© Murat Gülsoy / Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. (2004) Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının
yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Haziran 2004 2. basım: Haziran 2004 E-kitap 1. sürüm Ocak 2016, İstanbul Haziran 2004 tarihli 2. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayın Yönetmeni: İlknur Özdemir Dizgi: Serap Bertay Düzelti: Nurten Sönmezcan

Kapak Düzeni: Semih Özcan

ISBN 978-975-07-2556-2

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

MURAT GÜLSOY

BU AN’I DAHA ÖNCE
YAŞAMIŞTIM

ÖYKÜ

Murat Gülsoy’un Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

OYSA HERKES KENDİSİYLE MEŞGUL / öykü

BU KİTABI ÇALIN / 2001 Sait Faik Öykü Ödülü

ÂLEMLERİN SÜREKLİLİĞİ VE DİĞER HİKÂYELER / öykü

BİNBİR GECE MEKTUPLARI / öykü

BU FİLMİN KÖTÜ ADAMI BENİM / roman

BU AN’I DAHA ÖNCE YAŞAMIŞTIM / öykü

Murat Gülsoy, 1967’de İstanbul’da doğdu. Mühendislik ve Psikoloji eğitimi gördü. Boğaziçi Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak çalışıyor. 1992-2002 yılları arasında Hayalet Gemi dergisini yayına hazırlayan editörlerden biri olarak çalıştı. 2000 yılından bu yana elektronik yayınevi altkitap’ın editörlerinden. 2001 yılı Sait Faik Hikâye Armağanı, Bu Kitabı Çalın adlı kitabına verildi.

www.muratgulsoy.com

Süreyya Ada ve Yusuf Ali’ye

YAZIYLA İŞARETLENMİŞ

Gecenin sularına kum serpiyorum.

Zerreler düşerken yanıyorlar,

bana çok geçmişte kalmış

başka bir düşüşü hatırlatıyorlar.

Sandman

“... Kimberly gözlerini Adams’a dikerek sigarasından derin bir nefes çekti. Konuşmaya niyeti yoktu. Söze onun girmesini bekliyordu. Birazdan, ‘Bugün ne yaptın?’ ya da ‘İş nasıl gitti?’ gibi masum bir soruyla başlayacak olan doludizgin kavgaya kendini hazırlıyordu. Artık gündelik cehennemlerinin ayrılmaz bir parçası haline gelmiş olan Adams’ın kıskançlık krizleri ile başa çıkmakta zorlanıyordu. Daha ne kadar bu şekilde devam edebileceğini bilmiyordu. Adams, bardağındaki buzu ağzına atıp kıtır kıtır yemeye başladığında, Kimberly akşamdan bu yana durmaksızın içtiği sigaralara bir yenisini daha eklemekle meşguldü. İnsan ancak kocasına karşı nedensiz bir şekilde suçluluk duyabilir, diye düşünüyordu içinden. Adams kravatını gevşetirken müşfik bir ses tonuyla bir süre sonra Kimberly’nin sağ gözünün morarması ile sonlanacak kavgayı başlatan soruyu sordu: ‘Bugün neler yaptın hayatım?’ Kimberly’nin alt dudağı titremeye başlamıştı bile. Babası yaşındaki bu hastalıklı adamın gözünde neler yapmamıştı ki... Arkasını döner dönmez...”

Birdenbire başucumdaki lamba sönüverdi. Kitabı, okuduğum sayfayı kaybetmemeye çalışarak yanımdaki boş yastığa koydum. Kimberly biraz daha bekleyebilirdi. Elektriğin kesilmiş olduğunu anlamış olmama rağmen lambanın düğmesini el yordamı ile bulup kurcaladım. Yararı yoktu, gerçekten de elektrik kesilmişti. Saati tahmin etmeye çalıştım. Eve yarım gibi gelmiştim. Yatağa girip kitap okumaya başlayalı da neredeyse yarım saat olmuştu. Bu saatte kesilen elektriğin ne zaman geleceği hiç belli olmazdı. Birçok insan yataklarında mışıl mışıl uyuyor olmalıydı. Benim gibi uykusu kaçmış olan birileri varsa bile hiçbiri arızaya haber vermek için çaba göstermezdi. Nasıl olsa uyuyacaklardı. Kesintinin boyutunu anlamak için pencereye yöneldim.

Dışarıda ağır sisli bir hava vardı. Sokak lambaları da sönüktü. Bu açıdan baktığımda her zaman görmeye alıştığım karşı bloklar da sis ve karanlık yüzünden görünmez olmuşlardı. Bir süre caddeden araba geçmesi için boşu boşuna bekledikten sonra ümidimi kestim. Pazartesi gecelerinin şehrin en sıkıcı, en ölü zamanları olduğunu biliyordum. Hava almak için pencereyi açtığımda genzimi yakan dumanlı, soğuk bir karanlık boynuma saldırdı. Pencereyi kapattım. Isınmak için bacaklarımı kalorifer dilimlerine yasladım. Hızla soğumaya başlamışlardı. Ne yapacağımı kestiremiyordum. Yatağa dönüp uykumun gelmesini bekleyebilirdim ya da evin içinde bir ışık kaynağı arayabilirdim.

El yordamı ile mutfağa doğru giderken evde hiç mum bulunmadığını hatırladım. Ne bakkallarda satılan beyaz mumlardan, ne de artık her evde bolca bulunan süs mumlarından vardı. Bir süre karanlığın içinde kör bir hayalet gibi dolandıktan sonra aklıma geldi: Olası bir depremde alıp kaçmak üzere hazırlamış olduğum, ancak kısa bir süre sonra dolaplardan birinin içinde unutulmaya terk ettiğim çantanın içinde bir el feneri olacaktı. Feneri bin bir güçlükle bulup düğmesine bastığımda çok kısa bir an ampulün filamentinin kızardığını, ardından da pilinin son nefesini verdiğini gördüm. Yoğun karanlığın içinde bir an parlayıp sönen ışık gözlerimi o kadar kamaştırdı ki, ampulün gerçekten yanıp yanmadığına emin olamadım. Belki de yandığını hayal ettim. Bilinen tek gerçek karanlığın sürmekte olduğuydu. Çantayı olduğu gibi bırakıp yatağa geri döndüm.

