıcı ayrıntılarına gönülsüzce dönerdi.

Yoksulluk onun üstünlüklerini örten bir buluttu, onun içindeki her iyi şey, üzerine sevginin bereketli çiyi düşmediği için can vermek üzereymiş gibi görünüyordu. Ebeveynlerini hatırlama konusunda bile benimle aynı avantaja sahip değildi; bana, erkek kardeşine, biricik arkadaşı olarak sıkı sıkıya yapışmıştı, ama bana bağlılığı koruyucularının ona duyduğu hoşnutsuzluğu yetkinleştiriyor, yaptığı her yanlışın onlar tarafından abartılıp bir suça dönüştürülmesine yol açıyordu. Miras aldığı ince zekâsına ve kibar görünüşüne uygun bir hayat ortamında yetiştirilmiş olsa, ona neredeyse tapınılırdı, çünkü erdemleri de kusurları kadar önemliydi. Babasının kanını soylu yapan tüm özellikler onun kanını da niteliyordu; asalet damarlarında cömertçe akıyordu; kurnazlık, kıskançlık ya da adilik onun tabiatının karşıtlarıydı. Yüzü dostça bir duyguyla aydınlandığında bir imparatoriçe yüzü olabiliyordu; gözleri parlak, bakışları korkusuzdu.

Kardeşim ve ben konumumuz ve yaradılışlarımız gereği alışılmış sosyal ilişki biçiminden eşit derecede kopuk olsak da aramızda keskin bir zıtlık vardı. Ben hep arkadaşlığın beni coşturmasına ve alkışlanmaya ihtiyaç duyardım. Perdita tümüyle kendi kendine yeten birisiydi. Benim uygunsuz alışkanlıklarım ve mizacım dışadönükken, o içedönüktü. Benim hayatım somut gerçeklikler arasında geçerken onun hayatı bir hayaldi. Benim düşmanlarımı sevdiğim bile söylenebilirdi, onlar beni galeyana getirerek bana bir çeşit mutluluk verirlerdi. Perdita ise arkadaşlarından hoşlanmaz gibiydi, çünkü arkadaşları onun düşlere dalmasını engelliyordu. Benim tüm duygularım, hatta büyük sevinçlerim ve zafer sarhoşluklarım bile, paylaşılmazsa acılaşıyordu. Perdita ise neşe içindeyken bile yalnızlığa kaçar, duygularını açıklamadan ya da duygularını paylaşacağı birisini aramaya girişmeden günlerce durabilirdi. Dahası, duruşunda en soğuğundan ilgisizlik okunurken sever, arkadaşının bakışı ve sesi üzerinde uzun uzadıya sevgiyle yoğunlaşabilirdi. Bir algı onda bir duygu olur, dışındaki nesnelerle ilgili algısını kendi aklının ürünü olan algılarla bir araya getirmedikçe o nesneler hakkında konuşmazdı. Havayı ve çiyi emen ve onları en güzel meyve ve çiçekler biçiminde geri veren verimli bir toprak gibiydi; sonra yeni tırmıklanmış, görülmeyen tohumlarla daha yeni ekilmiş o topraklar gibi çoğu zaman kara ve dalgalı olurdu.

Perdita, bakımlı çimenliği alçalarak Ullswater Gölü’ ne inen bir kulübede oturuyordu; arkada bir kayın koruluğu tepeye doğru uzanıyor, çağıldayan bir dere yokuştan aşağı akarak kavaklarla gölgelenmiş kıyılardan hızla göle dökülüyordu. Ben, bir çiftçinin yanında onun tepeler arasında yüksekte inşa edilmiş evinde oturuyordum. Evin arkasında sarp bir kayalık yükseliyordu, kuzeye baktığından yarıklarında yaz boyunca kar bulunurdu. Sürüyü gün ağarmadan otlağa götürür, onlara bütün gün göz kulak olurdum. Eziyetli bir hayattı, çünkü yağmur ve soğuk güneş ışığından daha fazlaydı, ama doğanın gücünü hafife almak benim gururumdu. Ben sıvışıp yoldaşlarımla buluşmaya gittiğimde sadık köpeğim koyunlara bekçilik eder, ben de yoldaşlarımla birlikte düzenlediğimiz dolapları çevirmeye giderdim. Öğleyin onlarla yeniden buluşur, komşuların avlaklarında avladığımız ganimeti neşeyle oynaşan alevlerde pişirmek için ocak yeri hazırlayıp ateşi tutuştururken bizim için hazırlanan köylü çıkınlarını küçümseyerek fırlatıp atardık. Ardından, Çingene misali kazanın çevresinde oturup yemeğimizi yerken, kıl payı kurtuluşlarımızı, köpeklerle yapılan çarpışmaları, pusuları ve kaçışları anlatan hikâyeler gelirdi. Öğle saatleri sürüden ayrılıp kaybolmuş bir kuzuyu aramakla, sayesinde cezadan sıyırdığımız ya da cezadan sıyırmaya çalıştığımız tertipler kurmakla geçerdi. Benim sürü akşamları ağıla girer, ben de kız kardeşimin yanına giderdim.

Bununla birlikte, eski bir deyişle kazasız belasız kurtulduğumuz pek nadirdi. Lezzetli azığımızı dayakla ve hapisle öderdik. Bir keresinde, on üç yaşımdayken, bir aylığına taşra cezaevine gönderildim. Davranışlarımda hiçbir düzelme olmadan çıktığım gibi, bana zulmedenlere karşı duyduğum nefret de on kat arttı. Kuru ekmek ve suya talim etmek mizacımı ehlileştirmediği gibi, yalnız başına hapsedilmek de bana soylu düşünceler aşılamadı. Kızgındım, sabırsızdım, mutsuzdum; mutlu saatlerim yalnızca intikam planları yaptığım saatlerdi, mecburi yalnızlığım sırasında o planları kusursuz hale getirdim, öyle ki sonraki mevsim boyunca –eylül başında serbest bırakılmıştım– kendim ve yoldaşlarım için bol ve lezzetli yiyecek sağlamakta asla başarısızlığa uğramadım. Harika bir kıştı. Şiddetli soğuk ve kalın kar hayvanları uysallaştırmış, yöre beylerini yerlerine yurtlarına bağlamıştı. Yiyebileceğimizden daha çok av etimiz vardı, bizim yemediklerimizle sadık köpeğim de semirdi.

Böylece yıllar geçti. Yıllar bendeki özgürlük aşkını artırmaktan başka işe yaramadı, bir de benim gibi vahşi ve kaba olmayanlara karşı küçümseme duygumu çoğalttı. Hızla büyüyüp on altı yaşımda, görünüm olarak yetişkin bir erkek oldum. Uzun boylu ve atletik yapılıydım. Güç becerileri konusunda talimliydim, kötü hava koşullarına alışıktım. Derim güneşten kararmıştı, gücümün farkındaydım, yere emin adımlarla basıyordum. Hiç kimseden korkmuyordum, hiç kimseyi de sevmiyordum. Sonraları, o zamanlar ne biçim bir insan olduğuma hayretle bakar, uygunsuz kariyerime devam etmiş olsam nasıl bir hayırsız olacağımı düşünürdüm. Yaşamım bir hayvanın yaşantısı gibiydi, aklım ise, vahşi hayvan doğasının biçimlendirdiği akıl düzeyine dönüşme tehlikesi içindeydi. Vahşi alışkanlıklarım bana henüz telafisi imkânsız bir zarar vermemişti, fiziksel güçlerim o alışkanlıkların etkisiyle gelişti, serpildi, aynı otoriteye tabi olan beynim ise dirençli niteliklerle doluyordu. Ama övündüğüm bağımsızlığım artık zaman zaman beni bir tiran gibi davranmaya teşvik ediyordu. Özgürlük ahlaksızlığa dönüşüyordu. Erkekliğin kenarındaydım, ormandaki ağaçlar kadar güçlü tutkular içimde kök salmıştı, tehlikeli biçimde dal budak salarak hayat yolumu gölgeleyecek duruma gelmişlerdi.

Çocukluk maceralarımın ötesine geçen girişimlerde bulunmak için yanıp tutuşuyordum ve gelecekte yapacaklarımla ilgili ölçüsüz hayaller kuruyordum. Eski arkadaşlarımdan uzak duruyordum, çok geçmeden de onları kaybettim. Onlar, hayatta kendileri için biçilen rolleri yerine getirmeye gönderildikleri yaşa gelmişlerdi. Yol gösterecek ya da yönlendirecek kimsesi olmayan yersiz yurtsuz ben ise kalakalmıştım. Yaşlılar beni ibret olsun diye göstermeye, gençler kendilerinden farklı bir yaratık olarak bana şaşkınlıkla bakmaya başladılar. Onlardan nefret ediyordum, derken düşüşün en uç ve en kötü noktasına geldim, kendimden de nefret etmeye başladım. Vahşi alışkanlıklarıma sarıldım, hem de onları kısmen hor gördüğüm halde; uygarlıkla yaptığım savaşa devam ettim, ama o çevreye ait olma ümidini de içimde taşıyarak.

Babamın eski yaşantısı hakkında annemin söylediklerinden hatırladıklarımı kafamda evirip çeviriyordum. Babamla ilgili sahip olduğum, dağ kulübelerinde rastlanabileceğinden daha büyük bir seçkinliğe işaret eden birkaç anıyı düşünüp duruyordum, ama onların içindeki hiçbir şey, beni başka ve daha güzel bir hayata götürmek için yol göstermiyordu. Babamın soylularla ilişkileri varmış, ama o ilişkilerle ilgili olarak, sonrasında yüzüstü bırakılmış olduğundan başka bir bildiğim yoktu. Kral’ın adı –ölmekte olan babamın son yakarışlarını yönelttiği, ama o yakarışları insafsızca görmezden gelen– merhametsizlik, haksızlık tasavvurlarıyla, bunun sonucu olarak da güceniklikle ilişkiliydi. Ben, olduğumdan daha büyük bir şey için gelmiştim dünyaya, büyük olacaktım da; ama büyüklüğün, en azından benim sakat algılarıma göre, iyilikle bağlantısının olması gerekmezdi ve vahşi düşüncelerim, farklı olma hayallerinde baş kaldırırken ahlaki kaygıların kontrolü altında değildiler. Bunun sonucu olarak ben zirvede duruyordum, ayaklarımın dibinde ise bir kötülük denizi dalgalanıyordu. Onun içine atlamak ve hedefimin önüne çıkan her şeyin üstünden taşkın bir sel gibi geçmek üzereydim ki, beklenmedik bir etken kaderimin akıntısına karıştı, benzetilecek olursa, onun taşkın akıntısını çayırlıkların ortasında geçen bir dereciğin sakin sakin akan kıvrımlarına dönüştürdü.

7. (İt.) Perdita: kayıp, yitik. Shakespeare’in romantik dramı Kış Masalı’nın kahramanı, kaçırılıp bir çoban ailesinde büyüyen prenses.

8. Shakespeare, Othello, I. Perde, III. Sahne.

*****

II

İnsanların hareketli uğrak yerlerinden uzakta oturuyordum, savaş ve politik değişiklik haberleri bizim dağ barınaklarına yalnızca zayıf bir ses olarak ulaşıyordu. İngiltere çocukluğumda çok önemli mücadelelere sahne olmuştu. 2073 yılında, babamın eski arkadaşı olan İngiltere’nin sonuncu kralı, tebaasının sertlik kullanmadan yaptığı protestoların gücü yüzünden tahtından feragat etti, bir cumhuriyet kuruldu. Tahtından indirilen hükümdara ve ailesine büyük mülkler verildi, hükümdara Windsor Kontu unvanı ve eski bir kraliyet konutu olan Windsor Şatosu verildi, geniş topraklarıyla şato kraliyet ailesine tahsis edilen servetin bir parçasıydı. Kral çok geçmeden öldü, arkasında iki çocuk bıraktı, biri oğlan biri kız.

Avusturya Sarayı’nın prensesi olan eski kraliçe, kocasını, zamanın zorlamalarına karşı direnmesi için uzun süre harekete geçirmeye çalıştı. Kraliçe kibirli ve korkusuzdu, içinde iktidar aşkı vardı, kendisini bir krallıktan yoksun bırakan kocasını şiddetle küçümsüyordu. Saltanattan mahrum kalmaya ve İngiltere Cumhuriyeti’nin sıradan bir üyesi olmaya yalnızca çocuklarının hatırına razı oldu. Dul kalınca, tüm gücünü, hırslı niyetlerini gerçekleştirebilmek için oğlu ikinci Windsor Kontu Adrian’ın eğitimine harcadı. Çocuk annesinin sütüyle beslendi, kaybedilmiş tacını geri almak için sarsılmaz bir kararlılık aşılanarak büyüdü. Adrian şimdi on beş yaşındaydı. Okuma tutkunuydu, yaşının çok üstünde bilgi ve yeteneklerle donanmıştı. Annesinin görüşlerine karşı çıkmaya başladığı ve cumhuriyetçi ilkelere meylettiği söyleniyordu. Bununla birlikte, kibirli Kontes, ailesinin eğitim sırlarını güvenip de hiç kimseye açmadığı için olabilirdi bu. Adrian yalnızlık içinde yetiştirildi, yaşıtlarından ve kendi sınıfından çocuklardan ayrı tutuldu. Şimdi bilinmeyen bazı durumlar, annesinin, onu, kendisinin doğrudan gözetiminden ayırıp başka bir yere göndermesine yol açmıştı. Cumberland’a gelmek üzere olduğunu işitiyorduk. Windsor Kontesi’nin bu kararını açıklayan binlerce söylenti dolaşıyordu ortalıkta, olasılıkla hiçbiri doğru değildi, ama İngiltere sarayının son hanedanın soylu evladını aramıza alacağımız her geçen gün daha da kesinleşiyordu.

Ullswater’da, bu aileye ait, içinde malikânesi olan büyük bir mülk vardı. Üstün bir zevkle düzenlenmiş, av hayvanlarının bol bulunduğu büyük bir park da bu mülkün eklerinden biriydi. O avlağı sık sık yağmalamıştım, ihmal edilmiş olması benim akınlarımı kolaylaştırırdı. Genç Windsor Kontu’nun Cumberland’ı ziyaret edeceği kararlaştırılınca, onun gelişi için evi ve araziyi hazırlamak üzere işçiler çıkıp geldi. Odalar restore edilip eski görkemlerine kavuştular, harap durumdaki park düzene sokuldu, alışılmamış bir özenle korunmaya başlandı. Bu haberler beni aşırı derecede rahatsız etti. Uykudaki anılarımı, hareketsiz incinmişlik duygularımı ayağa kaldırdı. Kendimi artık uğraşılarıma veremiyordum; tüm planlarımı ve çevirdiğim dolapları unutmuştum; yeni bir hayata başlar gibiydim, hem de iyi şeyler vaat etmeyen bir hayata. Halat çekme oyunu şimdi başlayacak, diye düşünüyordum. Babamın umutsuzluk içinde kaçıp geldiği bu yere o törenlerle gelecekti. Onun bahtsız evlatlarını, hükümdar babasına öylesi boş bir güvenle emanet edilmiş olan bahtı kara yoksul çocuklarını görecekti. Bizim varlığımızı öğrenmesi, biz yakınındayken, tıpkı babasının babama uzaktayken ve yokluğunda yaptığı gibi bize aşağılayarak davranması bana daha önce olup bitenlerin doğal sonucu görünüyordu. Bu unvan sahibi gençle –babamın arkadaşının oğluyla– işte böyle karşılaşacaktım. O hizmetkârlarla kuşatılmış olacaktı, soylular ve soyluların oğulları onun dostları olacaktı. Bütün İngiltere onu konuşuyordu; onun gelişi, gök gürültülü fırtına misali uzaktan işitiliyordu; cahil ve zevkleri incelmemiş ben, onunla karşılaşırsam eğer, onun parlak maiyetinin gözünde beni göründüğüm aşağılık varlık yapan nankörlüğün kanıtını bizzat taşıyor olacaktım.

Kafam tamamen bu düşüncelerle doluydu, genç Kont’a tahsis edilen konuta sık sık gitmekten alamıyordum kendimi. Düzenlemelerin gidişatını izliyor, Londra’ dan getirilen lüks eşyalar indirilip malikâneye taşınırken yük arabalarının başında duruyordum. Oğlunu soylu bir ihtişamla kuşatmak eski Kraliçe’nin planlarının bir parçasıydı. Değerli halıları ve ipekli duvar kumaşlarını, altın süs eşyalarını, baştan başa kabartmalı metalleri, armalarla süslü mobilyaları, kısacası unvan sahibinin çevresinde olması gereken ve bir kral evladının görmesi gereken her şeyi görüyordum. Onlara bakıyor, sonra kendi basit giysilerimi süzüyordum. Bu farklılık nereden geliyordu? Nereden olacak, değer bilmezlikten, samimiyetsizlikten, prensin babası tarafından yüzüstü bırakılmış olmaktan. Hiç kuşkusuz ona da, kanına kibirli annesinin kanı karışan, krallığın zenginleri ve soyluları arasında gözbebeği olarak kabul edilen ona da, babamın adını küçümseyerek ağzına alması ve benim himaye görme konusundaki haklı taleplerimle alay etmesi öğretilmişti. Onun azametinin göz kamaştırıcı bir rezaletten başka bir şey olmadığına, altın ipliklerle katışık dokunmuş bayrağını benim rengi atmış eski püskü sancağımın yanına dikerek kendi üstünlüğünü değil, alçaklığını açığa vurduğuna inandırmaya çalışıyordum kendimi. Ama yine de ona imreniyordum. Güzel atlarının ahırı, usta ellerden çıkma değerli silahları, ona düzülen övgüler ve duyulan hayranlık, emre amade uşağı, yüksek konumu ve gördüğü büyük saygı; bütün bunları benden zorla çekip alınan şeyler olarak görüyor, bütün bunlara tuhaf ve azap çektiren bir acıyla imreniyordum. Hülyalı Perdita, Windsor Kontu’nun gelmek üzere olduğunu, benim öfkeli ruh halimi taçlandırmak istercesine kendinden geçerek söylediğinde hayallerinden sıyrılıp gerçek hayata dönmüş gibiydi.

Ben terslenerek sordum:

“Bu seni sevindiriyor mu?”

“Doğrusu sevindiriyor, Lionel,” diye cevapladı. “Onu görmeyi gerçekten çok istiyorum. Kralımızın oğlu. Herkes ona hayranlık duyuyor, onu seviyorlar ve unvanının erdemlerinin içinde en önemsizi olduğunu söylüyorlar. O cömert, cesur ve nazik birisi.”

“Dersini pek güzel öğrenmişsin,” dedim. “Harfi harfine tekrarlamayı da öğrenmişsin, ama Kont’un erdemleriyle ilgili bildiğimiz kanıtları unutuyorsun. Bize karşı cömertliği içinde bulunduğumuz bolluktan belli, cesurluğu bize gösterdiği koruyuculuktan, nezaketi de bizi fark etmesinden belli. Onun unvanı, onun en önemsiz erdemi diyorsun, değil mi? Ne de olsa, tüm erdemleri konumundan kaynaklanıyor; zengin olduğu için cömert diyorlar, güçlü olduğu için cesur, iyi hizmet gördürdüğü için de nazik diyorlar. Varsın öyle desinler, varsın tüm İngiltere öyle olduğuna inansın, ama biz onu biliyoruz, o bizim düşmanımız, bizim cimri, korkak, küstah düşmanımız. Sahip olduğunu söylediğin niteliklerin bir zerresiyle donanmış olsaydı, bize karşı adil davranırdı, çünkü düşen bir düşman bile olsa ona acırlar. Babası babamı incitti, tahtında dokunulamaz olan babası, nankör kralla arkadaşlık etmeye tenezzül ederek aslında kendisini alçaltmaktan başka bir şey yapmayan babamı hor görmeye kalkıştı. Onların evlatları olan bizlerin de düşman olması gerekir. Haksızlıkların farkında olduğumu görecek, intikamımdan korkmayı öğrenecek.”

Kont birkaç gün sonra geldi. Yoksul mu yoksul kulübelerde oturan herkes onu karşılamak için dışarı akan insan selini taşırmaya gitti. Perdita bile, geçenlerde yaptığım sert konuşmaya karşın, gönüllerin sultanını görebilmek için anayola süzüldü. Bayramlık elbiselerini giyinmiş köylülerin gruplar halinde tepelerden aşağı indiğini görünce yarı deliye dönen ben, o tepelerin başı dumanlı doruklarına kaçtım ve etrafımdaki çıplak kayalıklara bakıp haykırdım: “Onlar, ‘Yaşasın Kont’, diye bağırmazlar!” Gece bastırıp da çiseleyen yağmurla ve soğukla baş başa kalınca da dönmedim eve. Çünkü her kulübenin Adrian için düzülen övgülerle çınlayacağını biliyordum. Ellerimin ayaklarımın hissizleştiğini ve buz kestiğini hissettiğim zaman duyduğum acı, çılgın nefretim için besin görevi görmeye başladı. Dahası, acı içindeyken zafer kazanmış gibiydim, çünkü acı, benim aldırışsız hasmıma karşı duyduğum nefret için sebep ve bahane sağlıyormuş gibi geliyordu. Her şeyi ona yüklüyordum, çünkü baba ve oğlu tümüyle birbirine karıştırıyordum, babasının bizi yüzüstü bırakmasından oğlunun büsbütün habersiz olabileceğini aklıma bile getirmiyordum. Elimle ağrıdan çatlayan başıma vururken haykırdım: “Gününü görecek o! Öcümü alacağım. Bir Spanyel gibi her şeyi sineye çekmeyeceğim! Züğürt ve kimsesiz de olsam, hakaretlere uysallıkla boyun eğmeyeceğimi anlayacak!”

Her geçen gün, her geçen saat, bu abartılı yanlışlara eklemeler yaptı. Ona yapılan övgüler, savunmasız göğsümü sokan çok sayıda engerek yılanının iğnesi gibiydi. Onu güzel bir ata binmişken uzaktan görsem kan beynime sıçrıyordu; hava onun varlığıyla adeta zehirleniyordu, anadilim olan İngilizce, duyduğum her cümle onun adına ve onun şanına bağlandığı için aşağılık bir jargona dönüşüyordu. Beni yiyip bitiren bu yürek yangısını, onda nefret duygusu uyandıracak bazı fenalıklar yaparak yatıştırmak için yanıp tutuşuyordum. Onun, benim içimde dayanılmaz bazı duygulara sebep olması ve tenezzül edip de hayatta olduğumdan ve bu duyguları yaşayacağımdan haberdar olduğunu gösterecek bir şey yapmaması kırıcılığının doruk noktası olacaktı.

Çok geçmeden, Adrian’ın kendi parkında ve avlağında bulunmaktan büyük zevk aldığı anlaşıldı. Asla avlanmıyordu, ama avlağında bol bol bulunan sevimli ve neredeyse evcil hayvan sürülerini saatlerce seyrediyor, onlara her zamankinden daha büyük özen gösterilmesini emrediyordu. Burası, benim saldırı planlarım için bir fırsattı, ben de aktif yaşam biçimimden gelen tüm vahşi taşkınlığımla bu fırsattan yararlandım. Bizim çeteden kalan en atılgan ve yolsuz davranan birkaç yoldaşıma onun mülkünde avlanma macerası yaşamak için öneride bulundum, ama hepsi tehlikeden ürktü. Böylece intikamımı almak için tek başıma bırakılmış oldum. Kahramanlıklarım önce fark edilmedi, ben de iyice cesaretlendim; çiy düşmüş çimenlerdeki ayak izleri, kırılmış dallar ve katledilen hayvanlardan kalan izler sonunda beni ele verdi, avlak bekçileri durumu anladı. Daha sıkı izlemeye koyuldular. Yakalandım ve hapishaneye gönderildim. Hapishanenin loş duvarlarına girdiğimde zafer sarhoşuydum, “Şimdi kim olduğumu öğrenecek,” diye bağırdım, “tekrar tekrar öğrenecek.” İçeride kaldım, ama sadece bir gün. Akşam serbest bırakıldım, bana söylendiğine göre bizzat Kont’un emriyle serbest kalmıştım. Bu haber beni tarafımdan yükseltilen onur tepesinin zirvesinden fırlatıp aşağı attı. Beni küçümsüyor, diye düşünüyordum, ama asıl benim onu küçümsediğimi öğrenecek, onun cezalandırmalarını da affetmelerini de eşit derecede hor gördüğümü öğrenecek. Serbest bırakılmamın ikinci gecesi avlak bekçileri tarafından yeniden yakalandım, yeniden hapsedildim, sonra yeniden bırakıldım. Sonra dördüncü gece, işte böyle azimliydim, yasak parkta beni yeniden buldular. İnatçılığım, avlak bekçilerini efendilerinden daha çok öfkelendiriyordu. Kont, bekçilere, yeniden yakalanacak olursam beni yanına götürmelerini emretmişti. Onun yumuşaklığı, bekçilerin, benim suçuma denk gelmeyen bir sonuç beklemelerine neden olmuştu. Onlardan biri, beni yakalayanların içinde ta en başından önder olanı, beni üstlerine devretmeden önce hıncını almaya kararlıydı.

Ayın geciken batışı ve çok dikkatli davranmak zorunda oluşum, çıktığım bu üçüncü seferde o kadar çok zamanımı aldı ki, karanlığın yerini alacakaranlığa bıraktığını fark edince bir korku nöbetine tutulur gibi oldum. Kuşlar yukarıda tatsız şarkılar söyleyerek uyanırken ve dalların arasında oynaşan serin sabah rüzgârı her köşeden bir ayak sesi geliyormuş gibi beni kuşkuya düşürürken, ben ellerimin ve dizlerimin üstünde, ağaçların altındaki bitki örtüsünün çok sık olduğu gölgelik bir sığınak aramak için eğreltiotunun dibinde sürünmeye başladım. Çite yaklaşırken kalbim hızla çarpıyordu. Bir elim çit çubuklarından birinin üstündeydi, kendimi öbür tarafa atmak için yalnızca bir sıçrayış kalmıştı ki, iki bekçi yattıkları pusudan üstüme atıldılar. İçlerinden biri beni yere serip şiddetle kamçılamaya koyuldu. Ayağa fırladım, elimde bıçak vardı, bıçağı adamın havadaki sağ eline sapladım, derin, büyük bir yara açtım. Yaralı adamın kudurmuş çığlıkları, yoldaşının bas bas bağırarak lanet okuyuşu, benim ondan aşağı kalmayan bir düşmanlıkla ve öfkeyle verdiğim karşılıklar koyakta yankılanıyordu. Gün, bizim vahşi ve patırtılı çekişmemize büsbütün zıt göksel bir güzellikle giderek aydınlanıyordu. Yaralı adam, “Kont!” diye bağırdığında ben ve düşmanım hâlâ mücadele ediyorduk. Benim direncimden nefes nefese kalan bekçinin Herakles gibi kavrayışından kurtulup ayağa fırladım. Bana zulmedenlere öfkeli bakışlar yöneltiyordum, sırtımı bir ağaca verip kendimi sonuna kadar savunmaya kesin karar verdim. Giysilerim yırtılmıştı, ellerim gibi onlar da yaraladığım adamın kanıyla lekelenmişlerdi. Bir elim ölü bir kuşu –zorlukla elde edilmiş avımdı o– tutuyordu, öbüründe bir bıçak vardı. Saçlarım karmakarışıktı. Yüzüm, elimde sımsıkı tuttuğum, üzerinden damlayan kanla benim aleyhime tanıklık eden o aletin taşıdığı aynı suçlu işaretlere bulanmıştı. Dış görünüşüm bütünüyle yabani ve pisti. Yapı olarak uzun boylu ve kaslı olduğumdan, zaten gerçekte de olduğum gibi, medeniyet görmemiş tam bir haydut gibi görünüyor olmalıydım.

Kont’un gelişi beni şaşırttı ve kalbimi ısıtan kızgın kanın tamamıyla yanaklarıma hücum etmesine yol açtı. Kont’u daha önce hiç görmemiştim. Hayalimde, kibirli ve amirane tavırlı bir genç canlandırıyordum, beni azarlayacağını, lütfedip konuşsa bile bunu tepeden bakan bir üstünlük edasıyla yapacağını düşünüyordum. Cevabım hazırdı; onun tam kalbine diken gibi batacağını hesapladığım bir serzenişte bulunacaktım. O sırada yanımıza geldi, dış görünüşü bir meltem esintisiyle karanlık öfkemi dağıttı; yüzünde aşırı duyarlılık ve incelik okunan, uzun, ince, sarışın bir çocuk duruyordu karşımda. Sabahın güneş ışınları ipek gibi saçlarını altın rengine boyuyor ve aydınlık çehresine ışık ve görkem saçıyordu. “Ne oluyor?” diye haykırdı. Adamlar kendilerini canla başla savunmaya başladılar. “İkiniz birden şuncacık çocuğa, ha! Ayıp!” diyerek onları bir yana çekti. Sonra yanıma kadar geldi. “Verney,” diye haykırdı, “Lionel Verney, ilk karşılaşmamız böyle mi olacaktı? Biz, birbirimizle arkadaş olmak için doğmuşuz. Gerçi kötü kader bizi ayırdı, ama sen yine de, bize miras kalan, bundan böyle bizi bağlayacağına inandığım arkadaşlık bağını kabul etmez misin?”

Konuşurken bana diktiği ciddi gözleri ruhumun en derinindekileri okuyor gibiydi; onun en tatlı melodiyi andıran heyecan verici sesi, hayat için gerekli kanı bedenimin derinliklerine hareket ettirerek içimde sessiz bir yankı uyandırırken, benim vahşi, kindar yüreğim, kendisine çarpan bu tatlı iyiliğin bütün etkisini hissetti. Cevap vermek, onun iyiliğini onaylamak, onun teklif ettiği arkadaşlığı kabul etmek istiyordum, ama bu kaba dağlının sözcükleri, uygun sözcükleri yetersizdi. Elimi uzatacaktım, ama elimdeki suçlu lekeler beni bundan alıkoydu. Adrian çekimser halime acıdı, “Benimle gel,” dedi, “sana söyleyeceğim çok şey var. Benimle birlikte eve gel. Kim olduğumu biliyor musun?”

“Evet,” diye haykırdım. “Şimdi, sizin kim olduğunuzu bildiğime ve hatalarımı, hayır, suçumu affedeceğinize inanıyorum.”

Adrian sevecenlikle gülümsedi, avlak bekçilerine emirler verdikten sonra yanıma geldi, elimden tuttu, birlikte malikâneye yürüdük.

Hayır, kalbimin en derin köşelerini daha ilk karşılaşmamızda yumuşatan ve tüm ruhumu önünde secde ettiren şey Adrian’ın yüksek konumu değildi, hele hele şimdiye kadar söylemiş olduklarım hesaba katılırsa bundan hiç kimse şüphe duymayacaktır. Onun erdemlerini, duyarlılığını, herkesi büyüleyen kibarlığını böyle içtenlikle hisseden tek insan da ben değildim. Onun canlılığı, zekâsı, etkin iyilikseverlik ruhu, fethi tamamlıyordu. Bu genç yaşta çok okumuştu, yüksek felsefe ruhuyla dolup taşıyordu. Bu ruh, başkalarıyla ilişkilerinde, ona, karşı konulmaz bir inandırıcılık havası katıyordu, öyle ki “akıl liri” nin9 tellerine kusursuz bir beceriyle dokunan, böylece ilahi bir armoni çıkaran esin dolu bir müzisyen gibiydi. Görünüşte pek de bu dünyanın insanı değildi; zayıf bedeni, içinde yaşayan ruhuyla aşırı yüklüydü. Sırf akıldı; “Hele bir kamış dayayın göğsüne,”10 kamış onun gücünü hemen ele geçirecekti, ama gülümsemesinin gücü aç bir aslanı ehlileştirecek ya da silahlı bir alay adamın silahlarını ayaklarının dibine bırakmasına yol açacaktı.

Günü onunla geçirdim. Başlangıçta geçmişten ya da olmuş bitmiş özel hiçbir şeyden söz açmadı. Büyük ihtimalle bana güven vermek istiyor ve kafamdaki dağınık düşünceleri toparlayabilmem için bana zaman tanıyordu. Genel konular üzerine konuşuyordu, bana daha önce üzerinde hiç düşünmemiş olduğum fikirler verdi. Kütüphanesinde oturuyorduk, Eski Yunan bilgelerinden ve onların insan aklı üzerinde yalnızca sevgi ve akıl gücüyle elde ettiği egemenlikten söz ediyordu. Oda, o bilgelerden birçoğunun büstleriyle süslüydü. Bana onların niteliklerini anlattı. O konuşurken, onun etkisi altına girdiğimi hissediyordum, övünüp durduğum gururum ve gücüm bu mavi gözlü çocuğun ağzından bal damlayan konuşması karşısında boyun eğmişti. Uygarlığın, bulunduğum vahşi ormandan girilmez görünen bakımlı ve etrafı çevrili mülküne, onun tarafından minik bir kapı açılmıştı. İçeriye adım attım, girerken anayurdumun toprağına ayak bastığımı hissettim.

Akşam olunca geçmişe döndü. “Anlatacak bir hikâyem var,” dedi. “Ve geçmişle ilgili bir sürü açıklamam. Sen onu kısaltmama belki yardımcı olabilirsin. Babanı hatırlıyor musun? Ben onu görme mutluluğuna erişemedim, ama adı ilk çocukluk anılarımdan biridir; onun adı, insanda cesur, güzel, çekici ne varsa hepsinin birleşimi olarak kazındı aklıma. Arkadaşlarına ölçüsüz yağdırdığı ve ne yazık ki kendine pek azı kalan iyilikle dolup taşan kalbi zekâsı kadar çarpıcıydı.”

Bu övgüsünden cesaret alarak babamla ilgili hatırladığım ne varsa sorularına cevap olarak anlatmaya başladım. O da babamın vasiyette bulunduğu mektubun ihmal edilmesine hangi koşulların neden olduğu konusunda bana hesap verdi. Aradan zaman geçince, Adrian’ın o zaman İngiltere kralı olan babası, konumunun tehlikeye girdiğini hissetmeye başladığında, gençlik arkadaşını, kraliçesinin taşkın öfkesinin önünde bir dağ gibi durarak kendisini koruyabilecek, kendisiyle parlamento arasında aracılık görevini üstlenebilecek arkadaşını, gitgide daha sık, gitgide daha da utanarak anmaya başlamış. Babam kumar masasında yenilgiye uğradığı o gece Londra’yı bırakıp gittikten sonra, Kral ondan hiçbir haber almamış. Aradan yıllar geçip de onu bulmak için çaba harcamaya başladığında ise ondan hiçbir iz kalmamış; onu her zamankinden daha çok severek ve özleyerek anılarına tutunmuş ve oğluna görev vermiş; bir gün bu değerli arkadaşla karşılaşacak olursa, ona kendi adına her türlü yardımı yapmasını, ayrılığa ve ondan hiçbir haber çıkmamasına rağmen, hayatının sonuna kadar ona bağlı kaldığına inandırmasını istemiş.

Babamın hükümdar efendisine hitaben yazdığı son dileğini teslim edilmek üzere emanet ettiği asilzadenin vârisi, Adrian, Cumberland’a gelmeden kısa bir süre önce mührü bozulmamış olarak genç Kont’un eline vermiş. Mektup, eski tarihli bir kâğıt yığınıyla birlikte bir kenara atılmış, onu ortaya çıkaran da yalnızca bir rastlantıymış. Adrian mektubu derin bir ilgiyle okumuş ve orada, öyle sıklıkla anılan dehanın yaşayan ruhunu ve zekâsını bulmuş. Babamın inzivaya çekildiği ve öldüğü yerin adını, onun yetim çocuklarının varlığını öğrenmiş. Ullswater’a gelişiyle parkta karşılaşmamız arasındaki kısa zaman aralığında, karşımıza çıkmadan önce, bizimle ilgili araştırmalar yapmış ve bizim yararımıza bir dizi plan hazırlamakla meşgul olmuş.

Onun babamdan söz ediş biçimi gururumu okşuyordu. Yaptıklarından yalnızca Kral’ın son dileğinin yerine getirilmesi, diye söz ederek iyilikseverliğinin üstünü incelikle örtmesi benim gururumu okşuyordu. Onun gönül alıcı davranışları ve ifadelerindeki cömert sıcaklık bende daha belirsiz bazı duyguları, ondan önce pek tanımadığım saygı, hayranlık ve sevgi duygusunu da harekete geçirdi. O, sihirli gücüyle taşlaşmış kalbime dokundu, bir sevgi kaynağı fışkırdı, engel tanımaz, saf bir kaynaktı fışkıran. Akşam ayrıldık. Elimi sıktı, “Yeniden görüşeceğiz. Yarın bana gel,” dedi. Bu kibar eli sıkıca kavradım, bir yanıt vermeye çalıştım, ama cahilliğim, ağzımdan, coşkuyla söylediğim, “Tanrı seni korusun,”dan başka bir şeyin çıkmasına izin vermedi. Ok gibi fırlayıp uzaklaştım, benim için yepyeni olan duygularla yüklüydüm.

