The Nigger of the Narcissus, Joseph Conrad © 2013, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının
yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Temmuz 2013, İstanbul E-kitap 1. sürüm Ekim 2015, İstanbul Temmuz 2013 tarihli 1. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına hazırlayan: Seçkin Selvi

Kapak tasarımı: Act creative

ISBN 978-975-07-2790-0

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

JOSPH CONRAD

NARCISSUS’UN ZENCİSİ

UZUN ÖYKÜ

İngilizce aslından çeviren Erhun Yücesoy

Joseph Conrad’ın Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Üç Deniz Öyküsü, 2010

Karanlığın Yüreği, 2011

JOSEPH CONRAD, vatansever ve soylu bir ailenin çocuğu olarak 1857 yılında Polonya’da doğdu. Babası politik oyunlar yazan bir aydındı. Polonya’daki 1863-64 Ocak Ayaklanması’nın liderlerinden olduğu için sürgüne gönderildi. Sürgün sırasında eşi ve kendisi ölünce, on bir yaşında yetim kalan Conrad dayısının yanında büyüdü. On altı yaşında Marsilya’ya giden Conrad denizci oldu ve deneyimlerini eserlerine aktardı. Denizle iç içe olan yapıtlarında insan ruhunun, görev ve onur duygularıyla hesaplaşmasını dile getirdi. En önemli yapıtları arasında, çoğu sinemaya da uyarlanmış olan Karanlığın Yüreği (Francis Ford Coppola / Kıyamet), (Lord Jim, Nostromo,) Gizli Ajan, Batı Gözüyle, Talih, Zafer, Gölge Hattı, Maceralar Beldesi (Korsan) sayılabilir. The Mirror of the Sea, Memories and Impressions (Denize Tutulan Ayna: Anılar ve İzlenimler), Notes on my Books (Kitaplarım Üzerine Notlar), Last Essays (Son Denemeler) adında anı ve deneme kitapları vardır.

ERHUN YÜCESOY, 1969’da doğdu. İlk ve orta öğrenimini Kıbrıs’ta İngiliz Koleji’nde tamamladı. 1992’de Bilkent Üniversitesi İşletme Fakültesi’ni bitirdi. Çeşitli bankalarda kurumsal bankacılık alanında çalıştı. Bankacılığın ardından emtia ithalatı yapan şirketlerde finansman ve ithalat direktörlüğü görevlerini yürüttü. Tıp, evrim biyolojisi, sosyoloji, tarih, liderlik kuramları, moda felsefesi, edebiyat gibi farklı alanlarda on kitabı Türkçeye çeviren Yücesoy halen serbest dış ticaret danışmanlığı yapmaktadır.

... Efendim konuşmasında bu gemiye olan
büyük sevgisini açıkladı.

Samuel Pepys’in Günlüğü¹

1. İngiliz günlük yazarı Samuel Pepys’in (1633-1703) “Efendim” diye sözünü ettiği kişi, kendisinin hâmisi, ünlü amiral Sandwich Kontu Edward Mountagu’ dür (1625-1672).

Denizdeki dostlarımla ilgili bu hikâyeyi
Edward Garnett’e¹ adıyorum.

1. Edward William Garnett (1868-1937), Conrad’a yazarlığının ilk döneminde yol gösteren editör ve eleştirmen.

I

Narcissus¹ gemisinin ikinci kaptanı Mr. Baker, bir adımda aydınlık kamarasından kıç güvertesinin karanlığına çıktı. Başının üzerinde, pupanın hemen kenarında duran gece nöbetçisi çana iki kez vurdu. Saat dokuz olmuştu. Tepesinde duran adama seslenen Mr. Baker, “Bütün tayfalar gemide mi Knowles?” diye sordu. Adam aksak adımlarla merdivenden indi ve dalgın, düşünceli bir ifadeyle, “Sanırım gemideler efendim. Bizim adamların hepsi orada ve bir sürü de yeni gelen var... Hepsi orada olsa gerek,” dedi.

“Güverte lostromosuna söyle, tayfaların tümünü geminin kıç tarafına göndersin,” diye sürdürdü Baker konuşmasını, “ve miçolardan birine söyle de buraya doğru dürüst bir fener getirsin, zira yoklama almak istiyorum.”

Ana güvertenin kıç tarafı karanlıktı, fakat yarı yoldan itibaren kasara kamarasının² açık kapılarından iki parlak ışık huzmesi, geminin üzerine bir çarşaf gibi örtülmüş sessiz gecenin karanlığını kesiyordu. İnsan sesleri bir uğultu gibi işitiliyordu orada; sancak ve iskelede, aydınlık kapı ağızlarında huzursuzca hareket eden adamların siluetleri, teneke levhalardan kesilip biçilmiş karanlık şekiller gibi bir anlığına görünüp kayboluyordu. Gemi denize açılmaya hazırdı. Marangoz, ana ambar kapağının son takozunu da vurarak yerine çakıp soktuktan sonra saat tam beşi gösterdiğinde ağır ahşap tokmağını yere bırakmış ve itinayla yüzünde biriken terleri silmişti. Güverteler süpürülmüş, bocurgat yağlanmış ve demir almaya hazır hale getirilmişti; sabahın erken saatlerinin berrak, serin dinginliğinde gürültüyle ve tıslayarak çarklarını çevirip sıcak dumanlar salarak gemiye yaklaşacak römorköre hazırlık olsun diye bir ucu yukarı kaldırılıp, pruvadan aşağıya sarkıtılan büyük yedek çekme halatı, uzun rodalar halinde baş güvertenin bir yanında yatıyordu. Kaptan, mürettebattaki eksikleri tamamlamak için yeni tayfalar tutmak üzere karaya çıkmıştı; o gün yapılması gereken işlerini tamamlamış gemi zabitleri birazcık olsun soluklanacak zaman bulmaktan hoşnut, ayakaltından çekilmişlerdi. Karanlık bastıktan kısa bir müddet sonra, izin alıp karaya çıkmış birkaç denizciyle yeni tayfalar, daha iskele merdivenine yanaşmadan ücretlerini almak için yaygara koparan beyaz giysili Asyalıların kürek çektiği kıyı sandallarıyla gemiye gelmeye başladılar. Kürekçilerin konuştuğu bu Doğu dilinin ateşli ve kulakları tırmalayan uğultusu, küfürlü haykırışlarla bu yüzsüzce taleplere ve sahte umutlara karşı çıkan çakırkeyif denizcilerin sesleriyle çatışıyordu. Doğu’ nun göz kamaştırıcı, yıldızlarla bezenmiş dinginliği, beş anna ile yarım rupi³ arasında değişen paralar uğruna kopan öfkeli feryatlar ve sitemkâr çığlıklarla parçalanıp bozuluyordu ve böylece Bombay Limanı’ndaki herkes, yeni tayfaların Narcissus’a katıldığını öğrenmiş bulunuyordu.

Kulak tırmalayıcı sesler gitgide azaldı ve dindi. Kayıklar artık etrafa sular sıçratan üçlü-dörtlü gruplar halinde değil, teker teker gemiye yanaşıyorlardı ve omzunda uzun bir çantayla sallana sallana merdivenden borda iskelesine çıkarken bir yandan da, “Size bir kuruş daha fazla vermem! Cehennem’e kadar yolunuz var!” diye bağıran adamın sesi, kürekçilerin fısıltılı itiraz ve sitemlerini yarıda kesip boğuyordu. Başaltında, sicimlerle bağlanmış kutular ve yatak denkleri arasında dikilen ve sağa sola sallanan yeni tayfalar, iki katlı ranzalarda üst üste oturan ve kusur arayan, ama dostça bakışlarla kendilerini süzen eski mürettebatla arkadaşlık kurmaya başladılar. Başaltındaki iki fenerin fitilleri iyice açılmıştı ve yoğun bir parlaklık yayıyorlardı; kıyıda giyilen sert keçeden yapılmış melon şapkalar ya başların gerisine itilmiş ya da güvertedeki zincir palamarlarının yanına yuvarlanmıştı; al al olmuş suratların her iki yanında, düğmeleri açık beyaz yakalar öne doğru çıkıntı yapıyordu; beyaz manşetlerden fırlamış iri kollar inip kalkıyor, kahkahalar ve boğuk sesler arasında homurtuların kesintisiz uğultusu yükseliyordu. “Hey evlat, buraya bak, şu ranzayı al!.. Sakın onu elleme!.. En son hangi gemide çalıştın?.. Evet biliyorum onu... Üç yıl önce Puget Sound’da⁴... Bu ranza sızıntı yapar, demedi deme!.. Hadi ama; bi el at da şu sandığı çevirelim!.. Karaya çıkan kibar beyler, aranızda içki getiren var mı?.. Biraz tütün versene bize... Biliyorum o gemiyi; kaptanı içkiden geberip gitti... Züppenin tekiydi!.. Şişede değil, midesinde durmasını tercih ederdi içkinin... Bakın söylüyorum, bir fahişenin güvertesine çıktınız. Burada kazandığınız her kuruşun acısını çıkarırlar.”

Belfast lakaplı, Craik adında ufak tefek bir adam, sırf yeni gelen tayfaların zihinlerini bulandırmak maksadıyla ilkelerden dem vurup martaval okuyarak gemiyi şiddetle kötülüyordu. Gemici sandığının üzerinde yanlamasına oturan Archie dizlerini toparlamış, elinde tuttuğu iğneyi durmadan mavi pantolonundaki beyaz bir yamaya batırıp çıkarıyordu. Siyah ceketler, dik yakalı gömlekler giymiş adamlar, yalınayak, kolları çıplak, renkli gömleklerinin açık yakasından kıllı göğüsleri görünen adamlarla, başaltının ortasında iç içe girmişlerdi. O itiş kakış ve havaya savrulan tütün dumanları içerisinde adamlar sallana yalpalaya hareket ediyor, hepsi bir ağızdan konuşuyor, ikide bir küfrediyorlardı. Pembe çizgili sarı gömlek giyen bir Rus Finlisi, alnına düşmüş dağınık saçlarının altından hülyalı gözlerle havaya bakıyordu. Pürüzsüz, bebek yüzlü, ızbandut gibi iki genç İskandinavyalı, yataklarını yaymak için birbirlerine yardım ederken bir yandan da bu neşeli ve manasız küfür fırtınasının ortasında sessizce tebessüm ediyorlardı. Gemideki yetkin denizcilerin en yaşlısı, ihtiyar Singleton, fenerlerin tam altında, yarı beline kadar soyunmuş, güvertede diğerlerinden ayrı tek başına oturuyordu. Güçlü, geniş göğsü ve muazzam kol kasları vahşi bir kabile şefi gibi dövmelerle kaplıydı. Mavi ve kırmızı dövme desenlerinin arasında beyaz derisi saten kumaş gibi parlıyordu; çıplak sırtını cıvadranın alt tarafına dayamıştı ve güneşten yanmış, iri suratının önünde, kol boyu mesafesinde bir kitap tutuyordu. Gözlükleri ve saygı uyandıran ak sakalı ile yaşlı, saygın ve vahşi bir ataerkil yöneticiyi andırıyordu; dünyanın günahkâr kargaşası içinde sükûnetini koruyan barbar bilgeliğin canlı örneği gibiydi. Olanca dikkatini okuduğu kitaba vermişti ve sayfaları çevirirken, kaba ve sert yüz hatlarında ciddi bir şaşkınlık ifadesi beliriyordu. Pelham⁵ okuyordu Singleton. Güney denizlerine seyahat eden gemilerin güvertelerinde Bulwer Lytton’ın bu denli revaçta olması muhteşem ve tuhaf bir olgudur. Onun cilalı ve içtenlikten yoksun cümleleri, dünyanın o karanlık ve unutulmuş köşelerinde dolaşan koca çocukların saf zihinlerinde ne gibi fikirler canlandırır? Onların o sıkıntılı, deneyimsiz ruhları Lytton’ın ağdalı, süslü laf kalabalığı içinde nasıl bir anlam bulur? Nasıl bir heyecan, nasıl bir kayıtsızlık, nasıl bir yatıştırma ve kendini kandırmadır bu? Akıl sır erdirmek mümkün değil! Acaba kavranılamayanın yarattığı bir cazibe ve büyülenme mi söz konusudur; yoksa olanaksızlığın çekiciliği mi? Ya da Lytton’ın hikâyeleri, yaşamın sınırlarının ötesinde mevcudiyetlerini sürdüren ve ömür boyu denize mahkûm olan bu insanlarda, kepazelik ve iğrençliğin, pislik ve açlığın, sefalet ve yok oluşun hudutlarında gezinen görkemli bir dünyanın, hayata dair bildikleri tek şeyin, karaları kuşatan, saflığı bozulmaz o okyanusların sularıyla dört bir yandan sardığı bu dünyanın gizemlerini çözmüşçesine bir his mi uyandırır? Akıl sır ermez!