Bir süre gözlerimi kapatıp uyumaya çalıştım. Oda o kadar karanlıktı ki gözlerimi kapatıp kapatmadığımı anlayamıyordum. Hiç değilse bir kibrit ya da çakmak olsaydı diye hayıflanırken gözümün önüne geçen gün ofiste masamın en berbat çekmecelerinden birine Zippo çakmağımı fırlatan halim geldi. Sigarayı tüm aksesuarları ile birlikte bırakma kararımı uygulamaya başladığım o sersemlik an’ı. Oysa şu anda bir sigara içmek için neler vermezdim... Bir köşede unutulmuş sarma sigara tütünüm olacaktı ama... Sigara olsa bile neyle yakacaktım ki? Elektrik ocağı kullandığım için kibrit ya da çakmak da yoktu. Kendimi uygarlığa tam anlamıyla teslim etmiştim.

Uyku gelmek bilmiyordu. İç sıkıntısıyla sağdan sola dönüp dururken biraz önce karanlık yastığın üzerinde unuttuğum kitapla burun buruna geldim. (İki kişilik bir yatakta ben ve açık unutulmuş bir kitap.) Kimberly çoktan yumruğu yemiş olmalıydı. Aslında iç sıkıntımı artırmaktan başka bir işe yaramayan romanı neden okuyordum ki... Çözümsüz insan ilişkileri, bunalımlı kent betimlemeleri, yorgun psikolojik irdelemeler... Kendi yaşamımın incelikten ve estetikten uzak ayrıntılarının kötü bir çeşitlemesinden ibaret bu tür romanlar okumayı bırakmalıydım. Sırtımı dönerken kitap yataktan düşerek öyle korkunç bir sesle yere çarptı ki birdenbire uyandım. Bir süredir uyku ile uyanıklık arasında gezindiğimi ancak o zaman anladım. Sanki kitap yere düşerken aynı anda bu gürültüyü fırsat bilen bir hırsız kapıyı baltayla kırıp içeri girmiş, sinsice ikinci bir gürültü an’ını beklemeye başlamıştı. Yatakta doğrulup evi dinlemeye başladım. Çıt çıkmıyordu. Kendi nefesimden, kalp atışlarımdan başka bir canlılık belirtisi yoktu. Bu abartılı sessizlik, içimdeki ilkel adamın korkularını körüklüyordu. Hiç olmazsa caddeden bir araba geçseydi... Evet, pazartesi gece yarısından sonra insanların sokaklarda dolaşmamalarını anlıyordum ama... (Ama sessizliğin bu kadarı da biraz tuhaf değil miydi?) Yıllar önce görmüş olduğum bir kâbus bilinçdışının zamansız uzayında aniden canlanıverdi.

Bu yoğun karanlığın aksine, kâbus günlük güneşlik bir akşamüzeri başlıyordu. Evimin bulunduğu mahallenin sokaklarında yürüyordum. Hemen hemen her şey gerçek hayattaki gibiydi. Bir ayrıntının dışında: Sokaklar asfalt ya da taş değildi. Nereden geldiği bilinmeyen bir çöl kumuyla kaplıydı tüm yollar. Ben de sıcak kumların üzerinde bir yandan yürüyor, bir yandan da hayretle her yeri kaplayan kuma bakıyordum. Deniz kenarında görmeye alışkın olduğum istridye kabukları gibi kumula gelişigüzel dağılmış takma dişleri fark ettiğimde bu sıradışı rüya hızla korkunç bir kâbusa dönüşmeye başlamıştı. İçimde büyüyen dehşet duygusu bir bilgiyi daha taşıyordu beraberinde: Bu şehirde, bu mahallede, bu sokaklarda, bu evlerde hiç kimse YOKTU. Herkes ya ölmüş, ya da kaçmıştı. Benden başka kimse kalmamıştı. (Dişler ölenlere ait olmalıydı.) Bu soyut yalnızlık hissini kaldıramadığım bir noktada uyanmıştım. Yıllar oluyordu. Kömür sobasıyla ısıtmaya çalıştığımız bir öğrenci evinde gözlerimi açıp kısa, filtresiz bir sigara yaktığımı, mide asidimin ağzıma kadar yükselip tüm genzimi kavurduğunu dün gibi hatırlıyordum. Aradan geçen onca yıla rağmen. Boşa geçmiş onca yıl...

Bitmek bilmeyen karanlık ve kötü düşünceler uykumu iyice kaçırmıştı. Hemen, acilen uyumam gerekiyordu. Yastığı boynumun altına destek yapıp her şeye baştan başlamaya karar verdim. Hiç kımıldamadan, sağa sola dönmeden, cenin pozisyonu alıp yorganın bir bölümünü bacaklarımın arasına sıkıştırmadan, dümdüz yatacaktım. Hiç kımıldamazsam, uyku, kaslarımda kendiliğinden birikecek, en sonunda zihnime ulaşacak, hareketsizlikten yorulan beynim bana rüyaların kapılarını açacaktı. Bu, uykusuz gecelerde geliştirmiş olduğum etkili bir yöntemdi. Aldığım bedensel önlemlere ek olarak zihnimi gündelik düşüncelerden uzaklaştırmak için belleğimde kayıtlı duran güzel rüyalardan birini tekrar gözümün önüne getirmeye çalışabilirdim. Uzun süre çalışmadığı için işlevini yerine getiremeyen bir tulumbaya, maşrapa ile biraz su doldurmaya benziyordu bu yöntem. Zihnime maşrapayla bir miktar rüya zerk etmeliydim.