Huzur bulamıyordum. Kendimi tepelere attım; tepeleri hafif bir rüzgâr yalıyordu, yukarıda ise yıldızlar parlıyordu. Çevremdeki nesnelerin farkına bile varmaksızın koşuyordum, bedenimi yorarak içimde mücadele eden ruha hâkim olmaya çabalıyordum. “İşte kudret bu!” diye düşünüyordum. Kolların, bacakların güçlü olmasında, kalbin katı olmasında, yırtıcı ve gözü kara olmakta değil kudret; şefkatli, sevecen ve yumuşak olmakta. Biraz durdum, ellerimi sıktım ve dinini yeni değiştirmiş birisinin güçlü coşkusuyla bağırdım: “Benden kuşkulanma Adrian, ben de akıllı ve iyi bir insan olacağım!” Sonra iyice duygulanıp yüksek sesle ağlamaya başladım.

Bu duygu fırtınası geçince kendimi daha bir sakin hissettim. Yere uzandım, dizginleri düşüncelerimin eline verdim, önceki yaşantımı aklımdan geçirmeye koyuldum. Yüreğimin çok sayıdaki hatasını ilmik ilmik çözmeye başladım ve şimdiye kadar nasıl kaba saba, vahşi ve değersiz olduğumu keşfettim. Ancak bu kez pişmanlık duymadım, çünkü kendimi yeniden doğmuş gibi hissediyordum. Ruhum silkinmiş, günahsız ve sevgi dolu yeni bir hayata başlamak için geçmiş günahların yükünü üstünden atmıştı. Bugün olup bitenlerin doğurduğu yumuşak duygularla çatışacak sert ya da kaba hiçbir şey kalmamıştı. Annesinin okuduğu duaları peltek peltek tekrarlayan bir çocuk gibiydim ve yoğrulabilen ruhum, ne arzu ettiğim ne de karşı koyabildiğim usta bir el tarafından yeniden şekillendirildi.

Bu, Adrian’la arkadaşlığımın başlangıcıydı, o günü hayatımın en talihli günü olarak yâd etmeliydim. Şimdi insan olmaya başlamıştım. İnsanın düşünsel ve ahlaki doğasını, hayvanın onu karakterize eden doğasından ayıran o kutsal sınırdan içeri alınmıştım. Yeni arkadaşımın cömertliğine, bilgeliğine ve hoş davranışlarına uygun karşılıklar verebilmek için en iyi duygularım harekete geçmişti. O, babasının arkadaşının uzun yıllar yüzüstü bırakılmış oğluna, üstünlüklerini ve yeteneklerini başkalarının ağzından çocukluğundan beri işittiği o dâhi varlığın oğluna, aklının ve zenginliğinin hazinelerini bütünüyle kendine özgü soylu bir iyilikle savurganlık derecesinde açmaktan sonsuz bir zevk alıyordu.

Artık ölmüş olan Kral tahttan feragat ettikten sonra siyaset sahnesinden çekilmişti, ne var ki aile yaşantısı ona pek mutluluk vermiyordu. Eski kraliçe ev yaşantısı için gerekli hiçbir niteliğe sahip değildi, üstelik kocası tahttan inince sahip olduğu cesaret ve atılganlığın da hiçbir değeri kalmamıştı. Kocasını küçümsüyordu, duygularını gizlemeye bile gerek görmüyordu. Kral, karısının zorlamasına boyun eğerek eski arkadaşlarını terk etti, ama onun güdümündeyken yeni arkadaşlar edinmedi. Görüşecek kimsesi olmadığından neredeyse daha küçücük olan oğluna yöneldi; Adrian’ın erken gelişen yetenekleri ve duyarlılığı, babasının ona güvenmesini olanaklı kılıyordu. İçinde babamın da önemli roller oynadığı eski zamanlarla ilgili olayları tekrar tekrar anlatan babasını dinlemekten asla bıkmazdı. Babamın güçlü ifadeleri çocuğa aktarılıyor, çocuk da söylenenleri unutmuyordu; babamın zekâsı, çekici yanları anlatılıyordu, hatta pişmanlık duygusuyla kusurları bile kutsanıyordu. Babamın kaybından içtenlikle üzüntü duyuluyordu. Kraliçe’ nin bu eski gözdeden nefret edişi bile, babamı, kral oğlunu ona karşı hayranlık beslemekten yoksun bırakma konusunda etkisiz kalıyordu. Kraliçe’nin nefreti acımasızdı, alaycıydı, küçümseyiciydi; ne var ki onun erdemlerine de yanlışlarına da aynı ağır suçlamaları getiriyordu, sadık dostluğuna ve sevgide seçici olmayışına, çıkarını gözetmeyişine ve savurganlığına, zarif tavırlarının karşı konulmaz çekiciliğine ve ayartmalara kolayca teslim oluşuna, hepsine... Kraliçe’nin ikili vuruşunun kötü sonuç verdiği anlaşıldı, hedefi vuramamıştı. Onun öfkeli nefreti, Adrian’ın babamı, kendi deyişiyle, insanda cesur, güzel, çekici ne varsa hepsinin birleşimi olarak tasavvur etmesine engel olamadı. O nedenle, hayranlık duyulan bu adamın çocuklarını öğrenince, kendi konumunun ona sağladığı tüm zengin olanakları o çocuklara bahşetmek için bir plan hazırlamasında şaşılacak bir şey yoktu. Beni, dağlarda çoban bir serseri, bir kaçak avcı, cahil bir vahşi olarak bulunca bile iyiliğinden hiçbir şey kaybetmemişti. Bizim yüzüstü bırakılmamızdan bir dereceye kadar babasını kusurlu görmesine, kendisini de bu durumu telafi etmek için yapılabilecek her şeyi yapmak zorunda hissetmesine ek olarak, benim kaba saba görünüşümün altında, sırf hayvani cesaretten ayırt edilebilen bir ruh yüceliği ışığının seçildiğini ve yüz olarak babama benzediğimi, bunun da babamın erdemlerinin ve yeteneklerinin onunla birlikte yok olmadığını gösteren bir kanıt olduğunu söylemekten de mutluydu. Soylu genç dostum, babamdan miras almış olabileceğim her ne olursa olsun, onun eğitimsizlik yüzünden kaybolmaması gerektiğine karar vermişti.

Sonraki görüşmelerimizde bu plan üzerinde ilerlerken, beni, kendi zekâsını bezemiş olan eğitim çalışmalarına katılmayı isteyecek kadar etkiledi. Çevik aklım bu yeni fikre bir kere kapılınca ona büyük bir açgözlülükle sarıldı. Başlangıçta, babamın erdemleriyle rekabet ederek Adrian’ın arkadaşlığına layık olmak, hırsımın en büyük hedefiydi. Ama çok geçmeden, bende günlerimi ve gecelerimi okuyarak ve çalışarak geçirmeme yol açan merak duygusu ve gerçek bilgi susuzluğu doğdu. Doğanın panoraması olarak adlandırabileceğim şeyle, mevsimlerin değişimiyle, göğün ve yeryüzünün çeşitli görünümleriyle zaten yeterince tanışıktım. Ama önceleri entelektüel dünyanın önüne çekilmiş olan perde kalkıp da evreni yalnızca duyu organlarıma göründüğü biçimiyle değil de, en bilge insanların algıladığı gibi görmeye başlayınca ufkumun birdenbire genişlemesiyle irkildim ve büyülendim. Şiir sanatı ve onun ürünleri, felsefe, felsefenin araştırmaları ve sınıflandırmaları bende uyuyan fikirleri uyandırdı, bana yeni fikirler verdi.

Gemi direğinin tepesinden Amerika kıyılarını ilk kez keşfeden denizci gibiydim; ben de tıpkı onun gibi meçhul diyarları yoldaşlarıma anlatmak için sabırsızlanıyordum. Ne var ki hiç kimsenin yüreğinde, benim içimdeki aynı bilgi aşkını uyandıramıyordum. Perdita bile beni anlayamıyordu. Genel olarak gerçekliğin dünyası diye adlandırılan dünyada yaşamıştım ve şimdi o dünya, gördüğüm her şeyde, gözlerimin bana aktardığının dışında daha derin anlamlar bulabileceğim yeni bir ülke olarak sunuyordu kendini. Hayalci Perdita bütün bunları yalnızca eski bir okuma üzerine yapılan yeni bir yorum olarak görüyordu; onun kendi yorumu hoşnut olmak için yeteri kadar zengindi. Beni, daha önceleri anlattığım maceraları nasıl dinliyorsa öyle dinliyor, verdiğim bu türden bilgiye arada sırada ilgi gösteriyordu, ama buna, benim yaptığım gibi, kendi varlığının bütünleyici bir parçası olarak bakmıyordu. Oysa ben bilgiyi bir kez edindikten sonra dokunma duygusu gibi benim ayrılmaz bir parçam olurdu.

Adrian’ı sevme konusunda ikimiz de hemfikirdik. Gerçi Perdita çocukluktan henüz çıkmadığı için Adrian’ın erdemlerini benim gibi takdir edemiyor ya da onun gerçekleştirmeye çalıştığı şeylere ve görüşlerine aynı sempatiyi duyamıyordu. Ben hep Adrian’ın yanındaydım. Onun mizacında, onunla görüşmelerimize sevgi dolu ve dünyevi olmayan bir hava katan bir duyarlılık ve sevimlilik vardı. O zaman, kendi göğünden neşeyle şarkı söyleyen bir tarlakuşu gibi şen olur, bir kartal gibi düşünceli süzülür, yumuşak bakışlı bir güvercin gibi masum olurdu. Perdita’nın ciddiyetini dağıtabilir, benim tabiatımdaki azap veren tez canlılığın acısını alabilirdi. Geriye dönüp baktığımda, huzursuz arzularımı ve çevremdeki insanlarla yaptığım üzücü kavgaları kötü bir rüya gibi görüyordum. Bana öyle geliyordu ki, ruhum, sanki başka bir bedene girmiş, o bedenin dinlenmiş sinir sistemi ve sinirlerin işleyiş biçimi, görünen dünyanın beynimdeki aynaya yansımasını değiştirmişti. Aslında öyle değildi; gücüm aynıydı, yine eskisi gibi çevremden içtenlikle ve açgözlülükle ilgi bekliyordum, eskiden olduğu gibi yine hareketli bir yaşam için can atıyordum. Erkekçe niteliklerim beni terk etmemişti, çünkü büyücü Urania, Samson ayaklarının dibine yatınca onun saçlarını bağışlamıştı; ama her şey yumuşayıp insanileşti. Adrian beni yalnızca tarihin ve felsefenin soğuk gerçekleriyle de eğitmiyordu. Onların araçlarıyla bana delidolu ve cahil ruhuma nasıl boyun eğdireceğimi öğretirken, aynı zamanda kalbini okumama ve harikulade karakterini hissetmeme ve anlamama izin verdi.

İngiltere’nin eski kraliçesi, oğlunun kafasına, oğlu daha küçücük bir çocukken gözüpek ve hırslı hedefler sokmaya çabalamıştı. Oğlunun dehayla ve eşsiz yeteneklerle donanmış olduğunu görüyordu; o yetenekleri ileride kendi amaçları doğrultusunda kullanabilmek uğruna geliştiriyordu. Onun bilgi aşkını ve ateşli cesaretini körükledi; hatta dizginlenemez özgürlük sevgisini bile, çoğu kere gözlendiği gibi, ona emretme tutkusu kazandırır ümidiyle hoş gördü. Onu, babasının tahttan vazgeçmesi üzerinde etkili olanlara karşı içerleyecek ve onlardan intikam almayı isteyecek bir anlayışta yetiştirmeye gayret etti. Bu konuda başarılı olamadı. Büyük ve bilge bir ulusun kendi kendisini yönetme hakkı üzerinde ısrar etmesi konusunda sunulan raporlar, tahrif edilmiş de olsa, oğlunda hayranlık uyandırdı. Annesi yine de umutsuzluğa düşmedi. Kraliçe, iktidar sevdasına ve kraliyet ailesinden geliyor olmanın kibirli gururuna, güçlü bir hırs, sabır ve kendine hâkim olma niteliklerini ekledi. Kendisini oğlunun karakterini incelemeye adadı. Onu överek, kınayarak ve öğütler vererek gerekli telleri bulup onlara dokunmaya gayret etti; dokunuşları sonucunda çıkan melodi kulağına ahenksiz geldiği halde o yine de ümitlerini onun yetenekleri üzerine inşa etti ve sonunda oğlunu kazanacağına kesin olarak inandı. Şimdi bir çeşit sürgün hayatı yaşamasının nedenleri ise bambaşkaydı.

Eski kraliçenin şimdi on iki yaşında bir de kızı vardı. Peri kız kardeş... Adrian ona böyle derdi. Sevimli, hayat dolu, küçük bir yaratık, duyarlı mı duyarlı, içten mi içten. Soylu dul işte o çocuklarıyla birlikte sürekli olarak Windsor’da otururdu. Kendi yandaşlarından, memleketi Almanya’dan gelen yolculardan ve birkaç yabancı bakandan başka hiçbir ziyaretçi kabul etmezdi. Kabul ettikleri arasında, Bağımsız Yunan Eyaletleri’nin İngiltere Büyükelçisi Prens Zaimi, eski kraliçenin gözünde pek özel bir yere sahipti. Prens Zaimi’nin kızı genç Prenses Evadne zamanının büyük bölümünü Windsor Şatosu’nda geçirirdi. Kontes, bu hayat dolu ve zeki Yunan kızıyla zaman geçirerek her zamanki gerginliğinden sıyrılıp biraz gevşeme fırsatı buluyordu. Kontes’in kendi çocuklarıyla ilgili hesapları, onlar hakkında ağzından çıkacak her söze ve davranışına kısıtlama getirirdi. Oysa Evadne asla korkmayacağı bir oyuncaktı, üstelik Evadne’nin yetenekleri ve neşesi Kontes’in tekdüze hayatına küçümsenemeyecek bir ferahlık veriyordu.

Evadne on sekiz yaşındaydı. İkisi birlikte çok zaman geçiriyor olsalar da, Adrian’ın çok genç oluşu onların ilişkilerinin niteliği konusunda kuşku duymayı önlüyordu. Ne var ki Adrian, genel insan doğasının ötesinde ateşli ve sevecen bir kalbe sahipti; ayrıca, Yunan dilberi çocuğa iyilikle tatlı tatlı gülümserken o sevmeyi öğrenmişti bile. Arkadaşımın tüm kalbiyle sevmesine tanık olmak, Adrian’dan büyük olduğum halde hiç sevmemiş olan bana tuhaf görünüyordu. Onun duygusunda ne kıskançlık ne huzursuzluk ne de güvensizlik vardı. Onunki bağlılık ve güvendi. Hayatı, sevdiğinin varlığına karışıp kaybolmuştu; kalbi sevdiğinin kalbine hayat veren atışlarla uyum içinde atıyordu. Hayatının gizli yasasıydı bu; seviyor ve seviliyordu. Onun için evren, seçtiği insanla birlikte oturacağı bir konuttu. Toplum düzeni ya da olaylar zinciri onun mutlu ya da mutsuz olması üzerinde etki edebilecek şeylerden değildi. Varsın hayat ve sosyal ilişkiler düzeni kaplanlarla dolu balta girmemiş bir orman olsun! Yanılgılar sisinin içinde, hayatın vahşi ve karanlık kuytuluklarının ortasında güvenle ve keyifle yolculuk yapabilecekleri dolaşık olmayan çiçekli bir patika vardı. Onların yolu, iki yanında yıkıcı duvarlar yükselirken, ayakları ıslanmadan geçebilecekleri Kızıldeniz geçidi gibiydi.

Ne yazık ki eşi benzeri olmayan bu insan örneğinin talihsiz yanılgısını yazmak neden bana düşüyor? Bizim doğamızda, bizi daima acıya ve mutsuzluğa sevk eden nedir? Biz zevk için yaratılmamışız, yine de zevk veren duygulara uyum sağlayabiliriz, ancak hayal kırıklığı, hayat sandalımızın şaşmaz kılavuzudur ve bizi insafsızlıkla karaya oturtur. Sevmek, sevilmek ve vazgeçilmez masum bir tutkudan sevinç dermek için, bu üstün yetenekli gençten daha uygun yaratılmış kim vardır ki? Kalbi yalnızca birkaç yıl daha uyumuş olsa kurtulmuş olabilirdi. Ne var ki onun kalbi, daha bir çocuk kalbiyken uyandı; gücü vardı, ama bilgisi yoktu ve öldürücü ayaz, zamanından önce açan goncayı nasıl dondurursa öyle kırıldı.

Evadne’yi ikiyüzlülükle ya da âşığını aldatma isteğiyle suçlamıyordum, ama gördüğüm ilk mektubu onun Adrian’ı sevmediğine inandırdı beni. Mektup incelikle yazılmıştı, bir yabancı olduğu halde dile çok hâkimdi. Elyazısı olağanüstü güzeldi; hiç sevmemiş olan, üstelik bu işlerde çok acemi olan ben bile, kâğıdın kendisinde ve katlanma biçiminde zevkli bir şeyler olduğunu anladım. İfadesinde sevecenlik, minnettarlık ve şirinlik fazlasıyla vardı, ama aşk yoktu. Evadne, Adrian’dan iki yaş büyüktü; on sekiz yaşında hangi genç kız kendisinden küçük birisini çok sevmiştir? Onun heyecansız mektuplarını Adrian’ın ateşli mektuplarıyla kıyaslıyordum. Adrian’ın ruhu saflaşıp yazdığı sözcüklerde yoğunlaşıyor gibiydi. Sözcükler beraberlerinde aşk hayatından bir parça taşıyarak kâğıdın üstünde nefes alıyor gibiydiler; işte o parça Adrian’ın hayatıydı. Yazma işinin kendisi onu bitkin düşürürdü; o da sırf kalbinde uyanan duygu yoğunluğundan yazdıklarının başında gözyaşı dökerdi.

Adrian’ın ruhu yüzünde okunurdu, gizleme ya da yalan onun yaradılışındaki korkusuz içtenliğe taban tabana zıttı. Evadne aşk hikâyelerinin Adrian’ın annesine açıklanmaması gerektiği konusunda diretiyordu, Adrian bir süre karşı koyduktan sonra dayanamayıp kabul etti. Boşuna verilmiş bir tavizdi bu; Adrian’ın tavırları sırrını hemencecik ele verdi, durum eski kraliçenin keskin gözünden kaçmadı. Onun tüm davranış biçimini karakterize eden aynı uyanıklıkla anladığını belli etmedi, ama oğlunu çekici Yunan kızının çevresinden uzaklaştırmak için elini çabuk tuttu. Adrian Cumberland’a yollandı, ne var ki âşıkların kendi aralarında haberleşmesi konusunda Evadne tarafından hazırlanan plan ondan etkili bir şekilde gizlendi. Böylelikle, sevgilileri ayırmak için Adrian’ın uzaklaştırılması işe yaramadığı gibi, onları birbirlerine daha sıkı bağlarla bağladı. Adrian bana hiç durmamacasına İonyalı sevdiğinden söz ediyordu. Onun ülkesi, ülkesinin antik tarihi ve son zamanlarda verdiği unutulmaz mücadeleler, hepsi Evadne’nin güzelliğine ve mükemmelliğine katılıyordu. Ondan uzakta olmayı kabullenmişti, çünkü Evadne öyle istiyordu, onun etkisi olmasa sevgisini bütün İngiltere’nin önünde açıklar, annesinin karşı çıkışına sarsılmaz bir kararlılıkla direnirdi. Evadne kadınca sağgörüsüyle, Adrian’ın kararları ne kadar kesin olursa olsun, yıllar Adrian’ın gücüne ağırlık kazandırıncaya kadar hiçbir işe yaramayacağını anlıyordu. Belki de sevmediği birine –en azından yüreğinin ona fısıldadığı, bir gün bir başkasına karşı hissedebileceğini söylediği ateşli tutkuyla sevmediği birine– dünyanın gözü önünde bağlanmayı istemeyen pusuda bekleyen bir duygu da olabilirdi bu. Adrian onun yasaklamalarına boyun eğdi, bir yılı Cumberland’da sürgünde geçirdi.

9. Yazar, eşi Percy Shelley’nin “To The Lord Chancellor” adlı şiirine gönderme yapıyor.

10. Shakespeare, Othello, V. Perde, II. Sahne,

*****

III

O yılın ayları, haftaları ve saatleri mutlu, fazlasıyla mutlu geçti. Hayranlık, şefkat ve saygıyla el ele giden dostluk, eskiden Amerika’nın ayak basılmamış doğal ortamları, yersiz yurtsuz rüzgârlar, çalkantılı denizler gibi yabani olan yüreğimde bir sevinç sığınağı kurdu. Doymak nedir bilmez bilgi açlığı ve Adrian’a sınırsız düşkünlüğüm hem kalbimi hem de aklımı meşgul etmek için birleşti ve ben sonuç olarak mutluydum. Genç insanların taşkın ve konuşkan sevincinden daha saf ve daha kaygısız mutluluk olabilir mi? Gölde kayığımızın içinde, dere kenarlarında ve kavakları çevreleyen çitin yanında; vadide ve tepede, aptal koyunları gütmektense, soylu bir sürüyü, yeni doğan fikirler sürüsünü gütmek için çoban değneğimi bir kenara atar, okur ya da Adrian’ı dinlerdim. Onun söz ettiği her şey, ister aşkıyla ilgili olsun, ister insanlığın ilerlemesiyle, beni aynı şekilde kendimden geçirirdi. Arada sırada uygunsuz davranma isteğim yeniden depreşir, macera aşkım, otoritelere karşı koyma isteğim geri gelirdi, ama yalnızca Adrian’ın yokluğunda; onun içten gözlerinin yumuşak etkisinde, annesinin buyurduğu her şeyi yapan beş yaşındaki bir çocuk kadar uslu ve iyi olurdum.

Adrian, Ullswater’da bir yıl kaldıktan sonra Londra’ ya gitti, bizim yararımıza bir sürü planlamayla geri döndü. Hayata atılmalısın, dedi; on yedi yaşındasın, ne kadar gecikirsen, kaçınılmaz olan çıraklık dönemi de o kadar yorucu olur. Kendi hayatının mücadeleyle geçen bir hayat olacağını öngörüyor, çabalarında onun yanında olmam gerektiğini düşünüyordu. Bu göreve daha iyi hazırlanabilmek için şimdi ayrılmamız gerekiyordu. Adrian soyadımı ilerlemek için iyi bir referans olarak görüyordu. Bana, kariyerime en iyi koşullarda başlayabileceğim bir iş sağladı; Viyana’daki büyükelçinin özel sekreteri olma görevini. İki yıl içinde ülkeme dönecektim, tanınmış ve isim yapmış birisi olarak.

Ya Perdita? Perdita, Evadne’nin öğrencisi, arkadaşı ve küçük kız kardeşi olacaktı. Adrian her zamanki düşünceliliğiyle onun bu durumda özgür olmasını sağladı. Bu yüce gönüllü arkadaşın teklifleri nasıl reddedilebilirdi? Reddetmek istemiyordum, ama hayatımı, bilgimi ve gücümü, işe yaradıkları ölçüde hepsini, onun bana bahşettiği şeylerin hepsini, tüm becerilerimi ve ümitlerimi yalnızca ona adayacağıma tüm kalbimle ant içtim.

Varacağım yere giderken heyecanlı ve ateşli bir beklentiyle kendime böyle söz veriyordum. Olgun bir insan olduğumuzda elde etmeye söz verdiğimiz her şeyin gerçekleşmesini çocukluğumuzda nasıl bekliyorsak öyle. Çocukça uğraşıları bir kenara bırakıp hayata atılma zamanı gelmiş gibi görünüyordu. Hatta Vergilius, Elysion Çayırları’nda, kendilerini ölümlü bedenlerine yeniden döndürecek dalganın suyundan içmeye can atan mutlu ruhları betimler. Gençler, Elysion Çayırları’nda nadiren bulunurlar, zira imkânların ötesine geçen arzuları onları meteliksiz bir borçlu gibi yoksul bırakır. En bilge filozoflar, bize, dünyanın tehlikelerini, insanların kalleşliğini ve kendi yüreklerimizin ihanetini anlatırlar, ama herkes, hayat denizinin sayısız akıntısına ulaşmak için ceviz kabuğu gibi yepelek sandallarını korkusuca limandan çıkarıp yelken açarak küreklere asılmaktan geri durmaz. Ömürlerinin baharında “altın kumsallara” demir atan ve kumsallara serpişmiş rengârenk deniz kabuklarını toplayanların sayısı ne kadar da azdır. Ama ömürlerinin sonbaharında hepsi, yarılmış direkleri ve yırtık yelkenleriyle kıyının yolunu tutar; ya kıyıya varmadan kazaya uğrar ya da dalgaların dövdüğü bir sığınak veya ıssız bir kıyı şeridi bulur, kendilerini oraya atıp arkalarından kimse ağlamadan orada ölürler.

Şimdi felsefeyi bırakalım! Hayat önümde, ben de ona bir an önce sahip olmak için acele ediyorum. Ümit, onur, sevgi ve masum hırs benim rehberlerim, ayrıca ruhum korku nedir bilmiyor. Şimdiye kadar olanlar, hoş da olsa, geçmişte kaldı, şimdi, yalnızca değişmek üzere olduğu için güzel, başlamak üzere olanın ise hepsi benim. Kalbim hızla attığına göre korkuyor muyum? Hayır, büyük beklentiler kanımın kabarmasına neden oluyor. Sanki gözlerim zamanın puslu gece yarısını delip geçecek ve onun karanlık derinliklerinde olanları seçecek, ruhumun tüm isteklerinin gerçekleştiğini orada görecek.

Mola zamanı! Yolculuk sırasında hayal kurabilir ve kaygısız kanatlarla hayat denilen abidenin zirvesine ulaşabilirim. Şimdi onun eteklerine vardım, kanatlarım kapalı, kudretli yıldızlar önümde, harikulade mabede adım adım çıkmam gerekiyor.

Konuş! Hangi kapı açık?

Beni yeni bir konumda izleyin. Bir diplomat; neşeli bir kentin zevk düşkünü ahalisinden biri; gelecek vaat eden bir genç; büyükelçinin gözdesi. Bütün bunlar Cumberland’lı çoban için şaşılasıydı, olağanüstüydü. Nefesimi tutup aktörleri, “Ne didinen, ne eğiren / Süleyman gibi şanlı zambaklar”11 olan neşeli sahneye daldım.

Çok geçmeden, hemen kapıldım bu baş döndürücü girdaba, çalışmayla geçen saatlerimi ve Adrian’ın arkadaşlığını unuttum. Tutkulu bir beğenilme özlemi ve aranılan birisi olmak için taşıdığım güçlü istek hâlâ ayırıcı özelliklerimdi.

Güzellik beni kendimden geçiriyor, erkekte olsun, kadında olsun etkileyici tavırlar gönlümü fethediyordu. Bir gülümseme kalbimin atışını hızlandırdığında, ben bunu esrime olarak adlandırıyordum; bir süreden beri taptığım idole yaklaştığımda bedenimde akan kanın tutuştuğunu hissediyordum. Sadece hayvani ruhun akışı bile Cennet’ti, gece biterken tek şey diliyordum: bu sarhoş eden serabın tekrarlanmasını. Süslü odaların göz alıcı ışığı, şahane elbiseler içindeki harika vücutlar, dans figürleri, seçkin müziğin insanı heyecana salan sesi, duygularımı hoş bir rüyada gibi sarıp sarmalıyordu.

Bu, bir çeşit mutluluk değil midir? Ahlakçılara ve bilgelere soruyorum. Soruyorum, onların saatlerini dolduran o ölçülü hayallerin dinginliğinde, girdikleri o derin meditasyonlarda, zevk okulundaki genç bir aceminin esrimesini hissederler mi acaba? Onların Cennet’i arayan dingin bakışlarının ışığı, aceminin gözlerini kör eden o tutkulu parıldamayla bir olabilir mi? Ya da, soğuk felsefenin etkisi, onların ruhunu, “Gençlik cümbüşünün o aziz işiyle meşgul”12 aceminin sevinciyle aynı sevince boğabilir mi?

Ama gerçekte, bir münzevinin sessiz meditasyonu da, bir zevk düşkününün gürültülü aşka gelişi de insanın yüreğini hoşnut edemez. Birinden huzursuz kurgulara ulaşırız, ötekinden bıkkınlık gelir. Akıl, düşüncelerin ağırlığı altında gücünü kaybeder, tek amaçları eğlence olanlarla ilişkisinde ise solar. Onların dalgın iyilikseverliğinde bereket yoktur, o sığ suların gülümseyen dalgacıklarının altında sivri kayalar gizlenir.

Hayal kırıklığı, yorgunluk ve yalnızlık, beni, sevinç toplamak için çoraklaşmış kalbime dönmeye zorladığında artık böyle hissediyordum. Keyifsiz ruhum sevgiyle konuşulacak bir şeyler arar, bulamayınca omuzlarım çökerdi. İşte böyle, başlangıçta bana sunduğu tasasız zevke rağmen Viyana’daki günlerimden hüzünlü bir izlenim kaldı. Goethe, gençlikte aşk olmadan mutlu olamayacağımızı söyler. Sevmiyordum, ama başkaları için bir anlam ifade etme konusunda huzursuz bir arzuyla dolup taşıyordum. Vefasızlığın ve duygusuz işvenin kurbanı oldum, sonra umutsuzluğa düştüm ve hoşnutsuzluğumun bana dünyadan nefret etme hakkını verdiğini sandım. Yalnızlığa geri döndüm; yine kitaplarıma yöneldim, yeniden Adrian’la arkadaşlık etmek şiddetli bir istek haline geldi.

Aşırı olduğunda kıskançlığın zehirli özelliklerini taşıyan rekabet duygusu bu isteği şiddetlendiriyordu. O dönem bir hemşerimin adı ve başarıları bütün dünyayı hayran bırakıyordu. Onun yaptıklarıyla ilgili anlatılanlar, gelecekte yapacaklarıyla ilgili tahminler, o zaman sohbetlerin şaşmaz konusuydu. Kendi hesabıma kızmıyordum, ama bu idolün aldığı övgüleri, Adrian’ın kısmeti olan defne tacından koparılan yapraklarmış gibi hissediyordum. Ama şöhretin bu gözdesi, meraklılar dünyasının sevgilisi hakkında ayrıntıya girmem gerekiyor.

Lord Raymond, soylu ama yoksul düşmüş bir ailenin kalan tek üyesiydi. İlk gençliğinden beri soyunu hoşnutlukla anar, varlıksız oluşuna acı acı dövünürdü. Öncelikli amacı yükselmekti, bunu nasıl yapacağı ikinci derecede önemliydi. Kibirli olmakla birlikte herhangi bir saygı gösterisine can atardı; hırslıydı, ama hırsını göstermeyecek kadar gururluydu; onurlu işler yapmaya istekliydi, öte yandan tam bir zevk düşkünü olarak hayatın içine daldı. Eşikte, gerçek ya da gerçekdışı bazı hakaretlerle karşılandı; hiç beklemediği yerlerde püskürtüldü; gururunun kaldıramayacağı hayal kırıklıklarına uğratıldı. Öcünü alamayacağı bir hor görülmeyle kıvrandı; İngiltere’yi terk etti; güzel günler gelip de İngiltere, şimdi hor gördüğü kişinin gücünü hissedebilecek duruma gelinceye kadar dönmemeye ant içerek terk etti İngiltere’yi.

Yunan savaşlarında bir maceracı oldu. Gözü kara cesareti ve çok yönlü yetenekleriyle dikkatleri çekti. Bu yükselen ulusun sevgili kahramanı oldu. Ülkedeki en önemli görevlerden birine gelmesini engelleyen tek şey başka bir uyruktan olmasıydı; kendi ülkesinin vatandaşlığından çıkmayı reddetmişti. Başkaları unvan ve protokol olarak ondan yüksek olsalar da, Lord Raymond yine de hepsinin üstünde bir konuma sahipti. Yunan ordularını zafere götürmüştü, onların utkuları bütünüyle Raymond’un başarısıydı. O görününce tüm şehir onu karşılamak için dışarı dökülürdü; onun şanını, yiğitliğini ve yüce gönüllü oluşunu konu edinen yeni şarkılar ulusal havalara uyarlanıyordu.

Yunanlılarla Türkler arasında bir ateşkes yapılmıştı. Lord Raymond o sırada beklenmedik bir şansla İngiltere’de çok büyük bir servetin sahibi oldu. Daha önce hakettiği, ama ondan esirgenen saygıyı görmek ve yükselmek için şöhretle taçlanmış olarak geri döndü. Gururlu yüreği bu değişime isyan etti. Eskiden hor görülen Raymond’un şimdi nesi farklıydı? Bu değişime elde ettiği servet biçimindeki güç yol açıyorsa eğer, o gücü demir boyunduruk olarak hissetmeleri gerekirdi. Böylece güç, tüm çabalarının hedefi oldu; şimdiye kadar vurmayı amaçladığı hedefi yükseltecekti. Apaçık hırsında ya da gizli entrikalarda bir tek amacı vardı: Kendi ülkesindeki en yüksek konumu elde etmek.

Bu hikâye beni iyice meraklandırdı. Onun İngiltere’ye dönmesinden sonra birbirini izleyen olaylar bende daha güçlü sezgiler doğurdu. Diğer üstünlüklerinin yanında son derece yakışıklıydı, herkes ona hayrandı, kadınların gözdesiydi. Kibardı, tatlı dilliydi; hayran bırakma sanatında üstüne yoktu. Böyle birisinin hareketli İngiliz dünyasında başaramayacağı ne olabilirdi? Değişim değişimi doğuruyordu. Hikâyenin tamamı bana ulaşmıyordu, çünkü Adrian yazmayı bırakmıştı, Perdita ise kısa ve öz yazan bir mektup arkadaşıydı. Adrian’ın –o uğursuz sözcüğü nasıl yazmalı?– delirdiği, Lord Raymond’un eski kraliçenin gözdesi olduğu ve kızıyla evlenmeye aday olduğu söylentisi dolaşıyordu. Hepsi bu kadarla kalmıyordu, dahası vardı; gözü yükseklerde bu asilzade, Windsor hanedanının kraliyet tacında hakkı olduğu iddiasını canlı tutuyordu, böyle olunca, Adrian’ın akıl rahatsızlığının tedavi edilmez olması ve Raymond’un onun kız kardeşiyle evlenmesi durumunda sihirli saltanat çemberi hırslı Raymond’un alnını çevreleyebilirdi.

Yüzlerce ağızdan yayılan dedikodu böylesi bir hikâyeyi duyuruyordu. Bu türden bir hikâye, Viyana’da, gençlik arkadaşımdan uzakta kalmamı artık çekilmez hale getiriyordu. Şimdi, ettiğim yemini yerine getirmeliydim; onun tarafına geçip müttefiki olmalı ve onu desteklemeliydim. Elveda saray eğlenceleri, elveda siyasi entrikalar, tutku yumağı ve budalalıklar, selam sana İngiltere! Vatanım İngiltere, kendi evladını kabul et! Sen bütün ümitlerimin sahnesisin, o sahnede oynanan tiyatro beni tüm kalbimle ve ruhumla sürükleyip gelişiminin içine çekebilecek biricik oyundur. Kesinlikle karşı konulmaz, ilahi bir güçle bir güç beni oraya çekiyordu. İki yıl uzakta kaldıktan sonra kıyılarına ayak bastım, duyacağım her açıklamadan korkuyor, hiçbir şeyi sorup öğrenme cesareti bulamıyordum. İlk önce Windsor Ormanı’nın kenarındaki bir kulübede –Adrian’ın bağışlarından biri– oturan kız kardeşimi ziyaret etmeye karar verdim. Ondan koruyucumuzla ilgili gerçeği öğrenecektim; kız kardeşimin Prenses Evadne’nin koruyuculuğundan neden alındığını, herkese üstün gelen ve herkesten yukarıdaki Raymond’un arkadaşımın kaderi üzerinde nasıl bir rol oynadığını öğrenecektim.