On iki yaşından beri güney denizlerine seyahat eden, son kırk beş yıl içerisinde (belgelerinden hesapladığımıza göre) karada geçirdiği süre kırk ayı geçmeyen Singleton, güzel yaşanmış uzun yılların beraberinde getirdiği huzur ve soğukkanlılıkla, bir gemiden aldığı parayı cebine koyup yeni bir gemide iş bulana değin geceyle gündüzü neredeyse ayırt edemeyecek vaziyette dolaştığından bahsederek övünen yaşlı Singleton, bütün o seslerin ve bağırış çağırışların arasında kımıltısız oturmuş, Pelham’ı adeta heceleyerek yavaş yavaş okuyordu. Kendinden geçercesine dalmıştı elindeki kitaba. Düzenli aralıklarla soluk alıp veriyordu ve o kocaman, kararmış elleriyle kitabın sayfalarını her çevirişinde, büyük beyaz kollarının adaleleri, pürüzsüz teninin altında hafifçe sallanıyordu. Beyaz bıyığının örttüğü ve üzerinde, uzun sakalından aşağıya damlayan tütünlü suyun lekesi kalmış dudakları, içinden fısıldayarak okuduğu her kelimede kıpırdıyordu. Siyah çerçeveli gözlüğünün pırıltısı ardına gizlenmiş yorgun ve sulanmış gözlerini sabit bir noktaya dikmişti. Singleton’ın tam karşısında, yüzünün hizasında, çömelmiş bir ejderha edasıyla bocurgat çarkının üzerinde oturan geminin kedisi, eski dostuna bakıp yeşil gözlerini kırpıştırıyordu. Sanki Singleton’ın ayak ucunda oturan acemi gemicinin eğik sırtının üzerinden yaşlı adamın kucağına zıplamaya niyetli bir hali vardı hayvanın. Charley cılız ve uzun boyunlu bir delikanlıydı. Eski gömleğinin altından kendini belli eden belkemiği, bir dizi küçük tepecik halinde çıkıntı yapıyordu. İnce, geniş ağzının her iki yanından aşağıya inen derin çizgilerle kaplı, sokak çocuklarına has yüzünde büyümüş de küçülmüş gibi, zeki ve alaycı bir ifade vardı. Başını kemikli dizlerinin üzerine eğmiş, eski bir halat parçasıyla gemici düğümü atmayı öğreniyordu. Çıkık alnında küçük ter damlaları birikmişti; ara sıra huzursuz gözlerle ihtiyar denizciye kaçamak bakışlar atıp burnunu çekiyordu, ama Singleton’ın homurdanarak elindeki halatla uğraşan bu şaşkın gence aldırış ettiği yoktu.

Gürültü arttı. Ufak tefek Belfast, başaltının yoğun sıcağında galeyana gelmiş, patavatsızca, şaka yollu bağırıyordu. Gözleri fıldır fıldırdı; kıpkırmızı, bir maske kadar komik suratı esnerken tuhaf şekillere giriyor, bir mağara gibi karanlık ağzı açılıp kapanıyordu. Karşısında yarı çıplak, elleri belinde bir adam, kafasını geriye savurup kahkaha atarken diğerleri şaşkın gözlerle olan biteni izliyordu. Üst ranzalarda iki büklüm oturmuş pipolarını tüttüren adamlar, aşağıda gemici sandıkları üzerine sere serpe uzanmış, kâh aptalca sırıtarak, kâh küçümseyici bakışlar fırlatarak dinleyenlerin başları üzerinde çıplak, esmer ayaklarını sallıyorlardı. Ranzaların beyaz kenarlarından gözlerini kırpıştıran kafalar uzanmıştı; fakat bu kafalara ait bedenler, beyaz badanalı ve aydınlatılmış bir morgdaki tabut yuvalarını andıran dar oyukların karanlığında kaybolmuştu. Sesler daha da yükselerek bir uğultuya dönüştü. Archie dudaklarını sımsıkı kapamış, sanki daha da küçük bir alana sıkışırcasına, oturduğu yerde iyice büzülmüş, tek kelime etmeden büyük bir gayretle, boyuna dikiş dikiyordu. Belfast ise adeta vahiy gelmiş bir derviş gibi heyecanla bağırıyordu: “...Ve ben de dedim ki ona çocuklar, dedim ki o geminin üçüncü kaptanına, ‘affedersiniz effendimm’ dedim, ‘affedersiniz ama Meslek ve Ticaret Odası’ndakiler size kaptanlık belgenizi verirken herhalde sarhoştular!’ ‘Sen ne diyorsun be adam!’ diyerek bembeyaz kıyafetleri içinde, çılgın bir boğa gibi üzerime geldi; ben de elime katran kovasını aldığım gibi o kahrolası sevimli suratından ve fiyakalı ceketinden aşağı boca ettim... ‘Al bakalım!’ dedim. ‘Seni gidi kaptan yardakçısı, işe yaramaz herif seni. Bana denizci derler, adamı böyle benzetirim ben!’ diye bağırdım... Ardına bakmadan nasıl da tüydü görmeliydiniz çocuklar! Yüzü gözü, her yanı katrana batmış halde! Derken...”

“Sakın inanmayın buna! Katran filan dökmüş değil; ben oradaydım!” diye bağırdı biri. Yan yana bir sandığın üzerine oturmuş, birbirlerine çok benzeyen kendi halinde iki Norveçli, dalın üzerine tünemiş bir çift muhabbet kuşu gibi, yuvarlak gözleriyle masum masum etrafı süzüyorlardı; fakat tüm o şamatanın ve kahkahaların ortasındaki Rus Finlisi, omurgasız, sağır bir adam gibi cansız ve hissiz bir ifadeyle kımıldamadan duruyordu. Onun yanındaki Archie, elindeki iğneye bakıp tebessüm ediyordu. Gemiye yeni katılan tayfalardan, geniş göğüslü baygın bakışlı bir adam, sesler bir anlığına kesilince Belfast’a dönerek, “Gemide senin gibi bir babayiğit varken güverte zabitlerinden herhangi biri hâlâ hayatta mıdır merak ediyorum doğrusu! Eğer onları da yıldırıp ehlileştirdiysen herhalde kimseye bir fenalıkları dokunmaz artık, ha evlat,” dedi.

“Fena değildirler! Hiç fena değildirler!” diye bağırdı Belfast. “Ama biz birbirimizi kollayıp dayanıştığımız için... Fena değildirler! Ellerine fırsat geçmedikten sonra asla fena değildirler. Topunun canı cehenneme...”

Belfast öfkeden köpürerek kollarını sağa sola savurdu, sonra birden sırıttı, cebinden bir kalıp siyah tütün çıkardı ve vahşice bir gösteri yaparcasına, komik bir hareketle kenarından bir parça ısırdı. Yeni gelenlerden bir başkası, gemi ortasındaki ambarın gölgesinde ağzı açık, konuşulanları dinleyen, kurnaz bakışlı ve suratı bir nacağı andıran, sarı benizli bir adam, tiz bir sesle lafa girdi: “Eh, ne de olsa memlekete dönüş yolculuğu nihayetinde. İster iyi olsunlar isterlerse de fena. Kendi elimle kendi başımı kaşırım ben, eve varacak olduktan sonra. Hem haklarımı savunmasını da iyi bilirim! Gösteririm onlara!” Bütün başlar ona döndü. Sadece toy gemici Charley ve kedi, oralı olmadılar. Kirpikleri beyaz, ufak tefek bu adam, elleri belinde öylece duruyordu. Sanki tüm rezaletlere tanık olmuş, olan biten öfke ve gazaba uğramış gibi bir havası vardı. Sille yemiş, itilip kakılmış, çamurlarda yuvarlanmıştı sanki; tırmalanmış, üzerine tükürülmüş, kelimelerle anlatılmaz iğrençliklere maruz kalmış gibiydi... ve etrafında kendini süzen suratlara, kendinden emin, korkusuz bir ifadeyle gülümsüyordu. Kulakları, paralanmış keçe şapkasının ağırlığı altında aşağı doğru kıvrılmıştı. Siyah ceketinin yırtık pırtık etekleri, baldırlarının üzerinde, salkım saçak dalgalanıyordu. Kalan iki düğmeyi de çözmüştü ve ceketin altında gömleği olmadığını herkes görmüştü. Kimselerin sahip olmak istemeyeceği kadar hırpani görünümlü o paçavraların, onun üzerinde çalıntı gibi durması hak edilmiş bir talihsizlikti. Boynu uzun ve inceydi; göz kapakları kırmızıydı; seyrelmiş saçları, başının her iki yanından çenesine doğru iniyordu; zayıf omuzları bir kuşun kırılmış kanatları gibi düşüktü. Vücudunun sol yanı baştan başa çamura batmıştı, bu da yakın bir zamanda ıslak bir hendekte uyuduğunu gösteriyordu. Bir gaflet anında katılma cüretini gösterdiği bir Amerikan gemisinden⁶ sıvışarak, işe yaramaz bedenini mahvolup şiddetli bir yıkıma uğramaktan kurtarmıştı; iki hafta boyunca yerli mahallelerinde sürtmüş, içki için dilenmiş, açlık çekmiş, çöp yığınları üzerinde uyumuş, gündüzleri de avare gezmişti; karabasanlar diyarından kopup gelen ürkütücü bir ziyaretçiydi o. Birdenbire güverteye çöken sessizliğin ortasında tiksindirici görüntüsüyle gülümseyerek duruyordu. Bu temiz başaltı onun sığınağıydı; aylaklık yapabileceği, yan gelip yatarak, yiyip içerek – ve yediği lokmaya lanet okuyarak – keyif çatabileceği; işten kaytarmak, hile yapmak ve insanlara avuç açmak için tüm hünerini ortaya koyabileceği bir yerdi burası; şüphesiz burası yaltaklanmak ya da kabadayılık yapmak için birilerini bulup tüm bu yaptıkları karşılığında para alabileceği bir yerdi aynı zamanda. Herkes onu tanıyordu. Bir kötülük habercisi gibi, yalanların, arsızlık ve hayasızlığın ebediyen varlıklarını sürdüreceklerinin canlı ispatı olan bu gibi adamların bilinmediği tek bir yer bile var mıdır şu yeryüzünde? Sırtüstü yatarak piposunu tüttüren, uzun kollu, parmaklarının yerinde bir kanca olan yaşlı ve deneyimli bir denizci yatağında dönerek onu kayıtsız bakışlarla inceledi, sonra herifin başının üzerinden kapıya doğru uçarak giden uzun bir tükürük savurdu. Herkes tanıyordu onu! O, dümen tutamayan, halat bağlayamayan, karanlık gecelerde işten kaytaran adamdı; gemi direklerinin tepesine tırmanırken her iki kolu ve bacağıyla serenlere sımsıkı sarılan, rüzgâra, sulu kara ve karanlığa sövüp sayan; diğerleri çalışırken denize küfreden adamdı o. Tüm tayfalara çağrı yapıldığında en son ortaya çıkan ve işinin başından herkesten önce ayrılan, çoğu şeyi beceremeyen ve geri kalan işleri de yapmak istemeyen adamdı o. Hayırseverlerin, çıkarcı ve denizden anlamayan, gemide işe yaramayan adamların gözdesiydi. Haklarını gayet iyi bilen fakat cesaret, dayanıklılık ve açığa vurulmamış inanç, dile getirilmemiş bağlılık gibi bir geminin mürettebatını birbirine kaynaştıran kavramlardan haberdar dahi olmayan, sevimli, takdire şayan bir yaratık. Denize hizmet etmenin zorluklarını hafife alan, nefret dolu, kenar mahallelerin rezil, aşağılık başına buyruk dölü.

Birisi ona seslendi: “Adın ne senin?” Neşeli bir yüzsüzlükle etrafına bakınıp, “Donkin!” dedi. “Nesin sen?” diye sordu bir başkası. İçten bir tavırla söylenmek istenen ama ağzından küstahça çıkan sözlerle, “Ne olacak, senin gibi bir denizciyim, ihtiyar,” diye cevap verdi. “Eğer bitip tükenmiş bir ateşçiden daha perişan bir görüntün yoksa ben de ne olayım,” diye yorum yaptı tayfalardan biri, kendinden emin bir mırıltıyla. Charley kafasını kaldırdı ve alaycı, tiz bir ses tonuyla, “Hem adam, hem de denizci,” dedi ve burnunu elinin tersiyle sildikten sonra eğilip büyük bir gayretle ipleriyle uğraşmaya devam etti. Birkaç kişi güldü. Diğerleri kuşkulu bakışlar fırlattılar. Pejmürde kılıklı içerlemişti. “Başaltına yeni gelen bir arkadaşı ne de güzel bir karşılama biçimi ama,” diye huysuzca homurdandı. “Siz insan mısınız yoksa bir alay insafsız yamyam mı?” Belfast öne fırlayıp ateşli, tehditkâr, ama aynı zamanda da dostça bir tavırla, “Sakın gömleğini çıkarma, yoldaş!” diye bağırdı. Korkuluk kılıklı inatçı herif güya şaşırmış gibi sağına soluna bakarak, “Kör mü bu adam yahu?” diye sordu. “Gömlek filan giymediğimi görmüyor mu?”

Kollarını çarmıha gerilmiş gibi yanlara açtı ve kemiklerinin üzerinde asılı duran paçavraları gösterişli bir hareketle silkeledi.

“Neden peki?” diye devam etti yüksek sesle. “Kahrolası Amerikalılar haklarımı savundum diye bağırsaklarımı deşmeye çalışıyorlardı. Ben bir İngilizim, tamam mı! Üzerime saldırdılar ve ben de kaçmak zorunda kaldım. İşte nedeni bu. Hayatınızda hiç sıkıntıya düşmüş, meteliksiz kalmış birini görmediniz mi? Ne biçim bir gemi bu böyle? Beş parasızım. Hiçbir şeyim yok. Ne çanta ne yatak ne yorgan ne gömlek – üzerimdekilerden başka lanet olası bir çaput parçası bile yok. Fakat o Amerikalılara karşı koyacak cesaretim vardı. Dostunuza fazla pantolonlarından birini verecek kadar vicdan sahibi biri var mı aranızda?”