Son dönem gördüğüm güzel rüyalarımdan birinde gece vakti Hisar’ın arka sokaklarında yürüyorum. Büyük çınar ağacının olduğu meydana geldiğimde birdenbire her şey karanlığa bürünüyor. Evler, sokaklar karanlığa gömülmekle kalmıyor, gökyüzündeki yıldızlar da görünmez oluyor. Sanki büyük, karanlık bir bulut geçiyormuş gibi. Bastığım yeri görmeden bir süre daha yürüyorum. Meğer o meydana bir dizi masa konulmuş, bir sokak meyhanesi açılmış. Ağacın altındaki uzun masalardan birine, ilk gençlik yıllarımı geçirdiğim sayfiyedeki arkadaşlarım doluşmuşlar. Onlar beni fark ediyorlar ve bana bağırıyorlar. Bu taraftayız, bize doğru gel, diyorlar. Çok seviniyorum. Onlara doğru yürürken bulutlar aralanıyor ve yıldızlar hiç olmadıkları kadar parlak, ortaya çıkıyorlar. Şehir öylesine karanlık ki, büyük deprem gecesinde olduğu gibi yıldızlar kocaman ve yakın görünüyorlar. Hatta öyle ki, her bir yıldızın ışığı yeryüzüne incecik huzmeler halinde iniyor. Küçük spotlardan gelen ince ışık demetleri bulunduğumuz kumsalı aydınlatıyor. Sayfiye yerindeki arkadaşlarım yanlarında kumsalı da getirmişler. Mutluluk içinde yıldızlardan gelen ışık huzmelerini izliyorum. Elimi uzatıyorum ve huzmelerden birinin içinden geçiriyorum. O sırada bilimkurgu filmlerinde kullanılan, vınlamaya benzer bir ses efekti duyuluyor. Işığın göründüğünden çok daha güçlü olduğunu anlıyorum... İnsanlar kumsala yayılmışlar. Bu ışıkların bedenlerine değmesinden haz alıyorlar. Bu ışıklar ruhlarımızı ve zihinlerimizi, adını tam olarak koyamadığım bir şeyle doldurarak zenginleştiriyorlarmış. Önce, bu özel an’ı yaşadığım için seviniyorum. Sonra da endişeleniyorum. Uzayın derinliklerinden gelen böylesine güçlü ışınların zararlı da olabileceğini düşünüyorum.

Bu rüyayı hızla gözümün önünden geçirirken fark ettiğim benzerlik, içimdeki korkunun pekişmesine, aklımın bulanmasına neden oldu. Işıkların birdenbire sönmesi... Aniden bastıran karanlık... Şimdi olduğu gibi! (Bu raslantının bir nedeni olmalıydı.) Paniğe kapılmak üzere olan zihnimi zorluyor, aklımı ve mantığımı yardıma çağırıyordum. Gecenin bu saatlerinde çalışmaya alışık olmayan zihinsel işlevlerim yaptıkları acil toplantının sonucunu bildirirlerken pek sağlıklı görünmüyorlardı. Önerileri yalın ve netti: Rüyadasın. O gece görmüş olduğun rüyanın bir kâbus çeşitlemesini yaşıyorsun. İçimi rahatlatmak şöyle dursun, kapıldığım çıldırtıcı dehşeti daha da güçlendiren bu öneriye tüm benliğimle karşı çıkmaya çalışıyordum: Ben rüya görürken asla rüyada olduğumu fark etmem ki! Bu bir rüya olamaz. İşte yatağa, yorgana, kendime dokunuyorum ve her şey somut bir katılıkta. Yorgun aklım ve mantığım umursamaz bir hava içinde beni dinledikten sonra soruyorlar: Rüyada olmadığını kanıtlayabilir misin?

Elbette ki kanıtlayamazdım.

Mücadele etmekten yorulmuş zihnim pes ediyordu. Son bir hamle ile kalkabilir, el yordamıyla banyoya gidebilir, elimi yüzümü yıkayıp kendimi toparlayabilirdim. Tabii sular akıyorsa... Suyun kendiliğinden bu yüksekliğe çıkmasını beklememeliydim. Belki de birazdan kesinti sona erecek, başucu lambası hiçbir şey olmamış gibi ortama ışık saçmaya başlayacak ve ben de kaldığım yerden kitabı okumaya devam edecektim. Nefesimi tutup beklemeye başladım. Şimdi! Hayır şimdi! Tam bu anda! Şimdi...

Soğumaya devam eden karanlıkta hiçbir şey olmuyordu. Ne bir ses, ne bir hareket. Hiç olmazsa müzik dinleyebilseydim. Bu elektrik kesintisine o kadar hazırlıksız yakalanmıştım ki... Örneğin pilli bir radyom, en az birkaç saat süt gibi beyaz bir ışık verecek bir ışıldak lambam, birkaç tane mütevazı mumum, bir kibritim, bir paket sigaram olsaydı, bu karanlığı pekâlâ güzel bir geceye çevirebilirdim. Ama hiçbiri yoktu.

Yok muydu gerçekten? Yoksa her şey algıladığımdan başka türlü müydü? Dile dökmekten bile çekindiğim kötücül bir şeylerin varlığını hissediyordum.

(Aslında elektrikler kesilmemişti. Aslında her şey benim sandığımdan başka türlüydü. Aslında...) Korkuyordum. Hem de çok korkuyordum. Nedensiz, anlamsız, mantıksız bir şekilde korkuyordum. Tıpkı çocukluğumdaki gibi... Ortamda bulunan, henüz tanımlayamadığım o kötücül şey her ne ise, onu huylandırmamak için, dikkatini üzerime çekmemek için kımıldamadan, ölü gibi yatıyordum.