Daha önce Windsor civarında hiç bulunmamıştım; arazinin, Antik Çağlardan kalma ormana yaklaştıkça artan bereketi ve güzelliği beni hayran bıraktı. Yüzyıllar içinde büyüyen, hayatta kalan, sonra çürüyen heybetli meşe kalıntıları orman sınırının eskiden nereye kadar dayandığına işaret ederken, parçalanmış çit tahtaları ve orman ağaçlarının altında büyüyen çalılık ve ağaççıkların bakımsızlığı bu arazi parçasının, kökenleri XIX. yüzyılın başlarına dayanan şimdi ise olgunluğun saltanatını süren genç ağaçlandırmalara terk edildiğini gösteriyordu. Perdita’nın basit ve gösterişsiz evi ormanın en kadim kısmının kenarındaydı. Evin önünde, doğuya doğru sonsuzmuş izlenimi veren, batı tarafından ise Chapel Ormanı ve Virginia Water korusuyla bitişik Bishopgate fundalığı uzanıyordu. Kulübenin arka tarafını ormanın ulu ataları gölgeliyordu; gövdelerinin büyük kısmı çürüklerle ve oyuklarla dolu, genç ağaçların düzgün güzelliğine karşıt fantastik gruplar oluşturan, altlarında geyiklerin otladığı ulu atalar. Köhnemiş kalıntılar yıkık dökük, çürümüş halde birbirlerine sokulurken ve onların rüzgâr tarafından dövülen zayıf sürgünleri –rüzgâr mağduru bir grup– derin derin iç çekerken, sonraki dönemin dölleri genç ağaçlar, dimdik ve gelecek zamana doğru korkusuzca büyümeye hazır duruyorlardı.

Doğanın azametine boyun eğmiş gibi görünen, unutulmuş zamanların ulu kalıntıları arasında sinmiş izlenimi veren basık kulübeyi, tahtaları enine olarak aralıklı dizilmiş bir parmaklık çevreliyordu. Baharın çocukları olan çiçekler evin bahçesini ve pencere önlerini süslüyordu. Bütün bu sadeliğin ortasında, evin içinde oturanın ince zevkini gösteren bir zarafet vardı. Etrafı çevrili bahçeye kalbim çarparak girdim; girişte onun her zamanki gibi melodik sesini duydum, daha kendisini görmeden bana iyi olduğunu anlatan sesini.

Bir an sonra Perdita kapıda belirdi; genç kadınlara özgü sağlıklı bir güzellikle karşımda duruyordu, arkamda bıraktığım dağlı kızdan farklıydı gerçi, ama yine de onunla aynıydı. Ne gözleri çocukluğunda olduğundan daha derin olabilirdi ne de yüzü daha anlamlı; ama ifadesi yine de değişmiş ve gelişmişti. Akıl gelip alnına oturmuştu; gülümsediğinde yüzü en yumuşağından bir duyarlılıkla bezenip güzelleşiyordu; alçak, tonu değişken sesine sevgi, ahenk kazandırıyor gibiydi. Vücudu çok kadınsı orantılara sahipti; uzun boylu değildi, ama dağ yaşantısı hareketlerine özgürlük kazandırmıştı, öyle ki, beni karşılamak için koridorda sekercesine yürürken hafif adımlarının çıkardığı ayak sesleri zar zor duyuluyordu. Ayrılırken kendimi tutamayıp büyük bir içtenlikle onu bağrıma basmıştım. Simdi yeniden buluşuyorduk, yeni duygular uyanıyordu. Bu değişken sahnede birbirimizi yetişkin oyuncular olarak gördüğümüzde çocukluk artık geride kalmıştı. Duraksadık, ama sadece bir anlığına; kontrol altındaki kenetlenme duygusu ve kardeşlik sevgisi kabarıp yüreklerimize doludizgin yeniden hücum etti, en şefkatli duygularla kucaklaştık.

Bu coşkulu duygu patlaması geçince sakinleşip oturduk, geçmişten ve bugünden söz ettik. Onun yazdığı mektupların soğukluğuna dokundurma yaptım, ama birkaç dakikayı birlikte geçirmek, bunun nereden kaynaklandığını anlamama yeterli oldu. İçinde, yalnızca çocukluğundan tanıdığı birisine yazarak açıklayamayacağı yeni duygular doğmuştu; ama yeniden görüştük ve samimiyetimiz araya sanki birbirimizden çekinmemizi gerektirecek hiçbir şey girmemişçesine tazelendi. Ben yurtdışındaki geçici kalışım sırasındaki olayları ayrıntılarıyla anlattım, sonra ülkedeki değişikliklere, Adrian’ın yokluğuna ve onun neden böyle bir münzevi hayatı sürdüğüne ilişkin sorular sormaya başladım.

Arkadaşımın adını andığımda kız kardeşimin gözlerini dolduran yaşlar ve yüzünün değişen rengi bana kadar ulaşan söylentilerin doğruluğunu gösteriyordu. Ama söylentiler öyle korkunç bir anlamla yüklüydü ki, hemen inanamazdım. Adrian’ın yüce düşünce evreninde gerçekten bir kargaşa mı vardı, delilik iyi donanımlı lejyonları darmadağınık mı etmişti ve artık kendi ruhunun efendisi değil miydi? Sevgili arkadaşım, bu kötü dünya senin hassas ruhuna uygun bir iklime sahip değil; sen onu, kış gelmeden tüm yapraklarını koparıp titreşen varlığını kudurmuşçasına esen rüzgârların insafına çırılçıplak terk eden hain insanların eline verdin. O yumuşak gözler, o “ruhun aynası” gözler anlamlarını yitirdiler mi ya da onlar artık deliliğin korkunç hikâyesini mi anlatıyorlar? Yoksa o ses artık “olağanüstü bir müzikle” konuşmuyor mu? Korkunç, çok korkunç! Bu değişimden dehşete düşüp ellerimle yüzümü kapatıyorum, sel gibi akan gözyaşları bu inanılmaz yıkımdan duyduğum acıya tanıklık ediyor.

Perdita benim ricama boyun eğerek işi bu aşamaya vardıran hazin koşulları ayrıntılarıyla anlattı.

Adrian’ın, her türlü doğal zarafetle donatılmış, düşünsel bakımdan üstün niteliklere sahip, herhangi bir kusurla lekelenmemiş (onun korkusuz düşünce özgürlüğü bir tek şeye indirgenmedikçe tabii) dürüst ve saf aklı, Evadne’nin aşkına kurban edilecek bir adak olarak adanmıştı. Adrian ruhunun hazinelerini, mükemmelliğe ulaşma hedeflerini ve insanlığı ilerletme planlarını korunmak üzere Evadne’ye emanet etmişti. Üzerine yetişkin bir erkek havası çöktükten sonra, onun, kişisel gerekçelerle ya da sağduyunun dürtüsüyle değişmekten uzak tasarı ve teorileri, içinde kabardığını hissettiği güçten dolayı yeniden pekişti. İzlediği yolun güçlüklerle dolu olduğunu her gün giderek daha çok anladıkça Evadne’ye olan aşkı köklerini iyice derinlere saldı, ödülünü alkışlarda ya da hemcinslerinin minnettarlığında değil, hele planlarının başarılı olmasında hiç değil, kendi kalbinin onaylamasında ve her çabasını hafifletecek, her fedakârlığını telafi edecek olan Evadne’nin aşkında ve ilgisinde araması gerektiğine daha çok inandı.

Tek başına ve insanların uğrak yerlerinden uzakta yaptığı başıboş pek çok gezintide İngiliz devletinin yönetimiyle ve halkın kalkındırılmasıyla ilgili görüşlerini olgunlaştırdı. Düşüncelerini, onları hayata geçirmesini olanaklı kılacak gücü eline geçirinceye kadar gizlemesi gerekiyordu. Ama o sabırsızlanıyordu, çünkü araya yılların girmesi gerekiyordu, dürüst kalpliydi ve korkusuzdu. Annesinin tasarılarına karşı çıktığını kısaca açıklamakla kalmadı, etkisini, aristokratların gücünün azaltılması, refah ve ayrıcalıkların daha çok eşitlenmesi ve İngiltere’ye daha yetkin bir cumhuriyetçi devlet sisteminin getirilmesi için kullanacağını da açıkladı. Annesi onun teorilerini önce çılgınca sayıklamalar olarak gördü. Ama teoriler öyle sistematik oluşturulmuştu ve savlar öyle iyi destekleniyordu ki, annesi önemsemiyor görüntüsü verse bile içten içe korkmaya başlamıştı. Adrian’ı ikna etmeye çalıştı, ancak çok kararlı olduğunu anlayınca ondan nefret etmeyi başardı.

Söylemesi tuhaf, ama bu duygu bulaşıcıydı. Adrian’ ın var olmayan iyiyle ilgili büyük coşkusu, otoritenin kutsallığını hor görmesi; heyecanı ve tedbirsizliği, bunların hepsi hayatın alışılagelmiş gidişatına taban tabana karşıttı. Dünya nimetlerine düşkün olanlar ondan korkuyorlardı; gençler ve cahiller ise onun ahlaki görüşlerinin yüce keskinliğini anlayamıyor ve kendilerine benzemediği için ondan hoşlanmıyorlardı. Evadne onun sistemine girdi gerçi, ama soğuktu. Adrian’ın kendi amacını açıkça belirtmesini doğru buluyordu, ama o amacın halk yığınları tarafından daha anlaşılır olmasını istiyordu. Evadne’ de bir çilekeş ruhu hiç yoktu, ayrıca düşmüş bir vatanseverin utancını ve yenilgisini paylaşmaya da niyetli değildi. Adrian’ın güdülerinin temizliğini, yüce gönüllülüğünü, kendisine içten ve ateşli bağlılığını biliyordu; onun da Adrian’a büyük bir düşkünlüğü vardı. Adrian, Evadne’nin şefkatine, onu, bütün ümitlerini sakladığı hazine dairesi yaparak karşılık verdi.

O sırada Lord Raymond, Yunanistan’dan döndü. Birbirine Adrian ve Raymond kadar zıt iki insan daha bulunamazdı. Raymond, karakterindeki tüm aykırılıklara karşın kesin olarak bu dünyanın insanıydı. Hırsları aşırıydı ve onun üzerinde genellikle egemenlik kurduklarından her zaman kendi çıkarları doğrultusunda davranamazdı, ama en azından kendini haklı çıkarmak onun en başta gelen hedefiydi. Toplum yapısına, kendi hayat izlerinin çıktığı kumaşı taşıyan bir düzeneğin parçası gözüyle bakardı. Yeryüzü ayaklarının altına serilmiş geniş bir yoldu; gökyüzü onun için yapılmış bir gölgelikti.

Adrian büyük bütünün bir parçası olduğunu hissediyordu. Yalnızca insanlıkla yakınlığı yoktu, bütün doğa onun akrabasıydı. Dağlar ve gökyüzü dostları, göklerin rüzgârları ve yeryüzünün çocukları oyun arkadaşlarıydı. Bu kudretli aynanın yalnızca odağı olan kendisi hayatının varlık evreniyle karışıp kaynaştığını hissediyordu. Onun ruhu sevgiydi, güzelliğe ve yetkinliğe tapınmaya adanmıştı. Adrian ile Raymond görüştüler ve yıldızları barışmadı. Adrian politikacının dar görüşlerini küçümsüyor, Raymond ise insanseverin iyiliksever hayallerini aşırı derecede hor görüyordu.

Raymond’un gelişiyle; yenilgiye ve hakarete uğraması durumunda Adrian’ın kendisi için sığınak olarak güvence altına aldığını sandığı sevinç bahçelerini ve korunaklı yolları acımasız tek bir esintiyle harabeye döndüren fırtınanın bulutları toplanmaya başladı. Yunanistan’ın kurtarıcısı, zarif asker, görünüşünde ve duruşunda Evadne’nin ana yurduna özgü her şeyi ve Evadne’nin en aziz saydığı şeyleri çağrıştıran Raymond’u Evadne sevdi. Kendisini yeni duygulara kaptırdı, duygularını incelemek, davranışlarını, kalbindeki imparatorluğu aniden ele geçiren o zorba duygudan başka herhangi bir duyguyla yönlendirmek için şöyle bir durup düşünmedi. O duyguya teslim oldu ve yumuşak duygularla ahenk içinde olmayan bir kafa yapısının doğal sonucu olarak Adrian’ın ilgisi ona tatsız gelmeye başladı. Kaprisli oldu; Adrian’a gösterdiği sevecenliğin yerini sertlik ve itici bir soğukluk aldı. Adrian’ın anlamlı yüzünde yabanıl ya da acıklı yakarışlar yakalayınca yumuşadı, bir süreliğine de olsa ona karşı yine eskisi gibi sevecen oldu. Ne var ki Evadne’nin davranış biçimindeki bu dalgalanmalar duyarlı gencin ruhunu derinden sarstı. Evadne’nin sevgisini kaybetmek onun için bütün dünyayı kaybetmek demekti; akıl evreninin korkunç fırtınalarının, o fırtınaların gelişini titreyerek bekleyen kırılgan varlığına saldırmak üzere olduğunu her sinir hücresiyle hissediyordu.

O zamanlar Evadne’yle birlikte oturan Perdita, Adrian’ın çektiği eziyeti görüyordu. O Adrian’ı ağabeyi gibi seviyordu. Ona yol gösterecek, onu koruyacak, anne babaların yaptığı gibi sık sık zorbalığa başvurmadan onu eğitecek bir ağabey gibi. Adrian’ın erdemlerine tapıyordu; Evadne’nin, kendisini pek dikkate almayan birisi uğruna Adrian’ı nasıl derde düşürüp canını sıktığını, küçümseme ve öfkeyle karışık duygularla izliyordu. Yalnız ve umutsuz Adrian, dayanıklılık ve ıstırap onun akıl hâkimiyetini ikiye böldüğü sırada, kız kardeşimi sık sık arar ve üstü örtülü ifadelerle mutsuzluğunu açıklardı. Ne çare! Onlardan biri çok geçmeden galip çıkacaktı. Öfke, onun duygularının bir parçası olmadı. Kime öfkelenecekti? Sebep olduğu acıların farkında olmayan Raymond’a mı? Uğruna kanlı gözyaşları akıttığı ve kendi acıları arasında gelecekteki yazgısı için kederlendiği –zavallı, hatalı kız, köleydi o tiran değil– Evadne’ye mi? Bir keresinde kız kardeşimin eline Adrian’ın bir yazısı geçmiş. Yazı gözyaşlarıyla lekeliymiş; kim olsa yazıyı aynı şekilde gözyaşlarıyla ıslatabilirdi.

“Hayat,” diye başlıyordu yazıya, “roman yazarlarının betimlediği şey değildir; içinden dans adımlarıyla geçilen, tüm figürler tamamlanınca dansçıların oturup dinlenebilecekleri şey değildir. Hayat varsa orada hareket ve değişim de vardır. Biz ilerleriz, her düşünce onu doğuran bir başka düşünceyle, her eylem ondan önceki bir eylemle bağlantılıdır. Hiçbir sevinç ya da üzüntü yoktur ki, arkasında, sonsuza kadar doğurulan ve doğuran, böylece bizim hayatımızı hayat yapan zinciri ören bir döl bırakmadan ölsün:

Un dia llama à otro dia

y ass i llama, y encadena

llanto à llanto, y pena à pena.13

Gerçekten de hayal kırıklığı, insan hayatının koruyucu tanrıçasıdır; daha gelmemiş zamanın eşiğinde oturur, olaylar ortaya çıkarken onları düzenler. Eskiden yüreğim kuş gibi hafifti; kendi ruhumun saçtığı güneş ışığıyla aydınlanan dünya çok daha güzel görünürdü. Ah, şu ölümlü rüyada aşk ve yıkım neden hep birbirine bağlıdır? Öyle ki, bu sevimli canavar için yüreklerimizi ne zaman bir in yapsak, yoldaşı da onunla birlikte içeriye dalar, yuva ve sığınak olabilecek ne varsa acımasızca harabeye döndürür.

Mutsuzluk Adrian’ın sağlığını yavaşa yavaş bozmaya başladı, derken aklı da aynı tiranlığa boyun eğdi. Davranışları tuhaflaştı; bazen öfkeden gözü dönüyor, bazen de suskun bir melankoliye gömülüyordu. Evadne, Paris’e gitmek için ansızın Londra’dan ayrıldı. Adrian da peşinden gitti, gemi hareket etmek üzereyken ona yetişti. Orada ikisinin arasında ne geçtiğini hiç kimse bilmiyor, ama Perdita o günden sonra Adrian’ı bir daha görmedi. Hiç kimsenin bilmediği bir yerde, annesinin bu amaçla arayıp bulduğu insanların eşliğinde gözlerden uzak yaşıyordu.

11. Yeni Ahit, “Matta”, 6:28-29.

12. Yazar bu ifadeyi, Percy Bysshe Shelley’in Homeros’tan yaptığı Hymn to Mercury (Merkür’e Övgü) çevirisinden almış.

13. “Bir gün bir başka günü çağırır / O da bir diğerini / Gözyaşını gözyaşına, acıyı acıya / Bağlayarak bir zincirin halkaları gibi.” Pedro Calderón de la Barca (1600-1681), El principe constante (Daimi Hükümdar).

*****

IV - Birinci kısım

Ertesi gün, Lord Raymond, Windsor Şatosu’na giderken yolunun üstündeki Perdita’nın kulübesine uğradı. Kız kardeşimin yüzünün canlanması ve ışıldayan gözleri onun sırrını bana yarı yarıya açmış oldu. Lord Raymond çok serinkanlıydı. İkimize de nezaketle hitap ediyordu; duygularımızı hemen anlamış ve bizimle bütünleşmiş gibiydi. Konuşurken durmadan değişen, ama her değişimde güzel kalan yüzünü inceliyordum. Gözleri zaman zaman kin ve öfkeyle ışıldasa da genel olarak yumuşak ifadeliydi. Solgun yüzünün her niteliği inatçılığının ağır bastığını anlatıyordu. Küçümseme, dudaklarının –kadınlara göre güzelliğin ve aşkın tahtı olan dudaklarının –sık sık alayla kıvrılmasına yol açsa da gülümsemesi pek hoştu. Genellikle yumuşak olan sesi bazen tiz, ahenksiz bir notayla insanı şaşırtıyor, bu da sesindeki tatlılığın doğal olmaktan ziyade çalışarak edinilmiş bir özellik olduğunu gösteriyordu. Böyle karşıtlıklarla dolu, kararlı ve kibirli, uysal ve vahşi, şefkatli ama yine de kayıtsız, şaşılası bir beceriyle kadınların hayranlığını ve sevgisini kazanmanın yolunu buluyordu; bir bakmışsınız onların duygularını okşuyor, bir bakmışsınız onlara zulmediyordu, ama ne olursa olsun, her zaman bir despot olarak kalıyordu.

Şimdi ise cana yakın görünmeye çalıştığı apaçıktı. Konuşması, ağzından çıkan her cümleyi bir ışık parıltısına dönüştüren, keskin bir zekâ, neşe ve derin bir gözlemciliğin karışımıydı. Çok geçmeden benim gizli nefretimi alt etti. Onu ve Perdita’yı gözlemlemeye, onun aleyhine duyabileceğim her şeyi aklımda tutmaya çalışıyordum. Ama her şey öyle içten ve öyle büyüleyiciydi ki, arkadaşlığının verdiği zevkin dışında bir şey düşünemez oldum. Beni, yakında bir parçası olacağım İngiliz politika ve sosyete sahnesine alıştırma düşüncesiyle bir dizi anekdot anlatıp birçok şöhreti kısaca tanıttı. Esprili ve renkli, akıcı sohbeti bütün duyularımı zevke boğuyordu. Başka bir durum olmasa aslında bütünüyle muzaffer olacaktı. Adrian’dan söz açtı, dünya işlerini iyi bilenler coşkuya nasıl yaklaşırsa onun Adrian’a yaklaşımı da aynı öyleydi. Fırtınanın yaklaştığını hissetti ve bulutları dağıtmaya çabaladı; ne var ki benim güçlü duygularım bu nazik konunun böyle hafife alınmasına izin veremezdi. Onun için kesin bir dille şöyle dedim:

“Windsor Kontu’na sadakatle bağlı olduğumu belirtmeme izin verin; o benim hem arkadaşım, hem velinimetim. Onun iyiliği karşısında saygıyla eğiliyorum, görüşlerini paylaşıyorum ve geçici olduğuna inandığım şimdiki hastalığına acı acı ağlıyorum. Bu hastalık, özelliğinden dolayı, Kont’un saygı ve sevgiyle anılması dışında herhangi bir şey duymayı benim için sözcüklerle anlatılamayacak kadar üzücü hale getiriyor.”

Raymond yanıtladı, ancak yanıtında gönül alıcı hiçbir şey yoktu. Anladım ki, onun yüreği dünya nimetlerine tapan idollerden başka herhangi bir şeye bağlananları hor görüyor. “Her insan,” diye başladı söze, “aşk, onur ve zevk gibi bir şeyin hayalini kurar. Siz arkadaşlık hayali kuruyor ve bir manyağa bağlanıyorsunuz. Neyse, böyle bir eğiliminiz varsa, kuşkusuz istediğiniz gibi davranma hakkına sahipsiniz...”

Bazı düşünceler canını acıtıyor gibiydi, yüzünün bir anlığına acıyla çarpılması öfkemi azalttı. “Hayalciler mutludur,” diye sürdürdü konuşmasını, “yeter ki uyandırılmasınlar! Keşke ben de hayal edebilsem! Ama ben kör edici gün ışığında yaşıyorum; gerçekliğin gözü kamaştıran parıltısı benim için sahneyi altüst ediyor. Arkadaşlığın hayali bile beni terk etti, aşk ise...” Birden durdu, dudak büktü, ama dudak büküşünün aşka mı yönelik olduğunu, yoksa kendisi onun kölesi olduğu için kendisine mi yönelik olduğunu anlayamadım.

Bu konuşma Lord Raymond’la görüşmelerimiz için tipik bir örnek oluşturabilir. Onunla içli dışlı oldum. Her geçen gün, bana onun güçlü ve çok yönlü yeteneklerine giderek daha çok hayran olma fırsatı verdi. Yetenekleriyle birlikte, zarif, esprili güzel konuşma becerisi ve şimdiki büyük serveti, onu, İngiltere’de en çok korkulabilecek, en çok sevilebilecek ve en çok nefret edilebilecek insan haline getirmişti.

Saygıyı değilse bile ilgiyi hak eden kökenim, Adrian’la daha önce bağlantımın olması, sekreterliğini yaptığım büyükelçinin desteği ve Lord Raymond’la şimdiki yakınlığım bana İngiltere sosyete dünyasının ve politik çevrelerinin kapısını kolayca açtı. Deneyimsizliğime karşın ilk olarak bir içsavaşın arifesinde olduğumuzu hissetim. Tarafların her biri sert, öfkeli ve uzlaşmazdı. Parlamento, aristokratlar, demokratlar ve kraliyet yanlıları olarak üçe bölünmüştü. Adrian tercihini cumhuriyetçi modelden yana kullandığını açıkladıktan sonra lidersiz ve rehbersiz kalan monarşi yanlıları yok olmaya yüz tutmuştu. Ama Lord Raymond monarşi yanlılarının lideri olarak ortaya çıkınca monarşi yanlısı grup yeniden canlandı, hem de daha da güçlenerek. Bunların bir kısmı önyargıları ve eskiden beri süregelen bağlılıkları yüzünden kraliyet yanlısıydı; partinin keyfi zorbalığından da aristokratların amansız despotizminden korktukları gibi korkan pek çok kişi ise ılımlı bir eğilim gösteriyordu. Parlamento üyelerinin üçte birinden çoğu Raymond’un tarafına geçti, üstelik sayıları da sürekli artıyordu. Aristokratlar büyük servetlerine ve nüfuzlarına ümit bağlamışlardı. Reformcular halkın kendi gücüne güveniyorlardı. Tartışmalar sertti, politikacı grupların hedef belirlemek amacıyla yaptığı toplantılarda geçen konuşmalar daha da sertti. Birbirlerine hakaretler yağdırıyor, ölümüne direnmekle tehdit ediyorlardı. Halkın katıldığı mitingler ülkenin huzurlu düzenini bozuyordu; bütün bunlar savaştan başka neyle sonuçlanabilirdi? Savaşın yıkıcı alevleri ileri doğru atılmak üzereydi ki, askerî gücün yokluğu, sözlü şiddet dışında her tür şiddete duyulan ortak nefret ve birbirine düşman liderlerin özel ortamlarda karşılaştıkları zaman birbirlerine içtenlikle kibar davranmaları, hatta dostluk göstermeleri sayesinde alevlerin geriye çekildiğini izledim. Binlerce sebep, beni olayların gidişatına pek az katılmaya ve aldıkları her dönemeci büyük bir dikkatle izlemeye yönlendiriyordu.

Perdita’nın Raymond’u sevdiği gözümden kaçamazdı; Raymond da, Verney’in güzel kızına hayranlık ve sevgi besliyor gibi geliyordu bana. Bununla birlikte, biliyordum ki, Raymond’un Windsor Kontluğu’nun olası varisiyle evlenmekte acele etmesinin asıl nedeni bu evlilikten büyük yararlar ummasıydı. Eski kraliçenin tüm arkadaşları Raymond’un da arkadaşlarıydı. Raymond’un Windsor’da kraliçeyle görüşme yapmadığı bir hafta olmazdı.

Adrian’ın kız kardeşini hiç görmemiştim. Şirin, cana yakın ve etkileyici bir kız olduğunu duymuştum. Onu acaba nasıl görebilirdim? Bir olaydan kaynaklanacak olası bir değişimin daha iyiye ya da daha kötüye götüreceğine ilişkin açıklanması olanaksız sezgilerimizin olduğu zamanlar vardır. Daha iyiye ya da daha kötüye götürecek olsun, o değişimden korkar ve ondan kaçınırız. İşte öyle bir nedenle, bu soylu küçük hanımdan çekiniyordum. Bana göre o hem her şeydi, hem de hiçbir şeydi. Onun başka birisiyle yan yana anılan ismi beni korkutup ürkütüyordu. Lord Raymond’la evliliği üzerine bitip tükenmeyen tartışmalar benim için gerçek bir azaptı. Adrian aktif hayattan uzaklaşınca, o güzel Idris, olasılıkla annesinin hırslı planlarının kurbanı olacak gibime geliyordu. Ben ortaya çıkıp yoğun baskılara karşı onu savunmalı, mutsuzluktan korumalı, ona her insanın hakkı olan özgür seçme hakkını sağlamalıydım. Ama bunu nasıl yapacaktım? Benim araya girmemi o bizzat kendisi hor görürdü. Ondan sonra da umursamayacağı ya da küçük göreceği birisi olurdum, en iyisi uzak durmaktı; çılgın İkaros misali yiğit bir tutkuna dönüşmeme fırsat vermemeli, kendimi onun ve alaycı dünyanın önüne atmamalıydım.

İngiltere’ye döndükten birkaç ay sonra bir gün, kız kardeşimi ziyaret etmek için Londra’dan ayrıldım. Onun arkadaşlığı benim için en büyük teselli ve sevinçti. Onu göreceğim zaman hep keyiflenirdim. Konuşmaları isabetli yorumlarla ve yargılarla dolup taşardı. Çok güzel çiçeklerin kokularıyla dolu, görkemli dökme heykellerle, antika vazolarla, Raffaello, Correggio ve Claude’un en güzel resimlerinin kendisi tarafından yapılan kopyalarıyla süslü kameriyesinde, kendimi, politikacıların gürültülü çekişmelerinin ve sosyete dünyasının anlamsız uğraşılarının lekelemediği ve onların giremeyeceği bir peri masalında sanırdım. Bu sefer kardeşim yalnız değildi. Konuğunu tanımakta gecikmedim; şuursuz hayranlığıma konu olan, o zamana kadar görmediğim Idris’ti.

En güzel, en akıllı ve en iyi olanı, hangi isabetli hayranlık ve sevinç kavramlarıyla, hangi seçkin ifadelerle ve hangi akıcı üslûpla betimleyebilirim? Onu çevreleyen ışık halesini, onda, kendini göstermek için usanmadan bekleşen binlerce zarafeti aktarma konusunda bir araya gelen sözcükler nasıl da yetersiz kalıyor. Bu çekici yüze bakınca insanı çarpan ilk şey onun iyiliği ve samimiyetiydi; alnına dürüstlük, gözlerine sadelik, gülümseyişine göksel bir merhamet gelip oturmuştu. Uzun, narin bedeni meltem esintine tutulmuş bir kavak ağacı gibi zarafetle hareket ediyordu. Tanrıça misali yürüyüşü, göğün en üst katından yeni inmiş kanatlı bir meleğin yürüyüşü gibiydi. Cildinin inci gibi beyazlığı temiz bir pembelikle renklenmişti. Sesi bir flütün alçak, yumuşak tenor tonunu andırıyordu. Karşıtıyla betimlemek belki de en iyisi. Kız kardeşimin güzelliğini ayrıntılı anlatmıştım, ama yine de o Idris’e hiç mi hiç benzemiyordu. Perdita sevdiği zaman bile içe kapanık ve ürkekti, Idris ise açık yürekli ve güvenliydi. Biri geri çekilip yalnızlığa gömülerek hayal kırıklığına ve incinmeye karşı kendini güvenceye alırdı. Öteki ise hiç kimsenin ona zarar vermeyeceğine inanarak hayatın içinde ilerlerdi. Wordsworth, sevilen bir kadını doğanın iki güzel nesnesine benzetmiştir. Ne var ki onun dizeleri bana benzerlikten ziyade hep karşıtlık gibi görünmüştür:

Bir menekşe, saklı gibi gözlerden,

Yosunlu bir taşın dibinde hemen,

Bir yıldız gökte bir başına ışıldarken,

Nasıl güzelse, o da öylesine güzel.14

Şirin Perdita işte böyle bir menekşeydi, kendisini havaya emanet etmekten bile korkan, gözlerden saklanmak için kuytuluğa sinen, ama yine de tüm güzelliğiyle kendisini ele veren, onu arayıp sindiği yalnız kuytuda bulanların emeklerini binlerce güzellikle ödüllendiren bir menekşe. Idris, ılık bir gecenin sönük çelenginde yalnız bir görkemle ışıldayan yıldız gibiydi; kendini, kendisi gibi göklerle akraba olmayan her şeyden hayal edilmez bir uzaklıkla yalıtarak her çeşit kötülükten korunan, hükmü altındaki dünyayı aydınlatıp sevindirmeye hazır bir yıldız gibi.

Bu katıksız güzelliği Perdita’nın kameriyesinde ciddi bir sohbetin başında buldum. Kız kardeşim beni görünce ayağa kalktı, elimi tutarak, “İşte geldi, tam ihtiyaç duyduğumuzda. Bu Lionel, kardeşim,” dedi.

Idris de ayağa kalktı ve göksel mavi gözlerini bana yöneltti. Büyük bir nezaketle, “Tanıtılmaya pek de ihtiyacınız yok. Bizde, babamın çok değer verdiği bir resim var, o resim sizin isminizi hemen açıklıyor. Verney, siz bu bağı kabul ediyorsunuz, ben de kardeşimin dostu olarak size güvenebileceğimi hissediyorum,” dedi.

Sonra gözleri yaşlarla dolu ve titrek bir sesle devam etti:

“Sevgili dostlarım, sizi ilk kez ziyaret ederken yardım istememi, arzularımı ve korkularımı açmamı lütfen tuhaf karşılamayın. Sizden başka hiç kimseye anlatmaya cesaret edemezdim. Tarafsız gözlemcilerin sizden övgüyle söz ettiklerini işittim. Kardeşimin dostlarısınız, o nedenle herhalde benim de dostumsunuz. Ne söyleyebilirim ki? Bana yardım etmeyi reddederseniz mahvoldum demektir.” Gözlerini kaldırarak şaşkınlıktan donup kalan dinleyicilerine baktı. Sonra duygularını kontrol edemiyormuş gibi haykırdı:

“Kardeşim! Sevgili, bahtsız Adrian! Senin başına gelen felaketleri nasıl anlatmalı? Hiç şüphe yok ki, şimdi konuşulan dedikoduyu ikiniz de işittiniz, bu iftiraya belki inandınız da. Ama o deli değil! Bunu Tanrı tahtının ayakucundaki meleklerden biri söylese inanmam, asla, asla inanmam. Ona haksızlık edildi, ihanete uğradı, hapsedildi; onu kurtarın! Verney bunu yapmalısınız. Adanın hangi köşesine kapatılmış olursa olsun arayıp bulun. Onu bulun, ona eziyet edenlerin elinden kurtarın, onu kendine getirin, koca dünyada ondan başka sevecek hiç kimsem yok!”

Onun böyle şirinlikle ve coşkuyla ifade ettiği çağrı içimi merakla ve merhametle doldurdu. Heyecan verici sesiyle ve bakışıyla, “Bunu yapmayı kabul ediyor musunuz?” diye sorduğunda ben, hayatımı Adrian’ı kurtarmaya ve onun iyiliğine adayacağıma kararlılıkla ve içtenlikle ant içtim. Sonra hangi planı izleyeceğim ve onun tutulduğu yeri bulabilmek için hangi araçların kullanılabileceği üzerine konuşup tartıştık. Biz büyük bir ciddiyetle konuşurken Lord Raymond haber vermeden içeri girdi. Perdita’nın titremeye başladığını ve sapsarı kesildiğini gördüm, Idris’in yanakları ise kıpkırmızı kesilmişti. O içeri girince yaptığımız özel görüşmenin kesilmesine herhalde şaşıracaktır, diye düşünüyordum, ama öyle bir şey olmadı. Sohbet arkadaşlarımı selamladıktan sonra beni de içtenlikle selamladı. Idris bir an ne yapacağını bilemedi, sonra çok tatlı bir sesle, “Lord Raymond, ben sizin iyiliğinize ve saygınlığınıza güveniyorum,” dedi.

Raymond kibirle gülümseyerek başını eğdi, “Lady Idris, gerçekten güveniyor musunuz?” diye cevapladı vurgulayarak.

Idris onun düşüncelerini okumaya çalıştı, sonra ağırbaşlılıkla cevapladı: “Nasıl isterseniz. İnsanın herhangi bir şekilde kendini gizleyerek küçültmemesi şüphesiz en iyisidir.”

“Gücendirdiysem özür dilerim,” diye cevapladı Raymond. “Bana güvenseniz de güvenmeseniz de, ilerideki dileklerinizin gerçekleşmesi için elimden gelen her şeyi yapacağıma inanın, dilekleriniz ne olursa olsun.”

Idris gülümseyerek teşekkür ettikten sonra gitmek için ayağa kalktı. Lord Raymond, Windsor Şatosu’na kadar eşlik etmek için iznini istedi, Idris de kabul etti, kulübeden birlikte çıktılar. Gün ışığı, hazinenin aslında kurşun olduğunu gösterinceye kadar bir altın hazinesi bulduklarını sanan ben ve kız kardeşim gerçek iki ahmak gibi kaldık; güneş ışığında oynaşan, sonra örümcek ağına yakalanan aptal, bahtsız iki sinek gibi. Pencereye yaslanıp o muhteşem iki yaratığı, orman açıklıklarında gözden kayboluncaya kadar izledim. Sonra döndüm. Perdita henüz yerinden kıpırdamamıştı. Gözleri yere dikilmişti, yanakları solgun, dudakları bembeyazdı. Hareketsizdi, kaskatı kesilmişti. Acı, vücudunun her uzvuna damgasını vurmuş, öylece oturuyordu. Biraz korkmuştum, elini tutmak istedim, ama o ürpererek elini çekti, kendini toparlamaya çabaladı. Benimle konuşması için ona yalvardım. “Şimdi değil,” diye yanıtladı, “Sevgili Lionel, sen de konuşma. Hiçbir şey söyleyemezsin, çünkü hiçbir şey bilmiyorsun. Seninle yarın görüşürüz, şimdilik hoşça kal.” Kalktı, odadan çıkmak için yürüdü, ama çıkarken durdu, yoğun düşünceler sanki onda derman bırakmamış gibi kapıya yaslanıp, “Lord Raymond büyük olasılıkla geri dönecektir. Ona, beni bugün mazur görmesini söyler misin, kendimi iyi hissetmiyorum. İsterse yarın görüşürüz, seninle de. Sen onunla birlikte Londra’ya dönsen iyi olur. Orada Windsor Kontu’yla ilgili olarak üzerinde anlaştığımız araştırmaları yapar, yarın yola çıkmadan önce bana uğrarsın. Yarın görüşürüz!”