Bu adam oradaki kalabalığın saf dürtülerine seslenmeyi iyi biliyordu. Kimi şaka yollu kimi hor görerek kimi de öfkelenip kızarak ona karşı şefkat ve merhamet hislerini çabucak dışa vurdular; hayal gücünü zorlayan siyah paçavraların arasından görünen ve insan türüne mensup olduğunu kanıtlayan kollarının beyaz derisiyle orada dururken üzerine atılan bir battaniye ile gösterdiler merhametlerini ilk başta. Ardından bir çift eski kundura düştü, çamurlu ayaklarının dibine. Denizcilerden birinin, “Alttan!” diye bağırarak dürüp büküp attığı, katran lekeleriyle ağırlaşmış branda bezinden bir pantolon omzuna çarptı. Aniden bastıran sağanak bir yağmur gibi yağmaya başlayan yardım ve cömertlikleri, kuşku dolu yüreklerine dalga dalga acıma hissi saldı. Başı darda bir yoldaşlarının içine düştüğü sefaleti dindirmeye bu denli hazır ve gönüllü olmaları duygulandırmıştı onları. “İhtiyaçlarını karşılayacağız ihtiyar,” diye sesler yükseldi. “Hiç bu kadar kötüsünü görmemiştim... Ne gariban ama...Bende eski bir yelek var... İşine yarar mı?.. Al şunu ahbap...” diye dostça mırıldanmalar başaltını doldurdu. Donkin çıplak ayaklarıyla bir oraya bir buraya seğirtip dört bir yandan gelen eşyaları toparlayıp üst üste yığarak daha başka ne koparabilirim gibisinden etrafına bakındı. Soğukkanlı Archie sırf âdet yerini bulsun diye siperliği yırtık, eski püskü kumaş bir şapkayı yığının içine atarak yardım furyasına katıldı. Elindeki romanın sakin diyarlarında yitip gitmiş ihtiyar Singleton olan bitene aldırmadan okumaya devam etti. Charley delikanlı aklıyla ve cırlak sesiyle, “Yeni kıyafetlerin için pirinç düğmeler istersen eğer bende iki tane var,” dedi acımasızca. Gemidekilerin yardım etmek için seferber olduğu adam, genç Charley’ye yumruğunu sallayarak, “Bu başaltını her daim temiz tuttuğunu göreceğim delikanlı,” diye hırladı korkunç bir sesle. “Hiç merak etme sen. Tecrübeli denizcilere karşı terbiyeli olmayı sana öğreteceğim, seni cahil sıpa seni!” dedi ve düşmanca bir bakış fırlattı Charley’ye, ama Singleton’ın kitabını kapadığını görünce, küçük birer boncuğu andıran gözleri bir ranzadan ötekine gezinmeye başladı. “Kapının yanındaki şu yatağı al – gayet iyi o,” diye öneride bulundu Belfast. Tavsiyeye uyan adam, ayağının dibinde duran hediyeleri toparlayıp göğsüyle kolları arasına sıkıştırdı, sonra boş gözlerle bakan ve belki de kendi ırkına mensup insanları büyüleyen o garip hayallerden birine⁷ dalmış halde bir kenarda duran Rus Finlisi’ni süzdü. “Çekil yolumdan Felemenk,⁸” dedi, Amerikalıların zulmüne maruz kalmış adam. Finli kımıldamadı. Duymamıştı. “Çekil dedim kahrolası!” diye bağırdı öteki, Finliyi dirseğiyle sertçe yana iterek. “Çekilsene şuradan seni lanet olası sağır, kalın kafalı, budala. Kaçıl.” Finli bocaladı, toparlandı, kulağının dibinde bağıran adama sessizce baktı. Cana yakın Donkin güvertedekilere dönüp, “Bu lanet olası yabancıları zaptedip ambara kapatmalı,” diyerek düşüncelerini belirtti. “Eğer bunlara hadlerini bildirmezsen tepene çıkarlar.” Donkin kucağında duran dünyadaki tüm mal ve mülkünü boş yatağa fırlattı, daha da ileri giderse karşılaşabileceği tehlikeleri kurnazca bir bakışla ölçüp tarttı ve sonra dalgın, kayıtsız duran Finliye doğru hamle yaparak, “Sana ortalıkta durup dikilmek neymiş göstereceğim!” diye bağırdı. “Senin gözlerini oyacağım, seni kör olası koca kafalı.” Adamların çoğu artık ranzalarına geçmişlerdi ve tüm başaltı, Donkin ile Finliye kalmıştı. Az önceki sefil, ezik Donkin’in hal ve tavırlarındaki bu değişiklik adamların ilgisini uyandırmıştı. Paçavralar içindeki Donkin, Finlinin şaşkın bakışları arasında hoplaya zıplaya dans ediyor, bir yandan da karşısındaki donuk, kayıtsız suratına bakıp onu tartıyordu. Adamlardan birkaçı Donkin’i yüreklendirircesine, “Kim tutar seni bitirim Londralı!” diye haykırarak rahatça kavgayı seyretmek için yataklarına yerleştiler. Diğerleri de, “Bırak dalaşmayı!.. Git de kafanı bir çuvala sok!..” diye bağırdılar. Birden demir bir manivelayla art arda şiddetle yapılan vuruşlar, başaltında hafif bir topçu ateşi gibi yankılandı. Ardından kapının dışında ağır ağır konuşan Lostromo’nun otoriter sesi yükseldi: “Aşağıdakiler, beni işitiyor musunuz? Tüm tayfalar kıçta toplanacak!”

Bir an için yaşanan şaşkınlıkla beraber bir sessizlik çöktü. Sonra başaltının tahta döşemeleri, ranzalarından fırlayan adamların ayaklarının altında kayboldu. Yerlere yuvarlanmış battaniyeler eşelenerek aralarından şapkalar çıkarıldı. Bazıları esnerken bir yandan da düğmelerini iliklediler. Yarısı içilmiş pipolar alelacele ahşap doğramaların kenarlarına vurularak temizlendi ve yastıkların altına sokuşturuldu. Homurtular yükseldi: “Neler oluyor be?.. Rahat vermeyecekler mi bize?” Donkin ciyak ciyak sesler çıkararak, “Eğer bu gemide işler böyle yürüyorsa, bunu değiştirmek zorundayız... Siz bana bırakın... Ben yakında halledeceğim...” diye bağırdı. Kimsenin önemsediği yoktu onu.

Karada yaşayan sıradan insanlar gibi kapıdan efendice çıkamayan gemicilere özgü bir alışkanlıkla, tayfalar da ikişer üçer, sallana sendeleye kapıdan geçiyorlardı. Kendini değişime adamış Donkin de peşlerinden gitti. Uzun boylu, babacan tavırlı, yaşlı bir atleti andıran bedeninin üzerinde fırtınalarla yıpranmış bilge başını dimdik tutarak ceketinin içine girmeye çalışan Singleton kapıdan en son çıktı. Boş başaltının göz kamaştırıcı parlaklığı içinde sadece Charley bir başına kalmış, önündeki dar loşluğa doğru uzanan iki sıra demir halkanın arasında oturuyordu. Düğümünü tamamlayabilmek için halat parçalarına aceleyle ve sertçe asılarak çekti. Birden Charley yerinden sıçradı, halatı kediye doğru fırlattı ve kuyruğunu küçük bir bayrak direği gibi kaskatı havaya dikerek zincir kompresörlerin üzerinden usulca atlayan siyah erkek kedinin peşinden seğirtti.

Sıcaktan neredeyse buharlaşan başaltının parıltısının dışına çıkan gemicileri gecenin dingin saflığı, ışık saçan ince bir toz bulutu gibi direklerin tepesinde asılı duran sayısız yıldızın altında esen teskin edici, ılık esintisiyle sarıp sarmaladı. Kentin bulunduğu tarafta, minik dalgacıklar üzerinde yavaşça çırpınan ve şeritler halinde uzanan ışık huzmeleri denizin karanlığını aydınlatıyor ve kıyıya kök salmış suda yüzen iplikleri andırıyorlardı. Farklı kaynaklardan yayılan ışık huzmeleri de yüksek yapılar arasında geçit töreni yaparcasına düz çizgiler halinde uzanıyorlardı; fakat limanın öte yanındaki karanlık tepeler kara sırtlarını bir kambur gibi havaya dikmişlerdi, üzerlerinde tek tük göze çarpan yıldızlar gökyüzünden düşmüş kıvılcımları andırıyordu. Uzaklarda, Byculla⁹ tarafında, tersane kapılarının önündeki uzun direklerin tepesinde yanan elektrik lambaları uğursuz bir mehtabın yaydığı aydınlıkta tutsak kalmış hayaletler gibi kör edici, donuk ışıklar saçarak parlıyordu. Liman ağzında denizin kara parıltısının dört bir yanına yayılarak demir atmış gemiler, çapa fenerlerinden yayılan cılız ışığın altında kusursuz bir dinginlikle suyun üzerinde duruyorlar, koca gövdeleriyle insanlar tarafından ebediyete kadar sürecek bir istirahata terk edilmiş garip ve anıtsal yapılar gibi belli belirsiz karaltılar halinde göze çarpıyorlardı.

Mr. Baker kamara kapısının önünde yoklama alıyordu. Tayfalar sallana yalpalaya yürüyüp ana direğin yanından geçerken ikinci kaptanın pupa tarafına dönük yuvarlak, geniş suratını ve önünde tuttuğu beyaz kâğıdı görebiliyorlardı. Baker’ın omuz başında duran ve uykudan gözkapakları düşmüş miçonun havaya kaldırdığı kolundan fosforlu bir lamba sarkıyordu. Çıplak tabanların güverteye çarpmasıyla çıkan sesler henüz kesilmemişti ki, ikinci kaptan isimleri okumaya başladı. Bu huzursuz yalnızlığa, utanç verici, kimsenin dikkatini çekip takdir etmeyeceği mücadeleye ya da katlanılması daha bile zor ufak tefek sıkıntılara ve yıpratıcı görevlere yakışan ciddi bir ses tonuyla, isimleri tane tane okuyarak alıyordu, yoklamayı. İkinci kaptan adlarını okudukça tayfalar da, “Evet efendim!” ya da, “Burada!” diye cevap veriyorlar, sancak tarafındaki küpeştelerin loşluğu üzerinde kafaları hayal meyal göze çarpan güruhtan ayrılarak yalınayak aydınlığın içine dalıyorlar ve sessizce iki uzun adım atarak kıç güvertesinin iskele tarafındaki gölgelerin içine karışıyorlardı. Denizciler farklı ses tonlarıyla cevap veriyorlardı: Boğuk homurtular, tiz, çın çın öten sesler; bazıları ise sanki hakarete uğruyor, hisleri rencide ediliyormuş gibi kırgın bir sesle karşılık veriyordu. Ticari gemilerde resmî törenlere has bir disiplin yoktur, hiyerarşi duygusu zayıftır ve denizin kayıtsız enginliği ve görevin gerektirdiği emek, sabır ve ciddiyet karşısında gemideki herkes kendini diğerleriyle eşit hisseder.

Mr. Baker tekdüze bir sesle isimleri okumayı sürdürdü: “Hansen-Campbell-Smith-Wamibo. Pekâlâ, Wamibo. Neden cevap vermiyorsun? Adını her seferinde iki defa mı söylemek gerekiyor senin?” Finli nihayet tuhaf, kaba saba bir sesle homurdanarak ve gördüğü rüyadan uyanamamış bir uyurgezerin suratıyla, garip, gösterişli adımlar atarak aydınlık alanın içinden geçti. İkinci kaptan isimleri daha hızlı okumaya başladı: “Craik–Singleton-Donkin... Aman Tanrım!” Üstü başı dökülen, harap vaziyetteki adam ışığın altında belirince kelimeler birden istem dışı bir şekilde ve yüksek bir sesle Baker’ın ağzından fırlayıverdi. Donkin durdu ve haince sırıtınca solgun damakları ve uzun üst dişleri ortaya çıktı. “Bende bir gariplik mi var Mr. İkinci Kaptan?” diye sordu. Sesindeki zoraki yalınlıkta küstahça bir hava vardı. Güvertenin her iki yanından bastırılmış kıkırdamalar işitildi. Baker sabit bakan mavi gözlerini yeni tayfaya dikerek, “Peki, bu kadarı yeter. Geç şöyle,” diye homurdandı. Donkin ise birden ışığın içinden süzülerek karanlıkta duran, ismi okunmuş adamların arasında kaybolurken adamlar bir yandan sırtına vurup, “Korkmuyor ki, onların canına okuyacak, bak görürsün... Bildiğin kukla oyunu... İkinci kaptan herifi görünce nasıl da irkildi ama?..” diye fısıldayarak pohpohladılar onu.

Son tayfa da öbür yana geçmişti ve ikinci kaptan listesine göz atarken bir sessizlik anı yaşandı. “On altı, on yedi” diye mırıldandı Baker. “Tayfalardan biri eksik Lostromo,” dedi yüksek sesle. Dirseğinin dibinde duran iriyarı, kara yağız, devasa İspanyollar gibi sakal bırakmış taşralı, gürleyen bir sesle, “Baş tarafta kimse kalmadı efendim. Her yere baktım. Daha gemiye gelmedi, ama gün doğmadan burada olabilir.” – “Evet. Gelebilir de, gelmeyebilir de,” diye yorumda bulundu Baker. “Şu soyadını okuyamıyorum zaten. Mürekkep kâğıdın üzerine bulaşmış... Pekâlâ beyler, bu kadarı yeter. Aşağıya inin.”

Bir kenarda, kıpırtısız duran grup hareketlenip dağıldı ve öne doğru ilerlemeye başladı.

“Wait!”¹⁰ diye haykırdı derinden gelen, çınlayan bir ses.

Herkes olduğu yerde mıhlandı kaldı. Sırtını öte yana çevirmiş, esneyen Mr. Baker birden ağzı açık vaziyette geri döndü. Sonunda öfkelendi ve, “Neler oluyor? Kim ‘Wait’ dedi? Ne...” diye döküldü kelimeler ağzından.