(Belki de ölmüştüm.) Bu da bir seçenekti. Yorgun zihinsel melekelerim bıyık altından gülüyorlardı, ama onların da yüzlerinde hafif bir tedirginlik yok değildi. Belki de ölüm böyle bir şeydi. Elektriğin kesilmesi gibi bir anda karanlığa gömülmekle sonlanan bir süreç. Hiçbir şey görmüyor, duymuyor, hissetmiyordum. Artık bir yatakta yattığımdan emin olamıyor ya da bir kâbus gördüğümü bile hayal edemiyordum. Bu yataktan kalkmalıydım. Ya da orta yaşına merdiven dayamış bir yetişkin olarak sıradan bir elektrik kesintisi ile canlanan çocukluk korkularımla yüzleşmeliydim. Her şeyi en başından düşünmeye karar verdim.

Sanırım ilkokul birinci sınıfın ortalarındaydım. Artık hafta sonları sabah seanslarında oynayan çizgi filmleri bırakmış, vizyondaki westernlere, karate filmlerine gider olmuştuk. Ailenin uzun yıllar boyunca beklediği ilk erkek çocuk olmam nedeniyle büyük dayımın beni yetiştirmek konusunda gösterdiği ilgiydi bu sinema gezintilerinin nedeni. Şimdilerde çözümlediğim haliyle değil; o zamanlarki algımla, tütün kokan, gri takım elbise giyen, ince bıyıklı, kır saçlı, yaşlı bir adamdı büyük dayım. Bu hafta sonu gezmelerinden birinde, otobüsümüz şimdi yerinde yeller esen Tan Sineması’nın önünde durduğunda tutturmuştum bu filme gidelim diye. Belki karate filmlerinden sıkılmıştım, belki Beyoğlunun çamurlu kalabalığından, bilemiyorum; ille de bu filme gidelim demiştim: Ayın Ondördü Vampirler Gecesi! Karanlık bir afişin üzerine kırmızı, titrek harflerle yazılmış bu adı okuyunca –demek ki okumayı biliyormuşum– bu filmi mutlaka görmem gerektiği hissine kapılıp, dayımın ceketini çekiştirmeye başlamıştım. Ve dayım büyük bir hata yaparak o filme beni sokmuştu. Şimdi düşünüyorum da... Ne sinema gişesindekiler, ne yer gösterici engel olmamıştı filme girmemize. Oysa bu üçüncü sınıf korku filmi, üzerimde derin yaralar açacaktı.

O kadar iyi hatırlıyorum ki: Salonun arkalarında bir yerde oturuyorduk. Filmin tek güneşli sahnesi olan giriş bölümünde –şimdi arkeolog olduğunu anladığım– bir kadın ve bir erkek, tarihi kalıntıların olduğu bir yerde günyüzüne çıkarılmış bir vampir mezarı hakkında konuşuyorlardı. Belli ki, senaryosu çok kötü yazılmış olduğu için seyirciye önbilgileri vermek amacıyla bu sahne çekilmişti. Arkeologlardan kadın olanı gereksiz bir merakla lahdin kapağını açmaya çalışınca sivri taşlardan biri elini sıyırmış, birkaç damla kanı –ne tasadüf– vampir iskeletinin ağzından içeriye damlamıştı. Binlerce yıldır toprağın altında saklı duran kötülük, yeniden dünyaya gelmenin yolunu bu birkaç damla kan sayesinde başaracaktı. Film sonradan nasıl gelişti, tam hatırlamıyorum, çünkü bundan sonraki sahnelerin tamamı karanlıkta birtakım vampirlerle kurt adamlar arasında geçiyordu. İnsan hayvan arası yaratıklar, uzayıp duran dişler, büyüyen gözbebekleri, yarı çıplak vampir kadınlar... Küçük ellerimle gözlerimi kapatmaya çalışıyordum, fakat duyduğum sesler yine de beni korkuyla titretiyordu. Filmin tamamını izledik mi, yoksa yarısında çıktık mı, hatırlamıyorum; ama izlediğim kadarı geceleri yalnız başıma uykuya dalmamı engellemeye yetmişti.

Önceleri babam başucumda otururdu. Ben uyuyuncaya kadar sessizce beklerdi. Eğer uyumadan odadan çıkarsa, üçüncü kattaki evimizin penceresini kırarak odama dev bir kurt adam dalıyor, çığlık çığlığa bağırmama neden oluyordu. Şimdi çevremi saran bu karanlığa bakıyorum da bu korkular gülünç geliyor. Ama çocuk zihnim, gerçek ile masalı birbirinden ayırmakta zorluk çekiyordu.

Sonunda bir gün babam dayanamadı ve dayıma serzenişte bulundu. O zamanlar çocukları psikologlara götürmek pek yaygın bir davranış değildi sanıyorum. “Bu çocuğun ayarını sen bozdun, sen düzelt,” diyerek dayıma teslim etmişti babam beni. Dayımın ne cevap verdiğini, aklından neler geçtiğini bilmiyorum. Sadece o cumartesi sabahı sinemaya gitmek yerine başka bir semtin yolunu tuttuğumuzu hatırlıyorum.

Eyüp Sultan’a daha önce de gitmiştik. Bana yıllar önce gitmişiz gibi geliyordu o anda, ama gerçekte –şimdi hesapladığımda– en fazla bir yıl önce, okula başlamadan ‘elif-ba’ demeye götürülmüştüm. Ailemizin, gelenekleri temsil eden üyesi dayıma göre okula başlamadan önce, Allah zihin açıklığı versin, okumakta-yazmakta zorlanmayayım, ilim irfan sahibi biri olabileyim diye Eyüp Sultan’ın müezzininin önünde bağdaş kurup gösterdiği Arap harflerini tekrar etmem gerekiyordu. O sırada Latin harflerine de, Arap harflerine de eşit derecede kayıtsız olan çocukluğum, tekrar etmişti hocanın sözlerini: Elif... elif... ba... ba... cim... cim... Kaç harf söyledik, tam hatırlamıyorum tabii. Hatta cim dedik mi, onu da bilmiyorum, ama elif-ba ikilisinden eminim. İşte babamın beni ‘düzeltmesi’ için dayıma teslim ettiği cumartesi sabahı yine Eyüp Sultan’ın yolunu tutmuştuk.