Duraksayarak konuşuyordu, konuşmasını derin bir iç çekişle tamamladı. Ricalarını yerine getireceğimi söyledim, odadan çıktı. Sistemli dünya düzeninden, her şeyin belirsiz, çelişkili ve anlaşılmaz olduğu kaosun içine atlamış gibi hissediyordum kendimi. Raymond’un Idris’le evlenecek olması her zamankinden daha çekilmez bir hale gelmişti, ama yine de, benim tutkum, daha doğuşundan bir dev de olsa, aşırı tuhaf, çılgın ve hayata geçirilemez olduğu için Perdita’da algıladığım acıyı hemen yaşamamam gerekirdi. Nasıl davranmalıydım? Perdita bana güvenmiyordu; Idris’in belki de en gizli o sırrını açık etme tehlikesine girmeksizin Raymond’dan bir açıklama talep edemezdim. Ertesi gün gerçeği Perdita’dan öğrenecektim, bu arada... Ben giderek çeşitlenen derin düşüncelere iyice daldığım sırada Lord Raymond geri döndü. Kız kardeşimi sordu, ben de onun mesajını ilettim. Kısa bir an düşündükten sonra Londra’ya hemen dönüp dönmeyeceğimi ve kendisine eşlik edip edemeyeceğimi sordu. Kabul ettim. Çok düşünceliydi, atlarımızı sürerken yolun büyük bir kısmında hiç konuşmadı. Sonunda, “Dalgınlığım için sizden özür dilemeliyim. Mesele şu ki, Ryland’in önergesi bu akşam görüşülecek, ben de vereceğim yanıtı düşünüyorum,” dedi.

Ryland Halk Partisi’nin lideriydi, gerçekçi ve iş bilir bir insandı, etkileyici konuşmalar yapardı. İngiliz devletinin mevcut statüsünü ve cumhuriyetin temel yasalarını değiştirmek için yapılacak her türlü girişimi vatan hainliği ilan eden bir yasa tasarısı hazırlama yetkisini elde etmişti. Bu önerge Raymond’a ve onun monarşiyi yeniden hayata geçirmek için çevirdiği entrikalara yönelikti.

Raymond, bu akşam Parlamento’ya giderken ona eşlik edip edemeyeceğimi sordu. Adrian hakkında bilgi edinmem gerektiğini hatırlayınca ona eşlik edemeyeceğimi söyledim. O ise, “Olmaz,” dedi; “Sizi, gelmenizi engelleyen sorundan kurtarabilirim. Windsor Kontu’yla ilgili bilgi toplayacaksınız. Ben, sorularınıza hemen cevap verebilirim. O, Dunkeld’de Athol Dükü’nün malikânesinde. Rahatsızlığı daha yeni yeni ortaya çıkarken oradan oraya seyahat edip duruyordu. Ne zaman ki, bu romantik inziva köşesine vardı, oradan ayrılmak istemedi. Biz de Dük’le birlikte orada kalmaya devam etmesi için gerekli düzenlemeleri yaptık,” dedi.

Bu bilgiyi aktardığı özensiz ses tonu beni rahatsız etmişti. Bozuldum ve kuru bir sesle cevap verdim. “Verdiğiniz bilgi için size minnettarım, bu bilgiden yararlanacağım.”

“Yararlanırsınız Verney,” dedi. “Eğer kararlıysanız, amacınızı gerçekleştirmenize yardımcı olurum. Ama rica ederim, önce bu geceki çekişmenin sonucuna ve kazanmak üzere olduğum zafere –zaferin benim için yenilgi olmasından korkarken zafer olarak adlandırılabilirse tabii– tanıklık edin. Ne yapabilirim? En büyük ümitlerim gerçekleşmek üzere. Eski kraliçe bana Idris’i veriyor. Adrian kontluk için kesinlikle uygun değil. Üstelik kontluk benim elimde bir krallığa dönüşecek. Tanrı’nın izniyle bu olacak. Önemsiz Windsor Kontluğu; elinden alınamaz hakları devralan kişiyi tatmin etmeyecektir. Kontes bir kraliçe olduğunu asla unutamıyor ve çocuklarına ufalmış bir miras bırakmayı gururuna yediremiyor. Onun gücü ve benim aklım kraliyet tahtını yeniden kuracak ve bu alna kraliyet tacı oturtulacak. Bunu yapabilirim. Idris’le evlenebilirim.”

Birdenbire durdu, yüzü gölgelendi, yüz ifadesi içindeki tutkuların etkisiyle tekrar tekrar değişti. Ben, “Idris sizi seviyor mu?” diye sordum.

Gülerek, “Amma da soru,” diye yanıtladı. “Elbette sevecek, evlendiğimiz zaman benim de onu seveceğim gibi.”

“Geç başlamış olacaksınız,” dedim alaylı alaylı. “Evliliğin aşkın beşiği değil mezarı olduğu düşünülür. Demek ki onu sevmek üzeresiniz, ama henüz sevmiyorsunuz, öyle mi?”

“Lionel, beni sorguya çekmeyin. Idris’e karşı görevimi yerine getireceğim, emin olun. Aşk! Aşka karşı yüreğimi katılaştırmalıyım. Onu, gücünü aldığı güven abidesinden defetmeli, önüne barikat kurup içeri almamalıyım. Aşk pınarı artık kaynamamalı, suyu kurumalı ve aşka bağlı tutkulu tüm duygular yok olup gitmeli; benim hükmetmeyeceğim, bana hükmedecek aşkı demek istiyorum. Idris kibar, güzel, şirin bir kız. İnsanın ona karşı sevgi hissetmemesi olanaksız, ben de ona karşı içten bir sevgi besliyorum. Ama bana aşk demeyin; aşk bir tirandır, aynı zamanda tirana boyun eğdirendir. Aşk, şimdiye kadar beni fethedendi, şimdi ise benim esirim. Açgözlü bir ateş, ehlileştirilmesi mümkün olmayan vahşi bir hayvan, zehirli bir yılan. Hayır, hayır, benim onunla işim yok. Lionel, söyleyin, bu genç hanımefendiyle evlenmemi uygun buluyor musunuz?”

Meraklı gözlerini bana dikti, söz dinlemeyen yüreğimin sıkıştığını hissettim. Soğukkanlı yanıtladım –sakin sözcüklerin dile getirdiği düşüncelerim aslında soğukkanlı olmaktan ne kadar da uzaktı! “Asla! Lady Idris’in kendisine âşık olmayan birisiyle evlenmesine asla razı olamam,” dedim.

“Çünkü ona siz kendiniz âşıksınız.”

“Lord Hazretleri’nin benimle alay etmesine gerek yok; ben ona âşık değilim, ona âşık olmaya cesaret edemem.”

“En azından sizi sevmiyor,” diyerek küstahça sürdürdü konuşmasını. “Kalbinin boş olduğundan emin olmasam hükmetmekte olan bir kraliçeyle bile evlenmezdim. Hayır, Lionel! Bir krallık kudret ifadesidir, kulağa hoş gelen kelimeler de hükümdarlığın üslûbunu oluşturan kelimelerdir. Eski zamanların en kudretli insanları hükümdarlar değil midir? İskender bir hükümdardı, insanların en bilgesi Süleyman bir hükümdardı, Napoléon bir hükümdardı, Caesar bir hükümdar olma girişiminde bulunurken öldü, bir püriten ve kral katili olan Cromwell tahta çıkmaya can atıyordu. Adrian’ın babası, İngiliz kraliyetinin kırılmış olan asasını elinden bıraktı. Ama ben, yere serilmiş bitkinin kopan parçalarını yapıştıracağım, onu besleyip büyüterek dünyanın tüm çiçeklerinden daha yükseğe çıkaracağım.

Adrian’ın yerini rahatlıkla söylediğim için şaşırmanıza gerek yok. İktidar hırsımı bir yalan üzerine, hem de Kont’un deliliği gibi doğru olup olmadığı kolaylıkla anlaşılacak türden bir yalan üzerine inşa edecek kadar aşağılık ya da ahmak olduğumu sanmayın. Daha yeni Adrian’ın yanındaydım. Idris’le evlenmeye karar vermeden önce, onun iyileşme olasılığının olup olmadığını değerlendirebilmek için yeniden görmeyi aklıma koymuştum. O iyileşemeyecek bir hasta.”

Benim nefesim daraldı.

“Acıklı ayrıntıları uzun uzadıya anlatmaya kalkışmayacağım,” diye sürdürdü Raymond. “Adrian’ı görecek ve kendiniz değerlendireceksiniz. Ama korkarım ona yararı dokunmayacak ziyaretiniz size dayanılmaz bir acı verecektir. Onu gördüğümden beri keyfim kaçtı. Sağduyusu kaybolmuşken bile kusursuz ve kibar olduğu halde, ben ona sizin tapındığınız gibi tapmıyorum, yine de onun iyileştiğini görmek için taç hayallerimi, üstüne üstlük sağ kolumu verirdim.”

Sesinde derin bir acıma hissi vardı. “Anlaşılmaz bir varlıksınız,” diye bağırdım, “İçinde kaybolduğunuz anlaşılan bu istenç labirentinde nereye varmaya çalışıyorsunuz?”

“Gerçekten, nereye? Ümit ediyorum ki, bir taca, değerli mücevherlerle süslü altın bir taca. Ne var ki bir tacı gece gündüz düşlediğim halde, yine de cesaret edemiyorum; işgüzar bir iblis ara sıra gelip aradığım şeyin aslında bir soytarı kukuletasından başka bir şey olmadığını söylüyor, bilge olsam onu çiğneyip geçeceğimi ve onun yerine Doğu’nun tüm taçlarına ve Batı’nın tüm başkanlıklarına değer olanı seçeceğimi fısıldıyor.”

“O nedir?”

“Onu seçersem öğrenirsiniz, şimdi konuşmaya cesaretim yok, hatta düşünmeye bile.”

Yeniden sustu, kısa bir aradan sonra gülerek bana döndü. Neşesine küçümseme duygusu eşlik etmediğinde, sevinci yüzünün her çizgisini mutlulukla kaplayan gerçek bir sevinç olduğunda, olağanüstü dikkat çekici, tanrısal bir güzelliğe kavuşuyordu. “Verney,” dedi, “İngiltere kralı olduğum zaman ilk işim Yunanlılarla birleşmek, Konstantinopolis’i almak ve tüm Asya’ya boyun eğdirmek olacak. Bir cengâver, bir fatih olmak niyetindeyim; Napoléon’un adı benim adımın önünde saygıyla eğilecek ve Napoléon hayranları onun kayalık mezarını ziyaret etmek ve yenilmiş olanın erdemlerini göklere çıkarmak yerine benim büyüklüğüme tapacaklar ve şanlı kazanımlarımı yüceltecekler.”

Raymond’u yoğun bir ilgiyle dinliyordum. Engin hayal gücünde tüm yeryüzünü yönetebilen, ancak iş kendisine hükmetmeye gelince korkup geri çekilen birisini dinlerken kulak kesilmekten başka ne yapabilirdim ki; kendi mutluluğum da, çok sevdiğim herkesin kaderi de onun sözlerine ve iradesine bağlıyken. Sözlerinin sakladığı gizli anlamları tahmin etmeye çalışıyordum. Perdita’nın adı hiç anılmamıştı gerçi, ama hiç kuşkum yoktu ki, açıkladığı amacı gerçekleştirme yolunda Perdita’ya âşık olması onu duraksatan tek şeydi. Aşka, yüce ruhlu kardeşimden daha çok kim layık olabilirdi? Bir imparatoriçenin bakışlarına sahip olan, Raymond’u, Raymond’ un kendisini sevdiği kadar seven, bununla birlikte Raymond’un tutkusu kendi hırsıyla şiddetli bir savaş içindeyken, kırgınlık yüzünden tutkusunu bastıran kardeşimden başka kim, bu kendi kendini yücelten kralın evlenme teklifini hak edebilirdi?

Akşam birlikte Parlamento’ya gittik. Raymond, yapılacak görüşmelerde planlarının ve gelecek umutlarının tartışılıp karara bağlanacağını bildiği halde keyifli ve rahattı. Salona girdiğimizde on binlerce arı kovanının vızıltısını andırır bir uğultuyla serseme döndük. Bağıra çağıra ya da tok sesle konuşan çatık kaşlı politikacılar gruplar halinde toplanmışlardı. İngiltere’nin en zengin ve en etkili insanlarının oluşturduğu aristokrasi partisi, konu, onların katılımı olmadan tartışılacağından diğerleri kadar gergin görünmüyordu. Şöminenin yanında Ryland ve yandaşları vardı. Ryland tanınmamış bir aileden geliyordu, ama fabrikatör babasından kalan çok büyük bir servete sahipti. Gençliğinde kralın tahttan çekildiğine ve Lordlar Kamarası’yla Avam Kamarası’nın birleşmesine tanık olmuştu. Halkın bu kazanımlarını destekliyordu. O kazanımları pekiştirip geliştirmek hayatının amacıydı. O zamandan beri toprak sahiplerinin nüfuzu artmaya başlamıştı. Ryland önceleri Lord Raymond’un kendisine muhalefet eden partilileri yanına çeken entrikalarını izlemekten rahatsız değildi. Ne var ki iş şimdi çok ileriye gidiyordu. Yoksullaşan soylular, yitirilmiş olan güç ve haklarını kendilerine iade edecek bir olay gözüyle baktıkları monarşinin geri dönüşüne şimdi alkış tutuyordu. Hemen hemen yok olmaya yüz tutmuş krallık ruhu insanların akıllarında yeniden boy atmaya başladı. İşte onlar, kendiliklerinden boyun eğen gönüllü köleler, boyunlarını boyunduruğa doğru uzatmaya hazırdı. Kimi dimdik ve yiğit insanlar devletin direkleri olarak hâlâ duruyordu, ama cumhuriyet sözcüğü ayaktakımının kulağına tatsız gelmeye başlamıştı. Pek çokları da –onların çoğunluk olup olmadığı yakında öğrenilecekti– kraliyetin yaldızını ve şaşaasını özlüyordu. Ryland karşı koymaya kalkıştı. Bu partinin yalnızca kendisi hoşgörü gösterdiği için yükselebildiğini, ama şimdi müsamaha gösterme zamanın geçtiğini ve yurttaşlarının gözünü kör eden örümcek ağlarını elinin tek hareketiyle süpürüp atacağını açıkladı.

Raymond salona girince arkadaşlarının gürültülü denebilecek alkışlarıyla karşılandı. Onun çevresine toplandılar, kaç kişi olduklarını hesaplamaya ve kendilerini henüz açıklamayan falanca filanca üyelerin şimdi neden kendilerine katıldığını ayrıntılarıyla anlatmaya koyuldular. Parlamentoda bazı ufak tefek hazırlıklar yapıldıktan sonra liderler salondaki yerlerini aldılar. Gürültü Ryland konuşmak için ayağa kalkıncaya dek sürdü. Ondan sonra en küçük fısıltıyla yapılacak herhangi bir yorum o sessizliğin içinde duyulur hale geldi. O ayaktayken tüm bakışlar, bu dev yapılı, tok sesli, zarif olmasa da etkileyici tavırlı adama takılı kaldı. Bakışımı, onun dikkat çekici, demirden yapılmış çehresinden Raymond’un gülümsemeyle maskelenmiş, herhangi bir kaygının okunmadığı yüzüne çevirdim. Ama yine de dudakları hafiften titriyor, oturduğu sırayı kaslarını harekete geçiren sarsıcı bir güçle sıkı sıkı tutuyordu.

Ryland, İngiliz İmparatorluğu’nun halihazırdaki durumunu överek başladı konuşmasına. Geçmişi, babalarımızın zamanında az kalsın bir içsavaşa sürükleyecek olan çekişmeleri, sonuncu kralın tahttan feragat edişini ve cumhuriyetin kuruluşunu hatırlattı. Bu cumhuriyeti tarif etti, cumhuriyetin ülkenin her bireyine sonuna kadar yükselebilme hakkı verdiğini, hatta her bireyin geçici olarak ülkenin başına geçebilecek kadar yükselebileceğini anlattı. Kraliyet ruhuyla cumhuriyet ruhunu karşılaştırdı; cumhuriyetin tüm kurumlarının, içimizde en aşağı konumda olan insanı bile daha güzele ve daha iyiye yöneltmeye hizmet ederken, ötekinin insanların aklını köleleştirmeye nasıl eğilimli olduğunu açıkladı. İngiltere’nin nasıl güçlendiğini, vatandaşların sahip olduğu özgürlük araçları sayesinde nasıl yürekli ve bilge olduklarını gösterdi. O konuşurken tüm yürekler gururla kabarıyor, her birinin yüzü, bir İngiliz olduğunu, dolayısıyla, şimdi sözü edilen mutlu hayatı destekleyip ona katkıda bulunduğunu hatırlamaktan sevinçle pembeleşiyordu. Ryland’in coşkusu iyice arttı, gözleri çakmak çakmaktı, sesi coşkusunun gücünü yakaladı. “Bütün bunları değiştirmek, bizi eski güçsüz ve kavgalı günlerimize geri döndürmek isteyen, İngiltere’ye yurtları olarak sahip çıkan tüm insanlara borçlu olduğumuz onuru bir tek kendisine bağlamaya kalkışan, kendi adını ve unvanını ülkenin adının ve unvanın üstüne çıkarmaya çalışan bir tek insan var,” diye sürdürdü konuşmasını. O anda Raymond’un yüzünün renginin değiştiğini gördüm. Gözlerini konuşmacıdan ayırmış yere bakıyordu. Dinleyiciler dönüp kâh birine kâh ötekine bakıyorlardı. O sırada konuşmacının sesi onların kulaklarını doldurmaya devam ediyor, açıkça suçlayan sesinin gümbürtüsü duyular üzerinde etkili oluyordu. Ona etkileme gücünü kazandıran cesur dilinin ta kendisiydi; herkes onun doğruyu söylediğini biliyordu. Bilinen ama kabul edilmeyen o doğruyu. Ryland gerçekliğin üstünü örten maskeyi çekip çıkardı. Raymond’un ortalıkta sinsi sinsi sürünerek ilerleyen niyetleri, şimdi, onun çehresindeki önüne geçilmez değişimleri izleyen herkes tarafından fark edilen –hatta ormanda değil de bir koyda– avlanmış bir geyik gibi duruyordu. Ryland konuşmasını, kraliyet gücünü yeniden yükseltmeyi yeltenen her girişimin devlete ihanet suçu ve mevcut devlet düzenini değiştirmek isteyen herkesin de vatan haini sayılmasını önererek bitirdi. Konuşmayı coşkulu sevinç çığlıkları ve gürültülü alkışlar izledi.

Ryland’in teklifi desteklendikten sonra Lord Raymond konuşmak için kalktı; yumuşak yüzü, huzur veren tavırları, tatlı bir melodiyi andıran sesi, zarafeti ve kibarlığı, rakibinin yüksek, orgu çağrıştıran sesinden sonra bir flütün tatlı üfleyişi gibi geliyordu. Önerge sahibi saygıdeğer üyenin lehinde konuşmak için kalktığını söyledi, yalnız küçük bir düzeltme yapması gerekiyordu. O, eski zamanlara dönmeye, babalarımızın çekişmelerini ve kralın tahttan çekilmesini anmaya hazırdı. İngiltere’nin onurlu ve sonuncu hükümdarı, ülkenin açıkça görünen iyiliği uğruna büyük bir asaletle ve yüce gönüllülükle kendisini feda etmiş ve ancak tebaasının kanı pahasına elde tutulabilecek bir güçten yoksun kalmıştı. Artık tebaa olarak değil, arkadaşlar ve yoldaşlar olarak adlandırılan bu insanlar da duydukları minnet karşılığında ona ve ailesine bazı haklar ve ayrıcalıklar bahşettiler, diyordu Raymond. Onlara geniş bir mülk tahsis edilmiş, böylece Büyük Britanya’nın unvan sahipleri arasında en önde gelen yeri edinmişlerdi. Yine de onların eski miraslarını unutmadıkları varsayılabilir; aile vârisinin eskiden sahip olduğu miras hakkını geri almak için girişimde bulunması durumunda, onun, tahtta hak eden diğer insanlarla aynı şekilde cezalandırılması merhametsizlik olurdu. Raymond, böylesi bir girişimi destekleyeceğini söylemedi gerçi, ama böyle bir girişimin affedilebilir olduğunu söylemiş oldu. Tahtta hak iddia eden kişinin savaş ilan edecek ve kraliyet bayrağı dikecek kadar ileri gitmemesi durumunda suçuna hoşgörülü bir gözle bakılmalıydı. Değişiklik önerisinde, iktidar gücünü Windsor kontlarının sahip olduğu hakka dayanarak talep edecek kişi lehine kanun tasarısında bir istisna getirilmesi gerektiğini söyledi.

Raymond, cumhuriyetçiliğin ticari ruhuna karşı krallığın görkemini canlı ve parlak renklerle betimlemekten geri durmadı. İngiliz monarşisinde yaşayan her bireyin, şimdi olduğu gibi o zaman da, iktidarın başına geçme görevi istisna olmak koşuluyla her türlü yüksek unvan ve görevi –üstelik pısırık cumhuriyet yönetiminin sağlayabileceği trampa tacirliğinden daha yüksek ve daha soylu unvanları– elde edebildiğini savundu. Bir tek bu istisna yüzünden iş nereye vardı? Zenginlerin ve nüfuz sahiplerinin durumu aday listesini zorunlu olarak en zengin birkaç kişiyle sınırlandırdı. En çok korkulacak şey de, üç yılda bir yapılan mücadelenin ortaya çıkardığı hoşnutsuzluk ve kavganın tarafsızların gözünde cumhuriyetin üstünlüğünü ortadan kaldırmasıdır. Dilinin akıcılığını ve ifadelerindeki incelikli dönüşleri, konuşmasını canlı ve etkileyici kılan zekâsını ve doğal alaycılığını tam olarak aktaramam. Başlangıçta ürkekti, sonra büsbütün kendinden emin oldu. Durmadan değişen yüzü insanüstü bir ışıltıyla aydınlandı. Bir müzik gibi farklılaşan sesi etkileyici bir ezgi gibiydi.

Onun konuşmasının ardından yapılan tartışmaları aktarmanın yararı yok. Meselenin özünü ikiyüzlülükle saptıran, laf kalabalığına getirip söylenenlerin gerçek anlamını örten türde parti konuşmaları yapıldı. Önerge kabul edilmedi, Ryland öfke ve umutsuzlukla uzaklaştı. Sevincinden düğün bayram eden Raymond ise gelecekteki krallığıyla ilgili hayaller kurmaya gitti.

IV - İkinci kısım

İlk bakışta aşk acaba var mıdır? Varsa, onun doğası, yavaş gelişen ve uzun gözlemlere dayanan aşkın doğasından nasıl farklılaşır? Etkileri belki öyle sürekli olmaz, ama sürdüğü müddetçe şiddetli ve yoğundur. Toplumun yolu, izi olmayan labirentlerinde neşeden yoksun yürürüz, ta ki, bizi o labirentten çıkarıp Cennet’in kapılarını açan bu anahtarı buluncaya kadar. Doğamız, şekilsiz bir boşlukta, yanmayan bir meşale gibi sönük uyur, ta ki ateş gelip ona dokunana kadar; hayatın özü, ayın ışığı, güneşin şanı olan o ateş gelip dokununcaya kadar. O ateşin çakmaktaşı ve çelikten çıkarılmış olmasının ve kara fitile yavaş yavaş iletilen bir aleve özenle dönüştürülmüş olmasının ya da kendisine akraba bir güçten hızla parlayan bir ışık ve sıcaklık olmasının ve yolumuzu, ümitlerimizi birdenbire aydınlatmaya başlamasının ne önemi vardır ki? Kalbimin en derinlerindeki kaynak fokurdamaya başlamıştı; bir anı, pelerin gibi beni her yanımdan sarıp sarmalamıştı. Her yeni anda, geçmiş anlarda hissetmiş olduğumdan daha farklı hissediyordum. Idris’in ruhu soluduğum havada süzülüyordu. Gözlerini eğmiş, hep ama hep benim gözlerime bakıyordu. Unutulmaz gülümsemesi, cansız bakışımı kör ediyor, sanki güneş tutulmasında, karanlıkta ve boşlukta değil de, hayır öyle değil de, insani duyularım için aşırı göz kamaştırıcı, bilinmedik, yeni ve parlak bir ışık altındaymışım gibi yürümeme neden oluyordu. Her yaprağa, evrenin en küçük parçacığına varlığımın tılsımı kazınmıştı (ασ’nin sümbüle kazınmış olması gibi)15; O YAŞIYOR! O VAR! diye yazıyordu sanki. Duygularımı çözümlemeye, kendimi eleştirmeye, vahşi tutkumu dizginlemeye henüz zamanım yoktu. Her şey bir tek düşünce, bir tek duygu, bir tek bilgiydi; o benim hayatımdı!

Ne var ki, zar atılmıştı bir kere; Raymond, Idris’le evlenecekti. Neşeli düğün çanları şimdiden kulaklarımda çınlıyordu. Halkın yeni evlileri nasıl tebrik ettiğini işitiyordum. Hırslı soylu, en aşağıdan havalanıp bir kartalın uçuş hızıyla kraliyet yüceliğine yükselmişti; bir de Idris’in aşkına. Ama daha değil! Idris ona âşık değildi. O, bana dostum demişti; bana gülümsemişti; bana güvenip yüreğinin en aziz dileğini açmıştı, Adrian’ın iyiliğini istemişti. Bunu düşününce donmuş kanımın buzu çözüldü, bir hayat ve aşk dalgası, hızla yükselip ilerledi; tabii yoğun düşüncelerim değiştiğinde yeniden alçalmak üzere.

Tartışmalar sabahın üçünde bitti. Allak bullak olmuştum. Sokaklardan açgözlü bir hızla geçtim. O gece gerçekten de deliydim. Daha doğuşundan beri dev olarak adlandırdığım aşkım, umutsuzlukla mücadele ediyordu. Savaş alanı olan yüreğim birisinin demir ökçesiyle yaralanmış, ötekinin sel gibi akan gözyaşlarıyla ıslanmıştı. Gün, bende nefret uyandırarak ağardı. Kaldığım yere döndüm, kendimi bir kanepeye attım, uyudum. Uyku denebilirse tabii, çünkü düşüncelerim hâlâ uyanıktı. Aşk ve umutsuzluk mücadeleyi sürdürüyorlardı, ben de dayanılmaz bir acıyla kıvranıyordum.

Sersemlemiş olarak uyandım. Üstümde büyük bir baskı hissediyordum, ama baskının nereden geldiğini bilmiyordum. Deyim yerindeyse, beynimin meclis salonunda toplanmış bulunan bazı bakanlara düşüncelerini soruyor gibiydim. Çok geçmeden, gereğinden çabuk, her şeyi hatırladım, gereğinden çabuk, azap çektiren gücün etkisiyle kollarım bacaklarım titremeye başladı, gereğinden çabuk, bir köle olduğumu anladım!

Lord Raymond, hiç haber vermeden aniden içeri girdi. Neşeliydi, Tirol özgürlük şarkısını söylüyordu girerken. Başını eğerek beni nezaketle selamladı, Apollon Belvedere’nin büstünün kopyasının karşısındaki bir kanepeye attı kendini. Somurtarak cevapladığım bir-iki hoşbeşten sonra Raymond büste bakarak birden haykırdı: “Bu fatihi andırdığımı söylüyorlar! Fena düşünce değil; çıkaracağım yeni paralarda bu baş kullanılacak ve itaatkâr tebaam için gelecekteki başarılarımın işareti olacak.”

Bunu büyük bir neşeyle, yine de dostça bir edayla söyledi, gülümsedi, ama kibirle değil de, kendisini tatlı tatlı alaya alarak. Sonra aniden yüzü gölgelendi, kendisine özgü tiz ses tonuyla haykırdı: “Dün gece şanlı bir mücadele verdim; Yunanistan ovaları bile daha büyük bir zafer kazandığımı görmedi. Şimdi ülkenin en önde gelen insanıyım, tüm halk şarkılarının kahramanı ve ihtiyar kadınların dualarını adadığı kişi. Siz ne düşünüyorsunuz? Memleketinizdeki göl, etraftaki tepelerin her oyuğunu, her uzantısını nasıl yansıtıyorsa, ona benzer biçimde, insan ruhunu okuduğunuzu düşünen siz, hakkımda ne diyorsunuz? Geleceğin kralı mı, bir melek mi, yoksa bir şeytan mı, hangisi?”

Bu alaycı ton benim dopdolu, kaynaşan yüreğimle ahenksizdi. Küstahlığı beni çileden çıkardı, hınçla karşılık verdim: “Ne melek ne de Şeytan, Cehennem’in kıyısına lanetlenmiş birisi.” Benzinin attığını, titremeye başlayan dudaklarının bembeyaz kesildiğini gördüm. Öfkesi benim öfkemi iyice ateşlemekten başka bir işe yaramadı, bana dikilen gözlerine kararlı bir bakışla karşılık verdim. Aniden gözlerini kaçırdı, yere bakmaya başladı, bir damla gözyaşı kara kirpiklerini ıslatmış gibi geldi. Yumuşadım, elimde olmadan duygulanarak cevap verdim: “Değerli Lordum, aslında öyle değilsiniz.”

Sustum, hatta açığa vurduğu heyecan karşısında saygıyla karışık bir korku duydum. Sonunda, dudağını hırsını dizginlemeye çalışırmışçasına ısırarak, “Evet” dedi, “öyleyim! Verney, siz beni tanımazsınız; ne siz ne dün gece bizi dinleyenler ne de İngiltere’de başka herhangi bir insan beni tanır. Kral seçilecekmiş gibi görünüyorum; bu el, kraliyet asasını tutmak üzere, bu alın yaklaşmakta olan kraliyet tacını her sinir hücresiyle hissediyor. Kendimi güçlü, kudretli ve zafer kazanmış görüyorum; kubbeyi destekleyen bir sütun gibi durduğum için. Oysa ben bir sütun değil bir kamışım! Hırsım var, bu hırs da hedefine ulaşıyor. Düşlerim ve hayallerim gerçekleşti. Bir krallık, onu kabul etmemi bekliyor. Düşmanlarım bozguna uğradı.” Kalbine hiddetle vurarak, “Ama isyan burada, engel burada; bu despot yüreği yaşatan kanı akıtabilirim, ama bir tek kalp vuruşu kaldığı sürece ben onun kölesiyim,” dedi.

Kırık dökük bir sesle konuşuyordu, sonra başını eğdi, yüzünü elleriyle kapatıp ağlamaya başladı. Ben hâlâ kendi hayal kırıklığımın acısını çekiyordum. Bu sahne beni dehşete düşürdü, ama o duygulanım nöbetine müdahale edemedim. Sonunda sakinleşti, kendini kanepeye arttı. İçinde yaşanan şiddetli mücadeleyi yansıtan değişken yüz ifadesi haricinde bir süre sessiz ve hareketsiz kaldı. Sonunda ayağa kalktı, her zamanki ses tonuyla konuştu. “Verney, zaman beklemez, gitmem gerek,” dedi. “Asıl söyleyeceğimi söylemeden gitmeyeyim. Yarın Windsor’a giderken bana eşlik eder misiniz? Arkadaşlığım, onurunuza leke sürmeyecek, iyi ya da kötü, ama bu, muhtemelen bana yapacağınız son hizmet olacak. Önerimi kabul eder misiniz?”

Elini neredeyse mahcup bir tavırla uzattı. Ben hızla düşünüyordum; evet, bu dramın son sahnesine tanık olacaktım. Üstelik davranış biçimi beni fethetmiş, ona karşı içim yine sevecenlikle dolmuştu. Emirlerini beklediğimi söyledim. “Tamam, o zaman. Bu benim için başlama işareti olacak,” dedi neşeyle. “Yarın saat yedide yanıma gelin. Sadık ve bağlı olun, kısa zamanda başmabeyinci olursunuz.”

Öyle söyleyip hızla çıktı, atına atladı, öpmem için elini uzatırmış gibi bir hareket yaptı ve gülerek veda etti. Yalnız kalınca acı veren bir çabayla, onu bu öneriyi yapmaya neyin ittiğini sezmeye ve yarın neler olacağını öngörmeye çalıştım. Saatlerin nasıl geçtiğini anlayamadım. Düşünmekten başım ağrıyordu, sinirlerim aşırı endişeli düşüncelerle kaynaşmaktan iyice gerilmiş gibiydi. Yanan başımı sıkıca tuttum, ateşli elim sanki iyileştirecekmiş gibi.

Ertesi gün belirlenen saatte gittim, Lord Raymond beni bekliyordu. Onun arabasına binip Windsor’a doğru yola çıktık. İçimdeki çalkantıyı açığa vuracak herhangi bir işaret vermemeye kararlıydım, bu konuda kendimi hazırlamıştım.

“Ryland, o gece beni etkisiz hale getirmeyi düşünürken nasıl bir hata yaptı?” dedi. “Güzel konuştu, hem de çok güzel. Öylesi bir konuşma, orada toplanmış ahmaklara ve düzenbazlara hitaben değil, sırf bana karşı yapılmış olsa daha başarılı olurdu. Ben yalnız olsam, onun mantığını anlamaya çalışarak dinlerdim. Ama o, beni kendi sahamda ve kendi silahlarımla vurmaya çabalarken beni kışkırtmış oldu, olay herkesin bekleyebileceği gibi bitti.”

Kuşkuyla gülümseyip cevapladım: “Ben de Ryland’in düşündüğü gibi düşünüyorum, arzu ederseniz onun kanıtlarını tekrar edeyim; o zaman, bu kanıtlar sizin kralcı tavrınızı vatanseverliğe dönüştürebilecek mi görürüz.”

“Tekrarın yararı olmaz,” dedi Raymond. “Onları zaten çok iyi hatırlıyorum, üstelik benim de öne sürebileceğim çürütülemez inandırıcılıkta pek çok kanıtım var.”

Kendisi açıklamadı, ben de cevabıyla ilgili hiç yorum yapmadım. Sessizliğimiz birkaç mil boyunca sürdü, ta ki ağaçsız tarlalar ve gölgeli korular ya da parklar önümüze güzel kır manzaraları serinceye kadar. Manzara ve arazi üstüne bir iki hoşbeş ettikten sonra Raymond şöyle dedi:

“Felsefeciler insanı doğanın küçük bir örneği olarak niteler ve insan ruhunda, çevremizde işlemekte olduğu görülen mekanizmanın tamamı için bir yansıma bulurlar. Bu teori benim için sıklıkla bir eğlence kaynağı olmuştur. Boş zamanlarımda böyle benzerlikler bulmak için yaratıcılığımı seferber etmişliğim çoktur. Lord Bacon, ‘Müzikte büyük bir hoşluk yaratan ahenksizlikten ahenge geçiş, bazı tatsızlıkların ardından daha da pekişen bağlılıklara benzer,’16 demez mi? Kaynakları kendi doğamızda bulunan tutku kabarması ne denizdir ama! Erdemlerimiz, kendilerini durgun ve sığ suda gösteren oynak kumlara benzer; ama dalgalar yükselmeye görsün, rüzgâr onları karıştırmaya görsün, umudunu kumların sürekliliğine bağlayan babayiğit, kumun ayaklarının altından kaydığını hisseder. Dünyanın âdetleri, gereklilikleri, eğitim ve uğraşlar, bizim amaçlarımızı, bulutların yaptığı gibi önüne katıp tek yöne süren rüzgârlardır. Ama gök gürültülü bir fırtına, aşk, nefret ya da hırs kılığında esmeye görsün, uçuşan bulutlar, ânında geriye dönerler, hem de direnen havaya karşı zaferle ilerleyerek.”

“Evet,” diye yanıtladım ben. “Doğa bizim gözümüze daima bir hasta olarak görünür, oysa insanın içinde, kaderi yönetmeye muktedir, hiç olmazsa ona bir şekilde galip gelinceye kadar, sert rüzgâra karşı volta vurabilen etkin bir öz var.”

“Sizin saptamanızda gerçek olandan çok aldatıcı olan var,” dedi yol arkadaşım. “Biz kendimizi, tabiatlarımızı ve yeteneklerimizi seçerek mi şekillendirdik? Örneğin, ben kendimi, çalgı telleri ve perdeleri olan yaylı bir çalgı gibi görüyorum. Ne var ki akort vidalarını döndürmeye ve düşüncelerimi bir alt perdeye ya da bir üst perdeye geçirmeye gücüm yok.”

“Başkaları sizden daha iyi müzisyen olabilir,” dedim.