Baker parmaklıkların üzerinde duran uzun bir karaltı gördü. Karaltı aşağı indi ve kalabalığı yararak kıç güvertesindeki ışığa doğru ağır adımlarla ilerledi. Sonra o çınlayan, gür ses yeniden ve ısrarla, “Wait!” dedi. Lambanın ışığı adamın gövdesini aydınlattı. Uzun boyluydu. Başı, güvertenin üzerindeki kızaklarda duran cankurtaran filikalarının gölgesine değiyordu. Gözlerinin ve dişlerinin beyazlığı o loşluğun içinde belirgin bir biçimde parlıyordu, ama yüzü ayırt edilemiyordu. Elleri iriydi ve sanki eldiven giyiyordu.

Mr. Baker korkusuz adımlarla ilerledi. “Sen de kimsin? Ne cüretle...” diye lafa girdi.

Diğerleri gibi afallamış olan miço, elindeki feneri adamın yüzüne doğru kaldırdı. Adam siyahiydi. Şaşkın bir uğultu yükseldi. “Zenci” kelimesinin bastırılmış bir mırıltısı gibi kulağa gelen belli belirsiz bir uğultu güvertede dolandı ve gecenin karanlığına karıştı. Zenci bir şey duymamıştı sanki. O âna damgasını vuran afili bir duruşla kasılarak kendini dengeledi. Bir an bekledi ve sonra sakin bir sesle, “Adım Wait-James Wait,” dedi.

“Yaa!” dedi Mr. Baker ve için için, kor gibi yanan bir sessizliğin ardından öfkeyle parladı. “Demek adın Wait. Bak sen şu işe? Ne istiyorsun? Böyle bağırarak buraya gelmek de ne demek oluyormuş?”

Zenci sakin, soğukkanlı, heybetli ve gösterişliydi. Tayfalar yanaşıp arkasında yekvücut durdular. Wait, en uzun tayfadan bile bir karış uzundu. “Ben bu gemidenim,” dedi. Düşüncelerini açıkça ve duyarlı bir ifadeyle belirtmişti. Derinden gelen ve bir top gürlemesini andıran sesi fazla yükselmeden de güverteyi dolduruyordu. Sanki bir doksana varan boyuyla insanların sonu gelmez budalalıklarına tepeden bakarak bunlara pek aldırış etmemeye karar vermiş doğal bir alaycı ve küçümseyici tavrı vardı. Konuşmasını sürdürdü: “Kaptan beni bu sabah gemiye aldı. Daha erken çıkamadım gemiye. Merdivenden tırmanırken hepinizin kıçta olduğunu gördüm ve mürettebatın yoklamasını yaptığınızı anladım. Doğal olarak ismimi söyledim. Listenizde ismimin olduğunu ve anlayacağınızı düşündüm. Yanlış anladınız.” Wait birden sustu. Etrafındaki budalalar şaşırıp utanmışlardı. Her zamanki gibi haklı ve bağışlamaya hazırdı. Küçümseyici hava dinmişti ve çevresi tüm bu beyaz adamlarla kuşatılmış Wait derin bir nefes alıp yerinde kıpırdamadan durdu. Başını lambanın göz kamaştırıcı ışığına doğru kaldırdı – derin gölgeler ve parlak ışıklardan coşkuyla şekillendirilmiş bir baş – bu güçlü başın biçimini bozan ıstıraplı ve yamyassı bir surat – içler acısı, zalim bir surat: Bir Zenci’ nin ruhunun acıklı, gizemli, tiksindirici maskesi.

Öfkesini bastırıp kendine yeniden hâkim olan Mr. Baker elindeki kâğıda yakından bakıp “Ah, evet; öyleymiş. Pekâlâ, Wait. Eşyalarını al başaltına taşı,” dedi.

Birden Zenci’nin gözleri devrildi ve sadece akları göründü. Elini böğrüne koyup iki defa öksürdü. Madenî, kof ve son derece gürültülü bir öksürüktü bu; bir sığınağın içinden gelen iki patlama sesi gibi yankılandı; gökkubbe bu sesle çınladı ve sanki geminin küpeştelerinin demir levhadan kaplamaları hep birlikte titreşti. Ardından Wait diğerleriyle birlikte başaltına doğru ilerledi. Kamara kapısının önünde oyalanan zabitler, onun, “Arkadaşlar şu benim eşyalara bir el atar mısınız? Bir sandığım ve bir çantam var,” dediğini duydular. Gür bir sesle ve düzgün bir tonlamayla söylenen sözcükler geminin dört bir yanından işitilmiş ve soru, reddedilmesi mümkün olmayan bir tavırla sorulmuştu. Ağır bir şeyler taşıyan tayfaların kısa ve hızlı adımları başaltına doğru uzaklaştı, fakat uzun boylu Zenci’nin silueti ana ambar kapağının yanında, daha küçük karaltılardan ibaret bir topluluğun arasında sallanıp kaldı. Wait yine bir soru soruyordu: “Aşçınız siyahi mi acaba?” Aşçının bir beyaz olduğunu öğrenince de hayal kırıklığı ve hoşnutsuzlukla, “Ya! Demek öyle!” diye yorumda bulundu. Yine de tayfalar hep birlikte başaltına yürürlerken, Wait eğilip başını gemi mutfağının kapısından içeri soktu ve kulakları sağır eden, içerdeki tüm tavaları tangırdatan bir sesle, “İyi akşamlar doktor!¹¹” dedi. Aşçı, loş ışıkta, kömür dolabının üzerinde kestiriyordu. Suratına kırbaç yemişçesine ayağa fırladı ve hızla güverteye doğru seğirtti, ama gülerek uzaklaşan tayfalardan bazılarının sırtlarından başka bir şey göremedi. Daha sonraları o yolculuktan bahsederken, “Zavallı adamcağız ödümü koparmıştı. Sanki Cehennem zebanisini görmüştüm,” diye anlatırdı. Aşçı, aynı kaptanla birlikte yedi yıldır bu gemide görev yapıyordu. Ağırbaşlı bir adamdı ve senede ortalama bir ay bir araya gelme şansı bulduğu bir karısı ve üç çocuğu vardı. Karadayken her pazar ailesini alıp iki kez kiliseye götürürdü. Denizdeyken de her akşam lambasının fitilini sonuna kadar açıp ağzında piposu ve elinde açık duran bir İncil’le uykuya dalardı. Her seferinde birileri gece vakti yanına gidip lambayı söndürmek, İncil’i elinden ve pipoyu da dişlerinin arasından almak zorunda kalıyordu. Öfkeyle yakınan Belfast, “Seni aptal aşçı, bir gece o pipoyu yutacaksın ve biz de aşçısız kalacağız,” derdi. Aşçı da mülayim bir dinginlik içerisinde, “Ah! Evlat, ben Yaradan’ın çağrısına hazırım... Keşke hepiniz de buna hazırlıklı olsanız,” diye ahmakça olduğu kadar dokunaklı bir karşılık verirdi. Mutfak kapısının önünde duran Belfast adeta dans eder gibi sinirle ayaklarını yere vurup, “Seni koca budala! Ölmeni istemiyorum ki,” diye haykırarak öfkeden seğiren bir suratla ama sevecen gözlerle başını kaldırıp ona bakardı. Sonra da, “Acelen ne seni odun kafalı bağnaz ihtiyar. Yakında İblisler seni alıp götürecek. Bizi düşün... bizi... bizi!” diyerek öfke ve kaygıyla bir yana tükürüp sert adımlarla oradan uzaklaşırdı; ötekisi de elinde sıcak tavayla, üstü başı kir içinde ve sakin bir tavırla mutfaktan çıkıp kibirli, kendinden emin bir tebessümle, öfkeli ve hızlı adımlarla uzaklaşan bu “ufak tefek, tuhaf adam”ın sırtına bakardı. Çok sağlam bir dostlukları vardı.

Üçüncü kaptanla birlikte ambar kapağının üzerine yayılmış, aylaklık eden Mr. Baker rutubetli gecenin havasını içine çekti. “Şu Batı Hindistanlı Zencilerin bazıları iriyarı ve güçlü oluyorlar... Of! Öyle değil mi? Gürbüz, sağlam bir adam şu son gelen, ne dersin Mr. Creighton. Halatların üzerindeyken görmek lazım onu bir de. Ha? Of! Sanırım onu kendi vardiyama alacağım.” Üçüncü kaptan kararlı bakışlara, muhteşem bir fiziğe sahip, açık tenli, kibar, genç bir adamdı ve, “Tam da beklediğim gibi,” diye usulca söylendi. Mr. Baker üçüncü kaptanın sesindeki hoşnutsuzluğu sezinledi ve bir tartışma başlatmaktan kaçınırcasına kibarlıkla, “Hadi ama genç adam,” dedi kelimelerin arasında oflayarak. “Hadi ama! Bu kadar aç gözlü olma. Yolculuk boyunca o iri kıyım Finli senin vardiyandaydı. Adil olanı yapacağım. O iki genç İskandinav da senin olsun ve ben... Of!.. Ben de Zenci’yi ve bir de şu... Of!.. şu siyah redingot giyen küstah, seyyar balıkçıyı alacağım... Of!.. ve ona emirlere itaat etmesini öğretmezsem... Of! bana da Baker demesinler. Of! Of! Of!”

Baker üç kez şiddetle ofladı. Konuşurken sözcüklerin arasında ve cümlelerin sonunda oflama huyu vardı. Bu oflamalar tehditkâr ses tonuna, iri, kaba saba cüssesine, sarsak adımlarına; dikişlerle dolu koca suratına, sabit bakan gözlerine ve alaycı ağzına yakışıyordu. Gelgelelim tayfaların gözünde bu oflamalar etkisini yitireli epey olmuştu. Seviyorlardı onu; Belfast – Baker’ın gözdelerinden biriydi ve bunu biliyordu – onun taklidini yapardı. Öyle gıyabında filan değil hem de. Charley – Belfast’tan daha ihtiyatlı davranarak – sarsakça yürüyüşünü taklit ederdi. Baker’ın bazı lafları başaltında dillere dolanıp alıntı yapılırdı. Bundan daha fazla sevilmesi mümkün değildi! Ayrıca bütün tayfalar yeri geldiğinde ikinci kaptanın “fırtınada köpüren okyanuslar gibi adamın gırtlağına çökmekten” geri durmayacağını da gayet iyi bilirlerdi.

Baker şimdi son talimatlarını veriyordu. “Of! Sen, Knowles! Bütün tayfaları saat dörtte güverteye topla. Römorkör gelmeden... Of! hemen önce demir almak istiyorum. Kaptan’ı gözleyin. Ben elbiselerimle yatacağım... Of!.. Teknenin geldiğini görünce bana seslenin. Of! Of! Yaşlı kurt gemiye çıktığında illa ki söyleyecek bir şeyi olur,” dedi bir yandan Creighton’a, “Hadi bakalım, iyi geceler... Of! Yarın önümüzde uzun bir gün var... Of!.. İyisi mi git yat. Of! Of!”

Karanlık güvertenin üzerinde bir ışık dalgası görünüp hızla kayboldu, ardından bir kapı hızla vurulup kapandı ve Mr. Baker derli toplu kamarasına girdi. Genç Creighton küpeşteye dayandı ve hülyalı gözleri Doğu gecesinin derinliklerine daldı. Gecenin içinde, üzerinde yaprakların rüzgârda titreştiği ve güneş ışıklarının dans ettiği uzayıp giden bir kır yolu gördü. Yaşlı ağaçların salınarak dört bir yana uzanan dallarının meydana getirdiği kemer, İngiltere semalarının yumuşak, insanın gözünü okşayan maviliklerini çerçeveliyordu. Ve açık renk elbise giymiş, yazlık bir şemsiye altında tebessüm eden bir kız, adeta bu kemerin içinden geçerek o yumuşak maviliklerin dışına adım atıyordu.

Geminin öbür ucunda, artık tek bir lambanın aydınlattığı güverte yüksek sesli soluklanmalar ve ani, kısa iç çekişlerin bir yanından öte yanına dolaştığı loş bir boşlukta uykuya dalacaktı. Çift sıra gemici ranzaları, huzursuz cesetlerin işgal ettiği mezarlar gibi derin açılmış kara çukurları andırıyordu. Sağda solda, cırtlak renkli basma kumaşlardan yapılmış yarı açık perdeler, sefahat düşkünü bir hovardanın istirahat ettiği yeri işaret ediyordu. Ranzanın kenarından soluk, cansız bir bacak sarkıyor, koyu renk avucu havaya bakan ve kalın parmakları yarı kapalı bir kol dümdüz dışa doğru uzuyordu. Eşzamanlı olmayan iki hafif horultu, karşılıklı komik bir diyaloğa girmiş atışıyorlardı. Singleton yeniden soyundu – yaşlı adam isilikten çok çekmişti – kollarını çıplak ve süslü göğsünün üzerinde kavuşturup kapı aralığında durmuş sırtını serinletiyordu. Başı, yukarıdaki güvertenin kirişine değiyordu. Zenci, yarı çıplak halde sandığının içine doldurduğu eşyaları çıkartarak sağa sola savurup yatağını üst ranzalardan birine sermekle meşguldü. Ayaklarında çoraplarıyla, sessizce oradan oraya seğirtirken, belinden sarkan pantolon askıları baldırlarına çarpıyordu. Destek direkleri ve cıvadraların gölgeleri arasında Donkin ayaklarını dikip kıpır kıpır gözleriyle, güvertede oturmuş, bir parça kurumuş gemi ekmeğini kemiriyordu; peksimeti avuçlamış ağzının önünde tutuyor ve öfkeli bir suratla dişlerini geçiriyordu. Kırıntılar açık bacaklarının arasına dökülüyordu. Sonra ayağa kalktı.