Aradan geçen otuz yıl birçok şeyi belleğimden silmeye yetti; fakat o günü çok iyi hatırlıyorum. İlginçtir, şu an’a kadar, şu elektrik kesintisinin yarattığı karanlıktan çıkıp gelen korkularım yüzünden düşünmeye başlayana kadar o günü hiç düşünmediğimi fark ettim. Belki de düşünmüştüm... Ama ne zaman? En son ne zaman bu anıların kapağını kaldırmıştım acaba? Bunu kestirmek güçtü. Gözümün önünde beliren görüntü yaklaşık şöyleydi: büyük bir cami avlusu, ortada içine girmemiş olsak kolaylıkla bir türbe diyebileceğim altıgen ya da sekizgen bir yapı ve bu yapının çevresini tavaf eden, ellerinden muskalar, tespihler sarkan birtakım sakallı adamlar... Güneşli bir gündü. Havanın da pek soğuk olmadığını hatırlıyorum. Şimdi belleğimde kaldığı kadarıyla, bu havayı solumaya çalıştığımda eski Leyland otobüslerin ipeksi bir dokuya kavuşmuş tutunma demirlerinin kokusunu alıyordum. Bir de, artık benim için tanıdık olan hocanın yanında bağdaş kurup oturduğumuz odanın içine yayılmış olan mangal kömürünün kokusunu... Bu hatıralar belki de gerçeği tam olarak yansıtmıyordu. Muhtemelen zaman içinde belleğim bana oyunlar etmiş, sağda solda rastladığım, ilgili olabileceğini zihnimin adsız köşelerinde birleştirmiş olduğum ayrıntıları ekleyerek bu kısa filmi perdeye yansıtmıştı. Ya da tüm bunlar, bir biçimde, çocuk zihnimin kaydetmekte güçlük çektiği bir hızda yaşanmıştı ve sonradan dayım, durumumu anneme rapor ederken kurduğu cümlelerden devşirmiştim.

Dayım, hocaya “Çocuğa bir korku geldi, akşamları uyuyamıyor, bir çaresi var mıdır?” diye sormuştu. Hoca içeriğini asla öğrenemediğim birtakım duaları yüzüme yüzüme okuduktan sonra, kuvvetli bir muska yazılması gerektiğini, fakat bu muskanın –türbe sandığım yapının penceresinden eliyle dışarıyı işaret ederek– etrafımızda dönüp duran üçkâğıtçılarda bulunmadığını, onların sattıkları muskaların çoğunun içinden boş kâğıtlar çıktığını, yazılı olanların da anlamsız, yalan yanlış, insanı günaha sokacak şeylerle dolu olduğunu söyleyip başka birinden söz etmişti. Çok önemli ve çok güçlü bir adamdan.

Adres, Sahaflar Çarşısı’ydı. Büyük, loş bir sahaf dükkânından içeriye adımımızı attığımızda dev bir çalışma masasının çevresinde oturan yaşlı adamların bir anda sustuklarını ve bakışlarını dayım ile bana çevirmiş olduklarını hatırlıyorum. O andaki yetersiz düşünme yetilerim bile durumumun gittikçe sarpa sardığını söylemişti bana. Ar-tık neden orada olduğumu kavrayamıyordum. Daha doğrusu, beni önce Eyüp Sultan’a, sonra da bu siyah kitaplarla dolu büyük çarşının gizemli dükkânlarından birine sürükleyen şeyin üçüncü sınıf bir korku filmi olduğunu anlayamıyor, bu olup bitenleri birbirleriyle bağdaştıramıyordum.

Eyüp Sultan’daki hocanın bizi gönderdiği adam önemli bir tarikat şeyhiydi. Fakat şimdilerde televizyonlarda görmeye alıştığımız türden sarıklı sakallı acayip bir adam değildi dayımın konuştuğu. Masanın çevresini saran diğerleri gibi takım elbiseli, kravatlı, tıraşlı, ağır bir adamdı. Dayım durumu bir kez de bu adama anlattı. O anda çok küçüldüğümü, kusurlu, kabahatli, eksik, yanlış, içine kötü ruhlar girmiş, kurtarılmayı bekleyen bir hilkat garibesi gibi hissederek dayımın arkasında saklanıyordum. Bu sert adam, durumumu dinledikten sonra, “Siz biraz dolaşın, bir-iki saat sonra tekrar uğrayın,” demişti. Başka bir yorumda bulunduğunu hatırlamıyorum. İyi güçleri elinde bulunduran yaşlı adamların oturduğu loş dükkândan dışarı çıktığımızda, korku filmlerinin gerilimli sahnelerinden sonra ortaya çıkan aydınlık sahnelerin etkisiyle gevşeyip hışırdayan seyirciler gibi rahatladığımı hatırlıyorum. Fakat oraya geri döneceğimizi biliyordum. Bu da, filmin henüz bitmediğini haber veriyordu.

Bir süre çınar altında dolanmıştık. O anda dayımın sadece benim için var olan biri olduğunu sanıyordum. Şimdiki aklımla düşündüğümde, kendisinden çok küçük kız kardeşinin çocuğunu Beyazıt’ta gezdiren bir adamın neler yaşayabileceğini daha iyi anlıyorum. Bir yandan kendini de gezdiriyordu hiç kuşkusuz. Kendi gençliğinin geçtiği sahaf tezgâhlarına ya da çınar altında kıpır kıpır konup kalkan güvercinlere bambaşka gözlerle bakıyor olmalıydı. Küçük yeğenini sinemalara götüren bir adamken bir anda, adı konmamış bir hastalığın mistik tedavilerinin peşinde koşan birine dönüşmüştü. Belki kendisi evli olsaydı, kendi çocukları olsaydı bambaşka bir adam olabilirdi. Belki avcunda tuttuğu küçük ellerimi sıkarken bunları düşünüyordu, bilemiyorum.