“Ben başkalarından değil, kendimden söz ediyorum,” diye yanıtladı Raymond. “Hem ben de başkaları kadar iyi giden bir örneğim. Kalbimi belli bir sese göre akort edemem ya da kendi isteğime göre değişiklikler yapıp çalamam. Biz doğmuyor, doğuruluyoruz; ne kendi anne babamızı ne de sosyal konumumuzu seçiyoruz. Başkaları tarafından eğitiliyoruz ya da dünyanın şartları bizi eğitiyor; işte, bu eğitim ve doğuştan gelen eğilimlerimiz ikisi birlikte, arzularımızın, tutkularımızın ve dürtülerimizin gelişip serpildiği topraktır.”

“Söylediklerinizde doğru birçok şey var,” dedim. “Yine de, şimdiye kadar hiç kimse, bu teoriye göre hareket etmemiştir. Bir seçim yaparken kim, ‘Bunu tercih ediyorum, çünkü buna zorunluyum,’ der ki? Tam tersine, insan karar verirken kendisini harekete geçiren irade özgürlüğünü –siz onu yanılgı olarak niteleyebilirsiniz– içinde hissetmez mi?”

“Kesinlikle öyle!” diye yanıtladı Raymond. “Kopmaz zincire bir halka daha. Şimdi, umutlarımı yok edecek ve kraliyet pelerinini, sıradan bir bedene giydirmek için üstümden çekip alacak bir eylemde bulunsam, bu benim açımdan özgür irade sonucu yapılmış bir eylem olur muydu?”

Böyle konuşurken Windsor’a gidilen alışılmış yoldan değil de Englefield Green köyünün içinden Bishopgate fundalığına doğru gittiğimizi fark ettim. Idris’in bu gezintiye konu olmadığını, Raymond ve Perdita’nın yazgısının kararlaştırıldığı sahneye tanıklık etmek için götürüldüğümü kestirmeye başladım. Raymond yol boyunca besbelli bocalayıp durmuştu, Perdita’nın kulübesine girerken kararsızlığı her hareketinden anlaşılıyordu. Onu merakla izliyordum; tereddütünün devam etmesi durumunda, Perdita’nın kendine hâkim olmasına yardımcı olacaktım; taca sahip olmakla, kusursuzluğu ve sevgisi bir krallıktan fazlasına değen Perdita’yı seçmek arasında gidip gelen bu adamın kararsız aşkını reddetmesini öğütleyecektim.

Perdita’yı çiçeklerle süslü kameriyesinde oturmuş gazete okurken bulduk. Onu umutsuzluğa mahkûm ettiği apaçık parlamento tartışması haberini okuyordu. Çökük gözlerinde ve cansız hareketlerinde çaresizlik okunuyordu. Güzelliği bir bulutla gölgelenmişti. Sık sık iç geçirmesi çektiği acının işaretleriydi. Bu manzara Raymond’u ânında etkiledi. Gözleri şefkatle ışıldamaya başladı, pişmanlık davranışlarını samimiyet ve dürüstlükle ısıttı. Perdita’nın yanına oturdu. Gazeteyi elinden alıp şöyle dedi: “Sevgili Perdita’m delilerin ve ahmakların çekişmesiyle ilgili bir tek sözcük daha okumayacak. Beni küçümsersiniz korkusuyla, çılgınlığımın hangi raddeye vardığını öğrenmenize izin vermeyeceğim. Ama yine de, sizin karşınıza bir mağlup olarak değil, bir fatih olarak çıkma arzusunun bu sözlü savaş sırasında bana esin verdiğine inanın.”

Perdita, Raymond’un yüzüne afallamış gibi baktı. Anlamlı yüzü bir an için sevecenlikle ışıldadı. Onu sadece görmek bile başlı başına mutluluktu. Ne var ki acı bir düşünce, sevincini gölgelemekte gecikmedi. Yaklaşmakta olan ağlama nöbetini engellemeye çalışarak gözlerini yere eğdi. Raymond konuşmasını sürdürdü: “Şirin kız, size rol yapmaya ya da kendimi olduğumdan başka göstermeye, zayıf ve değersiz görünmeye kalkışmayacağım, çünkü o zaman, sizde, bana karşı sevgiden çok küçümseme duygusu uyandırmış olurum. Ama siz beni seviyorsunuz; beni sevdiğinizi hissediyor ve biliyorum, en güzel hayallerim bundan besleniyor. Rehberiniz gurur ya da mantıksa beni pekâlâ reddedebilirsiniz. Öyle yapın; benim kararsızlığımı kaldıramayan yüce yüreğiniz, gönül indirip de benimkine kadar eğilmeyi reddederse öyle yapın. İstiyorsanız, yapabiliyorsanız, benden yüz çevirin. Beni affetmeniz için tüm ruhunuz sizi sıkıştırmıyorsa, yüreğiniz, beni ta içine kabul etmek için kapılarını ardına kadar açmıyorsa benden vazgeçin, benimle bir daha konuşmayın. Gerçi size karşı affedilemeyecek günahlar işliyorum, ama yine de gururluyum. Beni bağışlarken içinizde zorlama olmamalı, bana armağan edeceğiniz sevginizde hiçbir çekince kalmamalı.”

Perdita yere bakmaya başladı, şaşırmış olmakla birlikte memnundu. Benim varlığım onu utandırıyordu. Öyle ki, dönüp sevgilisinin gözlerine bakmaya ya da onu sevdiğine inandırmak için ağzını açmaya cesaret edemiyordu. Yüzü kıpkırmızı kesildi, teselli edilemez görünüşünün yerini yürekten hissedilen bir sevinç ifadesi aldı. Raymond kolunu onun beline dolayıp konuşmasını sürdürdü:

“Sizinle, ölümlü insanın hayal edebileceği o en yüksek ümit arasında gidip geldiğimi yadsımıyorum. Ama artık hiç tereddütüm kalmadı. Beni alın, kendi isteğinize göre şekillendirin, kalbime ve ruhuma sonsuza kadar sahip olun. Benim mutluluğuma katılmayı reddederseniz, İngiltere’yi hemen bu gece terk eder, bir daha da ayak basmam.

Lionel dinleyin, bana tanık olun, incittiğim için beni affetmesini sağlayın; onu, benim olması için ikna edin.”

“İkna etmeye gerek yok,” dedi kıpkırmızı kesilen Perdita. “Değerli vaatlerinizden başka hiçbir şeye gerek yok, yüreğim onların doğru olduğunu fısıldıyor.”

Aynı akşam üçümüz birlikte ormanda yürüyüşe çıktık. Mutluluğun verdiği çenebazlıkla aşk hikâyelerini bana ayrıntılarıyla anlattılar. Mutlu aşkın, kibirli Raymond’u ve içine kapanık Perdita’yı hoplayıp zıplayan şen çocuklara dönüştürdüğünü, onların karşılıklı ve tam hoşnutluk havası içinde kendilerine özgü o ciddiyeti kaybettiklerini görmek çok hoştu. Lord Raymond daha bir ya da iki gün önce, gözünün önünde saltanat, savaş ve zafer hayalleri uçuşurken, kaygılı bir yüzle ve düşüncelerin ağırlığı altında ezilen bir yürekle, bütün enerjisini, rakiplerini susturmaya ve kral asasının eline pek de ağır gelmeyeceğine İngiltere’nin parlamenterlerini ikna etmeye yöneltmişti. Şimdi ise annesinin sevecen bakışlarının eşliğinde oradan oraya koşturan yaramaz bir çocuk gibiydi. Perdita’nın küçük, güzel elini dudaklarına bastırırken hırsları yok olmuştu. Sevinçle ışıldayan Perdita ise durgun havuza bakıyordu, kendi görüntüsü değildi hayranlıkla seyrettiği, kendisinin ve sevdiğinin oluşturduğu, onları ilk kez yan yana gösteren yansımayı kendinden geçerek tadını çıkara çıkara seyrediyordu.

Yanlarından uzaklaştım. Onlar karşılıklı sevginin sarhoşluğunu yaşıyorlarsa, ben de hayalime yeniden kavuşmuştum. Windsor’ın kraliyet kulelerine bakıyordum. Beni “Güzellik Yıldızım”dan ayıran duvar yüksek, parmaklık sağlamdı. Ancak aşılmaz değildi. Idris, Raymond’ un olmayacak. Güzel çiçek, birkaç yıl daha kendi bahçende kal, çabalarım ve zaman bana seni dermeye hak kazandırıncaya kadar. Umutsuzluğa düşme, benden de umutsuzluğa düşmemi isteme! Şimdi ne yapmalıyım? Önce Adrian’ı arayıp bulmalı, sonra onu Idris’e kavuşturmalıyım. Eğer doğruysa, Adrian, Raymond’un söylediği gibi deliyse, sabırla, sevgiyle, hiç bıkmadan şefkatle bakmak onu iyileştirecektir. Haksızlık edildiği için hapsedildiyse kararlılık ve cesaret onu kurtaracaktır.

Âşıklar yeniden yanıma gelince kameriyede birlikte akşam yemeğine oturduk. Gerçekten de masal gibi bir yemekti. Hava, meyvelerin ve şarabın güzel kokusuyla dolduğu halde ne yedik, ne de içtik. Gecenin güzelliği bile fark edilmedi. Dış öğeler onların sevinç sarhoşluğunu artıramazdı. Ben de düşüncelere daldım. Gece yarısı yaklaşınca ben ve Raymond şehre dönmek üzere kardeşimle vedalaştık. Raymond neşeyle dolup taşıyordu. İkide bir şarkılar mırıldanıyordu. Kafasındaki her düşünce, bizimle ilgili her hedef, onun neşesinin saçtığı güneş ışığıyla parıldıyordu. Beni hüzünlü olmakla, aksi olmakla ve kıskançlıkla suçladı.

“Hayır, öyle değil,” dedim. “Düşüncelerimin sizin kafanızdakiler kadar iç açıcı olmadığını itiraf etsem de öyle değil. Adrian’ı görmemi kolaylaştıracağınıza söz vermiştiniz. Sözünüzü tutmanız için yalvarıyorum. Buralarda oyalanamam. İlk ve en iyi arkadaşımı teselli etmeye, hatta onun illetini iyileştirmeye can atıyorum. Hemen Dunkeld’e gitmem gerek.”

“Sizi gidi gece kuşu,” diye yanıtladı Raymond. “Bana, akıl harabesinde, sazlıklarla kaplı tarlanın ortasında duran oymalı bir sütun parçasından daha onarılmaz görünen o hüzünlü yıkıntıyı hatırlatarak parlak düşüncelerimi nasıl da karartıyorsunuz. Onu iyileştirebileceğinizi hayal ediyorsunuz, öyle değil mi? Deadalus bile Minotauros’un etrafına, deliliğin Adrian’ın hapsedilmemiş mantığına ördüğü kadar karmaşık bir labirent örmemiştir. Ne siz, ne de başka bir Theseus labirentte yol bulabilecek, çünkü labirente götüren ipin ucu acımasız başka bir Ariadne’nin elinde.”

“Siz Evadne Zaimi’yi kastediyorsunuz, ama o İngiltere’de değil.”

“Burada olsaydı bile, onu görmenizi salık vermezdim. Tam bir delilik içinde çürüyüp gitmesi, hastalıklı bir aşkın sistemli mantıksızlığının kurbanı olmasından iyidir. Adrian’ın uzun süreli hastalığı Evadne’nin onun beynindeki izlerini herhalde tümüyle silmiştir. O izlerin yeniden ortaya çıkmaması daha hayırlı olur. Onu Dunkeld’de bulabilirsiniz, uysal ve söz dinler, tepelerde ve ormanda dolaşıp duruyor ya da çağlayanın yanına oturmuş su sesini dinliyordur. Saçlarına iliştirilmiş çiçeklerle, gözlerinde anlamsız düşüncelerin izleri, sesi kırık, eriyip tükenmiş, bir gölgeye dönüşmüş olarak bulabilirsiniz. Çiçekler ve otlar toplayıp kendine taçlar örüyor ya da sararmış yaprakları ve ağaç kabuklarını derede yüzdürüyor, onlar güzel güzel ilerlediğinde çok seviniyor, battıkları zaman gözyaşı döküyor. Yemin ederim ki onu görünce, çocukluğumdan beri ilk kez acı gözyaşları döktüm.”

Bu son açıklama olmasa da onu bir an önce görmek istiyordum. Yalnız yola çıkmadan önce Idris’i bir kez daha görmeye çalışsam mı karar veremiyordum. Bu karasızlık ertesi gün çözümlendi. Raymond sabah erkenden yanıma geldi. Adrian’ın ağır hasta olduğu ve zayıf bünyesinin bu hastalığın üstesinden gelemeyecek gibi göründüğü haberi gelmişti. “Yarın annesi ve kız kardeşi onu bir kere daha görmek için İskoçya’ya doğru yola çıkacaklar,” dedi Raymond.

“Ama ben bugün gidiyorum!” diye haykırdım. “Hemen şimdi bir balon kiralayacağım. En geç kırk sekiz saat içinde orada olurum, rüzgâr uygun olursa daha da önce. Hoşça kalın Raymond. Hayattaki eşinizi seçtiğiniz için mutlu olun. Kaderin bu cilvesi beni yeniden canlandırdı. Ben delilikten korkuyordum, hastalıktan değil. İçimden bir ses Adrian’ın ölmeyeceğini söylüyor. Bu rahatsızlık belki de bir dönüm noktasıdır ve belki de iyileşebilir.”

Yolculuk sırasında şansım yaver gitti. Balon yerden yarım mil kadar yükseldi ve uygun bir rüzgârda hızla ilerledi. Balonun tüylü pervaneleri muhalif olmayan havayı yarıyordu. Yolculuğumun üzücü amacına karşın, ümidimin tazelenmesi, hava taşıtının hızlı gidişi ve insanı canlandıran güneşli havayla keyiflendim. Pilot tüylü dümene dokunmuyor gibiydi, ama geniş, açık kanatların narin düzeneği insanın duyularını rahatlatan bir uğultu çıkarıyordu. Bahar uçuşunu yapan yabani bir kuğunun sırtındaymış gibi hiçbir engelle karşılaşmadan hızla ve güvenle uçarken aşağıda düzlükler ve tepeler, dereler ve mısır tarlaları seçilebiliyordu. Araç, dümen çarkının en hafif hareketine itaat ediyordu. Rüzgâr sabit bir hızla estiğinden yolumuzun üstünde hiçbir engelle karşılaşmıyorduk. İnsanın doğa üzerindeki egemenliğiydi bu; uzun zaman araştırılan, yakınlarda kazanılan, ama geçmişte şairlerin prensi tarafından öngörülen bir güç. O dizeleri aktarıp yüzyıllarca önce yazıldığını söylediğimde pilot büyük şaşkınlık yaşadı:

Ah! İnsan aklı, az mı icat ettiğin kötülükler?

Tuhaf şeylerin peşindesin. Kim düşünebilir,

Senden başka kimin aklına gelir,

Kocaman insanın bir kuş gibi süzüleceği,

Bomboş göklerde yolunu bulabileceği?17

Pert’te yere indim. Saatlerce havada kalmaktan çok yorulduğum halde dinlenemezdim, yalnızca aracımı değiştirdim, havadan gitmek yerine Dunkeld’e karayoluyla gittim. Tepelerin başlangıcına vardığımda güneş doğuyordu. Çağların geçmesiyle Birnam Tepesi genç bir ormanla yeniden kaplanmıştı, zamanın Athol Dükü tarafından XIX. yüzyılın başında dikilen daha yaşlı çamlar ise manzaraya ağırbaşlılık ve güzellik veriyordu. Yükselen güneş önce çamların tepelerini renklendirdi. Dağlarda eğitilmiş birisi olarak doğanın güzelliklerine karşı çok duyarlıydım, şimdi, belki de can çekişmekte olan sevgili arkadaşımı göreceğim günün arifesinde, o uzak ışınların görüntüsünden garip biçimde etkilenmiştim. Hiç şüphesiz o ışınlar uğursuzdu, ama ben onları mutluluğumun bağlı olduğu arkadaşım için iyi alametler sayıyordum.

Zavallı! Hasta döşeğinde boylu boyunca uzanmış yatıyordu, yanakları ateşten kızıldı, gözleri yarıkapalıydı, nefesi düzensizdi, güçlükle soluyordu. Ama onu böyle görmek, aklı yerinde olmadığı halde hayvani işlevlerini aralıksız yerine getirdiğini görmekten daha az acı vericiydi. Yatağın başucuna oturdum. Gece gündüz yanından ayrılmadım. Ruhunun hayatla ölüm arasında gidip geldiğini görmek; yanaklarının alev alev yandığını, o ateşin, hayat yakıtını tüketen ateşin ta kendisi olduğunu bilmek; aşk sözcüklerini ve bilgece sözleri bir daha dile getiremeyecek olan inleyen sesini duymak; çok yakında kefene sarılacak kol ve bacaklarının dermansız devinimini görmek; bu acı bir görevdi. Çabalarımı karara bağlamak için kaderin kullandığı üç gün ve üç gece böyle geçti. Endişeden ve uykusuzluktan süzülmüş, bir hayalete dönmüştüm. Sonunda Adrian’ın gözleri azıcık aralandı, ama ne olursa olsun, hayata dönüşün bakışıydı bu. Solgun ve güçsüzdü, sert yüz çizgileri iyileşmenin başlamasıyla yumuşadı. Beni tanıdı. Çehresi, tanımanın bakışıyla ışıldadığında, şimdi onun elinden daha ateşli olan elimi sıktığında ve adımı söylediğinde, sanki kocaman bir bardak dolusu sevinçli ıstırap içmiş gibi oldum! Geçmişteki akıl hastalığından sevincimi gölgeleyecek hiçbir şey kalmamıştı.

Aynı akşam annesi ve kız kardeşi geldi. Windsor Kontesi yaradılıştan güçlü duygularla donanmıştı, yüreğindeki yoğun duyguların yüzüne yansımasına hayatı boyunca pek ender izin vermişti. Yüzünün çalışarak kazanılmış hareketsizliği, yavaş, telaşsız hareketleri ve yumuşak ama melodik olmayan sesi, bütün bunlar onun ateşli hırslarını ve sabırsız yaradılışını gizleyen bir maskeydi. Çocuklarından hiçbirine bir nebze olsun benzemiyordu. Gururla yanan, kara ve ışıltılı gözleri, Adrian’ın da Idris’in mavi parıltılı, samimi, yumuşak ifadeli gözlerine hiç mi hiç benzemiyordu. Tavırlarında görkemli ve heybetli bir şeyler vardı, ama ikna edici hiçbir şey, yumuşak hiçbir şey yoktu. Uzun boylu, ince ve zayıftı, yüzü hâlâ çekiciydi, simsiyah saçlarında aklar yok denecek kadar azdı, alnı çıkık ve güzeldi, kaşları biraz dağınık olmasa ondan etkilenmemek, hatta korkmamak imkânsız olurdu. Tüm ılımlılığına karşın Idris’in annesine karşı koyabilen tek kişi olduğu anlaşıldı. Onda, başkasının özgürlüğüne kastetmeyeceğine, ama kendi özgürlüğünü kutsal saydığına ve tecavüz edilmesine izin vermeyeceğini gösteren bir korkusuzluk ve açık yüreklilik vardı.

Kontes, bitkin düşmüş bana lütfedip şöyle bir merhametle bakmadı, ilgilendiğim için sonradan soğukça teşekkür etmekle yetindi. Idris onun gibi değildi. İlk bakışı kardeşi içindi. Kardeşinin elini tuttu, onun gözlerini öptü. Şefkat ve sevgi dolu bakışları kardeşine takılı kaldı. Bana teşekkür ederken gözleri yaşlarla parlıyordu. Heyecandan neredeyse titreyen sesi ifadelerinin anlamını zayıflatmadı, tam tersine daha bir güzelleştirdi. Sırf göz, sırf kulak kesilmiş annesi, çok geçmeden araya girdi. Anladım ki, annesi beni sessiz sedasız göndermek istiyor. Öyle ya, şimdi yakınları gelmişken oğlunun bana ihtiyacı yoktu. Rahatsız olmuştum, yorgundum, ama yine de, nasıl ifade edeceğimi bilemesem de, görev yerimi terk etmemeye karar verdim. Derken, Adrian beni yanına çağırıp elimi sıkı sıkı tuttu ve bırakıp gitmememi istedi. Bizi dinlemiyormuş gibi yapan annesi bunun ne anlama geldiğini hemen kavradı ve ona karşı nasıl direndiğimizi gördü ve bu konuda geri adım attı.

Ondan sonraki günler benim için acı doluydu. Öyle ki, beni göz hapsinde tutan ve aziz saydığım arkadaşıma bakma görevini benim için üzücü ve sinir edici bir işe dönüştüren kibirli hanımefendinin isteğine hemen boyun eğmediğim için bazen pişmanlık duyuyordum. Hiçbir kadın, Windsor Düşesi gibi bütünüyle akıldan yapılmış gibi görünmemiştir. Hırsları isteklerine, doğal ihtiyaçlarına bile boyun eğdirmişti; çok az uyuyup pek bir şey yemiyordu. Bedenini bir makine gibi gördüğü anlaşılıyordu. O makinenin sağlığı, planlarını gerçekleştirebilmesi için gerekliydi, ama makinenin duyuları ona hiçbir haz sağlamıyordu. Doğaya karşı kazandığı zafer kusursuz bir erdemin ürünü değilse eğer, doğamızın hayvani yanına bu kadar egemen olabilen birisinde, ürkütücü bir şey vardır. Üstüme çöken bu sıkıntının heyecanıyla daha da az yiyen ben bile gücümü kaybetmemek için kendimi bir şeyler yemeye zorlarken, herkesin uyuduğu sırada uyanık kalan, yapı olarak zaten az yiyen Kontes’in oruç tutan bedenini korkuya kapılmadan izleyemiyordum. Çocukları üzerinde etkili olma şansımı yok etmeye ya da hiç olmazsa azaltmaya ve benim planlarımı, sanki etten kemikten yapılmamış insanüstü bir varlığın acımasız, telaşsız ve inatçı azmiyle bozmaya kararlıydı. Aramızdaki savaşı sonunda söze hiç dökmeden kabul ettik. Bir tek kelime bile etmeden, birbirimize hemen hemen hiç bakmadan, ikimizin de birbirimize teslim olmamaya kararlı olduğumuz pek çok meydan savaşı yaptık. Kontes konumunun tüm avantajlarını kullandı, böylece mağlup oldum, ama yine de teslim olmayacaktım.

Canım sıkkındı. Yüzüme sağlıksız ve sinirli bir ifade yerleşti. Adrian ve Idris bunu görüyor, uykusuz geçirdiğim gecelere ve endişeli oluşuma veriyorlardı. Onlar, dinlenmem ve kendime dikkat etmem konusunda bana ısrar ederlerken, ben, onların iyi dileklerinin ve her gün daha iyiye gittiğini gözlediğimiz arkadaşımın iyileşmesinin benim için en iyi ilaç olduğuna onları tüm içtenliğimle inandırmaya çalışıyordum. Adrian’ın yüzünü yeniden hafif bir pembelik kapladı, çehresi ve dudakları, kötü sonla tehdit eden o kül rengi solgunluğunu kaybetti; kesintisiz çabalarımın değerli ödülüydü bu; Idris’in minneti ve gülümsemesi eklendiğinde cömert Tanrı çabalarımın karşılığını kat kat fazlasıyla vermişti.

Birkaç hafta geçince Dunkeld’den ayrıldık. Idris ve annesi hemen Windsor’a döndü. Ben ve Adrian ise, Adrian’ın devam eden güçsüzlüğü yüzünden yavaş yavaş ve sık sık mola vererek yolculuk ediyorduk. Verimli İngiltere, hastalığı yüzünden uzun zaman kapanıp kalan, açık havanın ve manzaranın tadını çıkaramayan yoldaşıma birbiri arkasına neşeli manzaralar sunuyordu. Kalabalık şehirlerin ve ekilip biçilen ovaların içinden geçtik. Çiftçiler bereketli hasadı kaldırırken, ufak tefek köy işlerleriyle meşgul sağlıklı ve mutlu kadın ve çocuklar, görünce insana yaşama sevinci veren neşeli öbekler oluşturuyorlardı. Bir gece, kaldığımız handan çıkıp önce bir patikadan aşağı doğru, sonra, çimenli bir yamacı tırmanarak geniş bir manzaraya açılan, tepeleri ve vadileri, kıvrılarak akan ırmakları, kara ormanları ve ışıltılı köyleri gören yüksek bir noktaya gelinceye kadar ağır ağır yürüdük. Güneş batıyordu. Veda etmekte olan güneş ışınlarının altın rengine boyadığı bulutlar, engin gökyüzünde, yeni kırkılmış koyunlar misali başıboş geziniyorlardı. Ötelerde yaylalar parlıyordu, akşamın telaşlı uğultusu bizim kulağımıza uzaklardan gelirken ahenk kazanarak ulaşıyordu. Sağlığına yeniden kavuşmanın taze gücüyle dolu Adrian kendinden geçerek haykırdı: “Ah, mutlu yeryüzü ve yeryüzünün mutlu sakinleri! Ey insan, Tanrı senin için muhteşem bir saray yaptı, sen de onun içinde oturmaya layıksın. Ayaklarımızın dibine serilmiş yeşil halıya ve başımızın üstündeki mavi kubbeye bak; her şeyi doğuran ve besleyen tarlalar, her şeyi kapsayan ve kavrayan Cennet yolu. Şimdi, bu akşam saatinde, dinlenme ve tefekküre dalma zamanında, bana öyle geliyor ki, tüm kalpler, aynı sevgi ve şükran ilahisini okuyarak nefes alıp veriyor. Ve biz, eski zaman rahipleri gibi dağ zirvelerinde durmuş onların bu duygusunu dile getiriyoruz.

Oturduğumuz yapıyı elbette çok merhametli bir güç inşa etti ve binanın varlığını sürdürebilmesi için gerekli yasaları koydu. Nihai amacımız mutlu olmak değil de yalnızca varlığımızı sürdürmek olsa, haz duyduğumuz aşırı lükse ne gerek olurdu? Oturduğumuz dünyanın böyle güzel olmasına ve doğuştan gelen içgüdülerimizin zevk algılarımızı yönetmesine ne gerek olurdu? Hayvani düzeneğimizin beslenmesi bile zevke dayanır; tarla ürünü besinlerimiz eşsiz renk tonlarına boyanmış, iç açıcı kokularla donatılmıştır, lezzetleri hoşumuza gider. Eğer O çok iyi olmasa, durum böyle olur muydu hiç? Mevsimlerin zararlı etkilerinden korunmak için evlere ihtiyaç duyarız; hangi malzemelerle donanmış olduğumuza bir bakın; ovaların üzerinde yükselen, tekdüze olmayışlarıyla insanın gözünü okşayan taş yığınları manzarayı renklendirirken yapraklarla bezenmiş ağaçlar büyür.

İyi’nin ruhunun barınağı yalnızca dış nesneler değildir. Tahtında bilgeliğin saltanat sürdüğü, orada oturan ressamın, yani hayal gücünün kalemini günbatımı renklerinden bile daha hoş renk tonlarına batırıp sıradan hayatı canlı renklerle süslediği insan aklına bakın bir de. Ah, hayal gücü, nasıl da soylu bir nimettir bahşedenin büyüklüğüne yaraşan; gerçekliğin kurşuni renklerini çekip alır, tüm düşünceleri ve hisleri göz alıcı bir örtüyle sarıp sarmalar; bizi, güzelliğin eliyle, hayatın çorak denizlerinden, büyük mutlulukların bahçelerine, çardaklarına ve kayranlarına çağırır. Ya aşk? Aşk tanrısal bir armağan değil midir? Aşk ve onun çocuğu ümit, yoksulluğa zenginlik, zayıfa güç ve dertliye mutluluk bahşeden Ümit?

Benim bahtım kapalıymış. Uzun zaman kederle arkadaşlık ettim, deliliğin karanlık labirentine girdim ve çıktım, ama yarı diri, yarı ölü olarak. Yine de hayatta olduğum için Tanrı’ya şükrediyorum. Onun tahtı olan gökleri ve ayağını dayadığı tabure olan yeryüzünü gördüğüm için Tanrı’ya şükrediyorum. Tanrı’nın günlerinin değişip durduğunu, ışık çeşmesi güneşi, uysal, gezgin ayı gördüğüm için mutluyum. Sevmiş olduğum için, hemcinslerimle karşılıklı olarak sevinç ve üzüntülerimizi paylaşma deneyimini yaşamış olduğum için mutluyum. Şu an, beynimdeki düşünce akışının bedenimdeki kan akışı gibi hareket ettiğini hissetmekten mutluyum; Var olmak başlı başına zevktir ve ben yaşadığım için Tanrı’ya şükrediyorum!

Sizler, doğanın sevecen bağlarıyla bağlı olan sizler, yoldaşlar, arkadaşlar, sevgililer, evlatları için sevinçle didinip duran babalar; çocuklarına bakarken doğum acılarını unutan anneler; ne eğiren, ne didinen, yalnızca seven ve sevilen çocuklar; sizler hepiniz, toprak ananın mutlu yavruları, benim sözlerimi tekrarlamıyor musunuz?

Ah, dünyamızda ölüm ve hastalık olmasa keşke! Ah, nefret, zorbalık ve korku insan kalbine artık yuvalanmasa; herkes hemcinslerinin arasında bir kardeş, miras aldığı engin ovaların ortasında sıcak bir yuva bulabilse; gözyaşının kaynağı kurusa ve dudaklar keder ifadelerini bir daha söyleyemez olsalar. Ey yeryüzü, göğün iyiliksever gözünün altında uyuyan seni kötülük ziyaret edebilir mi hiç ya da keder senin talihsiz yavrularını mezara götürebilir mi? Susun, susun da kötü ruhlar duyup bayram etmesinler! Seçim bizim elimizde, biz isteyelim, dünyamız bir Cennet’e dönüşsün. Çünkü istemin her şeye gücü yeter, ölümün oklarını köreltir, hasta yatağını ferahlatır ve acının gözyaşlarını siler. Tüm gücünü türdeşlerine yardım etmek için kullanmazsa insanoğlunun ne değeri olur? Ruhum sönmekte olan bir kıvılcım, bünyem parçalanan dalga kadar güçsüz; ama bana kalan zihinsel ve bedensel gücümün tamamını bir tek bu işe adıyorum ve türdeşlerime yapabildiğim kadarıyla iyilik etme görevini üstleniyorum.”

Adrian’ın sesi titremeye başladı, gözlerini yukarı kaldırmış, ellerini kavuşturmuştu, duygu yoğunluğundan narin bedeni öne eğilmiş gibiydi. Bir sunak taşında, sönmekte olan bir alev, göklerin kabul ettiği kurbanın közlerinin üstünde nasıl titreşirse, hayatın özü de Adrian’ın içinde öyle can çekişiyormuş gibiydi.

14. William Wordsworth, Lyrical Ballads (Lirik Baladlar), 1798.

15. Yunan mitolojisinde genç Hyakinthos kıskanç bir öfkeyle öldürülür. Kanının aktığı yerde “Eyvah!” anlamındaki ασ (ai) harflerinin biçimini alan bir çiçek açar; çiçeğe hyakintos (sümbül) adı verilir.

16. Francis Bacon, Sylva Sylvarum (Orman Ormana), 1627.

17. Shakespeare’e atfedilen “Daidalos’un Hikâyesi” adlı şiirden.

*****

V

Windsor’a gelince Raymond ve Perdita’nın Kıta Avrupa’sına gitmek için yola çıktığını öğrendim. Kız kardeşimin kulübesini sahiplendim. Windsor Şatosu’nu görecek kadar yakın oturduğum için şükrediyordum. Perdita’nın evliliği yoluyla İngiltere’nin en zengin insanlarından biriyle akraba olduğum ve İngiltere’nin en soylu insanıyla çok samimi bir dostluk bağım olduğu halde, o sırada hayatımın hiçbir döneminde görmediğim kadar büyük bir yoksulluk içindeydim. Raymond’un dünyevi ilkelerini biliyor olmam, ne kadar büyük sıkıntı içinde olursam olayım ona başvurmamı engellerdi. Adrian’a gelince; onun kesesinin benim için hep açık olduğunu, onunla bir can olduğumuza göre servetlerimizin de ortak olması gerektiğini boşu boşuna tekrarlayıp duruyordum. Birlikteyken onun cömertliğinin benim yoksulluğuma deva olacağını asla düşünemiyordum. Yardım önerilerini, yardıma ihtiyacım olmadığına inandırmaya çalışıp yalan söyleyerek aceleyle geçiştiriyordum. “Ben boş boş gezerken sen beni destekle. Aklını ve servetini kendi türünü desteklemeye adayan sen, çabalarını, hiç gereği yokken, güçlü, sağlıklı ve çalışabilir insanlar için boşu boşuna harcayabilir misin?” Ona böyle söyleyebilir miydim?

Saygın bir göreve başlayabilmem için nüfuzunu kullanmasını istemeye de cesaret edemiyordum, çünkü o zaman, Windsor’dan ayrılmak zorunda kalırdım. Şato duvarlarının etrafında, insanı gizleyen sık ağaçlıkların altında dolaşıp duruyordum. Kitaplarım ve aşkla ilgili düşüncelerim tek dostumdu. Antik Çağ’ın bilgeliği üzerine kitaplar okuyup ruhumun sevdiğini saklayan mutlu duvarları gözlüyordum. Bununla birlikte kafam yine de boştu. Kendimi eski zamanların şiirine verdim, Platon ve Berkeley’in metafiziği üzerine çalışıyordum. Yunan ve Roma tarihini, İngiltere’nin önceki dönemlerini okuyor ve gönlümün sultanını izliyordum. Geceleri, odasının duvarlarında gölgesini görebiliyordum. Gündüzleri çiçek bahçesindeyken, parkta her zamanki arkadaşlarıyla at üstünde gezinti yaparken seyrediyordum. Kendimi gösterirsem büyü bozulacakmış gibi geliyordu, ama sesinin müziğini dinliyordum ve mutluydum. Okuduğum her kadın kahramana onun güzelliğini ve eşsiz erdemlerini yakıştırıyordum; örneğin, kör Oidipus’a Eumenid’ler ormanına kadar yol gösteren, Polyneikes’i cenaze töreniyle gömen Antigone’ye; Prospero’nun kimsenin ziyaret etmediği mağarasındaki Miranda’ya; İon Adası’nın kumsallarındaki Haidee’ye. Aşırı ihtiras dolu aşk aklımı başımdan almıştı, ama beni ateş gibi vahşi bir gurur kapladı ve kendimi sözle ya da bir bakışla ele vermemi engelledi.

Bu arada, kendime zengin düşünsel ziyafetler çekerken, bir köylü, zaman zaman ormanın sincaplarından çaldığım zayıf öğünümü görse beni küçümserdi herhalde. İtiraf ediyorum ki, çocukluğumun yolsuz maceralarına dönmek, ağaçlara tünemiş, neredeyse ele gelen, parlak gözlerini eğmiş bana bakan sülünleri vurup düşürmek beni sıklıkla cezbediyordu. Açlık yüzünden hassaslaşan hayal gücüm bana, o kuşların mutfağımda şişe geçirilmiş olmasının yeşil dallarda durmalarından daha iyi olacağını düşündürtüyordu, ama ben onların aslında Adrian’ın malı olduğunu, Idris’in yavruları olduğunu biliyordum:

Yine de,

İrademi çelikleştirdim ve yemedim.18

Duygularla besleniyor, “lezzetli kırıntılar” uyanıkken ulaşılmaz olduğundan onları boşu boşuna düşlemekle yetiniyordum.

Ne var ki bu dönemde varlığımın tüm düzeni değişmek üzereydi. Verney’in öksüz, yetim ve yüzüstü bırakılmış oğlu, toplum mekanizmasına altın bir zincirle bağlanmanın ve hayatın getirdiği tüm yükümlülüklerin, tüm bağların altına girmenin arifesindeydi. Mucizeler benim lehime gerçekleşmek üzereydi, sosyal hayatın düzeneği dev bir çabayla geri itilmek üzereydi. Ey, okuyucu, ben bu mucizeler hikâyesini anlatırken dinle!

Bir gün Adrian ve Idris, yanlarında anneleri ve her zamanki arkadaşlarıyla ormanda at üstünde gezinti yaparlarken Idris kardeşini diğer süvarilerden uzağa bir kenara çekip aniden sordu:

“Arkadaşın Lionel Verney’e ne oldu?”

Adrian, kız kardeşimin kulübesini işaret ederek, “Oturduğu evi bu noktadan bile görebilirsin,” diye yanıtladı.

“Öyle mi?” dedi Idris. “Bu kadar yakındaysa bizi görmeye neden gelmiyor? Neden bizimle birlikte olmuyor?”