“Su fıçımız nerede?” diye sordu alçak sesle.

Singleton, tek kelime etmeden, dumanı tüten kısa pipoyu tutan kocaman eliyle fıçıyı gösterdi. Donkin fıçıya eğildi, suları sıçratarak içti, arkasını döndü ve Zenci’nin sakin bir azametle omzunun üzerinden kendisine baktığını gördü. Kenara çekildi.

“Al sana rezalet bir akşam yemeği,” diye sızlanırcasına fısıldadı. “Benim memleketteki köpeğimin önüne koysam yemez. Bize bunu layık görüyorlar. Koca geminin başaltında lanet olası bir et kırıntısı bile yok. Bütün dolaplara baktım...”

Zenci beklenmedik bir anda kendisine yabancı bir dilde hitap edilmiş gibi baktı. Donkin ses tonunu değiştirdi: “Bir parça tütün versene dostum,” diye bir sırrını verirmiş gibi fısıldadı. “Bir aydır ne pipo içtim ne de tütün çiğnedim. Çıldırmak üzereyim. Hadi ama babalık!”

“Laubali olma,” dedi Zenci. Donkin ürktü ve şaşkınlıktan yanı başındaki sandığın üzerine oturdu. “Ne zamandan beri bu kadar içli dışlı olduk?” diye devam etti James Wait, alçak bir ses tonuyla. “Al bakalım tütününü.” Bir an durdu ve ardından sordu: “Hangi gemiden?” – “Golden State,” diye anlaşılmaz bir sesle mırıldandı Donkin, tütünü ısırırken. Zenci alçak sesle ıslık çaldı. –“Firar mı?” dedi kısaca. Donkin başını salladı; yanaklarından birini şişirmişti. “Zamanı gelince firar ettim,” diye geveledi. “Buraya gelirken yolda İspanyol asıllı bir delikanlıyı öldürdüler, sonra da bana musallat oldular. Ben de buraya kaçtım.” – “Eşyalarını orada mı bıraktın?” – “Evet, eşyalarımı da paramı da,” diye cevap verdi Donkin, sesini biraz yükselterek; “Hiçbir şeyim yok. Ne kıyafet ne yatak. Burada çarpık bacaklı bir İrlandalı bana bir battaniye verdi. Sanırım bu gece gabya direğinin velena yelkeni altında uyuyacağım.”

Donkin, battaniyenin bir kenarından tutup peşi sıra sürükleyerek güverteye çıktı. Singleton suratına bile bakmadan hafifçe yana çekilip geçmesine izin verdi. Zenci, karaya çıktığında giydiği kıyafetlerini bir kenara koydu ve üzerinde temiz iş kıyafetleriyle, bir kolunu dizlerinin üzerine uzatıp sandığının üzerine oturdu. Bir süre Singleton’ı süzdükten sonra kayıtsız bir ses tonuyla, “Nasıl bir gemi bu? Fena bir yer değil galiba, ha?” diye sordu.

Singleton yerinden kımıldadı. Neden sonra, yüz ifadesini hiç değiştirmeden, “Gemiler!” dedi. “Gemilerde bir sorun yok. Asıl sorun içindeki insanlarda!”

Derin sessizliğin içinde piposunu tüttürmeye devam etti. Dalgaların gürültüsünü dinleyerek geçmiş yarım yüzyıllık bir bilgeliğin verdiği tecrübeyle kelimeler bilinçsizce dudaklarının arasından dökülmüştü. Bocurgatın üzerine tünemiş kedi mırladı. Çok geçmeden James Wait, onu bir kasırgaya kapılmış gibi sallayıp savuran ve gözlerini faltaşı gibi açtıran, nefes nefese kalmış bir halde, paldır küldür sandığının üzerine fırlatıp atan gürültülü bir öksürük nöbetine tutuldu. Adamlardan bazıları uyandı. Aralarından biri uykulu gözlerle ranzasından başını uzatıp, “Bu ne patırtı yahu!” dedi. “Göğsümü üşütmüşüm,” dedi Wait, güçlükle nefes alarak. “Sen buna üşütme mi diyorsun?” diye homurdandı öteki de; “Üşütmeden daha beter bir şeymiş gibi geldi bana...” Zenci ayağa dikilip yine o azametli, alaycı tavrıyla, “Hadi ya! Öyle mi dersin?” dedi ve ranzasına tırmanıp kafasını uzatarak güvertenin dört bir yanına ters bakışlar fırlatırken bir yandan da arka arkaya öksürmeye devam etti. Başka yakınma olmadı. Wait başını yastığa vurdu ve hırıltılı sesler çıkararak huzursuz, ıstıraplı bir uykuya daldı.

Singleton yüzü ışığa, sırtı karanlığa dönük kapıda durdu. Bir başına, sessizliğe gömülmüş başaltının loş boşluğunda daha iri, dev gibi ve çok yaşlı görünüyordu; bir mezar kadar sessiz bu yere, sabırlı gözlerle uykunun kısacık zaferi ve insana verdiği teselli üzerine kafa yormaya gelmiş Zaman kadar yaşlı hem de. Yine de o yalnızca zamanın bir çocuğu, tüketilmiş, unutulmuş bir neslin kimsesiz bir kalıntısıydı. Hâlâ güçlü, dimdik ayakta ve eskisi gibi pervasızdı; ardında beyhude geçmiş koca bir hayat bırakmış, geleceği olmayan, çocuksu dürtüleri ve erkekçe tutkuları dövmeli bağrında çoktan ölmüş, her şeye hazır bir adam. Onun sessizliğini idrak edebilecek adamlar göçüp gitmişlerdi; hayatın sınırlarının ötesinde ve sonsuzluğun gözleri önünde varlıklarını nasıl sürdüreceklerini bilen adamlar artık yoktu. Kuşku ve umut nedir bilmeyen insanlar gibi güçlü olmuşlardı. Sabırsız ve dayanıklı, kavgacı ve inançlı, asi ve sadakatliydiler. İyi niyetli insanlar, bu adamları yedikleri her lokma yemeğe sızlanan, işlerine can korkusuyla sarılan kişiler olarak tasvir etmeye çalışmışlardı. Ama aslında ırgat gibi çalışmayı, mahrumiyeti, hiddeti, sefahati bilen, fakat korkusuz ve yüreklerinde kin ve nefrete yer olmayan adamlardı onlar. İdare edilmesi güç, fakat özendirip cesaretlendirmesi kolay, sessiz adamlardı. Kötü kaderlerine yanan, yazgılarının acımasızlığına sızlanan duygusal sesleri yüreklerinde bastıracak kadar cesurdular. Bu onlara özgü, onlara ait bir yazgıydı; böyle bir yazgıya katlanma gücü onlara göre seçilmişlere has bir ayrıcalıktı! Onların nesli, şefkatin ya da barınacak bir yuvanın sıcaklığını bilmeden, dertlerini anlatamadan, kaçınılması mümkün olmayan bir hayat sürdü ve dar bir mezarın korkunç karanlığına düşmeden yaşama veda etti. Onlar gizemli denizin ebedi çocuklarıydılar. Onların yerini hoşnutsuz dünyanın yetişkin çocukları aldı. Bu çocuklar daha edepli, ama daha kabahatli; kutsala daha saygılı, ama belki de daha inançsızdılar ve şayet nasıl konuşacaklarını öğrenmişlerse nasıl sızlanacaklarını da öğrenmişlerdi. Oysa ötekiler güçlü ve suskundular; onlar, göz alıcı, ihtişamlı mabetlerin aydınlık dehlizlerini geceleri ayakta tutan heykel biçimli sütunlar gibi yüzeyleri tahrip edilmiş, eğilmiş ve dayanıklıydılar. Artık göçüp gittiler ve artık önemi yok bunun. Deniz ve yeryüzü çocuklarına karşı sadakatsiz: Bir gerçek, bir inanç, bir nesil yitip gider ve unutulur, ama bunun hiçbir önemi yok! Gerçeğe inanmış, inancı kabullenmiş ya da o adamları seven birkaç kişi dışında kimse için önemi yok!

Hafif bir esinti çıkıyordu. Gelgit akıntılarıyla süzülen gemi daha sert bir rüzgârla sallandı; birden bocurgatla loça kovanı arasındaki gevşek zincir gomina şıngırdadı, ileriye doğru birkaç santim kaydı ve sanki o demir kütlenin içinde varlığı bilinmeyen bir yaşamın gizlice pusuya yatmış olması gibi ürkütücü bir düşünceyi akla getirircesine güverteden hafifçe yukarıya doğru havalandı. Loça kovanının içinde sürtünüp gıcırdayan zincir halkalarından gelen ve ağır bir yükün altında ezilen bir adamın hafifçe inlemesini andıran bir ses geminin dört bir yanında yankılandı. Gerilim bocurgata kadar ulaştı, zincir bir sicim gibi gerilip titreşti ve çarklı el freninin kolu hafifçe sarsıntılarla hareket etti. Singleton öne doğru bir adım attı.

Gizemli denizin altmış yaşındaki çocuğu yüzünde haşin ve boş bir ifadeyle, dalgın ve donuk, sakin ve umutsuz, o âna kadar dikilip durmuştu. Tüm yaşamı boyunca düşündükleri altı kelimeyle anlatılabilirdi, fakat çarpan kalbinin olduğu kadar varlığının da bir parçası olan şeylerin uyandırdığı duygular yaşlı yüzündeki haşin ifadeye bir zekâ pırıltısı katıyordu. Lambanın alevi titreşip sallandı, çatık ve gür kaşlı, yaşlı adam çarklı frenin başında, vahşice dans eden gölgelerin arasında tetikte ve kımıltısız durdu. Ardından demirinin çağrısına itaat eden gemi hafifçe ilerledi ve gerilimi gevşetti. Zincir kablo, boşalıp sarktı ve algılanması güç bir biçimde ileri geri sallanıp sert ahşap döşemelerin üzerine gürültüyle düştü. Singleton üst manivelayı kavradı ve sert bir hareketle vücudunu öne doğru iterek çarka yarım tur daha attırdı. Ardından kendini toparladı, derin bir soluk aldı ve bir süre güvertede, ayaklarının dibinde sessiz bir canavar, hayranlık uyandıran uysal bir yaratık gibi çömelmiş duran güçlü ve yekpare motora dik dik baktı.

Karmakarışık beyaz sakalının arasından buyurgan bir ifadeyle, “Böyle devam et!” diye gürledi motora.

1. Conrad, Bombay’dan (bugün Mumbai) Dunkirk’e yolculuk yapan, 1876 yılında inşa edilmiş tam donanımlı 1336 tonluk, demirden yapılma Narcissus gemisinde 28 Nisan-16 Ekim 1884 tarihleri arasında üçüncü kaptan olarak görev yaptı.

2. Ana güverteden daha yüksekteki küçük güverte kasara olarak adlandırılıyor. Bu bölümün altında tayfaların yatakhaneleri ve ambar var. Bu bölümü bundan sonra “başaltı” diye adlandıracağız.

3. Rupi geçmişte olduğu gibi günümüzde de Hindistan’ın standart para birimidir. On altı anna bir rupiye eşdeğerdir.

4. ABD’nin Washington eyaletinin kuzeybatı kıyısında, Pasifik Okyanusu’nda bir körfez.

5. Edward George Bulwer Lytton tarafından yazılmış Pelham ya da Bir Beyefendinin Maceraları (1828) başlıklı roman, Henry Pelham adında soylu bir züppenin başından geçen maceraları anlatır.

6. Amerikan ticari gemilerindeki katı disiplin ve ağır çalışma koşulları dillere destandı.

7. Finliler, denizciler arasında büyücü olarak nam salmışlardı.

8. Felemenk ifadesi o dönemde salt Hollandalılar için değil, tüm Germen kökenliler için kullanılıyordu.

9. Bombay Limanı’nın batısında, Bombay şehrinin bir bölgesi.

10. (İng.) Bekle!

11. Gemilerin geleneğinde aşçılara takılan lakap.

II

Ertesi sabah, gün ışığıyla birlikte Narcissus denize açıldı.

Ufuk, hafif bir sis perdesiyle bulanıklaşmıştı. Limanın dışında pürüzsüz deniz, mücevher döşeli bir zemin gibi pırıltılı ve gökyüzü kadar boş, göz alabildiğine uzanıyordu. Siyah renkli kısa römorkör, her zamanki gibi gemiyi rüzgârın estiği yönde çekti, ardından halatı bıraktı ve motorları durmuş vaziyette bir süre geminin kıç omuzluğunda durup bekledi; o sırada geminin ince uzun gövdesi gabya yelkenlerinin altında yavaşça ilerledi. Meltem esintisiyle dolup şişen gevşek üst yelkenler, yumuşak ve yuvarlak dış hatlarıyla, labirent misali kıvrıla dolana uzayıp giden halatların arasında kapana kıstırılmış küçük beyaz bulutları andırıyorlardı. Sonra ıskota halatları sürüklenip yuvalarına çekildi, serenler yukarı kaldırıldı ve gemi, güneşin aydınlattığı sisin arasında beyaz ışıltılar saçarak süzülen mağrur ve yalnız bir piramide dönüştü. Römorkör yarım bir dönüş yaptı ve karaya doğru uzaklaştı. Yirmi altı çift göz, hızla dönerek suyu vahşicesine bir telaşla döven çarkların arasındaki yumuşak dalgaların üzerinde, römorkörün alçak ve geniş kıçının uyuşukça sürüklenişini izledi. Römorkör, ışıktan gözleri kamaşmış, güneşten bunalmış, nafile bir çabayla kaçıp uzaklardaki karanın loş serinliğine sığınmaya çalışan siyah, devasa bir su böceğini andırıyordu. Gökyüzünde ağır ağır yükselip gözden yiten bir duman lekesi ve suyun üzerinde kaybolan köpükten izler bıraktı ardında. Ayrıldığı yerde, yuvarlak, simsiyah yama gibi bir is lekesi, yaratığın ardında bıraktığı pis bir işaret gibi dalgaların üzerinde çalkalanıyordu.