Birkaç saat sonra ağır adamların dükkânına geri döndük. Kravatlı şeyh, bizi, elinde küçük iki sayfa kâğıtla karşıladı. Sonra dayıma açıkladı: “Bu yıldıznamenin son iki sayfasıdır, çocuk üzerinde taşırsa iyi gelir.” Dayım şeyhin elinden alıp cebine koyarken geçen o kısa süre içersinde büyük bir merakla kâğıtlara göz atmıştım, Arapça yazılardan oluşmuş iki büyük daireyle çevresinde yine Arapça yazılarla dikdörtgene tamamlanmış bir tılsımdı bu. O yazıları ilk ve son kez o anda görmüştüm.

Eve döndüğümüzde dayım anneme şeyhin söylediklerini bir bir anlattıktan sonra tılsımlı kâğıtları cebinden çıkarıp katlamaya başlamıştı. Sonra kâğıda su ya da ter geçmesin diye bir yerlerden buldukları naylonlara sarmışlar; daha sonra da beyaz, eski bir atletimden dikilmiş, üçgen biçiminde bir keseciğin içine koymuşlardı. Artık tılsım, fanilamın sol başına bir çengelliiğne ile tutturulabilecek bir şekle gelmişti.

Daha sonraki zaman dilimini güçlükle hatırlıyorum. Elbiselerimi giydikten sonra çoğunlukla muskanın varlığını unutur; çok nadiren, sınıftaki haylaz düşmanlarımla kapışacağımız zamanlarda benim bir muskam olduğunu hatırlar ve öteki çocuklardan farklı olduğumu düşünürdüm. Kaynağını bilmediğim çok büyük bir ilahi gücün tezahürü olan bir yazıyla işaretlenmiş bir çocuk olduğuma inanırdım. Tabii o dönemlerde bu sözcüklerle düşünmüyordum, ama beni vampirlerden ve kurt adamlardan korumaya gücü yeten bu önemli muskanın diğer birçok şeyden de koruduğuna, hatta bana adını koyamadığım bir üstünlük verdiğine inanıyordum.

Birdenbire çalışmaya başlayan bilgisayarın yazıcısı, fırının biplemeye başlayan elektronik saati ve aydınlanıveren başucu lambam, elektriğin geldiğini haber veriyordu. Gözlerimi açtım.

Bir an, eve gerçekten de hırsız girdiğini sandım. Gardırobun kapağı açılmış, giysilerim yere saçılmış, oda darmadağın olmuştu. Yerde cansız yatan deprem çantasını gördüğümde tüm bu dağınıklığı benim yarattığımı saniyenin onda biri kadar bir süre içinde fark edip rahatladım. Bir süre daha tavana bakıp neden böylesine korkmuş olduğumu sordum kendi kendime. Her şeyin nedeni zamansız izlenmiş bir korku filmi olamazdı. Sık sık kendini gösteren kâbuslarım, tuhaf rüyalarım... Artık muskam olmadığı için miydi? Ya da inançsızlığım mıydı beni böylesine korkutan? Belki güçlü bir inancım ve o inancın sözleşmesi olan bir muskam olsaydı... (Delirmekten korkmazdım.) Peki inançlarımı tam olarak ne zaman kaybetmiştim? Muskanın ortadan yok olduğu gün mü? Yoksa felsefe kitaplarına ve ansiklopedilere gömüldüğüm lise yıllarımda mı? Ya da dünyanın hiç de adil bir yer olmadığını fark ettiğim üniversite döneminde mi? Sahi, o muska nasıl kaybolmuştu acaba?

Her zaman üzerime bir çengelliiğne ile tutturulmuş olan muska bir sabah yok olmuştu. Annemle tüm aramalarımıza rağmen muskayı bulamamıştık. İkimiz de akşam muskanın üzerimde olduğuna emindik. Yatağımı, odamı altüst etmiş; her ihtimale karşı çamaşır makinesindeki kirlileri yere boca etmiş, tüm evi tepeden tırnağa araştırmıştık. Fakat yoktu. Uzun zamandır korkularımdan bir işaret görmediğim ve dayım eve gelip olaya mistik bir yorum getirdiği için üzerinde durmamıştım. Dayım kaybolma hikâyesini dinledikten sonra bilgiç bir edayla kestirip atmıştı: “Kayboldu, çünkü görevini tamamladı.” Bunu söylerken kendinden o kadar emindi ki, ‘İşte, gerçek bir muska olduğunun en büyük kanıtı; gerçek bir tılsım olmasaydı, Eyüp Sultan’daki o uyduruk üfürükçüler tarafından kandırılmış olsaydık muska hiçbir zaman kaybolmayacak, sevgili yeğenimin de korkularına bir çare olmayacaktı’, der gibiydi.

Bir daha o tür korkularım olmadı. Yine de kendimi dünya üzerinde yapayalnız hissettiğim, o kâbuslar ve yıldızlardan süzülüp gelen güçlü ışıklarla işaretlendiğim güzel rüyalar, beni arada sırada tedirgin etmiyor değil. Belki o şehrin sokaklarına dağılmış olan dişler dayıma aitti; belki rüya ülkemin gecesini aydınlatan ışık huzmeleri yıldıznamenin son iki sayfasından kopup geliyordu, bilemiyorum...

Yüzümü yıkamak ve su içmek niyetiyle yataktan kalktığımda bir süre önce düşürmüş olduğum kitabın üzerine bastım.

Odanın zeminini kaplayan çöl kumunun içine gömülü duran kitabı yerden kaldırıp silkelerken, “Bir şeyin yok ya Kimberly?” diye yüksek sesle söylendim.

Cevap beklemeksizin evin içinde gözden kayboldum.