“Ben onu sık sık ziyaret ediyorum,” diye cevapladı Adrian. “Ama onun varlığı içimizden birini rahatsız ettiğine göre bizi neden ziyaret etmediğini kolayca tahmin edebilirsin.”

“Tahmin ediyorum,” dedi Idris. “Öyleyse, o nedenlerle savaşmaya cesaret edemem. Peki, zamanını nasıl geçiriyor, inzivaya çekildiği o kulübede neler yapıyor, neler düşünüyor?”

“Hayır, tatlı kardeşim,” diye yanıtladı Adrian. “Cevaplayabileceğimden daha çoğunu soruyorsun. Onunla ilgileniyorsan, neden ziyaretine gitmiyorsun? Büyük onur duyacaktır, böylece ona duyduğum minnet borcunun bir kısmını öder, kaderi onu incittiği için biraz teselli etmiş olursun.”

“Onun ziyaretine giderken sana seve seve eşlik ederim,” dedi hanımefendi. “Ona olan borcumuzdan kurtulmak istediğimden değil, çünkü o borcun karşılığı senin hayatın, o nedenle hep ödenmemiş kalmalı. Yarın birlikte at üstünde bir gezinti düzenleriz, ormanın o kısmından geçerken de ona uğrarız.” Ertesi akşam, sonbahar havası değişip bozduğu ve serin bir yağmura çevirdiği halde Adrian ve Idris kulübeme geldiler. Beni, Curius19 gibi çürük çarık birkaç meyveyle kendime ziyafet çekerken buldular. Ne var ki, bana, Sabiniler’in altın rüşvetinden daha değerli hediyeler getirdiler; ne onların paha biçilmez dostluk hazinesini ne de bağışladıkları sevinci reddedebilirdim. Hiç şüphe yok ki, Leto’nun20 şanlı ikizleri, dünya daha bebeklik çağındayken, bu çorak kayalığı21 güzelleştirmek ve aydınlatmak için çıkıp geldiklerinde, bu melek kardeşlerin basit kulübemde ve minnettar yüreğimde karşılandıkları kadar iyi karşılanmamışlardır. Bir aileymişiz gibi hep birlikte şöminenin başına oturduk. Konuşmalarımız, her birimizi meşgul ettiği besbelli olan konular üzerine değildi. Ama her birimiz, ötekinin ne düşündüğünü kestirebiliyorduk. Seslerimiz farklı konuları dile getirse de gözlerimiz, hiçbir ağzın dile getiremediği binlerce şeyi sessiz bir dille anlatıyordu.

Bir saat sonra kalktılar. Beni mutlu bırakıp gittiler; kelimelerle anlatılamayacak kadar mutlu. Esrimemin hikâyesini anlatmak için insan dilinin ölçülü seslerine gerek yoktu. Idris beni ziyaret etmişti. Idris’i tekrar tekrar görecektim; hayal gücüm, bu bilginin dışına çıkamıyordu. Havalarda uçuyordum; bana huzursuzluk veren ne bir kuşku, ne bir korku, hatta ne de bir ümit vardı. Ruhum bu tatmin edici, umulmayan, deliye döndüren dolu dolu sevinci sıkıca kucakladı.

Adrian ve Idris günlerce ziyaretime gelmeyi sürdürdüler. Bu bahtiyar sohbetlerde, aşk, coşkulu bir arkadaşlık kılığında kudretli ruhunu giderek daha çok hissettiriyordu. Idris bunu algıladı. Evet, dünya ilâhı, ben onun bakışlarında ve hareketlerinde senin niteliklerini görüyorum; senin ahenkli sesinin onun tarafından yansıtıldığını işitiyorum; sen bizim için yumuşak ve çiçekli bir yol hazırladın, tüm şefkatli düşünceler o yolu süsledi, senin ismin, Ey Aşk, anılmadı, ama sen, Zamanın Ruhu, sen orada duruyordun, yüzün peçeli, ne var ki o örtüyü bir ölümlünün eli değil, ancak zaman kaldırabilirdi. Anlaşılır sesleri çıkaran organlarımız, kalplerimizin birliğini dile getirmiyordu, çünkü uygun olmayan koşullar, dudaklarımızda gezinip duran ifadenin söze dökülmesine hiç şans tanımıyordu.

Ey, kalemim! Sana rehberlik eden elimi duraksatan şimdiki düşüncelerden önce, şimdiye kadar neler olup bittiğini yazmak için acele et. Başımı kaldırıp da ıssız yeryüzünü görürsem, o sevgili gözlerin ölümlü pırıltılarını kaybetmiş olduğunu, o güzel dudakların kıpkırmızı yapraklarının solduğunu ve suskun kaldıklarını anlarsam, o zaman, ben de sonsuza kadar susarım!

Ama Idris’im sen yaşıyorsun, şimdi bile karşımda hareket ediyorsun! Ey Okur! Ormanda açıklık bir yer, çimenli bir boşluk vardı; çekilip giden ağaçlar o kadife gibi alanı aşk tapınağı olarak bırakmışlardı. Gümüş Thames Nehri onu bir yanından kuşatıyordu ve bir söğüt eğilmiş, rüzgârın görünmez eliyle karmakarışık ettiği su perisininki gibi saçlarını suya daldırıyordu. Etraftaki meşe ağaçları bir bülbül ailesinin eviydi; şimdi oradayım. Gençliğinin baharındaki Idris yanı başımda, hatırlatırım, ben yalnızca yirmi iki yaşındayım, sevdiğim ise ancak on yedinci yazını görmüş. Güz yağmurlarıyla kabaran nehir, alçak alanları su altında bıraktı; en sevdiği kayığına binen Adrian ise suya batmış bir meşe ağacının en üst dalını çekip koparmak gibi tehlikeli bir eğlenceye daldı. Ey Adrian, hayattan usandın mı ki, böyle tehlikeli oyunlar oynuyorsun?

Adrian istediği şeyi elde etti ve kayığını selin içinde ilerletiyor; biz gözlerimizi ayıramadan korkuyla ona bakıyorduk, ama akıntı onu bizden uzaklaştırdı. Çok daha alçak bir alanda karaya çıkmak zorunda bıraktı. Yanımıza tekrar gelebilmek için kocaman bir daire çizmesi gerekti. Kıyıya atlarken “Kurtuldu!” dedi Idris. Adrian kopardığı meşe dalını zafer işareti olarak başının üstünde sallıyordu. “Onu burada bekleyeceğiz.”

Yalnızdık. Güneş batmış, bülbüller şarkı söylemeye başlamıştı. Akşam yıldızı, batı tarafında henüz solmamış ışık selinin içinde kendini göstere göstere parlıyordu. Melek sevgilim mavi gözlerini, kendisinin benzeri olan o hoş simgeye dikti. “Yıldızın canı ışık nasıl da titreşiyor,” dedi. “Titreşen ihtişamı, durumunu açıklıyor gibi. Biz yeryüzünde nasılsak, onun durumunun da orada aynı öyle, sallantıda ve eğreti olduğunu anlatıyor. Korkuyor ve bana öyle geliyor ki, seviyor da.”

“Sevgili, yüce gönüllü dostum, yıldıza bakma,” diye haykırdım. “Onun titrek ışınlarında aşk arama. Uzak dünyalara bakma. Bir duygunun yalnızca hayalinden söz etme. Uzun zaman sessiz kaldım. Seninle konuşmayı uzun zamandır deliler gibi istiyordum, sana, ruhumu, hayatımı, tüm varlığımı sunmak istiyordum. Sevgilim, yıldıza bakma, ya da bak, izin ver, o sonsuz parıltı benim için yalvarsın. Sessizce ışıldarken benim tanığım ve avukatım olsun; ışık yıldız için neyse, aşk da benim için aynı. Onun ışığı yok edildiği için sönmedikçe seni seviyor olacağım.”

Bu ânın bizi kendimizden geçiren heyecanı dünyanın duygusuz gözlerinden hep saklı kalmalı. Onun zarif vücudunun heyecanla dolup taşan yüreğime yaslanışını hâlâ hissederim. O ilk öpücüğü hatırladığımda, hâlâ nefesim kesilecek, nabzım duracakmış gibi olur. Adrian’ın yaklaştığını duyduk, yavaşça ve sessizce onu karşılamaya gittik.

Kız kardeşini eve götürdükten sonra bana gelmesi için Adrian’a yalvardım. Aynı akşam, ormanda ay ışığının aydınlattığı patikalarda yürürken arkadaşıma kalbimi açtım, kalbimin heyecanını ve ümidini, her şeyi. Bir an için endişelenmiş gibi göründü. “Bunu fark etmeliydim,” dedi. “Şimdi ne kavgalar olacak! Beni bağışla Lionel, annemle çekişme beklentisinin beni rahatsız etmesine şaşırma, başka türlü olsa, kız kardeşimi sana emanet etmekle en güzel ümitlerimin gerçekleştiğini sevinçle itiraf ederdim. Şimdiye kadar bilmiyorsan eğer, annemin Verney soyadına karşı duyduğu büyük nefreti çok yakında öğrenmiş olacaksın. Idris’le görüşeceğim, ondan sonra bir arkadaşın yapabileceği her şeyi yapacağım. Idris’in görevi, seven bir insan olarak üstüne düşeni yapması, tabii buna gücü yeterse.”

Kardeşler, annelerini razı etmek için nasıl bir yol izleyecekleri konusunda hâlâ tereddüt ederlerken, bizim buluşmalarımızdan kuşkulanan anne, çocuklarını bu konuda suçlamaya başladı. Dürüst kızını yalancılıkla suçluyordu. Onları, düşüncesiz babalarının hovarda gözdesinin oğlu olmaktan başka bir erdemi olmayan, hiç şüphesiz övündüğü babası kadar değersiz birisine yakışık almayacak derecede ilgi göstermekle suçluyordu. Bu suçlama üzerine Idris’in gözleri birden parladı, annesini yanıtladı: “Verney’i sevdiğimi inkâr etmeyeceğim. Onun değersiz olduğunu kanıtlayın, ben de onu bir daha görmeyeyim.”

“Sevgili Madam,” dedi Adrian. “Onu görmeniz, onunla dostluk kurmanız için size yalvarmama izin verin. Onun ne kadar bilgili olduğunu, nasıl parlak yeteneklere sahip olduğunu görünce, benim gibi, siz de şaşıracaksınız. (Hoşgörülü okur beni bağışlasın. Bu, boşuna bir büyüklenme değil; boşuna değil, Adrian’ın böyle düşündüğünü bildiğimden. Onun böyle düşünmesi yalnız kalbime şimdi bile hâlâ sevinç verir).

“Çılgın ve aptal çocuk!” diye bağırdı öfkeli hanımefendi. “Senin itibarını yükseltmek için hazırladığım planları ideallerinle ve teorilerinle mahvetme yolunu seçtin. Ama kardeşinin geleceği için hazırladığım planları bozamayacaksın. Aklınızı başınızdan alan şeyi pek güzel anlıyorum, çünkü bu gencin, kötü eğilimlerini bir yılan gibi sinsice gizleyen ebeveynini başından atması için babanıza karşı da aynı mücadeleyi verdim. O günlerde, onun çekici yanlarını, kalpleri fethedişini, zekâsını, kibar davranışlarını sık sık duyardım. Bu örümcek ağına yalnızca sinekler düştüğünde sorun yok, ama soylu ve kudretli olanların bu boş iddiaların zayıf boyunduruğu karşısında boyunlarını uzatmaları olur şey midir? Kız kardeşin gerçekten önemsiz biri olsa, tıpkı babasına benzeyen, sana, o aşağılık babası gibi, simgelediği o aptalları ve alçakları hatırlatması gereken adamın karısı olmayı hak eder, ben de onu uğursuz kaderiyle seve seve baş başa bırakırdım, ama Lady Idris, unutma, damarlarındaki kanın rengini veren yalnızca İngiliz kraliyet kanı değil, sen aynı zamanda bir Avusturya prensesisin. Kanının her damlasıyla imparatorlarla ve krallarla akrabasın. Bu durumda, babasının lekeli adından başka bir mirası olmayan, eğitilmemiş bir çoban oğlan için uygun bir eş misin?”

“Onu savunmak için yapabileceğim tek şey var,” diye yanıtladı Idris. “Aynısını kardeşim de önerdi. Lionel’le görüşün, benim çoban oğlanla konuşun...”

Kontes öfkeyle araya girdi. “Senin ha!” diye haykırdı. Sonra, heyecanlı yüz ifadesi yumuşadı, küçümseyen bir gülümsemeyle konuşmasını sürdürdü. “Bunu başka bir zaman konuşacağız. Idris, şimdi tüm istediğim, annen olarak rica ettiğim tek şey, o zıpçıktıyı bir ay boyunca görmemen.”

“Bunu yapamam,” dedi Idris. “Bu ona çok acı verir. Onun duygularıyla oynamaya, onun aşkını önce kabul edip sonra onu yüzüstü bırakarak canını yakmaya hakkım yok.”

Gözleri öfke dolu, dudakları titreyerek cevap verdi annesi:

“Bu mesele çok ileri gitti.”

“Hayır, Madam,” dedi Adrian. “Kardeşim onu bir daha görmemeyi kabul etmedikçe onları bir ay boyunca ayırmak boşuna eziyet olacaktır.”

Eski kraliçe acı bir küçümsemeyle, “Elbette,” dedi. “Onun aşkı ve Idris’in aşkı, onların çocukça heyecanları; yıllardır beslediğim umutlarla ve endişelerle, kralların çocuklarının görevleriyle, o genç kızın miras aldığı ve devam ettirmesi gereken yüksek ve ağırbaşlı davranış biçimiyle çok uyumlu. Benim ise tartışmaya ve yakınmaya kalkışmam uygunsuz kaçar. Ama o bir aylık süre içinde evlenemeyeceğine dair belki lütfedip bana söz verirsin, ha?”

Bu soru bütünüyle ironik bir tarzda sorulmamıştı. Idris, asla yapmayı düşünmediği bir şey için ciddi ciddi söz vermesini annesinin neden ısrarla istediğini anlayamadı. Ancak söz bir kere istenmişti, o da söz verdi.

Şimdi her şey çok keyifliydi. Her zamanki gibi buluşuyor, gelecekteki planlarımız üzerine korkusuzca konuşuyorduk. Kontes çok sevecendi, her zaman olduğunun tersine çocuklarına karşı yumuşaktı, öyle ki, çocuklar sonunda razı olacağı konusunda ümitlenmeye başlamışlardı. Kontes çocuklarından çok çok farklıydı, onların zevklerine çok çok yabancıydı, o nedenle çocukları anneleriyle ilişkilerinde mutluluk bulmazlar ya da sevecenliğinin ve yumuşaklığının devam etmesini bekleyemezlerdi, ama annelerini uysal ve müşfik görmekten hoşnuttular. Hatta bir keresinde Adrian ona beni kabul etmesini önerecek kadar ileri gitti. Annesi ise kız kardeşinin şimdilik sabırlı olmaya söz verdiğini anımsatıp gülümseyerek reddetti.

Bir aylık süre hemen hemen bitmek üzereyken, Adrian, Londra’daki bir arkadaşından, önemli bir konuda yardımcı olması için acilen gelmesini rica eden bir mektup aldı. Kendisi art niyetsiz olan Adrian aldatılmaktan korkmuyordu. Onu Staines’e kadar uğurladım. Morali çok iyiydi. Idris’i onun yokluğunda göremeyeceğim için çabuk döneceğine söz verdi. Adrian’ın aşırı neşesinin bende aksi duygular uyandırması tuhaftı. Kötü bir şeyler olacağı hissinden kurtulamıyordum. Eve oyalana oyalana dönerken Idris’i görünceye kadar kaç saat geçmesi gerektiğini hesapladım. Neden böyle olması gerekiyordu? Adrian gelinceye kadar neler olabilirdi neler! Annesi Adrian’ın yokluğunu fırsat bilip Idris’e dayanabileceğinin çok ötesinde baskı yapamaz mıydı ya da onu tuzağa düşüremez miydi? Ertesi gün, başıma ne gelirse gelsin, Idris’le görüşüp konuşmaya karar verdim. Bu karar beni rahatlattı. Hayatımın ümidi ve sevinci sevdiceğim, seni hemen yarın göreceğim. Ahmak, bir dakika daha gecikmeyi nasıl düşünebilirsin!

Yattım. Gece yarısını geçince kapıya şiddetle vurulmaya başlayınca uyandım. Kış ortasındaydık, kar yağmıştı, yağmaya da devam ediyordu. Rüzgâr yapraksız ağaçlarda ıslık çalıyor, ağaçlara düşen kar tanelerini ânında silkeliyordu. Rüzgârın kederli uğultusu ve devam eden kapı vurulması tuhaf bir şekilde rüyalarıma karışıyordu. Sonunda kendime geldim. Aceleyle giyinip bu telaşın nedenini anlamak ve davetsiz misafire kapıyı açmak için koştum. Çevresinde uçuşan karlar gibi bembeyaz kesilmiş yüzüyle, kenetlenmiş elleriyle Idris duruyordu karşımda. “Kurtar beni!” dedikten sonra tutmasam az kalsın yere yığılacaktı. Ama hemen kendine geldi, büyük bir enerjiyle, hatta şiddetle, atları hemen eyerlemem ve onu Londra’ya kardeşinin yanına götürmem, en azından onu kurtarmam için yalvarmaya başladı. Benim atım yoktu, ellerini ovuşturmaya başladı. “Ne yapabilirim?” diye haykırdı. “İkimiz de mahvolduk, sonsuza kadar! Gel, benimle gel Lionel. Benim burada kalmamam gerek. En yakın post-house’dan22 bir posta arabası tutabiliriz. Belki hâlâ zamanımız vardır! Gel, beni kurtarmak ve korumak için gel!”

Perişan giysileriyle, karmakarışık saçlarıyla, korkuyla bakan gözleriyle, ellerini kıvırıp bükerek yürekler acısı taleplerde bulunurken “Acaba o da delirdi mi?” diye düşündüm içim yanarak.

“Canım benim,” deyip göğsüme bastırdım. “Başka bir yere gitmektense biraz uzan daha iyi. Dinlen, sevgilim. Ben hemen bir ateş yakacağım. Çok üşümüşsün.”

“Dinlenmek mi!” diye haykırdı. “Uzanmak mı! Saçmalıyorsun Lionel! Gecikirsek mahvoluruz. Gel, beni hepten terk etmek istemiyorsan, yalvarırım gel.”

Prenses olarak doğan, bolluk ve lüks içinde el bebek gül bebek büyütülen o Idris, fırtınalı bir kış gecesi kraliyet konutundan çıkıp gelsin ve benim basit kulübemin eşiğinde durup yalvarıp yakararak, karanlık ve fırtınanın içinde onu alıp kaçırmamı istesin; bu ancak bir rüya olabilirdi. Onun ağlamaklı ses tonunu yeniden duymak, onun alımlılığını yeniden görmek bunun bir hayal olmadığına beni inandırdı. Birisinin duymasından korkarmış gibi etrafına ürkek ürkek bakınarak fısıldadı; “Öğrendim ki, yarın, yani bugün, ne de olsa yarına girdik, şafak sökmeden yabancılar gelecek, annemin tuttuğu Avusturyalılar gelip beni Almanya’ya götürecekler; hapsetmek, evlendirmek ya da her ne içinse, senden ve kardeşimden uzağa götürecekler. Beni kaçır, yoksa çok geçmeden burada olurlar!”

Onun böyle ısrarlı ve aceleci olması beni korkuttu. Anlattığı tutarsız hikâyede bir yanlışlık olduğunu düşündüm, ama daha fazla tereddüt etmeden ona itaat ettim. Şatodan buraya üç millik yolu gecenin bir yarısı, kalın kar örtüsünün içinde bata çıka tek başına gelmişti. Posta arabası bulmak için bir buçuk mil ötedeki Englefield Green’e ulaşmamız gerekiyordu. Gücünün ve cesaretinin ancak benim kulübeme gelinceye kadar dayandığını, ama şimdi dermanının kesildiğini söyledi. Artık yürümeye gücü yoktu. Onu desteklediğim halde ayaklarını sürüye sürüye yürüyordu. Mola vere vere, titreme nöbetleriyle ve yarı baygınlıklarla yarım mil kadar gittikten sonra desteklediğim kolumdan kurtulup karların üzerine düştü. Gözyaşlarına boğularak artık ilerleyemeyeceğini, kaldırılması gerektiğini açıkladı. Onu kaldırdım. Hafif bedeni göğsüme yaslandı. İçimdeki sıkıntıdan ve savaşan duygulardan başka yük hissetmiyordum. Derken, içimi taşkın bir sevinç kapladı. Soğuktan buz kesmiş kolları bir torpil balığı gibi yeniden vücuduma dokundu, onun acısını ve korkusunu anlayarak ürperdim. Başı omzuma yaslandı, nefesi saçlarımı dalgalandırdı, kalbi benimkinin yanı başında atıyordu, hissettiğim aşırı heyecan beni titretiyor, kör ediyor, eritiyordu. Ağzından aniden boşanan bastırılmış inilti, boşu boşuna engellemeye çalıştığı dişlerinin takırdaması, acele etmem ve onu kurtarmam gerektiğini bana yeniden hatırlattı. Sonunda, “İşte Englefield Green. Han orada. Fakat sevgili Idris, birileri seni bu tuhaf halde görürse, düşmanlarımız kaçtığını çok geçmeden öğrenebilirler,” dedim. “Arabayı tek başına kiralasam daha iyi olmaz mı? Bu arada seni güvenli bir yere bırakacağım. Sonra hemen dönerim.”

Haklı olduğumu, onu istediğim yere bırakabileceğimi söyledi. Müştemilat binalarından birinin kapısının aralık olduğunu fark ettim. Kapıyı itip açtım. Etrafa saçılmış samanlarla bir döşek hazırladım, onun bitkin bedenini o döşeğe yerleştirip üstünü paltomla örttüm. Orada bırakmaya korkuyordum, çok bitkin ve halsiz görünüyordu. Ama o hemen canlandı, kendisiyle birlikte korkusu da canlandı. Geç kalmamam için yine yalvardı. İnsanları handan çağırıp bir araç ve at edinmek, atları arabaya kendim koştuğum halde dakikalarca sürdü. Oysa her dakika bir asır değerindeydi. Arabanın biraz ilerlemesini söyledim, handan gelen insanların içeri girmelerini bekledim, postacı çocuğun, arabayı Idris’in bulunduğu noktaya yanaştırmasını ancak ondan sonra buyurdum. Idris biraz iyileşip ayağa kalkmış sabırsızlıkla beni bekliyordu. Onu kaldırıp arabanın içine yerleştirdim. Dört atlı arabamızla Londra’ya saat beşten önce, yani onu aramaya başlayacakları ve peşine düşecekleri saatten önce varacağımıza emin olduğumu söyledim. Sakinleşmesi için ona yalvardım. İçtenlikle boşanan gözyaşları onu biraz rahatlattı, sonra nasıl korktuğunu, nasıl bir tehlike atlattığını yavaş yavaş anlatmaya başladı.

Adrian’ın ayrıldığı günün gecesi, annesi, bana duyduğu sevgiyle ilgili olarak Idris’i yumuşak bir tavırla uyarmaya kalkışmış. Ama onun ileri sürdüğü her gerekçe, başvurduğu her tehdit, yaptığı her öfkeli iğneleme boşuna gitmiş. Annesi, Raymond’u benim yüzümden kaybettiğini düşünüyormuş. Ben onun hayatındaki uğursuzlukmuşum. Hatta Adrian’ın yükselme ve iktidarla ilgili her türlü hedeften çılgınca ve aptalca vazgeçme isteğini artırmakla ve onu onaylamakla suçluyormuş beni. O sefil dağlı şimdi de kızını çalmak üzereymiş. Idris, öfkeli hanımefendinin sevecen davranmaya ve yumuşaklıkla ikna etmeye yeniden asla gerek görmediğini anlattı. Öyle yapsa direnmek çok zorlaşırdı. Durum böyle olunca, şirin kızın soylu ruhu benim gibi küçümsenen bir değersizi savunmaya, onunla müttefik olmaya kalkıştı. Annesi konuşmasına küçümseyen ve zafer kazanmış bakışla son vermiş. Onun bakışı Idris’te bir an için kuşku uyandırmış. Yatmak için ayrıldıkları zaman Kontes, “Yarın tavrının değişeceğine inanıyorum. Biraz rahatla. Seni üzdüm. Git uyu. Sana çok huzursuz olduğum zaman kullandığım bir ilaç yollayacağım. Rahat uyursun.”

Huzursuz düşüncelerle dolu güzel başını daha yastığa koymamış ki, annesinin hizmetçisi bir yudum ilaç getirmiş. Bu yeni gelişme, onu yeniden kuşkulandırmış. İlacı almamayı düşündürecek kadar telaşlandırmış. Ama tartışmaktan hoşlanmadığı için ve tahminlerinde haklılık payının olup olmadığını öğrenme isteğiyle, her zamanki dürüstlüğünün tersine ilacı içmiş gibi yapmış. Buna neredeyse içgüdüsel olarak karar verdiğini söylüyordu. Annesinin sert sözleri onu üzmüş olduğundan, şimdi de alışılmamış korkular yüzünden gözüne uyku girmemiş, en ufak bir sesten irkiliyormuş. Çok geçmeden odanın kapısı yavaşça açılmış, Idris sıçrayınca, “Daha uyumamış,” diye bir fısıltı duymuş ve kapı yine kapanmış. Kalbi çarparak yeni bir ziyaret beklemeye başlamış, kısa bir aradan sonra odasına yeniden girilmiş, annesiyle bir hizmetçinin girdiğine emin olunca sakinleşip uyuyormuş numarası yapmaya karar vermiş. Bir ayak sesi yatağına yaklaşmış, annesinin, “Küçük budala, oyunun sonuna geldiğini daha anlayamadın,” diye mırıldandığını duyunca Idris kıpırdamaya cesaret edememiş, daha da şiddetlenen çarpıntısını dindirmeye çalışmış. Zavallı kız, bir an için, annesinin kendisine zehir içirmek istediğini sanmış, az kalsın ayağa fırlayacakmış. Annesi yataktan biraz uzaklaşıp yanındakiyle konuşunca Idris yine kulak kesilmiş: “Acele et,” demiş annesi. “Kaybedecek zaman yok, saat on biri çoktan geçti. Onlar sabah beşte burada olacaklar. Sadece yolculuk için gerekli giysileri al. Bir de mücevher kutusunu.” Hizmetçi söyleneni yapmış. İkisi de pek az konuşmuş gerçi, ama müstakbel kurban hiçbir sözcüğü kaçırmamış. Idris kendi hizmetçisinin adını duymuş; “Hayır, hayır,” diye cevaplamış annesi. “O bizimle gelmiyor. Lady Idris İngiltere’yi ve İngiltere’ye ait her şeyi unutmalı.” Sonra, “Yarın geç saatlere kadar uyanmaz, o zaman da zaten denizde oluruz,” demiş. Hizmetçi sonunda her şeyin hazır olduğunu bildirmiş. Annesi tekrar Idris’in başucuna gelmiş. “Avusturya’da hiç olmazsa boyun eğeceksin. Seni itaat etmek zorunda bırakacakları Avusturya’da, onurlu bir hapishane hayatıyla kendine yakışır bir evlilik arasında tercih yapmaktan başka seçeneğin kalmayacak.”

Sonra ikisi birden odadan çıkmış. Annesi çıkarken “Sessiz ol. Hiç kimse uyumak için onun gibi hazırlanmış olmasa da herkes uyuyor, kimsenin şüphelenmesini istemiyorum, yoksa direnmesi için onu uyandırabilirler, o zaman kaçabilir. Odama gel. Kararlaştırılan saate kadar orada kalacağız,” demiş. Sonra gitmişler. Paniğe kapılan, ama aşırı korku yüzünden canlanan ve cesaretlenen Idris aceleyle giyinmiş, annesinin odasının yakınından geçmeden arka merdivenden aşağı inmiş ve alçak bir pencereden çıkarak şatodan kaçmayı akıl etmiş, sonra da kar, rüzgâr ve karanlığa rağmen benim kulübeme gelmiş. Kulübeme ulaşıp da kaderini benim ellerime emanet edinceye kadar cesaretini kaybetmemiş, kendini umutsuzluğa ve bastıran yorgunluğa ancak ondan sonra teslim etmiş.

Onu elimden geldiğince yatıştırmaya çalıştım. Ona sahip olmanın ve onu kurtarmanın mutluluğu ve kanatlı sevinci benimdi. Ama onu yeni heyecanlara ve endişelere salmamak için, per non turbar quel bel viso sereno23, sevincimi dizginledim. Yüreğimin ateşli dansını bastırmaya çalıştım. Aşırı şefkatle parlayan gözlerimi ondan çevirdim, beni kendimden geçiren sevincimi karanlık geceye ve fırtınalı havaya mırıldanarak gururla anlattım. Londra’ ya çok çabuk varmışız gibi geldi, ama sevgilimin, kardeşinin kollarındayken, her türlü kötülükten uzakta, kardeşinin suçlamayan koruması altında nasıl mutlu olduğunu gördükten sonra çabuk varmamıza üzülemezdim.

Adrian annesine, Idris’in kendi gözetiminde ve koruması altında bulunduğunu bildiren kısa bir mektup yazdı. Beş-altı gün geçtikten sonra, sonunda, Köln’den gönderilmiş bir cevap geldi. Kibirli ve hayal kırıklığına uğramış hanımefendi şöyle diyordu: “Windsor Kontu’nun ve kız kardeşinin, huzuru yalnızca çocuklarının varlığını unutmakta bulmayı uman incinmiş annelerine yeniden hitap etmesinin artık hiçbir yararı yok. Onun arzuları yok edildi, planları altüst edildi. Halinden şikâyet etmiyor; kardeşinin sarayında, çocuklarının itaatsizliği için teselli bulamayacak belki (evlat nankörlüğünün tesellisi yoktur), ama onu yazgısıyla olabildiğince barıştıracak bir konum ve hayat tarzını bulacak. Bu koşullar altında çocuklarıyla herhangi bir iletişim kurmayı kesinlikle reddetmektedir.”

Beni en iyi arkadaşımın kız kardeşiyle, delicesine sevdiğim Idris’le birleştiren tuhaf ve inanılmaz olaylar zinciri böyleydi. Idris, mutluluğumuzun önünde duran önyargıları ve engelleri kolaylıkla ve cesaretle kaldırdı, kalbini verdiği insana elini uzatmakta hiç tereddüt etmedi. Ona layık olmak, yeteneklerimi ve gücümü kullanarak onun düzeyine yükselmek, onun aşkına özverili ve yorulmak nedir bilmeyen bir ilgiyle karşılık vermek, eşsiz hediye için edebileceğim biricik teşekkür biçimiydi.

18. Yazar bu ifadeyi, Percy Bysshe Shelley’in Homeros’tan yaptığı “Merkür’e Övgü” çevirisinden almış.

19. Romalı komutan Manius Curius Dentatus, eski Romalı sadeliğini ve tutumluluğunu simgeler.

20. Yunan mitolojisinde ikiz kardeşler Artemis ve Apollon’un annesi.

21. Hamlet, dünyadan “çorak kayalık” diye söz eder. Shakespeare, Hamlet, II. Perde, II. Sahne.

22. (İng.) Posta arabası durağı.

23. (Lat.) “Onun aydınlık yüzünü karartmamak için.” Francesco Petrarca (1304-1374).

*****

VI

Okuyucu şimdi, kısa bir zaman dilimi geçtikten sonra, mutlu çevremizle tanışsın. Adrian, Idris ve ben Windsor Şatosu’na yerleştik. Lord Raymond ve kız kardeşim, Lord Raymond’un, bizim hâlâ basık ev dediğimiz, bir zamanlar her bakımdan yoksul, hatta ümit bakımından bile yokluk içinde yaşadığımız, bizi bekleyen büyük mutluluğu içinde otururken öğrendiğimiz Perdita’nın kulübesinin yakınında, Great Park’ın sınırında yaptırdığı bir evde oturuyorlardı. Farklı uğraşlarımız, ama ortak eğlencelerimiz vardı. Günlerimizi ormanın yapraklı örtüsünün altında kitaplarımızla ve müzik eşliğinde geçirdiğimiz olurdu. Bu, güneşin semavi tahtında bulutsuz bir görkemle oturduğu, rüzgârsız havanın, huzurlu duyguları sarıp sarmalayarak rahatlatan berrak suların aktığı bir banyo gibi göründüğü ülkemizdeki o nadir günlerde oluyordu yalnızca. Bulutlar gökyüzünü örtüp de rüzgâr bulutları dağıttığında, onları örseleyip ipliklerini tiftik tiftik çıkardıktan sonra kopardığı parçalarla göğün ovalarını baştanbaşa kapladığında, biz atlarımıza biner, dinlenecek güzel başka köşeler aramaya koyulurduk. Kesintisiz yağmurlar başlayıp da bizi dört duvar arasına hapsettiğinde, sabah çalışmalarını izleyen akşam eğlenceleri müzik ve şarkılarla başlardı. Idris’in müziğe doğuştan yeteneği vardı. Çok iyi işlenmiş sesi pes ve ahenkliydi. Raymond ve ben konserin bir kısmını verirdik, Adrian ve Perdita ise gönüllü dinleyicilerimizdi. O zaman yaz böcekleri gibi şen, çocuklar gibi şakrak olurduk. Birbirimizi gülümseyerek karşılar, birbirimizin çehresinde hoşnutluk ve sevinç okurduk. En önemli şenliklerimiz Perdita’nın kulübesinde düzenlenirdi; geçmişten söz etmekten ve gelecek hayalleri kurmaktan hiç bıkıp usanmazdık. Aramızda kıskançlık ve huzursuzluk nedir bilinmezdi. Korku ya da değişim isteğinin huzurumuzu bozduğu hiç olmamıştı. Başkaları mutlu olabiliriz derlerdi, biz ise mutluyuz derdik.

Ayrıldığımız zamanlarda, genellikle Idris ve Perdita dolaşmaya gider, biz ise kalıp ulusların meselelerini tartışır, hayat felsefesi üzerine konuşurduk. Bu konuşmalara asıl lezzet veren şey eğilimlerimizin farklılığıydı. Adrian’ın bilgi birikiminde ve etkili söz söylemede üstünlüğü vardı; ne var ki Raymond kıvrak bir zekâya sahipti, hayatı iyi bilir, hayat bilgisi kendisini Adrian’ın karşısında gösterince tartışmanın ateşi düşmezdi. Bazen günlerce süren çevre gezilerine çıkar, güzelliğiyle ya da tarihiyle bilinen yerleri ziyaret etmek için ülkeyi bir baştan ötekine geçerdik. Kimi zaman Londra’ya gider, kalabalık halk eğlencelerine katılırdık; kimi zaman da bizim inziva köşemize o kalabalığın arasından insanlar akın ederdi. Bu değişiklikler, kendi çevremizin getirdiği sevinçleri, cennet gibi ormanımızın huzurunu, sevgili şatomuzun salonlarında geçirdiğimiz mutlu akşamları daha iyi algılamamızı sağlardı, hepsi bu.

Idris yaradılış itibariyle alışılmışın dışında açıksözlü, uysal ve şefkatliydi. Yüreğini ilgilendiren her konuda katı ve kararlı olsa da hep yumuşak huyluydu. Sevdiklerine boyun eğerdi. Perdita onun kadar kusursuz değildi, ama sevgi ve mutluluk onu geliştirmiş, çekingenliğini azaltmıştı. Samimi, olumlu ve mantıklıydı. Kavrayışı iyi, ufku geniş, hayal gücü canlıydı. Ruhumun eşsiz kardeşi Adrian, hassas ve mükemmel Adrian, herkesi seviyor ve herkes tarafından seviliyordu, ama mutluluğunu tamamlayacak öbür yarısını bulmak ona yine de kısmet olmamıştı. Adrian bizi sık sık bırakır, tek yoldaşı kitaplarıyla ormanlarda dolaşır ya da küçük kayığıyla gezinirdi. İçimizde genellikle en neşeli oydu, ama içimizde sadece o, zaman zaman ümitsizlik nöbetlerine tutulurdu. Narin bedeni hayatın yükünü taşıyamıyor gibiydi. Ruhu bedeniyle karışıp kaynaşmaktan ziyade yalnızca içinde oturuyormuş gibi görünüyordu. Adrian’a neredeyse Idris’e bağlı olduğumdan daha bağlıydım. Idris onu öğretmeni, arkadaşı, en büyük hayallerini gerçekleştirmesini sağlayan koruyucusu olarak seviyordu. Raymond, hırslı, huzursuz Raymond, hayatın büyük geniş yolunun ortasında dinleniyordu, bizden biri olmak için, tarla çiçeklerinden biri olmak için saltanat ve üne kavuşma planlarını terk etmiş olmaktan hoşnuttu. Onun krallığı Perdita’nın kalbiydi, tebaası ise onun düşünceleri. Perdita tarafından seviliyor, üstün bir varlık olarak ondan saygı görüyordu. Perdita ona itaat ediyor, hizmet ediyordu. Raymond’la ilgiliyse Perdita hiçbir görevden, hiçbir özveriden, hiçbir hizmetten yüksünmüyordu. Perdita bizden ayrı oturur Raymond’u izlerdi, onun kendisinin olduğunu düşünmenin sevinciyle ağlardı. Varlığının derinliklerinde Raymond için bir tapınak dikmişti, onun her yeteneği, kendini Raymond’a hizmet etmeye adamış bir rahibeydi. Zaman zaman huysuz ve kaprisli olur, sonra acı bir pişmanlıkla kıvranır, bütünüyle geri dönerdi. Raymond doğası gereği, kendini hayatın akışına bırakıp akıntı aşağı sakin sakin yüzecek birisi olmadığından Perdita’nın inişli çıkışlı ruh hali tam ona göreydi.