Rotasını güneye çevirmiş Narcissus artık bir başınaydı ve huzursuzca çalkalanan denizin üzerinde ve hareket eden güneşin altında ışıl ışıl ve kımıltısız durur gibiydi. Köpükler her iki yanından hızla ilerleyip geçiyordu; bir görünüp hemen kaybolan dalgalar bordalarına çarpıyordu; uzaklarda kalmış kara, artık yavaşça gözden yitiyordu; yalpalayan direklerin üzerinde hareketsiz kanatlarıyla süzülen kuşlar çığlık çığlığa ötüyorlardı. Fakat çok geçmeden kara tamamen gözden yitti, kuşlar uçup gitti; batı yönünde, Bombay’a yolculuk eden bir Arap gemisinin sivri uçlu yelkeni ufkun keskin kenarının üzerinde üçgen biçiminde dimdik yükseldi, bir an havada kaldı ve bir hayal gibi gözden kayboldu. Geminin suda bıraktığı uzun ve düz iz, uçsuz bucaksız bir ıssızlığa boğulmuş gün boyunca uzayıp gidiyordu. Suyun yüzeyinde yanarak batan güneş, yağmur yüklü bulutların karaltısı altında kan kırmızısı bir renkle alevlendi. Gerilerden kopup gün batımıyla birlikte gelen ani ve şiddetli fırtına, yerini yılan gibi tıslayarak yağan kısa süreli bir sağanağa bıraktı ve direk uçlarından flotasına kadar gemiyi pırıl pırıl yıkayıp yelkenleri kararttıktan sonra dindi. Gece olunca güverteleri boşaltılan Narcissus, elverişli bir muson rüzgârının önünde kolayca ilerliyor, onunla birlikte hareket eden dalgaların aralıksız ve tekdüze şıpırtıları, nöbet paylaşımı için kıçta toplanmış tayfaların alçak fısıltılarına, yelken makaralarının kısa süreli feryatlarına ya da arada bir rüzgârın iç çekişine karışıyordu.

Kamarasından çıkan Mr. Baker, kapıyı ardından kapamadan önce tiz bir sesle ilk adı okudu. Güvertenin sorumluluğunu kendisi üstleniyordu. Denizlerdeki eski bir geleneğe göre, eve dönüş yolculuğunda ilk gece nöbetini akşam sekizden gece yarısına kadar ikinci kaptan tutardı. Böylece Mr. Baker son “Evet efendim”i de duyduktan sonra bıkkın bir ifadeyle, “Dümen nöbetini devral ve dikkatli ol,” dedi ve ağır adımlarla pupa merdiveninden rüzgâr üstüne çıktı. Çok geçmeden Mr. Creighton aşağıya indi ve hafiften ıslık çalarak kamaraya girdi. Derin düşüncelere dalmış kamarot, ayağında terlikler, gömleğinin kollarını koltuk altlarına kadar kıvırıp kapı basamağına tembelce uzanmıştı. Ana güvertede mutfağın kapılarını kilitleyen aşçı, bir çift çorap için Charley ile ağız dalaşına girmişti. Geminin ortasındaki karanlığın içinde, “Sana iyilik yaramaz. Bunları senin için kurutuyordum ve sen kalkmış üzerindeki deliklerden yakınıyorsun, üstelik bir de karşıma geçmiş küfrediyorsun! Şayet bir Hıristiyan olmasaydım – ki sen Hıristiyan değil toy bir hödüksün – kafana yumruğu indirmiştim... Defol buradan!” diye bağırıyordu. İkişer üçer gruplaşmış tayfalardan bazıları düşüncelere dalmış duruyor, bazıları da geminin orta kısmındaki küpeşteler boyunca sessizce yürüyorlardı. Eve dönüş yolculuğunun ilk meşgul günü, kaldığı yerden devam eden olağan işlerin tekdüze sessizliğinin içinde kayboluyordu. Mr. Baker, kıç tarafında ayaklarını sürüyerek ve kafasından geçen düşüncelerin arasında kendi kendine homurdanarak yürüyordu. Baş tarafta, iki çapanın tırnakları arasında dikilen gözcü, sonu gelmek bilmez bir nağme mırıldanıyordu ve boş bakışlarını görev bilinciyle ileriye doğru sabitlemişti. Berrak gecede ortaya çıkan sürüyle yıldız, gökyüzündeki boşluğu dolduruyordu. Sanki canlıymışlar gibi denizin üzerinde pırıltılar saçıyorlar, seyir halindeki gemiyi her yandan kuşatıyorlardı; gözlerini dikmiş bakan bir kalabalığın bakışlarından daha yoğun ve gemideki adamların ruhları kadar gizemliydiler.

Yolculuk başlamıştı ve gemi, yeryüzünden kopmuş bir parça misali küçük bir gezegen gibi bir başına ve hızla ilerledi. Dört bir yanında, gök ile denizin derin çukurları erişilmez bir hudut gibi birbirlerine kavuşuyorlardı. Sürekli değişen ama her zaman aynı kalan, hep tekdüze ve her zaman dayatmacı bir yalnızlık da çepeçevre sarmaladığı gemiyle birlikte hareket ediyordu. Ara sıra, çok uzaklarda yaşam dolu, kendi yazgısını belirlemeye kararlı beyaz bir benek peydahlanıp sonra gözden kayboluyordu. Güneş gün boyunca tepeden gemiyi izliyor ve her sabah yusyuvarlak yükselip bitip tükenmek bilmeyen bir merakla yakıcı bakışlarını gemiye dikiyordu. Onun kendine ait bir geleceği vardı; güvertelerini adımlayan o varlıkların yaşamı ona can katıyordu; onu denize teslim eden yeryüzü gibi sürüyle tahammül edilmez pişmanlıkları ve umutları vardı. Üzerinde ürkek gerçekler ve cüretkâr yalanlar yaşıyordu ve yeryüzü gibi o da bilinçsiz ve güzeldi – ve mürettebatı tarafından rezil bir yazgıya mahkûm edilmişti. İzlediği yolun görkemli yalnızlığı, kutsal yolculuğuna ilham veren sefilliklere bir saygınlık katıyordu. Denizi köpürterek, adeta üstün ve asil bir çabanın verdiği cesaretle güneye doğru ilerliyordu. Denizin tebessüm eden enginliği, zamanın uzunluğunu önemsiz kılıyordu. Günler, bir deniz fenerinin yanıp sönen ışıkları gibi pırıltıyla ve hızla birbirini kovalıyor ve olaylarla dolu kısa geceler, unutulup giden rüyalara benziyordu.

Mürettebat yerlerine geçmişti ve her yarım saatte bir vuran çanların sesi, sonu gelmek bilmez dertlerle dolu hayatlarını yönetiyordu. Gece gündüz, güneş ya da yıldızların saçtığı ışıkların altında kıç taraftaki dümenin başında, dönen dümen parmaklıkların tepesinde kımıltısız dikilmiş duran bir denizcinin kafasını ve omuzlarını bütün hatlarıyla açıkça görmek mümkündü. Nöbetlerle birlikte yüzler de değişti. Genç yüzler, sakallı yüzler, kara yağız yüzler: ister sakin, ister huzursuz olsunlar tüm bu yüzler denizin kardeşliğiyle akrabaydılar; tümü, gözlerinde aynı tetikte bakışlarla pusulayı ya da yelkenleri dikkatle izliyordu. Kaptan Allistoun, ciddi duruşu ve boynunun etrafına sardığı eski kırmızı bir fularla gün boyunca pupaya yayılıp kalıyordu. Geceleri, sık sık mezarından kalkan bir hayalet gibi güverte merdiveninin karanlığından çıkıyor ve bir bayrak gibi uçuşan geceliğiyle yıldızların altında sessizce durup dikkatli bakışlarla etrafı gözlüyordu; sonra, hiç ses etmeden çıktığı karanlığa geri dönüyordu. Allistoun, Pentland Boğazı kıyılarında dünyaya gelmişti. Gençliğinde, Peterhead balıkçı limanında zıpkıncı rütbesine yükselmişti. O günlerden bahsettiğinde kıpır kıpır gri gözleri bir buz kütlesi gibi donuklaşır, bakışları hissizleşirdi. Daha sonra, sırf değişiklik olsun diye Doğu Hint ticaret gemilerinde çalıştı. Narcissus’a denize indirildiği günden bu yana komuta ediyordu. Gemisine tutkundu ve onu acımasızca yüzdürüyordu; zira günün birinde, muazzam bir hızla gemiye sefer yaptırıp denizcilik dergilerinde Narcissus’un bu yolculuğundan bahsedilmesini sağlamak gibi gizli kalmış bir ihtirası vardı. Gemi sahibinin adını alaycı bir tebessümle anar, gemideki zabitlerle pek nadir konuşur ve yapılan hataları yumuşak bir sesle ama insanın içine zehir gibi işleyen sözlerle azarlardı. Saçları kurşuni gri, sert bakışlı suratı kösele rengindeydi. Hayatı boyunca her sabah saat altıda tıraş olmuş, sadece bir defasında, Mauritius’un seksen mil güneybatısında şiddetli bir kasırgaya yakalandıklarında üç gün art arda tıraş olmamıştı. Affetmez bir Tanrı’dan başka hiçbir şeyden korkmuyor ve son günlerini, denizden uzak, kendine ait bir arazi parçası olan küçük bir taşra evinde geçirmek istiyordu.

Allistoun, o küçücük, önemsiz dünyanın yöneticisi olarak, pupasının Olimpos’u andıran doruklarından nadiren aşağıya iniyordu. Aşağıda –deyim yerindeyse ayaklarının dibinde– sıradan ölümlüler kendi telaşlı ve önemsiz hayatlarını sürdürüyorlardı. Mr. Baker, ana güvertede kana susamış, ama zararsız bir biçimde homurdanarak bizi dur durak bilmeden çalıştırıyordu. Bir defasında dediği gibi, kendisine tam da bu işi yapması için para veriyorlardı. Güvertede çalışan adamlar, denize iyice açıldıktan sonra çoğu denizcide görüldüğü gibi, sağlıklı ve hallerinden hoşnut insanlardı. Tanrı’nın gerçek huzuru, en yakın karadan bin mil uzakta herhangi bir noktada başlar ve Tanrı, kudretini bildiren habercilerini oraya gönderdiğinde, suça, küstahlığa ve budalalığa karşı korkunç gazabını göstermek için değil, hayattan bihaber, haset ve açgözlülük nedir bilmeden çarpan saf ve cahil yürekleri ıslah etmek için bunu yapar.

Akşamları boşalmış güvertelerin, yeryüzündeki sonbaharını andıran dinlendirici ve sakin bir havası vardı. Ilık bulutlardan bir örtüye bürünen güneş, dinlenmeye çekilircesine batıyordu. Baş tarafta, yedek serenlerin ucunda, Lostromo ve Marangoz kollarını kavuşturmuş yan yana oturuyorlardı; birbiriyle dost, güçlü ve geniş göğüslü iki adam. Yanlarında ise kısa boylu, tıknaz, bir zamanlar donanmada görev almış yelkenci, piposundan dumanlar çekerken bir yandan da amirallere dair akla hayale sığmaz hikâyeler anlatıyordu. İkişer ikişer gezen tayfalar, çaba sarf etmeden adımlarını ayarlayıp, dengelerini koruyarak daracık bir alanda bir ileri bir geri volta atıyorlardı. Büyük domuz ağılındaki domuzlar homurdanıyordu. Parmaklıklara dirseklerini dayamış Belfast, daldığı derin düşüncelerin arasında adeta domuzlarla sohbet ediyordu. Yaka bağır açık gömleklerinden güneşten yanmış göğüsleri ortaya çıkan yol arkadaşları, palamarlarla, başaltının merdiven basamaklarına oturmuşlardı. Pruva direğinin yanına bir çember oluşturarak toplanmış birkaç tayfa ise bir beyefendinin özellikleri üzerine tartışıyordu. Aralarından biri, “İşin sırrı para,” dedi. Bir diğeri, “Hayır, konuşma tarzları,” diye sürdürdü sohbeti. Başaltının en pis adamı olarak nam salmış topal Knowles aksak adımlarla çıkagelip yıkanmamış yüzünde sararmış kazma dişlerini ortaya çıkaran kurnaz bir gülümseme ve çok bilmiş bir ifadeyle, “Bazı beyefendilerin pantolonlarını gördüğünden” bahsetti. Gözlemlerine göre bu pantolonların kıçı, sürekli ofislerde oturmaktan dolayı kâğıttan inceydi, ama bunun dışında gayet kaliteli ve yıllarca dayanacakmış gibi bir görüntüleri vardı. Her şey kılık kıyafet ve dış görünüşe dayanıyordu. “Hayatın boyunca temiz bir iş yaparsan bir beyefendi olmak kadar kolay ne var?” diyordu Knowles. İnatçı çocuklar gibi iddialaşarak tartışıp durdular; bağıra çağıra, öfkeli suratlarla ortaya ilginç tezler attılar; o sırada yumuşak bir meltem esintisi bir anafor gibi döne döne gelerek şapkasız kafalarının üzerindeki ön yelkenin devasa boşluğunu şişirip karmakarışık olmuş saçları tatlı bir dokunuşla hafifçe kımıldattı.