EKİCİ

Sayın Editör,

Bildiğiniz gibi şirketimizin faaliyet alanı, görme engelliler için yazılı ürünleri işitsel ortamda çoğaltıp pazarlamaktadır. Kâr amacı gütmeyen kuruluşumuz, ben dahil olmak üzere üç görme engelli arkadaş tarafından kurulmuş, kısa bir süre içerisinde sadece görme engellilerin değil, diğer sanatseverlerin de ilgisi ve desteği ile ürün yelpazesini genişletmeyi başarmıştır. Ürünlerimizi sadece edebi eserlerle (roman, öykü, şiir) sınırlı tutmamaya, çeşitli konularda bilimsel eserleri de müşterilerimize sunmaya çalışıyoruz.

Şu anda üzerinde çalışmakta olduğumuz proje ise bunlardan çok farklı olduğu için biraz zorlandığımızı itiraf etmeliyim. Bu projeyi başlatan düşünce, bir müşterimizden gelen taleple doğdu. Öneri son derece yalındı: Resim sanatının klasikleşmiş örneklerini de görme engelliler için anlaşılabilir kılmak. İlk başta sağduyuya aykırı gibi geldiyse de denemeye değeceğine karar veren şirketimiz Yönetim Kurulu, bu işi başarabilecek yazar aramaya girişti. Çeşitli yazarlara götürdüğümüz teklifler birbiri ardına geri çevrilince, böyle bir projenin gerçekleştirilmesine olan inancımız oldukça zayıfladı, hatta vazgeçme noktasına kadar geldik. Çünkü yazarların büyük bir çoğunluğu reddetmekle kalmadılar, böyle bir şeyin anlamsız olduğunu söylemeyi de ihmal etmediler. Fakat sonra bir metin yazarı dostumuz bu denemeyi yapmayı kabul ettiğini bize bildirdi ve Vincent Van Gogh’un Ekici adlı resmini ‘yazıp’ bize teslim etti. Yönetim Kurulumuz bu metni dinledikten sonra garip bir durum ortaya çıktı. Üyelerden ikisi (biri bendim) metni beğendi, diğeri ise sanırım doğuştan görme engelli olduğu için metnin fazla bir şey ifade etmediğini söyledi. Biz beğenenler ise, metnin resmi ne kadar anlatabildiğini yargılayacak durumda olmadığımızı da teslim ettik. Metin yazarımız bir deneme daha yapacağını söyledi ve gerçekten de yaptı. Bu sefer üçüncü üye de diğer iki üye ile aynı görüşü paylaştığını açıkladı. Uzun sözün kısası metin beğenildi. Hatta her resim için doğuştan ve sonradan olan görme engelliler için olmak üzere iki farklı sürüm yapılabileceği fikri de ağırlık kazandı. Daha sonra bu sürümleri ekibimiz dışında nesnel bir gözün değerlendirmesine sunmaya karar verdik. Bir ressama başvurmak yerine sizin gibi bir öykü editörüne başvurmamızın nedeni de son ürünün yazılı bir metin olması.

Sizden talebimiz, ilişikteki resme bakmanız ve sonra da metinleri okuyup görüş ve yorumlarınızı bize bildirmenizdir. Ayrıca eğer derginizin görme engelliler tarafından da izlenebilmesini isterseniz işbirliği yapmaktan onur duyarız. Yardımlarınız için şimdiden teşekkürler.

Saygılarımla

Tekilfon Ltd. Şti. Yönetim Kurulu Başkanı

Ressam: Vincent Van Gogh

Resmin Adı: Ekici

Resmin Tarihi: 1888

Malzemesi: Tuval üzerine yağlıboya

Boyutları: 32 x 40 cm

Sürüm I

Bir günbatımında toprağa tohumlar savuran bir ekicinin resmidir bu. Ekici sol alt köşede resmedilmiştir. Batmakta olan güneş, ekicinin başının üzerinde oldukça büyük, sarı bir daire olarak parlamakta, tüm ufku ve gökyüzünü sarıya ve sarının tonlarına, yer yer yeşillere boyamaktadır. Ekici ve güneş dışında en önemli figür, resmin sağ alt köşesinden başlayıp üst kenarının ortasından geçen ağaçtır. Ağaç da ekici gibi yeşilin koyu tonları ile karanlık bir renge, kalın fırça darbeleriyle boyanmıştır. Ekicinin başında bir kasket, üzerinde koyu renk, ayrıntıları belli olmayan bir ceket vardır. Kucağındaki karanlıktan doğan açık yeşil ve açık mavi tohumlar, ekicinin bunları bir heybe içerisinde taşıdığı hissini yaratmaktadır. Ekicinin başı resmi ortadan ikiye bölen ufuk çizgisini biraz geçmektedir. Başının hemen sağ yanında, ufuk çizgisinin üzerinde, dört küçük fırça darbesi ile kondurulmuş, lekeye benzeyen bir ağaç kümesi veya bir çalılık göze çarpmakta, biraz daha sağında ağacın gövdesi ve yine ufuk çizgisi düzeyinde ağaçtan çıkmış olan sürgünlerden iki tanesi ve kahverengi-yeşil yapraklar vardır. Bu sürgünlerden alttaki, ekicinin başının üzerinde büyük bir aziz halesi gibi parlamakta olan güneş yuvarlağının merkezinden geçerek –ağacın resmi böldüğü gibi, adeta aynı açıyla– güneşi bölmektedir. Kalın bir boya tabakası ile merkezinden açılarak büyüyen güneşin önündeki sürgün dal, koyu renk görünmesi gerekirken güneşin boyası içinde erimiş ve açık bir renge dönüşmüştür. Sanki bu sürgün, güneşin önünde değil de, akışkan büyük bir küre olan güneşe yandan batmış gibi. Zaten güneş öylesine büyük çizilmiş ki, neredeyse adamın gövdesi kadar. Bu yüzden de göksel bir cisim olmaktan çok, ekicinin başının üzerinde taşıdığı soyut bir şey gibi durmakta. Ağacın gövdesinden sağa doğru ilerleyince güneşe bakan yüzleri yeşil renkte aydınlatılmış, sırtlarında siyaha yakın koyulukta gölgeleri ile bir grup ağaç, yanında çok daha açık yeşil renkte çizilmiş bir ev ve onun sağında soldakilerden daha uzun bir grup ağaçla ufuk çizgisi resmin içinde sonlanmaktadır. Ev öyle açık renklerde çizilmiş ki bacası ve damı sarımtırak gökyüzünün içine neredeyse karışmıştır. Bu binanın ve ağaçlığın üzerinde yükselmekte olan gökyüzü, ince pembemsi üç bulut kümesi ile parçalara ayrılmıştır. Hâkim olan sarı renk sağ üst köşeye çıktıkça yeşile dönmekte, yaklaşmakta olan akşam serinliğini hissettirmektedir.