Evliliklerinin ilk yılında Perdita, Raymond’a şirin bir kız evlat verdi. O minyatür modelde babasının her özelliğini izlemek ilginçti. Tıpkı onunkiler gibi hafiften küçümseyen dudaklar ve utkulu bir gülümseyiş, aynı zeki gözler, aynı alın ve aynı kestane rengi saçlar. Elleri, parmaklarının tırnaklara doğru giderek incelmesi bile benziyordu. Perdita’nın canının içiydi o! Zaman geçince ben de baba oldum. Bizim küçük yavrumuz, eğlencemiz ve sevincimiz, binlerce yeni ve tatlı duygu uyandırdı.

Yıllar böyle geçti, hem de yıllar. Her ay yeni bir ayı, her yıl, geçen yıla benzeyen yeni bir yılı getirdi. Gerçekten de hayatlarımız, “Hissetmek, düşünmek, anlamak, hatırlamak için olduğu kadar, sevmek için de yaratılmış ruhlarımızın sevmeye doğal bir eğilimi vardır,” diyen Plutarkhos’un bu güzel düşüncesinin canlı örnekleriydi. Değişimden, aktif uğraşılardan konuşuyorduk, ama bizi bu inziva köşesine bağlayan büyüyü bozacak gücü bulamıyor, Windsor’da kalmayı sürdürüyorduk.

Pareamo aver qui tuttu il ben raccolto

Che fra mortali in più parte si rimembra.24

Şimdi çocuklarımızla da meşgul olduğumuzdan, aylaklık için bahanemiz olmuştu, onları daha parlak bir gelecek için hazırlamak gerekiyordu. Sonunda, huzurumuz kaçtı, beş yıldır sessiz sakin akıp giden yaşantımız, bizi o tatlı rüyadan uyandıran engel ve setlerle kesintiye uğradı.

İngiltere’nin yeni “Kral Vekil”i seçilecekti. Raymond’ un önerisi üzerine, izlemek hatta seçime katılmak için Londra’ya hareket ettik. Eğer Raymond hayatını Idris’le birleştirmiş olsaydı bu görev, daha yüksek bir konum için Raymond’a atlama taşı işlevi görecekti, onun güç ve şan arzusu en yüksek ölçüyle ödüllendirilmiş olacaktı.

Londra’ya giderken Raymond bunu düşünüyor muydu acaba? Onu izliyordum, ama pek bir şey çıkaramıyordum. Çok neşeliydi, çocuğuyla oynuyor, söylenen her sözü eğlenceye vuruyordu. Perdita’nın yüzünde bir bulutun dolaştığını fark ettiği için böyle yapıyor olabilirdi. Perdita kendini toparlamaya çalışıyordu, ama ara ara gözleri yaşlarla doluyor, Raymond’a ve kızına, onların başına bir şey gelmesinden korkarmış gibi kederle bakıyordu. Gibisi fazla, zaten öyle hissediyordu. Kötü bir önsezi Perdita’nın yakasını bırakmıyordu. Pencereden ormana ve araya başka nesnelerin girmesiyle kayboluyormuş gibi görünen şatonun kulelerine bakarken birden heyecanla haykırdı: “Mutluluk manzaraları! Sadık aşkla kutsanmış manzaralar, sizi bir daha ne zaman göreceğim? Bir daha gördüğümde acaba hâlâ sevilen ve mutlulukla dolup taşan Perdita mı olacağım, yoksa bu ormanlarda, hayalete dönmüş bedenim mi dolaşacak kederle ve perişan bir halde?”

“Neler söylüyorsun, küçük aptal!” diye haykırdı Raymond. “Küçük kafanda neler kuruyorsun da ansızın böyle büyük bir umutsuzluğa düştün? Biraz neşelen, yoksa seni Idris’e devredip arabaya Adrian’ı çağıracağım. Adrian’ın keyfimi bütünüyle paylaştığı hareketlerinden anlaşılıyor.”

Adrian at sırtındaydı. Atını arabaya doğru sürdü, onun neşesi Raymond’un neşesiyle birlikte kız kardeşimin can sıkıntısını dağıttı. Londra’ya akşam girdik. Hyde Park yakınlarında kalacağımız yerlere dağıldık.

Ertesi sabah Raymond erkenden beni ziyaret etti. “Bana yardım edeceğinizden tam olarak emin olmadan geldim yanınıza. Ama yine de, benim gibi düşünseniz de düşünmeseniz de, önerimi yapmaya kararlıyım. Yalnız aramızda kalacağına söz verin. Başarılı olmama yardım etmek istemezseniz bile, en azından bana engel olmamalısınız.”

“Peki, söz veriyorum. Ya şimdi...”

“Aziz dostum, biz Londra’ya ne için geldik? Kral vekili seçimlerinde hazır bulunmak ve evet ya da hayır oyumuzu düzenbaz ... Dükü’ne ya da şu yaygaracı Ryland’e vermek için, değil mi? Sizi Londra’ya bunun için getirdiğime inanıyor musunuz? Hayır, bizim kendi kral vekilimiz olacak. Bir aday çıkarıp onun başarılı olmasını sağlayacağız. Adrian’ı aday göstereceğiz. Doğuştan hak ettiği, sahip olduğu erdemlerle zaten layık da olduğu gücü ona bahşetmek için elimizden geleni yapacağız.

Cevap vermeyin. Karşı çıkma sebeplerinizin hepsini biliyorum ve onları sırasıyla yanıtlayacağım. Birincisi, başa geçmeyi kabul edip etmeyeceği. Onu ikna etmeyi bana bırakın. Bu konuda yardımcı olmanızı istemeyeceğim. İkincisi, ormanda böğürtlen toplamak ve yaralı keklikleri tedavi etmek yerine bir ulusu yönetmesinin daha iyi olup olmayacağı. Aziz Lionel, biz evli insanlarız, eşlerimizi eğlendirmek ve çocuklarımızla oynamak, zamanımızı yeterince dolduruyor. Ama Adrian yalnız, eşsiz, çocuksuz, uğraşsız. Uzun zamandır gözlüyorum. Onu hayatın içine daha çok katacak uğraşların özlemini çekiyor. Eskiden çektikleri yüzünden yorgun düşmüş kalbi, hastalığı henüz atlatmış bir organ gibi dinleniyor, her türlü heyecandan kaçınıyor. Ama onun kavrayışı, merhameti, erdemleri, uygulamaya geçmek ve kendilerini gösterebilmek için uygun bir zemine gereksinim duyuyorlar. İşte, biz ona bu zemini sağlayacağız. Üstelik, Adrian’ın dehasının, ayak basılmamış dağ patikasında açan bir çiçek gibi hiç meyve vermeden sararıp solarak bu dünyadan göçüp gitmesine yazık olmaz mı? Doğa’nın bu üstün düzeneği amaçsız tasarladığını düşünebilir misiniz? Bana inanın ki, onun kaderinde, yurdu İngiltere için sonsuz iyiliklere sebep olmak var. Doğa ona her şeyi cömertlikle bahşetmemiş mi? Doğduğu aile, zenginliği, yetenekleri, iyiliği? Herkes onu çok sevmiyor mu, ona hayranlık duymuyor mu? Herkese karşı sevgisini açıkça göstermek için çaba harcarken kendisi bundan mutlu olmuyor mu? Şimdiden ikna olduğunuzu görüyorum, onun için gelin ve ben bu akşam Parlamento’da onu aday olarak gösterirken beni destekleyin.”

“Tezlerinizi mükemmel biçimde açıkladınız,” diye yanıtladım. “Adrian da kabul ederse, karşı çıkmak imkânsız. Şart koşacağım tek şey, onun rızası olmadan hiçbir şey yapmayın.”

“Gerçi başlangıçta başka türlü düşünmüştüm, ama haklı olduğunuza inanıyorum,” dedi. Raymond. “Öyle olsun. Hemen şimdi Adrian’ın yanına gidiyorum. Kabul etmeye eğilimliyse eğer, siz geri dönüp Windsor Ormanı’nda yeniden bir sincap olması için onu ikna etmeye çalışarak çabalarımı boşa çıkarmayacaksınız. Idris, siz de bana ihanet etmeyeceksiniz, değil mi?”

“Bana güvenin,” diye cevapladı Idris. “Tarafsızlığımı kesinlikle koruyacağım.”

“Bana gelince,” dedim, “arkadaşımızın bu göreve layık olduğuna ve onun kral vekilliğinden İngiltere’nin çok büyük yararlar sağlayacağına inanıyorum, halkımızı böylesi bir iyilikten yoksun bırakmak istemeyecek kadar inanıyorum. Yeter ki Adrian halka böyle bir iyilikte bulunmayı kabul etsin.”

Adrian akşamüstü ziyaretimize geldi. “Siz de mi bana komplo kuranlardansınız?” diye sordu gülümseyerek. “Zavallı bir hayalciyi bulutlardan indirip onu, göksel ışınların ve havanın yerine, dünyevi görkemin havai fişekleriyle ve cümbüşüyle kuşatma konusunda Raymond’ la aynı fikirde misiniz? Beni daha iyi tanıdığınızı sanıyordum.”

“Seni çok iyi tanıyorum, öyle bir konumda mutlu olabileceğini düşünmüyorum. Ancak başkalarına yapacağın iyilik kabul etmene neden olabilir, çünkü büyük olasılıkla teorilerini hayata geçirebileceğin zaman geldi. Hayalinde canlandırmaktan hoşlandığın mükemmel devlet sistemine götürecek düzenlemeleri ve değişiklikleri yapabilirsin.”

“Unutulmaya yüz tutmuş bir hayalden söz ediyorsun,” dedi Adrian. Konuşurken yüzü hafiften bulutlanıyordu. “Çocukluk hayallerim, gerçekliğin ışığında çoktan sararıp soldu. Ulusları yönetmeye uygun birisi olmadığımı şimdi biliyorum. Kendi ölümlü bedenimin küçük krallığını sağlıklı bir düzende tutabilirsem bu bana yeter. Ama Lionel, soylu arkadaşımızı sürükleyenin ne olduğunu görmüyor musun? Belki kendisinin bile bilmediği, ama benim açıkça gördüğüm şeyi. Lord Raymond kovanda bir erkek arı olmak ve bizim kır hayatında mesut mutlu yaşamak için asla yaratılmamış. Hayatından hoşnut olması gerektiğini, şu anki durumunun yükselme olanağını engellediğini düşünüyor. O nedenle kendisi için bir değişiklik planlamıyor, hatta içinden bile geçirmiyor. Ama beni yüceltme düşüncesi altında, aslında kendisi için yeni bir yol, çoktandır uzaklaştığı o aktif hayatın yolunu çizdiğini görmüyor musun?

Ona yardımcı olalım. O, soylu ve savaşçı, insan aklını ve insanın kendisini güzelleştirebilecek her niteliğiyle büyük bir insan; İngiltere’nin kral vekili olmaya uygun. Ben, daha doğrusu biz onu aday gösterirsek kesinlikle seçilecek, bu yüksek görevin faaliyetleri içinde üstün zihnî yeteneklerini kullanacağı ortamı bulacaktır. Buna Perdita bile çok sevinecek. Raymond’la evlenmeden önce hırslarını örtülü bir kor gibi içinde saklayan, evlenerek ümitlerini bir süreliğine gerçekleştirmiş olan Perdita, nazlı bir çekingenlikle ve şirinlikle, kendi payına düşenden hoşnutluk duyarak lordunun yücelmesine ve ilerlemesine çok sevinecektir. Bu toprağın bilgeleri olarak bizler de şatomuza döner, Cincinnatus gibi25 günlük işlerimize koyuluruz, arkadaşımız bize ve bizim yardımımıza ihtiyaç duyuncaya kadar.”

Adrian değerlendirme yapmayı sürdürdükçe tasarı daha da uygulanabilir görünüyordu. Adrian’ın sosyal hayatın içine girmemek kararlılığı aşılacak gibi değildi. Sağlığının kolayca bozulacak gibi olması da buna karşı yeterli bir gerekçeydi. İkinci adım, Raymond’un saygınlık bulmak ve yükselmekle ilgili gizli arzularını itiraf etmesini sağlamaktı. Biz konuşurken içeri girdi. Raymond’ un, Adrian’ı kral vekilliğine aday gösterme tasarısını, Adrian’ın karşılama biçimi ve verdiği cevaplar, Raymond’un kafasında bizim şimdi tartışmakta olduğumuz tabloyu çoktan canlandırmıştı. Yüzü ve davranışları kararsızlığını ve endişesini ele veriyordu. Ne var ki endişesi, düşüncemizi sonuna kadar götüremeyeceğimiz ya da bu konuda başarısız olabileceğimiz, kararsızlığı ise bir yenilgiyi göze almak gerekip gerekmeyeceğini bilememekten kaynaklanıyordu. Bizden duyduğu birkaç söz ona kararını verdirdi, gözleri ümit ve sevinçle ışıldamaya başladı. Eski alışkanlıklarına ve en büyük hayallerine bu kadar uygun gelen yeni bir kariyere başlama düşüncesi, onu yine eskisi gibi enerjik ve cesur yaptı. Sonra onun seçilme şansını, diğer adayların niteliklerini ve seçmenin eğilimlerini tartışmaya koyulduk.

Bütün bunların sonunda yine de yanlış hesap yapmıştık. Raymond eski popülaritesini büyük oranda kaybetmiş, yandaşları tarafından terk edilmişti. Toplumsal hayattan uzaklaşmış olması unutulmasına yol açmıştı. Raymond’un Parlamento’daki eski destekçilerinin çoğu, Raymond bir zamanlar Windsor Kontluğu’nun vârisi olarak ortaya çıktığında onu bir idole dönüştürmeye heveslenen kraliyet yanlılarıydı. Oysa şimdi, onun taşıdığı özellikleri kendi içlerinden birçoğunun da taşıdığını, onu kendilerinden ayıran farklı hiçbir özelliğinin olmadığını düşünüyorlar, o nedenle ona karşı ilgisiz kalıyorlardı. Ama yine de Raymod’un hâlâ pek çok arkadaşı, üstün yeteneklerinin hayranları vardı; onun Parlamento’ da bulunmasının, güzel ve etkileyici konuşmalarının, hitabet yeteneğinin ve etkileyici güzelliğinin coşkulu bir heyecan uyandıracağını hesaplıyorduk. Adrian, insanlardan uzak yaşamasına ve parti ruhuna bütünüyle aykırı teorilerine karşın, birçok arkadaşını kendi adayına oy vermeye kolaylıkla ikna edebilirdi.

... Dükü ve Lord Raymond’un eski rakibi Mr. Rayland diğer adaylardı. Dük, cumhuriyetin tüm aristokratları tarafından kendilerini temsil etmeye uygun aday olarak görülüyor ve destekleniyordu. Ryland popüler adaydı. Lord Raymond listeye ilk olarak eklendiğinde başarı şansının az olduğu anlaşıldı. Onun aday gösterilmesini izleyen görüşmelerden biz utanarak ve mahcup olarak ayrıldık, Raymond’un ise morali iyice bozulmuştu. Perdita bizi acı bir dille suçluyordu. Çünkü çok umutlanmıştı, planımıza hiç karşı çıkmamış, tam tersine memnuniyetini açıkça göstermişti. Fakat planımızın açıkça başarısızlığa uğramasıyla düşüncelerinin düzeni bozulmuştu. Raymond’un bir kere heyecana geldikten sonra Windsor’a gönül rahatlığıyla dönmeyeceğini düşünüyordu. Raymond’un düzeni altüst olmuş, huzursuz ruhu uykusundan uyanmıştı; hırs, herhalde hayatı boyunca artık onun yoldaşı olacaktı. Bu ilk girişiminde başarısız olursa, bunu, mutsuzluğun ve şifasız bir hoşnutsuzluğun izleyeceğini seziyordu. Perdita’nın düşüncelerine ve sözlerine acılık veren belki de kendi hayal kırıklığıydı; bize hiç acımıyordu, zaten kendi endişelerimiz de huzursuzluğumuzu iyice artırıyordu.

Gösterdiğimiz adayı desteklememiz gerekiyordu. Ertesi akşam kendisini seçmene tanıtması için Raymond’u ikna etmeye çalışıyorduk. Uzun zaman inat etti. Bir balona binecek, adını ve küçük düşürüldüğünü hiç kimsenin bilmediği dünyanın uzak bir köşesine gidecekti. Ama bunun bir yararı yoktu; girişimi kayıtlara geçmiş, niyeti tüm dünyaya duyurulmuştu. Onun utancı insanların belleğinden sonsuza kadar silinmeyecekti. Hiç olmazsa mücadele ettikten sonra başarısız olması, çarpışmaya girmeden uçup gitmesinden iyiydi.

Bu düşünceyi benimsediği an değişti. Ruhsal çöküntü ve can sıkıntısı onu terk etti. Yeniden canlandı, yaşama sevinciyle doldu. Çehresi zafer gülümsemesiyle ışıldadı; hedefi için sonuna kadar mücadele etmeye karar verince, davranışları ve yüz ifadesi arzularının gerçekleşeceğinden emin görünmeye başladı. Perdita öyle hissetmiyordu. Sonunda daha büyük bir duygu patlamasından çekindiği için Raymond’un neşesi onu korkutuyordu. Gerçi Raymond’un görünüşü bizi umutlandırıyordu, ama Perdita’nın ruhunu acıtmaktan başka işe yaramıyordu. Bir yandan onu gözünün önünden kaybetmekten korkuyordu, öte yandan ruhi dengesinde herhangi bir değişim fark etmekten. Raymond’un söylediği her şeyi can kulağıyla dinliyor, ama yine de onun sözlerine, kendi ümitlerine ters düşen ve taşıdıkları anlamların dışında bambaşka anlamlar yükleyerek kendine eziyet ediyordu. Tartışmalarda hazır bulunmaya cesaret edemiyor, evde kalıp büsbütün kuruntuya kapılıyor, küçük kızının üstüne kapanıp ağlıyordu. Yaşadığı kontrolsüz ruhsal çalkantılar yüzünden konuşurken, bakarken deliye dönmüş gibi görünüyordu.

Lord Raymond, dinleyenlerin onayını hissettirmeden kazandığı, korkusuz ve kendinden emin bir konuşmayla tanıttı kendini Parlamento’ya. ... Dükü’nden ve Mr. Rayland’den sonra konuştu. Söylediklerini elbette önceden hazırlamamıştı. Başta çekinerek konuşuyordu, fikirlerini açıklarken ve ifadeleri seçerken tereddüt ediyordu. Ama yavaş yavaş ısındı, sözcükler kolayca dökülmeye başladı. Dili canlı, sesi ikna ediciydi. Geçmişine değindi, Yunanistan’daki başarılarından, ona kendi ülkesinde gösterilen saygı ve güvenden söz etti. Şimdi, yaşının ilerlemesi, kazandığı sağduyu ve evlilik yemini edip ülkesine iyice bağlandıktan sonra bu güveni neden kaybetmiş olsundu? Güven talebinde bulunma hakkının azalmaması, tersine çoğalmış olması gerekirdi. İngiltere devletinden söz etti; İngiltere’nin güvenini sağlamak ve İngiltere’nin gelişmesini sürdürmek için alınması gereken önlemleri anlattı. Ülkenin mevcut durumu için parlak bir tablo çizdi. O konuşurken çıt çıkmıyordu, öyle büyük bir dikkatle dinliyorlardı ki, kafalardaki düşünceler askıya alınmıştı. Zarif ve güzel konuşması dinleyicilerin duyularını esir alıyordu. Ayrıca, bir dereceye kadar, tüm taraflar için uygun bir adaydı. Aristokratlar onun geldiği aileden hoşnuttu, Halk Partisi’ne çok yakın olan Adrian tarafından gösterilmiş bir aday olması Dük’e ya da Mr. Rayland’e güvenmeye yatkın olmayan birtakım seçmenlerin onun tarafına geçmesine neden oluyordu.

Çekişme şiddetliydi, sonucu da şüpheliydi. Kendi başarımız için çaba harcamamız gerekse, ne Adrian ne de ben o kadar kaygılı olurduk. Ama arkadaşımızı bu girişimde bulunması için biz kışkırtmıştık, şimdi onun zafer kazanmasını sağlamak da bize düşüyordu. Onun yeteneklerine çok değer veren Idris bu olayla yakından ilgileniyordu. Ümit etmeye cesaret edemeyen, korkuları yüzünden perişan olan zavallı kız kardeşim ise bir huzursuzluk nöbetinin içine saplanıp kalmıştı.

Her akşam planlarımızı tartışıp dururken günler birbirini kovaladı. Geceler, sonuca ulaşmayan müzakerelerle geçiyordu. Sonunda kriz gelip dayandı. Seçim yapmayı bunca süredir erteleyen Parlamento’nun artık karar vermesi gerekiyordu. Çünkü saat on ikiyi geçip de yeni gün başlayınca, anayasaya göre Parlamento dağılıyor, yetki süresi tükeniyordu.

Biz ve yandaşlarımız Raymond’un evinde toplandık. Saat beş buçukta Parlamento’nun yolunu tuttuk. Idris, Perdita’yı yatıştırmaya çalışıyordu, ama zavallı kızın içinde bulunduğu çöküntü, onu kendini kontrol edebilme gücünden yoksun bırakmıştı. Odada bir aşağı bir yukarı yürüyüp duruyor, birisi içeri girdiğinde kendi kötü akıbetini bildireceğini sanarak vahşi bakışını onun yüzüne dikiyordu. Şirin kız kardeşimin hakkını vermem gerekir; bu kadar acıyı kendisi için çekmiyordu. Raymond’un kendi başarısına nasıl önem verdiğini bir tek o biliyordu. Raymond bize karşı öyle neşeli, öyle umutlu bir görüntü veriyordu ki, aklındaki gizli saklı işleri tahmin edemezdik. Zaman zaman gelen sinirli bir titreme, sesinde beliren keskin bir ahenksizlik, anlık dalgınlık nöbetleri, Perdita’ya Raymond’un kendisini nasıl zorladığını anlatıyordu. Üstelik Perdita onunla odasında baş başa kalıyor, onun ortalıkta zoraki neşeye dönüşen karamsarlığını görüyor, huzursuz uyuduğunu, eziyetli hırçınlığını fark ediyordu. Bir keresinde gözyaşlarını görmüştü; gururu kırıldığı için gözlerinde biriken, ama gururunun kovmayı başaramadığı iri gözyaşı damlalarını görünce kendi gözyaşlarına güçlükle hâkim olabilmişti. Bu durumda Perdita’nın sinirlerinin bu kadar gerilmesinde şaşılacak bir şey yoktu! Onun içinde bulunduğu ruhsal çöküntüyü kendime böyle açıklıyordum. Ne var ki hepsi bu değildi, arkasından başka bir sebep daha çıktı ortaya.

Gitmeden önce sevgili eşlerimizle vedalaşacak bir an yakaladık. Başarı konusunda pek umudum yoktu. Idris’e, kardeşime göz kulak olmasını rica ettim. Yanına yaklaşınca kız kardeşim beni kolumdan yakalayıp başka bir odaya götürdü: Kendini kollarıma atıp ağlamaya başladı, uzun zaman ve hıçkırıklara boğularak acı acı ağladı. Onu sakinleştirmeye çalıştım. Umudunu kaybetmemesini istedim. Başarısız olmamız durumunda bunun doğuracağı kötü sonuçların ne olabileceğini sordum. “Sevgili kardeşim,” diye haykırdı, “çocukluk koruyucum, sevgili, çok sevgili Lionel, kaderim pamuk ipliğine bağlı. Şimdi hepiniz yanımdasınız. Çocukluk yoldaşım sen; kan bağıyla bağlı olduğum yakınımmış gibi sevdiğim Adrian; can kardeşim Idris ve onun çocuğu. Ah, belki de sonuncu kez etrafımı böyle kuşatıyorsunuz.”

Birden durdu, sonra haykırdı: “Neler söyledim? Aptalın tekiyim ben!” Yüzüme delirmiş gibi baktı, sonra hemen sakinleşti, anlamsız sözleri için özür diledi, bunları söylediğine göre herhalde gerçekten delirdiğini, yoksa Raymond hayattayken mutlu olması gerektiğini söyledi. Ağlamayı sürdürdüğü halde gitmeme sesiz sakin izin verdi. Raymond giderken Perdita’nın elini tuttu yalnızca, ona anlamlı anlamlı baktı, Perdita ise anladığını ve onayladığını anlatan bakışlarla karşılık verdi.

Zavallı kız! Kim bilir o an nasıl acı çekiyordu! Perdita’ya, anlaşılan bencil bir duygu yüzünden çektirdikleri için Raymond’u tam olarak asla affedemedim. Girişiminde başarısız olması durumunda, İngiltere’ye bir daha dönmemek üzere, hiçbirimizle vedalaşmadan Yunanistan’a doğru yola çıkmayı planlıyormuş. Perdita, Raymond’un arzularına uyardı, çünkü onun memnuniyeti Perdita’nın hayatındaki en önemli amaçtı, Perdita’nın mutluluğunun tacıydı. Ne var ki hepimizi bırakıp gitmek, arkadaşlarını, en mutlu yıllarını birlikte geçirdiği sevgili yoldaşlarını bırakmak ve bu korkunç kararı gizlemek Perdita’nın beyin gücünün neredeyse tamamını ele geçiren bir görevdi. Perdita yol hazırlıklarını yapmakla görevlendirilmişti. Bu karar gecesinde, bizim yokluğumuzdan yararlanarak seyahatin ilk durağına gideceğine dair Raymond’a söz vermişti. Raymond yenilgisi kesinleştikten sonra bizim yanımızdan gizlice sıvışıp onun yanına gidecekti.

Bu plandan haberdar olduğum zaman kardeşimin duygularını pek az dikkate aldığı için incindiğim halde, yine de, uzun uzun düşününce, Raymond’un, bilincini ele geçirip suçluluk duygusunu yok edecek kadar güçlü bir çalkantının zoruyla böyle davrandığını anlamaya başladım. İçinde bulunduğu bunalımlı duruma tanıklık etmemize izin vermiş olsa, aklın rehberliği altında hareket etme şansı çoğalırdı. Ama sakin görünmek için verdiği mücadele, onun sinirlerini, kendini kontrol edebilme gücünü çökertecek kadar yıpratmıştı. Gerçi en kötü ihtimalle bizimle vedalaşmak, bize danışmak için deniz kıyısından geri gelirdi. Ama Perdita’ya yüklenen görev kendisininkinden kolay değildi. Ona, kimseye söylemeyeceğine dair yemin ettirmişti; dramda tek başına oynanması gereken bir rol olduğu için Perdita’nın rolü düşünüp yaratılabilecek en eziyetli roldü. Neyse, hikâyeme geri döneyim.

Parlamento’daki görüşmeler bundan önce uzun ve gürültülü geçiyordu, yalnızca tartışmış olmak için tartışılıyordu. Oysa şimdi, herkes, o meşum an geldiğinde seçimin daha yapılmamış olmasından korkuyordu. Parlamento’ya alışılmamış bir sessizlik egemendi, üyeler fısıltıyla konuşuyordu, yapılması gerekli olağan işlemler hızla ve sessizce yapıldı. ... Dükü seçimin birinci turunda yarışma dışı kaldı. O nedenle seçim Lord Raymond’la Mr. Rayland arasında kaldı. Mr. Rayland başlangıçta zaferden emindi, ta ki Lord Raymond görününceye kadar. Mr. Rayland oy toplama işine ancak Raymond aday listesine eklenince canla başla sarıldı. Her akşam geliyordu, bakışlarına sabırsızlık ve öfke yerleşti, St. Stephen Salonu’nun karşı tarafından bize sert sert bakıyordu, sanki yalnızca kaş çatarak bizim umutlarımızı söndürebilecekmiş gibi.

İngiliz Anayasası’nda her şey barışın daha iyi korunabilmesi için düzenlenmişti. Sonuncu güne yalnızca iki adayın kalmasına izin verilir, olanak varsa, kalan iki aday arasındaki son çarpışmayı ortadan kaldırmak amacıyla, geri çekilmeyi gönüllü olarak kabul eden adaya ödül vaat edilir, kabul etmesi durumunda, geliri yüksek ve saygın bir görev verilir, sonraki seçimde kazanması kolaylaştırılırdı. Bununla birlikte, şimdiye kadar herhangi bir adayın bu yola başvurduğu bir durum hiç olmamıştı, onun için bu kanun kullanılmaz olmuş, kendi aramızdaki tartışmalarda hiçbirimiz bunun sözünü bile etmemiştik. Kral vekilliği seçimi için bir komite oluşturmamız önerildiği zaman, Ryland’i aday gösteren üye ayağa kalkıp bizi büyük bir şaşkınlığa uğratarak Ryland’in adaylıktan çekildiğini duyurdu. Verdiği haber önce sessizlikle karşılandı, ardından anlaşılmaz bir uğultu yükseldi. Başkan, Lord Raymond’un usule uygun olarak seçildiğini duyurduğu zaman alkış tufanı koptu, ortalığı zafer çığlıkları sardı. Öyle anlaşılıyordu ki, Mr. Rayland geri çekilmemiş olsa bile yenilgiden korkmamıza hiç gerek yokmuş, herkes bizim adayımızın tarafında birleşmiş olacaktı. Şimdi mücadele bitince, tüm yürekler, başarılı olan arkadaşımıza karşı yine eskiden duydukları saygı ve hayranlıkla atmaya başladı. Herkes, İngiltere’nin şimdiye kadar, o yüce makamın çetin görevlerini yerine bu kadar iyi getirebilecek böyle bir kral vekili görmediğini düşünüyordu. Salonda çok sesin oluşturduğu bir tek ses yankılanıyordu; Raymond’un adını heceleyen bir ses.

Raymond içeri girdi. Ben en yukarıdaki koltuklardan birinde oturuyordum. Kürsüye giden koridorda yürüdüğünü gördüm. Doğal alçakgönüllülüğü zafer sevincini yenmişti. Etrafına ürkek ürkek bakıyordu. Gözlerinin önünde pus varmış gibiydi. Yanımda oturan Adrian aceleyle kalktı, sıralardan aşağı sıçrayarak indi, bir dakika içinde onun yanındaydı. Adrian’ın gelişi arkadaşımızı yeniden canlandırdı. Konuşmaya başlayınca kararsızlığı yok oldu, kazandığı zaferin tüm heybetiyle ışıldamaya başladı. Önceki kral vekili ona yemin ettirdi, görev nişanlarını sundu. Ondan sonra Parlamento dağıldı. Devletin önde gelen simaları yeni yöneticinin çevresini sardı, ona hükümet sarayına kadar eşlik ettiler. Adrian aniden ortadan kayboldu. Raymond’un çevresinde yalnızca yakın arkadaşlarımız kalınca başarısından dolayı arkadaşımızı kutlaması için yanında Idris’i getirdi.

Peki, Perdita neredeydi? Başarısız olması durumunda hiç kimseye fark ettirmeden kaçmayı titizlikle planlayan Raymond, başarılı olursa Perdita’nın bundan nasıl haberdar olacağını planlamayı tamamen unutmuştu. Üstelik Perdita bu duruma uyum gösteremeyecek kadar huzursuzdu. Raymond, Idris gelince, ona kız kardeşimi soracak derecede kendinden geçmişti. Perdita’nın gizemli yok oluşunu duyar duymaz kendine geldi. Gerçi Adrian kaçağı arayıp bulmak için çıkıp gitmişti bile. Perdita’nın kontrolsüz endişesinin onu Parlamento civarına getireceğini ve başına kötü bir şey geldiğini düşünüyordu. Raymond ise hiçbir açıklama yapmadan aniden yanımızdan ayrıldı; kapıdan çıkmasıyla, yerleri şiddetle döven yağmura ve rüzgâra rağmen atını caddeden aşağı dörtnala sürdüğünü duymamız bir oldu. Onun ne kadar uzağa gitmesi gerektiğini bilmiyorduk, kısa bir zaman sonra Perdita’yla birlikte saraya döneceğini ve baş başa kaldıkları için üzülmeyeceklerini tahmin ederek biz de oradan ayrıldık.

Perdita ise çocuğuyla birlikte Dartford’a varmış, tesellisiz ağlıyordu. Yolculuklarının devamı için gerekli hazırlıkların hepsini yaptırmış, uyuyan çocuğunu yatırmış, beş-altı saattir çok büyük acılar çekerek bekliyordu. Bazen dışarı bakıp doğa güçlerinin birbirleriyle savaşını izliyor, onların da kendisine savaş ilan ettiğini düşünüyor, ümitsiz bir çaresizlik içinde yağmurun tıpırtısını dinliyordu. Bazen de çocuğunun üstüne eğiliyor, babasına nasıl benzediğini fark ediyor, babasını mutsuz yapan aynı tutkuları, aynı kontrolsüz dürtüleri büyüyünce onun da göstermesinden korkuyordu. Sonra Raymond’un çehresini sık sık aydınlatan o güzel gülümsemenin aynısını küçük kızının yüzünde görerek gurur ve sevinçle dolup taşıyordu. Benzerliği ayırt etmek onu sakinleştiriyordu. Kocasının sevgisiyle nasıl bir hazineye sahip olduğunu; onun, kendi çağdaşlarınınkini aşan üstün başarılarını, dehasını, kendisine bağlılığını düşünüyordu. Az sonra, dünyada onun dışında sahip olduğu her şeyi pekâlâ gözden çıkarabileceğini, hayır, gözden çıkarmak da değil, kocasının içindeki o yüce iyilik gayesini güvenceye almak için her şeyini kefaret adağı olarak seve seve verebileceğini düşünmeye başladı. Çok geçmeden, Raymond’a bağlılığının kanıtı olarak feleğin kendisinden bu fedakârlığı talep ettiğini, bunun da sevinçle yapılması gerektiğini düşünmeye başladı. İnzivaya çekilmeleri için Raymond’un seçtiği Yunan adasındaki yaşantılarını, orada Raymond’u teselli edişini, güzel Clara’nın üstüne titreyişini, at üstünde birlikte yapacakları gezintileri, kendisini onu rahatlatmaya adayışını canlandırdı hayalinde. Bu tablo gözüne öyle güzel bir ışıkta göründü ki, tersinin olmasından, Londra’da sürecekleri, Raymond’un artık bütünüyle ona ait olmayacağı, kendisinin Raymond için tek mutluluk kaynağı olmayacağı o görkemli ve kudretli hayattan korkmaya başladı. Kendisine kalsa yenilgiye uğramasını dileyecekti, ama Raymond’un han avlusuna dörtnala girdiğini duyunca ne dileyeceği konusunda kararsızlığa düşmesi yalnızca Raymond’u düşündüğü içindi. Onun yağmur ve fırtınadan sırılsıklam olmuş halde bir an önce yanına gelmekten başka hiçbir şey düşünmeden yalnız başına gelmesi, bozguna uğrayıp tek başına kalmasından, vatanları İngiltere’den, bu utanç sahnesinden kaçıp Yunanistan adalarının yabanmersini ormanlarında saklanmak için yola çıkmalarından başka ne anlama gelebilirdi ki?