Sarf ettikleri çabayı, katlandıkları sıkıntıları unutuyorlardı, kendilerini unutuyorlardı. Aşçı, ihtişamlı mükafatını bir türlü aklından çıkaramayan kibirli bir aziz gibi, itikadının verdiği manevi bilinçle gözlerinden parıltılar saçarak konuşulanları duymak için yaklaştı ve tayfaların yanında durdu; başaltının önünde bir başına duran ve bir arpacı kumrusu gibi uğradığı haksızlık ve zulmü düşünen Donkin, aşağıda sürüp giden tartışmanın ne üzerine döndüğünü anlamak için biraz yaklaştı; soluk suratını denize döndü ve parmaklıkların yanına gelişigüzel uzandı. Meltem esintisini içine çekerken ince burun delikleri açılıp kapandı. Günbatımının yaydığı kızıllıkta yüzler ilgiyle parlıyor, dişler ışıldıyor, gözler çakmak çakmak yanıyordu. Güvertede volta atan çiftler, yüzlerinde kocaman bir sırıtışla birden oldukları yerde durdular; çamaşır leğenine eğilmiş bir adam, ıslak kolları sabun köpükleriyle benek benek, kendinden geçmiş bir halde doğruldu. Düşük rütbeli üç gemi zabiti, rahatça arkalarına yaslanıp kibirli bir gülümsemeyle kulak kabarttılar. Belfast en sevdiği domuzun kulağını kaşımayı bırakıp, ağzı açık, saf, hevesli bakışlarla fikrini söyledi. Afallamış bir halde, yüzünü buruşturarak kollarını kaldırdı. Charley uzaklardan çember olmuş tayfalara doğru bağırdı: “Ben beyefendilerle ilgili hepinizden daha çok şey biliyorum. Onlarla samimiyet kurdum... Ayakkabılarını boyadım.” Konuşulanları daha iyi duymak için boynunu uzatan aşçının tepesi attı. “Büyüklerin konuşurken çeneni kapat, seni edepsiz kâfir seni.” – “Tamam, tamam ihtiyar, başka lafım yok,” diye yatıştırırcasına karşılık verdi Charley. Pis Knowles olağanüstü bir bilmişlikle ortaya bir fikir atınca tayfalardan ürkünç bir kükreme gibi patlayan, dalga dalga kahkahalar yükseldi. Haykıran yüzlerini göğe dönerek iki ayaklarını birden yere vurup tepinmeye başladılar. Birçoğu tükürükler saçarak gülerken bir yandan da kalçalarına vuruyorlar; kimi iki büklüm olmuş halde güçbela soluk alarak sancılanmış gibi kasıklarını tutarak kahkahalar atıyor; Marangoz ve Lostromo ise, oturdukları yerde vaziyetlerini bozmadan sarsıla sarsıla gülüyorlardı. Bu arada bir gemi filosu kaptanıyla ilgili bir hikâye anlatmaya başlayan yelkencinin suratı asılmıştı; aşçı yağlı bir bez parçasıyla gözünden akan yaşları silmekle meşguldü; başarısı karşısında şaşkına dönen topal Knowles de, kalabalığın ortasında tebessüm ederek öylece duruyordu.

Omuzları yukarda, küpeşteye dayanmış Donkin’in suratı birden ciddi bir ifadeye büründü. Ön güvertenin kapısından hafif bir takırtı işitildi. Sonra ses bir mırıltıya dönüştü ve bir iç çekiş ve iniltiyle son buldu. Çamaşırcı her iki kolunu da aniden leğene daldırdı; aşçı, foyası meydana çıkmış bir günahkârdan daha büyük bir kederle başını öne eğdi; Lostromo huzursuzca omuzlarını oynattı; Marangoz bir yay gibi ayağa fırlayıp yürüyerek uzaklaşırken, Yelkenci de hikâyesini anlatmaktan vazgeçip ciddi bir kararlılıkla piposunu tüttürmeye başladı. Kapı aralığının loşluğunda kocaman bir çift beyaz, hareketsiz göz parıltılar saçarak bakıyordu. Ardından, kapının aralığından, James Wait’in dışarı uzanan başı göründü. Sanki yüzünün her iki yanında kapı pervazını kavrayan iki elinin arasında asılı duruyor gibiydi bu baş. Mavi yünden örülmüş yatak takkesinin püskülleri başının önüne düşmüş, sol göz kapağının üzerinde neşeyle dans eder gibi sağa sola savruluyordu. Wait, sendeleyerek güverteye çıktı. Her zamanki gibi güçlü görünüyordu, ama yürüyüşünde tuhaf, yapmacık bir sarsaklık vardı; yüzü biraz süzülmüştü sanki ve gözleri insanı ürkütecek kadar yuvalarından fırlamıştı. Sanki oradaki varlığıyla, yerini karanlığa terk etmeye hazırlanan gün ışığının kayboluşunu hızlandırmış gibiydi; batmakta olan güneş, Zencimizin huzurundan kaçarcasına, hızla suya dalıp gözden kayboldu; algılaması zor bir hüzün dalgası gibi, insana baskı yaparcasına kara bir sis yayıyordu sanki etrafına. Havada süzülen bu soğuk ve kasvetli sis perdesi, güvertedeki tüm yüzlerin üzerine bir matem peçesi gibi örtüldü. Çember dağıldı. Atılan kahkahaların verdiği neşe, kaskatı kesilmiş dudaklarda söndü gitti. Koca gemide tebessüm eden tek bir kişi bile kalmamıştı. Kimsenin çıtı çıkmıyordu. Tayfaların çoğu kayıtsız görünmeye çalışarak sırtlarını döndüler; diğerleri başlarını öte yana çevirip göz ucuyla tereddütlü bakışlar fırlattılar. Şüpheyle kafaları karışmış dürüst adamlardan çok, kabahatlerinin farkında olan suçluları andırıyorlardı; aralarından sadece iki ya da üç tanesi samimi bir ifadeyle ve dudaklarını hafifçe aralayarak baktılar. Hepsi de James Wait’in bir şeyler söylemesini bekliyordu, ama aynı zamanda da, neler söyleyeceğini önceden biliyormuş gibi bir havaları vardı. Wait sırtını kapı pervazına dayadı ve sefil ama güvenilmez kölelerden ibaret bir kalabalığı korkudan sindirmiş iğrenç bir zorba hükümdar gibi despotça ve karamsar bakışlarını üzerlerinde gezdirdi.

Kimse uzaklaşmadı. Hepsi de ağzı açık, dehşet içerisinde beklediler. Wait, inceden inceye alay edercesine ve kelimelerin arasında güçlükle soluyarak konuştu:

“Teşekkür ederim... arkadaşlar. Siz... nasıl da... nazik... ve... sessizsiniz öyle! Kapının... önünde... bağırış çağırış...”

Wait daha uzun bir ara verince göğüs kafesini abartılı bir gayretle nefes alarak şişirdi. Tahammül edilecek gibi değildi. Ayaklar hareketlenmeye başladı. Belfast inleyip sızlandı; Donkin kirpikleri görünmeyen kırmızı gözkapaklarını kırpıştırıp Zenci’nin başının üzerinden acı acı tebessüm etti.

Zenci şaşılacak bir rahatlıkla konuşmasını sürdürdü. Artık soluk soluğa değildi ve sesi, sanki boş ve büyük bir mağarada konuşurmuş gibi yankılanarak yüksek perdeden çıkıyordu. Küçümseyici bakışları öfke doluydu.

“Birazcık olsun uyumak istedim. Geceleri gözüme bir damla uyku girmediğini biliyorsunuz. Siz ise kör olası bir kocakarı sürüsü gibi kapının önünde durmuş çene yarıştırıyorsunuz... Kendinizi bir de iyi yol arkadaşı zannedersiniz. Değil mi?.. Ölmek üzere olan bir adamı kimsenin umursadığı yok!”

Belfast, domuz ağılından geriye döndü. “Jimmy,” diye titrek bir sesle haykırdı. “Eğer hasta olmasaydın sana...”

Durdu. Zenci de bir süre bekledi ve sonra hüzünlü bir ses tonuyla, “Ne yapacaktın? Git kendi denginle kavga et. Beni rahat bırak. Çok sürmeyecek. Yakında ölmüş olacağım... An meselesi!”

Tayfalar bezgin bakışlarla yerlerinden kımıldamadan duruyorlardı. Bu tiksindirici Zenci’nin ağzından duymayı bekledikleri şey tam da buydu ve bunu duymuş olmaktan nefret ediyorlardı. Wait sabah akşam gözdağı verir ve övünür gibi insanın peşini bırakmayan bir ölüm fikrini kafalarına kakarcasına tekrar edip duruyordu. Şu âna dek sadece hayatını kolaylaştırmak için hazır bulunan bu ölüm fikriyle iftihar ediyordu sanki; sanki yeryüzünde hiç kimse böylesine bir refakatçiyle yakınlık kurmamış gibi hükmedici, buyurgan bir tavrı vardı bu konuda; karşımıza geçip tutkulu, hararetli bir ısrarla ve durmadan gösteriş yaparcasına ölümden bahsediyor ve böylece ölümün varlığını şüphe götürmez ve aynı zamanda da inanılmaz kılıyordu. Bir insanın ölümle böylesine korkunç bir dostluk kuracağı hiç kimsenin aklına gelmezdi! Jimmy’nin bu gelmesi an meselesi olan ziyaretçisi gerçek miydi yoksa yalan mı? Acıma duygusu ile itimatsızlık arasında bocalıyorduk; öte yandan, Wait en ufak bir tahrike kapıldığında karşımıza geçip rahatsız edici, çirkin iskeletinin kemiklerini sallıyordu. Boyuna ölümü gündeme getiriyordu. Gelmek üzere olan ölümden sanki zaten aramızdaymış, sanki dışarıda, güvertede dolaşıyor, sanki biraz sonra boştaki tek ranzaya kurulup uyuyacakmış gibi söz ediyordu; sanki her yemekte ölüm yanı başına oturuyor, günlük meşgalelerimize, boş vakitlerimize, eğlencemize karışıyordu. Akşamları şarkı ve müzik dinleme keyfimiz de kalmamıştı, çünkü Jimmy (suç ortağına duyduğumuz nefreti gizlemek için hepimiz ona sevecenlikle “Jimmy” diye hitap ediyorduk) o müstakbel ölüm fikriyle Archie’nin bile akli dengesini bozmayı başarmıştı. Archie’nin minik bir akordeonu vardı; fakat Jimmy’den birkaç kez fırça yiyince bir daha çalmayı reddetti. “Acayip, tekinsiz bir adam bu. Nesi var bilmiyorum, ama çok, çok fena durumda. Boşuna istemeyin benden, faydası yok. Çalmayacağım.” Aramızda şarkı söyleyenlerin sesi soluğu kesilmişti, zira Jimmy ölmek üzereydi. Aynı sebepten ötürü hiç kimse, Jimmy’yi o bitmez tükenmez son anlarında rahatsız ederek yaptığı zulmün vicdan azabını yüreğinde hissetmeden –Knowles’ın ifadesiyle – “birkaç değersiz, eski püskü giysisini asmak için duvara bir çivi dahi çakamıyordu.” Geceleri, Jimmy’nin muhtemelen yeryüzündeki son uykusunu bölmemek için nöbet değişimi sırasında tayfaların birbirlerine, “Çan çaldı! Dışarı çıkın! Duyuyor musunuz? Haydi! Haydi! Haydi! Kalkın bakalım yataktan!” şeklindeki neşe içindeki haykırışlarının yerini fısıltılar almıştı. Hakikaten de uyanıktı Jimmy ve biz sessizce güverteye doğru sıvışırken arkamızdan iğneleyici laflar sokuşturmaktan da geri durmuyordu. Bu laflar ilk anda kendimizi kaba saba insanlar gibi hissetmemize neden olsa da sonradan birer budala olduğumuzdan kuşkulanmaya başlıyorduk. Sanki başaltında değil de bir kilisedeymiş gibi fısıldayarak konuşuyorduk birbirimize. Yemeklerimizi çekine çekine sessizce yiyorduk, zira Jimmy yiyeceklere burun kıvırarak tuzlu etlere, peksimetlere, çaya – “ölmek üzere olan bir adam şöyle dursun!” – herhangi bir insanın tüketemeyeceği kadar mundar şeylermiş gibi bakıp acı acı küfrediyor ve şöyle diyordu: “Tedavi görmek –ya da defnedilmek– üzere memleketine dönmeye çalışan hasta bir adam için şöyle güzel bir parça et bulamıyor musunuz? Ama tabii ya! Ben fırsat bulsam da siz benim defterimi dürerdiniz. Beni zehirlerdiniz. Bana verdiğiniz şu şeylere bir bakın hele!” Sanki garez duyulan bir hükümdarın değersiz maiyetiymişiz gibi, öfke ve tevazu içerisinde yatağına kadar gidip hizmet ediyorduk ona; o da bunun karşılığında katı, uzlaşmaz eleştirilerle ödüllendiriyordu bizi. Wait, insanoğlunun ahmaklığından sonsuza dek istifade edebilmenin sırrını bulmuştu; o bir ayağı çukurda lanet olası herif, hayatın gizemini çözmüştü ve varlığımızın her anında bize hükmetmeye başlamıştı. Giderek çaresizliğe sürüklendik ve teslimiyetçi davranıp boyun eğmeye devam ettik. Zavallı, duygusal Belfast her an saldırıya geçecek ya da gözyaşlarına boğulacak gibiydi. Bir akşam Archie’ye içini döktü: “Üç beş kuruş karşılığında onun o çirkin kara kellesini koparırdım, sinsi madrabaz!” Açıksözlülüğüyle bilinen Archie de sanki şaşırmış gibi yaptı! Batı Hint adalarından gelme bu sıradan Zenci bizim gibi saf insanları işte böylesine cehennemî bir büyüyle etkisi altına almıştı! Fakat aynı gece Belfast, sırf Jimmy’nin doymak bilmez iştahını kabartmak için mutfağa girip zabitlerin pazar günü yiyecekleri meyveli turtayı aşırdı. Böylece aşçıyla sadece uzun bir geçmişe dayanan dostluğunu değil –anlaşıldığı kadarıyla– ebedi huzurunu da tehlikeye atmış oldu. Aşçıbaşı çok üzülmüştü; suçlunun kim olduğunu bilmiyordu fakat günahkârlığın ve kötülüğün kol gezdiğinin farkındaydı; Şeytanın, şu ya da bu şekilde manevi koruması altında gördüğü o adamların arasında olduğunu biliyordu. Ne zaman üçümüzü dördümüzü bir arada dururken görse, vaaz vermek için fırınının başından ayrılıp dışarı koşuyordu. Biz de ondan kaçıyorduk; sadece Charley (ki hırsızın kim olduğunu biliyordu) aşçıyı öfkelendiren içten bakışlarla onun karşısına dikiliyordu. Aşçı, çenesinde bir kurum lekesiyle ve kederli bakışlarla, “Bana kalırsa bu işi sen yaptın,” diye homurdanıyordu. “Hırsız sensin. Tam Cehennem’de cayır cayır yanmalıksın! Artık mutfağımda çoraplarını görmek istemiyorum.” Çok geçmeden, bir başka hırsızlık vakası yaşanması halinde, adam başı iki yüz gram olarak fazladan dağıtılan marmelatın kesileceği haberi yayıldı. Mr. Baker gözde tayfalarıyla şakalaşmayı bırakmış, kuşku dolu bakışlarla hepimize homurdanmaya başlamıştı. Her akşam tüm halatları germek için kandilisadan prasyalara kadar küçük kalabalıklar halinde toplandığımız sırada pupada durup yukardan bizi izleyen kaptanın soğuk bakışlarında güvensizlik okunuyordu. Bir ticaret gemisinde bu gibi hırsızlıkları kontrol etmek zordur ve tayfaların başlarındaki zabitlere karşı duydukları memnuniyetsizliğin bir ifadesi olarak görülebilir. Bu kötüye işarettir. Ne gibi sorunlara yol açacağını kimse bilemez. Yine de Narcissus huzurlu bir gemiydi, fakat karşılıklı güven duygusu sarsılmıştı. Donkin memnuniyetini gizlemiyordu. Bizim ise cesaretimiz kırılmış, umusuzluğa düşmüştük.

Çok geçmeden sağduyudan yoksun Belfast, Zencimizi büyük bir öfkeyle azarladı. Dirseğini yastığa dayamış James Wait boğulurcasına, güç bela soluyarak, “O lanet olası şeyi araklamanı ben mi istedim senden? Yerin dibine batsın turtan. Beni daha kötü yaptı, seni adi İrlanda delisi seni!” dedi. Yüzü kıpkırmızı kesilmiş, dudakları titreyen Belfast, Wait’in üzerine doğru atıldı. Başaltındaki bütün tayfalar bağıra çağıra ayağa dikildiler. Bir an şiddetli bir arbede yaşandı. Tayfalardan biri, kulakları tırmalayan tiz bir sesle avaz avaz bağırdı: “Sakin ol Belfast! Sakin ol!..” Belfast’ın hemen oracıkta Wait’in gırtlağına çökmesini bekliyorduk. Ortalık toza dumana boğuldu. O hengâmede Zenci’nin bir çan gibi kulaklarda çınlayan madenî öksürük sesini işittik. Bir an sonra baktık ki Belfast, Wait’in üstüne abanmış ağlamaklı bir sesle, “Yapma! Yapma Jimmy! Böyle davranma. Hasta olsan da bir melek bile katlanamaz bu hallerine,” diyordu. Jimmy’nin yatağının kenarından başını çevirip yaşlı gözlerle bize doğru baktı. Gülünç ağzı seğiriyordu. Ardından dağılmış battaniyeleri düzeltmeye çalıştı. Denizin bitmek tükenmek bilmeyen fısıltısı başaltını dolduruyordu. Acaba James Wait korkmuş muydu, yoksa duygulanmış ya da pişman mı olmuştu? Kolunu yana uzatmış ve beklenen ziyaretçisi nihayet gelmişçesine kımıltısız, sırtüstü yatıyordu. Belfast bir yandan elini Wait’in ayakucunda gezdirerek bir yandan da dokunaklı bir ifadeyle, “Evet. Farkındayız. İyi değilsin, fakat... Sadece ne yapmamızı istediğini söyle ve... Hepimiz durumunun kötü, çok kötü olduğunu biliyoruz...” Hayır! James Wait katiyetle duygulanmış ya da pişmanlık içerisinde değildi. Doğrusunu isterseniz epey ürkmüş bir hali vardı. İnanılmaz bir çabukluk ve rahatlıkla yatağında doğruldu. Hüzünlü bir havaya bürünüp, en yüksek bariton sesiyle, “Ya! Demek durumumun kötü olduğunu düşünüyorsunuz öyle mi?” dedi (Konuşmalarını dinlediğinizde bazen asla o adamın bir sorunu olduğunu düşünmezdiniz). “Öyle mi?.. Pekâlâ, o halde ona göre davranın. Aranızdan bazıları hasta bir adamın üzerine bir battaniye örtecek kadar dahi hissiyat sahibi değil. Ne hali varsa görsün! Nasıl olsa öleceğim ya!” Belfast, cesaretinin kırıldığını belli eden bir hareketle arkasını dönüp uzaklaştı. Meraklı adamlarla dolu başaltının sessizliğini Donkin’in ağzından tane tane çıkan laflar böldü. “Hayret bir şey!” dedi Donkin ve kıs kıs güldü. Wait, Donkin’e dostça bir bakış fırlattı. Hiç kimse anlaşılmaz hastamızı neyin memnun edeceğini bilemiyordu: Fakat o sinsice gülüşün ardındaki küçümsemeye katlanmak zordu.

Donkin, başaltında sivrilmiş biriydi, fakat güvende değildi. Kötü bir şöhretle birlikte herkesin nefretini kazanmıştı. Herkes ona sırt çevirmişti; bir başına kaldığında Ümit Burnu’nun fırtınalarını düşünmekten ve sıcak tutan, su geçirmez giysilere sahip olduğumuz için bize imrenmekten başka yapacak bir şeyi yoktu. Deniz çizmelerimiz, muşamba ceketlerimiz, içi tıka basa dolu gemici sandıklarımız onu hüzünlü ve derin düşüncelere sevk etmeye yetiyordu: O, bunların hiçbirine sahip değildi ve ihtiyaç doğduğunda, hiç kimsenin bu eşyaları kendisiyle paylaşmayacağını seziyordu. Bize yüzsüzce yaltaklanıyor ve zabitlere devamlı küstahça davranıyordu. Bu tavırların kendisi için en iyi sonuçları doğuracağını umuyordu, ama yanılıyordu. Böyle bir mizaca sahip olanlar, insanın ağır tahrik altındayken ister istemez adaletli davranacağını unuturlar. Donkin’in cefakâr Mr. Baker’a karşı küstahça tutumu en sonunda bizim için katlanılmaz bir hal aldı ve karanlık bir gecede, ikinci kaptanın onu bir güzel terbiye etmesinden keyif duyduk. Mr. Baker bu işi büyük bir nezaketle, yoluna yordamına uygun olarak ve pek az gürültü çıkararak halletmişti. Gece yarısından hemen önce serenleri rüzgâra göre düzeltmek için çağrılmıştık ve Donkin – her zaman olduğu gibi – aşağılayıcı sözler sarf etti. Uykulu gözlerle sıraya dizilmiş, ellerimizde trinketa prasyalarıyla bir sonraki talimatı beklerken karanlıkta itiş kakış sesleri arasında ayak patırtıları, şaşkınlık içerisinde atılmış bir çığlık, sille tokat sesleri, bastırılmış, ıslık sesini andıran fısıltılar işittik: “Ya! Öyle ha!” ... “Yapma!.. Yapma...” ... “O halde terbiyeni takın.” ... “Ah! Ah!..” Daha sonra, yere düşüp sanki ana besleme pompasının demir çubukları arasında çaresizce yuvarlanan bir adamın vücudunun çıkardığı seslere benzer takırtılar işitildi. Biz neler olduğunu anlayana kadar Mr. Baker’ın biraz da tez canlılıkla söylediklerini hemen yanı başımızda duyduk. “Çekin bakalım! Çekin şu halatı!” Halata büyük bir şevkle asıldık. İkinci kaptan, sanki hiçbir şey olmamış gibi, her zamanki bunaltıcı titizliğiyle serenleri düzeltmeye devam etti. O sırada Donkin’i görmedik ve umurumuzda da değildi. Şayet ikinci kaptan onu kaldırıp denize atmış olsaydı da aramızdan hiç kimsenin, “Hey! Denize adam düştü,” bile diyeceği yoktu. Esasında pek öyle büyük bir hasar da yoktu ortada, Donkin bir ya da iki ön dişini kaybetmiş olsa da. Bunu ancak sabah fark ettik ve alışılageldiği biçimde sessizliğimizi muhafaza ettik: Başaltının görgü kuralları böyle bir durum karşısında bize hiçbir şey görmemiş ve duymamış olmamızı emrediyordu ve bizler, yaşamımızın kural ve inceliklerine, denizci olmayan, karada yaşayan insanların kendi kurallarına duyduğundan daha fazla değer veriyorduk. Charley, affedilmez bir nezaketsizlikle bağırdı: “Dişçiye mi gittin?.. Canın yandı, değil mi?” En yakın arkadaşlarından biri Charley’nin kulağına şamarı patlattı. Delikanlı buna şaşırdı ve en az üç saat boyunca kederinden konuşmadı. Charley’nin o hali bizi de üzmüştü ama gençlerin, yaşlılardan daha çok disipline ihtiyacı vardır. Donkin hınzırca sırıttı. O günden sonra acımasız biri oldu; Jimmy’ye “sahtekâr bir Zenci” olduğunu söyledi; bizim de hoyrat bir Zenci tarafından katakulliye getirilen bir ahmak sürüsü olduğumuzu ima etti. Ve Jimmy, Donkin’e sempati duyuyor gibi görünüyordu.

Singleton insani his ve heyecanlardan uzak bir yaşam sürüyordu. Neredeyse hiç konuşmadan, somurtarak aramızda soluk alıp veriyordu ve diğerleriyle tek ortak noktası da buydu. Aklı başında, dürüst adamlar olmaya gayret etsek de bu çok zordu; erdemli olma arzusuyla gülünç duruma düşme korkusu arasında bocalıyorduk; vicdan azabı yaşamak istemiyorduk, ama duyarlılığının kurbanı enayiler durumuna düşmeye de niyetli değildik. Jimmy’nin iğrenç suç ortağı, pis nefesiyle yüreklerimizi akla hayale gelmedik karmaşık hislerle doldurmuştu. Bildiğimiz bir şey varsa, o da huzursuz, korkak insanlar haline geldiğimizdi. Singleton sanki hiçbir şey bilmiyor, kafası hiçbir şeye basmıyordu. O zamana dek göründüğü kadar bilge biri sanmıştık onu; oysa şimdi, zaman zaman da olsa, yaşlılıktan ötürü aptallaştığından kuşkulanmaya başlamıştık. Fakat bir gün, akşam yemeği sırasında, güvertede duran kalaylı bir sahanın etrafında çember oluşturarak kutularımızın üzerinde otururken, Jimmy, özellikle tiksinti verici kelimeler kullanarak gemideki adamlara ve işlere duyduğu nefreti ifade edince Singleton başını kaldırdı. Herkes sus pus olmuştu. Yaşlı adam, Jimmy’ye dönüp sordu: “Ölüyor musun?” Bu soru karşısında James Wait dehşete düşüp afalladı. Hepimiz afallamıştık. Ağızlarımız bir karış açık kalmıştı; yürekler güm güm atıyor, gözler kırpıştırılıyordu; bir teneke çatal tabağa düşüp çınladı; tayfalardan biri dışarı çıkacakmış gibi ayağa kalktı ve öylece dikilip hareketsiz durdu. Jimmy aradan bir dakika geçmeden kendini toparladı. “Görmüyor musun? Ölüyorum işte,” diye cevap verdi sallanarak. Singleton suya batırılmış bir parça peksimeti (“dişlerim” diyordu, “artık keskin değiller”) ağzına götürdü. “O halde ölmene bak,” dedi ulu bir bilgeye yakışır bir sakinlikle; “ortalığı velveleye verip bizi gereksiz yere telaşlandırma. Sana yardımımız dokunmaz.” Jimmy sırtüstü yatağına düştü ve uzun bir süre kımıldamadan yatarak çenesine biriken terleri silmekle meşgul oldu. Yemek tabakları hızla ortadan kaldırıldı. Birbirimize fısıltılarla konuşarak bu olayı tartıştık, güvertede. Kimi sevinç içerisinde kıkır kıkır güldü. Ama çoğunluk ciddiyetini bozmadı. Wamibo, uzun bir süre dalgın, hülyalı bakışlarla ortalığı süzdükten sonra yarım yamalak gülücükler saçtı; şüpheyle kıvranan genç İskandinavlardan biri, ikinci kısa nöbeti sırasında Singleton’a yaklaşma cüretini gösterdi (yaşlı adamın kendisiyle konuşmamız için bizi pek yüreklendirdiği söylenemezdi)