Hemen Raymond’un kollarına atıldı. Raymond başarıya o derece alışmıştı ki, bu haberi hayat arkadaşına aktarması gerektiğini unutmuştu. Onun kollarının arasındayken Perdita’nın hissettiği tek şey, kendisine sahip olduğu sürece Raymond’un umutsuzluğa düşmeyeceğine dair içten bir güvendi. “Bu iyi,” diye haykırdı. “Sevdiğim, bu muhteşem! Ah, Perdita’n yanında olduktan sonra gözden düşmekten korkma, kötü kaderden korkma. Çocuğumuz hayattayken ve gülümsemeye devam ederken üzülmekten korkma. Nereye istersen oraya gidelim. Bize eşlik eden aşk pişmanlıklarımızı önleyecektir.”

Raymond’un kolları arasındayken bunları söyleyen Perdita, sözlerine onun gözlerinde onay aramak için başını arkaya attı. Raymond’un gözleri tarifsiz bir sevinçle parlıyordu. “Bak hele kral vekili eşine, benim küçük hanımefendime,” dedi çapkınca. “Neler söylüyorsun? Kafanda sürgün ve bilinmezlikle ilgili bayağı bir hikâye örmüşsün, oysa senin daha parlak bir ağ üzerinde, altın ipliklerle örülmüş ince bir kumaş üzerinde düşünmen gerekir.”

Perdita’yı alnından öptü, ama onun zaferine pek sevinemeyen, ani düşünce değişimiyle sarsılan hırçın kız yüzünü onun göğsüne bastırıp ağlamaya başladı. Raymond onu sakinleştirdi, ona kendi ümitlerini ve arzularını benimsetmeye çalıştı. Çok geçmeden Perdita’nın yüzü sevgiyle ışıldamaya başladı. O gece nasıl da mutluydular! Nasıl da sevinçle dolup taşıyorlardı!

24. (İt.) “Biz burada, ölümlüler tarafından bilinen / Her şeyi bulduk onlara layık olan.” Ludovico Ariosto’nun Orlando Furioso (Çılgın Orlando) destanından.

25. Lucius Quinctius Cincinnatus (MÖ 519-430). Efsaneye göre mütevazı koşullarda yaşarken Roma’ya diktatör olarak seçilir, düşmanı yener, sonra da çiftçiliğe geri döner.

*****

VII

Arkadaşımızın yeni görevine iyice yerleştiğini gördükten sonra yönümüzü Windsor’a çevirdik. Windsor ayrılığın acısını hissettirmeyecek kadar yakındı Londra’ ya. Raymond ve Perdita ile kral vekilliği sarayında vedalaştık. Kız kardeşimin bir oyunda oynuyormuşçasına havaya girip rolünü gereken ciddiyetle oynamaya çalıştığını görmek çok güzeldi. Gururu ve davranışlarındaki alçakgönüllülük hiçbir zaman böylesi bir savaşa girmemişti. Ürkekliği yapay değildi, ama gereği gibi takdir edilmediği düşüncesinden kaynaklanıyordu ki, dünyanın kendisini umursamadığına ilişkin belli belirsiz bir düşünce Raymond’u da nitelendiriyordu. Ama öte yandan Perdita, Raymond’a göre başkalarını daha çok düşünürdü. Çekingenliğinin bir kısmı da çevresindeki insanlarda aşağılık duygusu uyandırmama isteğinden kaynaklanıyordu, oysa bunu yapmak aslında aklından bile geçmiyordu. Idris, geldiği aile ve eğitim durumu nedeniyle protokol adabına daha yatkındı, ne var ki bu tür işleri alışkanlıktan kaynaklanan bir kolaylıkla yaptığından bu onun için sıkıcı bir işe dönüşüyordu. Oysa Perdita’nın tüm zorluklara karşın durumundan hoşnut olduğu anlaşılıyordu. Biz ayrılırken Perdita’nın kafası yeni fikirlerle öyle doluydu ki, gittiğimiz için pek de üzülecek durumda değildi. Vedalaşırken sevgi doluydu, bizi çok yakında ziyaret edeceğine söz verdi. Ayrılmamıza neden olan koşullardan şikâyetçi değildi. Raymond’un coşkusu ölçüsüzdü; yeni kazandığı gücü nasıl kullanacağını bilmiyordu. Kafası yeni planlarla doluydu. Henüz hiçbirine karar vermemişti, ama kendine, arkadaşlarına ve dünyaya, kral vekilliği döneminin çok başarılı, hayranlık uyandıran bazı işlerle dikkat çekeceğine söz veriyordu.

Windsor Şatosu’na sayımız azalmış olarak dönerken bunlardan konuşup değerlendirmeler yapık. Politik karmaşadan kaçtığımız için çok sevinçliydik, kat kat daha keyifli olan yalnızlığımızı özlüyorduk. Zaman geçirmek için uğraşı bulmaya ihtiyacımız yoktu gerçi, ama ateşli yaradılışım şimdilerde yalnızca düşünsel çabalara yönelmişti. Sıkı çalışmanın, hiç şüphe yok ki boş kalırsam hemen içine düşeceğim miskinlik nöbetini geçirmek için en iyi ilaç olacağını anlamıştım. Perdita kızı Clara’nın bizimle birlikte Windsor’a gelmesine izin vermişti. Clara ve benim sevimli iki ufaklık sürekli ilgi ve eğlence odağıydı.

Rahatımızı kaçıran tek şey Adrian’ın sağlık durumuydu. Sağlığı bozulmuştu. Ama gözlerindeki ışıltının çoğalması, bakışlarının daha bir canlı olması, pembeleşen yanakları yüzünden hasta olduğundan şüphelenmemiştik. Ağrısı sızısı yoktu, hastalanma korkusu da yoktu. Hevesle kitaplarına gömülüyor, sevdiklerinin, yani bizim yanımızda dinleniyordu. Arada bir Raymond’u görmek ve olayların gelişimini izlemek için Londra’ya gidiyordu. Clara’yı genellikle yanında götürüyordu. Çocuğu, hem anne ve babasıyla görüşsün, diye yanına alıyordu, hem de bu zeki bakışlı sevimli çocuğun çocuksu gevezeliklerini dinlemekten hoşlanıyordu.

Londra’da her şey yolunda gidiyordu. Seçimler tamamlanmış, yeni parlamento toplanmıştı. Raymond binlerce yararlı tasarıyla uğraşıyordu. Kanallar, sukemerleri, köprüler, görkemli binalar ve kamu hizmeti binalarının yapımına başlanmıştı. İngiltere’yi bereketli ve görkemli bir sahneye dönüştürecek, yoksulluğu ortadan kaldıracak, insanların bir yerden ötekine hemen hemen BinBir Gece Masalları’ndaki şehzadeler Hüseyin, Ali ve Ahmet26 gibi kolaylıkla yolculuk etmesine olanak sağlayacak projelerle meşguldü hep. İnsanların yeryüzündeki yaşantısı meleklerin sonsuz mutluluğundan aşağı kalmayacak, hastalıklar defedilecek, emek ağır yüklerinden kurtarılacaktı. Bu da olmayacak gibi görünmüyordu. Sosyal bilimler ve bilimsel keşifler tüm tahminleri geride bırakan bir hızla ilerlemişti. Besinler adeta kendiliğinden fışkırıyordu. Makineler insanın her ihtiyacını kolaylıkla karşılamak için vardı. Kötü yönetim varlığını hâlâ sürdürüyordu. İnsanlar mutlu değildi, ama mutlu olamayacakları için değil, güçlerini toplayıp kendi yarattıkları engelleri yıkmadıkları için. Raymond onlara bu yararlı iradeyi kazandıracak; toplum düzeni kusursuz kurallara göre bir kere kurulduktan sonra bir daha asla bozulmayacaktı. Ulusların başarılı bir savaşçısı olarak tarihe geçme konusundaki ezeli hayalini sırf bu umutlar için terk etmişti; kılıcını bir kenara bırakmış, barış ve barışın parlak başarısını devam ettirmeyi amaç edinmişti. Ülkesinin velinimeti olmayı hedefliyordu.

Üzerinde çalıştığı sanat projeleri arasında heykel ve resimler için ulusal bir galeri kurma tasarısı da vardı. Cumhuriyete bağışlamayı düşündüğü pek çok heykel ve tabloya sahipti. Bu yapı kral vekilliğinin büyük övüncü olacağından galerinin inşa edileceği planın seçimi konusunda çok titizleniyordu. Yüzlerce proje getirilmiş, ama o hepsini geri çevirmişti. Çizim için İtalya ve Yunanistan’a bile çağrı yapmıştı. Ne var ki proje, kusursuz güzelliğinin yanında çok özgün olma niteliğini de taşımak zorunda olduğundan Raymond’un çabaları bir süre için sonuçsuz kaldı. Sonunda, iletişim için bir adresin verildiği ve sanatçı adının belirtilmediği bir çizim geldi. Çizim benzersiz ve mükemmeldi, yalnız kusurları vardı, hatta öyle kusurlar ki, zevkli bir el ve göz tarafından çizilmiş de olsa bir mimarın elinden çıkmadığı anlaşılıyordu. Raymond projeyi zevkle inceledi, incelemeyi sürdürdükçe yanlışlar çoğalıyordu, ama yine de baktıkça, daha bir hoşuna gidiyordu. Verilen adrese, tasarımcıyı görmeyi arzu ettiğini, kendisi ve projenin yaratıcısı arasında yapılacak görüşmede önerilecek bazı değişiklikler yapılması gerekebileceğini bildiren bir mektup gönderdi.

Bir Yunanlı geldi. Orta yaşlıydı, akıllı bir adama benziyordu. Ama öyle sıradan bir görünüşü vardı ki, Raymond onun tasarımcı olduğuna pek inanamadı. Adam mimar olmadığını itiraf etti, ama bina fikri ona çok çarpıcı gelmiş, o da kabul edileceğine dair hiçbir umut taşımadan projeyi yollamıştı. Konuşkan değildi. Raymond sorular sormaya başladı, ama aldığı çekingen yanıtlar dikkatini yeniden çizime yöneltti. Hataları ve yapılmasını istediği değişiklikleri gösterdi. Düzeltmeleri plan üzerinde hemen yapabilmesi için Yunanlıya bir kalem vermek istedi. Ziyaretçi söylenenleri çok iyi anladığını ve evde çalışacağını söyleyerek öneriyi reddetti. Sonunda Raymond ona çıkması için izin verdi.

Adam ertesi gün geldi. Çizim yeniden yapılmıştı, ama kusurların çoğu olduğu gibi duruyordu, önerilen bazı değişiklikler ise yanlış anlaşılmıştı. “Gelin,” dedi Raymond. “Dün size uydum, ama bugün siz benim ricama uyacaksınız. Kalemi alın.”

Yunanlı kalemi eline aldı, ama bir sanatçı becerisiyle tutmuyordu. Sonunda, “Lordum, itiraf etmeliyim ki, bu çizimi ben yapmadım. Gerçek tasarımcıyı görmeniz mümkün değil. Söylediklerinizin benim aracılığımla aktarılması gerekiyor. Onun için cehaletimi hoş görmenizi ve dileklerinizi bana açıklamanızı istirham ederim. Zamanla memnun kalacağınızdan eminim,” dedi.

Raymond boşuna sorguluyordu. Gizemli Yunanlı başkaca hiçbir şey söylemedi. Sanatçıyla bir mimar görüşebilir miydi acaba? Bu rica bile reddedildi. Raymond yapılmasını istediği değişiklikleri tekrarladıktan sonra ziyaretçi gitti. Bununla birlikte arkadaşımızın vazgeçmeye niyeti yoktu. Bu gizemin nedeninin alışılmamış bir yoksulluk olduğundan kuşkulanmaya başladı, sanatçı perişan giysileriyle ve yoksul evinde görülmek istemiyordu herhalde. Sanatçının kim olduğunu öğrenme düşüncesi Raymond’u daha çok heyecanlandırdı, meçhul yeteneği iyice merak etmeye başladı. Sonraki gelişinde Yunanlıyı izlemesi ve hangi eve gireceğini öğrenmesi için bu tür konularda yetenekli birisini görevlendirdi. Görevli denileni yaptı, kendisinden istenen bilgiyi getirdi. Yunanlıyı metropolün en yoksul caddelerinden birine kadar izlemişti. Raymond sanatçının oraya yerleşerek gözlerden uzak yaşamasına şaşırmadı, ama bunu öğrenmesi kararını değiştirmedi.

Aynı akşam, kendisine bildirilen adrese tek başına gitti. Ev bakımsız, pis görünüyordu, büyük bir yoksulluğu anlatıyordu. Ne yazık, diye düşündü Raymond, İngiltere’nin bir “Cennet”e, dönüşmesi için daha çok şey yapmam gerekiyor. Kapıya vurdu. Kapı yukarıdan çekilen bir iple açıldı. Kırık dökük merdiven tam karşısındaydı, ama görünürde hiç kimse yoktu. Kapıya yeniden vurdu, ama boşuna. Sonra sabırsızlandığı için daha fazla beklemek istemedi, karanlık, gıcırdayan merdivenden çıkmaya başladı. Asıl amacı, özellikle şimdi, sanatçının oturduğu evin sefaletini gördükten sonra, yetenek sahibi, ama yokluk içindeki birini rahatlatmaktı. Açlıktan zayıf düşmüş, gözleri dehayla ışıldayan bir genç canlandırdı hayalinde. Onu incitmekten biraz korkuyordu, ama ona büyük bir nezaketle şefkat gösterince ret cevabı almayacaktı, buna inanıyordu. Kalbi şefkate kapalı insan var mıdır? Mağdur aşırı yoksulluk çekerken bile iyiliğin sözümona aşağılamasına izin vermeyebilir, ama iyiliği yapanın coşkusu sonunda onu teşekkür edecek kadar yumuşatabilir. Bu düşünceler, evin en üst katındaki odanın önünde duran Raymond’u cesaretlendirdi. Diğer odalara girmeyi boşu boşuna denedikten sonra odalardan birinin eşiğinde bir çift Türk işi küçük terlik gördü. Kapı aralıktı, içeriden ses gelmiyordu. Büyük olasılıkla içeride kimse yoktu, aradığı insanı bulduğundan emin maceracı Kral Vekili, masanın üstüne bir kese bırakıp sessizce ayrılmak üzere odaya girmeyi kafasına koymuştu bir kere. Böyle düşünerek kapıyı yavaşça açtı, ama odada birisi vardı.

Raymond daha önce yoksul bir evi hiç ziyaret etmemişti, o nedenle gözünün önüne şimdi serilen manzara kalbini acıttı. Zemin çok yerde çökmüştü, çıplak duvarlar dökülüyordu, tavan yer yer su almıştı. Bir köşede eski püskü bir yatak duruyordu. Odada iki sandalyeyle kaba ve kırık bir masadan başka hiçbir eşya yoktu. Masanın üstündeki teneke bir şamdanda bir mum yanıyordu. Bu iç karartıcı ve yürek dağlayıcı manzaranın ortasında Raymond’u şaşırtan bir düzen ve temizlik havası vardı. Düşünceleri uçup gitti, çünkü dikkati aniden bu iğrenç odada oturana kaydı. Bir kadın masanın başında oturuyordu. Küçük elini mum ışığına karşı gözüne siper yapmıştı, diğer eli ise kalem tutuyordu. Gözünü önündeki çizime dikmişti. Raymond onun kendisine sunulan proje olduğunu hemen anladı. Kadının görünüşü tüm dikkatini bu işe verdiğini anlatıyordu. Siyah saçları örgülüydü, saçları bir Yunan heykelindeki gibi kalın örgüler halinde kıvrılıp başının etrafına sarılmıştı. Giysileri yoksuldu, ama duruşu bir zarafet örneği seçilecek kadar zarifti. Raymond’a onu daha önce sanki bir yerde görmüş gibi geldi. Odada yürümeye başladı, kadın gözlerini kaldırıp bakmadı, modern Yunan dilinde “Orada kim var?” diye sormakla yetindi. Raymond aynı dilde yanıtladı: “Bir dost.” Kadın başını kaldırıp bakınca Raymond onun Evadne Zaimi olduğunu gördü. Bir zamanlar Adrian’ın tutkulu sevgisine konu olan, soylu Adrian’ı şimdiki ziyaretçisinin uğruna reddeden, sonra sevdiği tarafından ilgi görmediği için kırılan umutlarıyla ve yüreğinde acıyla memleketi Yunanistan’a dönen Evadne. İngiltere’ye, böyle bir eve onu kaderin hangi cilvesi getirmiş olabilirdi?

Raymond onu tanımış, kibar iyilikseverliği yerini çok sıcak bir şefkat ve sevecenlik duygusuna bırakmıştı. Evadne’nin şu haliyle görünümü Raymond’un yüreğine bir ok gibi saplandı. Yanına oturdu, elini tuttu, derin bir merhamet ve şefkatle dolu binlerce şey söyledi. Evadne cevap vermedi, büyük, siyah gözlerini yere eğdi, sonunda kirpiklerinde gözyaşı parıldadı. “Demek oluyor ki,” dedi, “şefkat, hiçbir yoksunluğun, hiçbir mutsuzluğun yapamayacağını yapabilir; işte ağlıyorum.” Gerçekten de çok gözyaşı döktü. Başını bilinçsizce Raymond’un göğsüne gömdü. Raymond onun elini tuttu, gözyaşıyla ıslanmış çökük yanaklarını öptü. Artık acılarının bittiğini söyledi; teselli sanatında Raymond’dan iyisi yoktu. İkna etmeye ya da söylev vermeye kalkışmadı, ama gözleri sevgiyle parlıyordu. Mağdurun gözünün önüne güzel tablolar getirdi. Onun okşamaları rahatsız etmezdi, çünkü bir anne incinmiş çocuğunu hangi duyguyla öpüyorsa Raymond’un okşamalarını doğuran da o aynı duyguydu. Samimi duygularını mümkün olan her şekilde göstermek, talihsizin incinmiş ruhuna merhem sürmeye hazır olduğunu anlatmak istiyordu.

Hatta Evadne sakinleşince Raymond neşelendi. Onun yoksulluğunu alaya alıyordu. Evadne’ye aslında yoksulluk değil, yoksulluğa bağlı olarak hissettiği alçalma ve utanç duygusuydu bu kadar ağır gelen, içinden bir ses Raymond’a böyle olduğunu söylüyordu. Konuşarak bu duyguyu yok etmeye çabalıyordu. Kâh hararetli bir övgüyle dayanıklılığından söz ediyor, kâh onun eski durumunu kastederek ona “Maskeli Prensesim,” diye hitap ediyordu. Yardım etme konusunda içten önerilerde bulunuyordu, ama Evadne’nin zihni başka düşüncelerle o kadar meşguldü ki, önerileri kabul edecek ya da geri çevirecek durumda değildi. Raymond sonunda, ertesi gün yeniden ziyaret edeceğine söz verip ayrıldı. Eve karışık duygularla döndü, bir yandan Evadne’nin perişanlığına içi acıyordu, öte yandan ona yardım edebileceği için sevinçliydi. Kendisine bile açıklayamadığı bazı nedenler, bu olayı Perdita’ya anlatmasını engelledi.

Ertesi gün bulabildiği bir pelerini giyip kılık değiştirerek yeniden gitti. Evadne’nin memleketinde yetişen bir sepet dolusu pahalı meyve aldı, onların üstünü güzel çiçeklerle örterek arkadaşının oturduğu perişan çatı katına kadar kendisi taşıdı. İçeri girerken, “Evin damındaki küçük serçeme getirdiğim kuşyemlerine bakın,” diye bağırdı.

Evadne başına gelenleri anlattı. Babası yüksek konumuna rağmen sonunda servetini çarçur etmiş, hatta hovarda bir yaşam sürerek adına leke getirmiş, nüfuzunu kaybetmişti. Sağlığı bozulmuş, tedavi ümidi kalmamıştı. Ölmeden önce, kızını, yetim kaldığında payına düşecek yoksulluktan kurtarmak en büyük arzusuydu. Onun için Konstantinopolis’te oturan varlıklı bir Yunanlı tüccarın, kızıyla evlenme önerisini kabul etmiş, evliliği kabul etmesi için de kızını ikna etmişti. Evadne memleketi Yunanistan’ı terk etmiş, babası ölmüştü. Yavaş yavaş tüm arkadaşlarından kopmuş ve gençliğindeki tüm bağlantılarını kaybetmişti.

Yunanlılar ile Türkler arasında bir yıl önce patlak veren savaş talihi tersine çevirmiş, bir yığın felaket getirmişti. Kocası iflas etmiş, sonra bir kargaşa ortamında ve Türkler tarafından yapılması olası bir katliam tehlikesi karşısında bir gece yarısı kaçmak zorunda kalmışlar; bir sandalla, onları doğrudan bu adaya getiren seyir halindeki bir İngiliz gemisine ulaşmışlardı. Yanlarına alabildikleri birkaç mücevher onları bir süre geçindirmişti. Evadne tüm gücünü kocasının bozulan moralini düzeltmek için harcamış. Varını yoğunu kaybetmesi, gelecek konusunda hiçbir ümidinin kalmaması ve yoksulluğun mahkûm ettiği işsizlik bir araya gelip kocasını deliliğin sınırına getirmiş. İngiltere’ye vardıktan beş ay sonra intihar etmiş.

Evadne konuşmasını, “O zamandan beri ne yaptığımı, burada oturan zengin Yunanlıların yardımına neden başvurmadığımı, memleketime neden geri dönmediğimi soracaksınız herhalde?” diye sürdürdü. “Vereceğim cevap hiç şüphesiz sizi tatmin etmeyecektir. Ama bu tür yollara başvurarak rahatlama aramaktansa, her çeşit sefalete katlanmam için yeterli bir cevap. Savurgan Zaimi’nin de olsa bir soylunun kızı kendi dengi olan ya da kendisinden aşağı insanların önüne –çünkü ondan daha yukarıda olanlar yok– bir dilenci gibi çıkmalı mı? Onların karşısında boynumu eğip yaşamak için gururumu satmalı mıyım? Bir çocuğum ya da beni hayata bağlayan başka bir bağ olsa bunu yapacak kadar alçalabilirim, ama şu durumda dünya benim için acımasız bir üvey anne. Gururumu, verdiğim savaşı ve umutsuzluğumu mezarda unutmak için bana her şeyi çok gören dünyayı seve seve bırakırım. Çok yakında o an zaten gelecek; keder ve açlık varlığımın temellerini altından oydu. Çok kısa bir zaman sonra göçüp gideceğim. Ruhum, kendimi öldürme suçuyla lekelenemeden, alçalmanın hatırasıyla incinmeden sefil bedenimi fırlatıp atacak, böylece dayanıklılığı ve kanaatkârlığı için hak ettiği ödülü bulmuş olacak. Siz de gururlu ve kararlısınız, ama bu size yine de delilik gibi görünebilir. Öyleyse, gururumun uslanmazlığına ve kararımın değişmez oluşuna şaşırmayın.”

Hikâyesini böylece bitirip onu memleketlilerinden yardım arama çabasına girmekten alıkoyan nedenleri açıkladıktan sonra Evadne sustu. Ama hâlâ söyleyecek çok şeyi varmış da onları ifade edecek kelimeleri bulamıyormuş gibiydi. Buna karşılık Raymond düşündüklerini çok güzel ifade ediyordu. Sevgili arkadaşına toplumdaki eski konumunu, kaybettiği rahat hayatı yeniden kazandırmak arzusu onu canlandırdı, bu konudaki tüm dileklerini ve niyetlerini büyük bir coşkuyla sayıp dökmeye koyuldu. Ama Evadne onu durdurdu, İngiltere’de bulunduğunu tüm arkadaşlarından saklayacağına dair Raymond’un söz vermesini istedi. “Windsor Kontu’nun yakınları hiç kuşku yok ki Kont’u incittiğimi düşünüyorlar,” dedi mağrur bir edayla. “Kont’un kendisi belki de beni aklayacak ilk kişi, ama ben aklanmayı hak etmiyor olabilirim. O zaman da her zamanki gibi içimden geldiği gibi davranmıştım. Bu sefil ev hiç olmaza davranışımın çıkarsız olduğunu gösterebilir. Her neyse, onların hiçbirinin karşısında, hatta beni bulamamış olsaydınız siz Lord Hazretleri’nin karşısında bile kendimi savunmak istemezdim. Davranışlarımdaki istikrar, ‘Paçavralar içindeki gururlu Evadne’ye bakın’ ya da ‘İşte sefil prenses’, türünde alay cümlelerine konu olmaktansa ölmeyi yeğleyeceğimi gösterecektir. Bu düşüncede engerek yılanı zehri var; sırrımın tarafınızdan ele verilmeyeceğine söz verin.”

Raymond söz verdi, ama bunu yeni bir tartışma izledi. Evadne, izni olmadan kendi yararına herhangi bir projeye girişmeyeceğine, ayrıca herhangi bir yardım önerisinde bulunmayacağına dair Raymond’un söz vermesini istedi. “Beni kendi gözümde küçük düşürmeyin,” dedi, “yoksulluk uzun zamandır benim yoldaşım. Yüzü serttir, ama dürüsttür. Onursuzluk ya da onursuzluk saydığım şey yanıma yaklaşırsa mahvolurum.” Raymond onun bu duygusunu alt etmek için pek çok kanıt getirdi, onu hararetle ikna etmeye çalıştı, ama Evadne ikna olmadı. Tartışma onu telaşlandırdı, Raymond onu küçük düşüren önerilerinde ısrar edecek olursa onu asla bulamayacağı, açlığın acılarına son verecek ölümü hemen getirecek bir yere kaçıp saklanacağına ciddi ciddi ateşli yeminler etmeye başladı. Kendisine bakabileceğini söyledi. Sonra kendini geçindirmek için yaptığı ve az miktarda gelir elde ettiği desenler ve resimler gösterdi. Raymond şimdilik boyun eğdi. Bir süre suyuna gittikten sonra dostluğun ve mantığın sonunda günün galibi olacağından emindi.

Ne var ki Evadne’yi yöneten duygular varlığının derinliklerine kök salmıştı. Raymond’un hiçbir şekilde anlayamayacağı kadar derindeydiler. Evadne, Raymond’u seviyordu, hayallerinin kahramanıydı o. Raymond’un hayali, kalbinin sabit dokusuna aşkla oyulmuştu. Ona, yedi yıl önce, gençliğinin baharında bağlanmıştı. Raymond Türklere karşı savaşarak Evadne’nin ülkesine hizmet etmiş, topraklarının her karışını hâlâ savunmak zorunda olan Yunanlıların çok değer verdiği askerî şanını Evadne’nin ülkesinde kazanmıştı. Evadne’nin aşkı, Yunanistan’dan dönüp de İngiltere’de göründüğünde Perdita ile kraliyet tacı arasında bocalayan Raymond’un aşkını elde edemedi. Raymond kararsızlık içindeyken Evadne İngiltere’den ayrılmıştı. Evlilik haberi Evadne’ye ulaştı ve aşkının pek kötü beslenen tomurcukları bütünüyle sararıp soldu, hayatının ışığı söndü, aşkın her nesneyi kendi rengine bulayan gül rengi halesi solup gitti; hayatı olduğu gibi kabul etmekten ve kurşuni renkteki gerçekliği olabildiğince iyi değerlendirmekten memnundu. Evlendi. Yaradılışının huzursuz enerjisini beraberinde yeni hayatına götürmüştü; düşünceleri tutkuya dönüşmüş, tutkusunu Eflâk Prensesi unvanını ve gücünü elde etmeye yöneltmişti. Kocası bu prensliğin başına geçtiğinde ülkesine iyilik yapabileceği düşüncesi Evadne’nin vatanseverlik duygularını okşuyordu. Hırsın da aşk gibi gerçeğe uymayan bir sayıklama olduğunu yaşayarak öğrendi. Amacına ulaşmak için Rusya’yla el altından iş görmesi hem Bâb-ı Ali’de öfke uyandırdı, hem de Yunanistan hükümetinin düşmanlığını kazandı. Her iki taraf onu hain olarak görüyordu, bunu kocasının iflası izledi. Ölümden ancak zamanında kaçarak kurtuldular. Böylece Evadne yüksek hayallerinden İngiltere’deki yoksulluğun içine düştü. Bu hikâyenin büyük bölümünü Raymond’dan gizledi. Yunanlılar arasında kime başvurursa başvursun, ülkesinde yeni yeni sürmekte olan özgürlük filizlerini budayacak yabancı despotizminin tırpanını ülkesine getirerek suçların en ağırını işlemekle suçlanan birisi olarak geri çevrileceğini ve kovulacağını da anlatmadı.

Kocasının tümüyle yıkılmasına kendisinin yol açtığını biliyordu. Bunun sonuçlarına, şiddetli acının doğurduğu suçlamalara ya da daha kötüsü, kocasının beyni tamamen hareketsizliğe gömüldüğü zaman, suskun ve devinimsiz olduğu için bir o kadar acı veren çaresiz, şikâyet etmeyen çöküntüye katlanmak için kendisini zorluyordu. Kocasının ölümüne neden olmakla suçluyordu kendisini. Suç ve suçun cezaları çevresini sarmış görünüyordu. Aslında iyi niyetli olduğunu düşünerek boşuna vicdanını rahatlatmaya çalışıyordu. Onu yaptıklarından dolayı yargılayan herkes, kendisi de onların arasındaydı, yaptıklarının doğurduğu sonuçlara göre yargılıyordu. Kocasının ruhu için dua ediyordu. Kaderine kendi kendisini mahvetme suçunu yazması için Tanrı’ya yalvarıyordu. İşlediği günahın cezasını çekmek için yaşayacağına yemin ediyordu. Pek yakında onu tüketmesi gereken bu sefaletin ortasında tek avuntusu Raymond’la aynı ülkede yaşıyor olması ve onunla aynı havayı solumasıydı. Kral vekili olarak Raymond’un adı dillerden düşmüyordu, başarıları, tasarıları ve ihtişamı her sohbetin konusuydu. Bir kadın yüreği için, o kadının sevdiği insanın şanından ve başarılarından daha değerli hiçbir şey yoktur. Böyle olunca, Evadne onun şöhretiyle ve başarılarıyla kendinden geçiyordu. Kocası hayattayken bu his ona bir suçmuş gibi gelirdi. O duyguyu bastırır, üzüntü duyardı. Kocası ölünce aşk denizi yeniden kabarıp eski yükseltisine kavuştu, gürültülü dalgalarıyla ruhunu su altında bıraktı. Evadne onun dizginlenemez gücüne bir kurban gibi teslim oldu.

Ama Raymond onu bu düşkün konumunda asla görmemeliydi, asla! Onu, güzelliğin zirvesinden düşmüş –öyle düşünüyordu– adı yüzkarasına dönüşmüş, ruhunda suçun ağırlığını taşır halde bu tavan arasında yoksulluk içinde otururken görmemeliydi. Kendisini Raymond’ dan çok iyi gizliyordu gerçi, ama Raymond’un kamu görevi, Evadne’nin onun her yaptığından, hayatının akışından, hatta yaptığı görüşmelerden bile haberdar olmasını olanaklı kılıyordu. Hayatındaki tek lüks her gün gazeteleri görmek ve Kral Vekili’nin yaptıklarına ve hakkında yazılan övgülere doya doya sevinmekti. Ama bu sevinç kedersiz bir sevinç değildi. Perdita’nın adı hep Raymond’un adıyla birlikte anılıyordu. Olguların güvenilir tanıklığı evliliklerinin mutlu bir evlilik olduğunu doğruluyordu. Sürekli beraberdiler. Zavallı Evadne, Raymond’ un adını niteleyen Vekil sözcüğünü, ona tüm çalışmalarında ve sevinçlerinde eşlik eden sadık hayat arkadaşı şahsiyetin adıyla yan yana yazılmaksızın okuyamıyordu. Her satırda, “Onlar ve Ekselansları” sözcükleriyle karşılaşıyor, sözcükler kötülük iksirine dönüşüp kanına karışarak tüm kanını zehirliyordu.

Ulusal Galeri projesiyle ilgili duyuruyu işte o gazetelerde görmüştü. Kral Vekili’ne gönderdiği projeyi, Doğu’da gördüğü yapılardan hatırladıklarını zevkle bir araya getirip onları dâhiyane bir çabayla bir proje bütünlüğü içerisinde tasarlayarak hazırlamıştı. Sevdiği insana, bilinmeyen ve unutulmuş birisi olarak iyilik yapma düşüncesi onu kendinden geçiriyordu. Taşta ölümsüzleşecek ve gelecek kuşaklara Raymond’un ismiyle birlikte kalacak çalışmasının bir an önce tamamlanmasını coşkulu bir gururla bekliyordu. Habercinin saraydan dönmesini sabırsızlıkla bekler, Kral Vekili’nin her açıklamasını, onun her görüşünü can kulağıyla dinlerdi. Raymond açıklamalarını kime hitaben yaptığını bilmiyor olsa da, Evadne için sevdiğiyle iletişim kurmaktan daha büyük bir mutluluk olamazdı. Çizimin kendisi Evadne için eşsiz bir değere sahipti, öyle ya, Raymond o çizimi görmüş ve övmüştü, sonra kendisi ona yeniden dokunmuştu; kaleminin her çizgisi, ruhundaki en derin ve en tarifsiz duyguları yüceltmek için yapılmış bir mabedi çağrıştıran nefes kesici bir müziğin ezgilerinden biri gibiydi. Raymond’un sesi kulağına ilk kez çalındığında, eskiden duyulmuş ama asla unutulmamış o sesi duyduğunda bunları düşünüyordu. Yine de hissettiği duygu patlamasına hâkim olup onu sakin bir nezaketle karşıladı.

Gurur ve sevecenlik yüreğinde savaşmaya başladı, sonunda uzlaştılar. Raymond’u, kader yanına getirdiği için görecekti. Bağlılığı ve özverisi onun arkadaşlığına layık olmalıydı. Ama Evadne’nin Raymond’la ilgili hakları ve çok değer verdiği özgürlüğü, iyilik edenle iyiliği kabul eden durumuna düşülerek, çıkar düşüncesiyle ya da maddi yükümlülüklerle ilintili karmaşık duyguların devreye girmesiyle zedelenmemeliydi. İradesi olağanüstü güçlüydü. Duyusal arzularına zihinsel arzularının önünde boyun eğdirebilir, tartışmaya açık bir konuda kadere ödün vermektense soğuğa, açlığa ve yoksulluğa dayanabilirdi. Ne yazık! İnsan ruhunda böylesi bir irade ve kendi doğasını böylesi aşağılayarak bu derece umursamayış, ahlaki yetkinliğin en uç noktasıyla bağlantılı olamazdı! Evadne’nin, mahrumiyetin acılarına direnmesine olanak sağlayan kararlılığı, tutkularının aşırı derecede güçlü olmasından kaynaklanıyordu. Kararlılığının göstergesi olan yoğun inatçılığı, onun bu sefalete boyun eğerek saygısını kaybetmemeye çalıştığı o idolün ta kendisini mahvetmeye mahkûmdu.

Görüşmeye devam ettiler. Evadne arkadaşına hikâyesinin tamamını yavaş yavaş anlattı; Yunanistan’da isminin aldığı lekeyi, kocasının ölümünden payına düşen günahın ağırlığını, her şeyi. Raymond ona, adını temize çıkarmayı ve gerçek bir vatansever olduğunu tüm dünyaya göstermeyi teklif etti, ama Evadne, vicdan azabını yalnızca halihazırda çekmekte olduğu acılar aracılığıyla rahatlatmayı ümit ettiğini, şu an hastalıklı olabileceğini düşündüğü ruhsal durumu için meşguliyetin en iyi ilaç olduğunu söyledi ve bir ay boyunca kendisine iyilik yapmakla ilgili herhangi bir tartışmaya girmekten kaçınması konusunda söz vermesini istedi, isteklerinin bir kısmına ancak ondan sonra boyun eğeceğine söz verdi. Herhangi bir değişikliğin onu Raymond’dan ayıracağını kendisinden saklayamazdı, oysa şimdi Raymond’u her gün görüyordu. Raymond’un Adrian ve Perdita ile bağlantısından hiç söz açılmamıştı. Raymond, Evadne için bir meteordu, saati geldiğinde onun göğünde yükselen, görünüşüyle mutluluk getiren, batsa da yok olmayan yalnız bir yıldızdı. Yoksul barınağına her gün geliyor, varlığı onun evini güzel kokulu, cennet ışığıyla aydınlanmış bir tapınağa dönüştürüyordu. Raymond onun hezeyanlarını paylaşıyordu. “Dünyayla kendi aralarına duvar ördüler.” Duvarın arkasında binlerce kudurmuş Harpya27, vicdan azabı ve mutsuzluk, içeriye saldıracakları saati bekliyordu. İçeride ise masumiyetin huzuru, dünyayı umursamayan gaflet, aldatıcı sevinç ve ümit, durgun ama güvenilmez