Ekicinin önüne bir engel gibi dikilen, resmi ortadan ikiye ayıran büyük ağacın ana gövdesi üst kenara varmadan az önce bitmekte, o noktadan üç dalın çıktığı anlaşılmaktadır. Sol alttaki üzerinde kırmızı, kestane, kızıl, kahverenklerinde yapraklarla tek canlı gözüken daldır. Sağa bakan dal aslında bir dal değil, bir dalın budanmış köküdür. Sarı, küçük, oval bir iz. Evin üzerindeki gökyüzünde dolanan pembemsi bulutların en sonuncusu tam bu düzeydedir.

Resimdeki üçüncü önemli çizgi, sağ alt köşenin biraz yukarısından başlayıp ekicinin sol omzundan geçip resmin sol bitiminde ufuk çizgisine kavuşan, ekicinin ektiği toprağın sınırlarını gösteren açık yeşil, yer yer siyah hatlarla belirginleşmiş çizgidir. Bu çizgi resmin alt kısmını iki üçgene ayırmaktadır. Üstteki üçgen, mavinin hâkim olduğu, büyük bir olasılıkla daha önceden ekilmiş bir başka tarla veya bir ırmaktır. Belirsiz, başkasına ait bir yer. Alttaki üçgenin sol dik kenarında ekici tohumlarını üçgenin dikaçısına doğru serpmekte, üçgenin sağdaki köşe açısının içinden ağacın gövdesi yükselmektedir. Sanki resmin sol yanı tohumların toprağa bırakıldığı şimdiyi, sağa doğru ilerledikçe geçen zaman sonunda vardığımız ağaç gövdesi geleceği anlatmaktadır. Gelecekte, uzakta hayal edilen yeşil, gür yapraklı ağaçlarla çevrili köy evini anlatmaktadır. Ekici adamla aynı renk ve aynı dokudan yapılmış ağacın adama ait olduğu ya da birbirlerine ait oldukları hissi oluşmaktadır. Ekicinin yüzü haki bir gölgeden ibarettir. Elleri dışında hiçbir yeri net çizilmemiştir. En belirgin yeri, tohumları toprağa bırakan sağ elidir. Büyük bir başparmak ve kalın bir avuç. Ve bu elden toprağa dökülen, güneşte uçları hafifçe parlayan tohumlar.

Sürüm II

Köyünden ya da evinden birkaç yüz metre ötedeki tarlasında hafif nemli, yeni karılmış toprağa tohumlar serpen bir köylünün resmidir. Ekici, tohumları kucağındaki heybeden sağ eliyle alıp toprağa bırakmaktadır. Belki de saatlerdir bu işi yapmaktan yorgundur. Ne düşündüğü, ne hissettiği anlaşılmamaktadır: yüzünü elleseniz sanki çamurdan sıvanmış bir boşluk. Elleri kocaman ve kalın. Ekici sola doğru birkaç adım atsa gövdesi sağa doğru kaykılmış bir ağaca çarpacaktır. Tarlaların ortasında tek başına duran, adeta doğal bir korkuluk görevi yapan binlerce adsız ağaçtan biridir bu: eğri gövdesine kimsenin sarılmayı aklından bile geçirmeyeceği, kalın, biçimsiz bir ağaç; uzun boylu birinin kollarını kaldırdığında erişebileceği yerlerinden dört farklı yönü gösteren dört sürgün vermiş, biraz daha yükseklerinde bir dalı budanmış, adeta belli bir yöne doğru büyümesi engellenmiş bir ağaç... Dallarında kurumuş yapraklarla belki bir sonbaharı anımsatmaktadır. Üstelik ekicinin üzerindeki kalın aba, havanın serin bir sonbahar akşamüstüsü olduğuna tanıklık etmektedir. Oysa o, bir ilkbahardaymış gibi tohumları ıslak toprağa atmaktadır. Bir tek güneş... Sıcaktan çatlamış, çıkıntılı, pürüzlü, kurumuş, büyük bir meme ucu gibi yuvarlak, dünyanın toprağı ile sıvanmışçasına, elle tutulacakmışçasına kalın bir güneş. Ekiciyi ısıtmakta, tüm dünyasına garip bir sıcaklık yaymaktadır. Belki de gerçekdışı, sadece ekicinin düşlerinde, özlemlerinde var olan bir güneştir bu. Belki güneş bir sonbahar serinliğinde batmaktadır da, ekici bir ilkyaz özlemini hissetmekte, zamansız bir ekim yapmaktadır. Yaklaşmakta olan, yükseklerden aşağıya doğru inen akşam serinliği köye çoktan ulaşmıştır. Belki biraz akşam rüzgârının hışırtısı, belki de yakınlarda bir yerden akan bir derenin sesi duyulmaktadır. Ekici, tohumlarını savururken arkasını dayadığı güneş hızla alçalacak, birkaç dakika sonra serinliğin her yeri kaplaması ile tamamen battığı anlaşılacak ve ekici tarlayı ağaca emanet edip köyüne, evine doğru yola koyulacaktır. Ve akşamdan sonra gece inecek, ekilen tohumları beklemek için, onların üzerine doğru dallarını bir koruyucu gibi büyütecek olan ağaç yalnızlığı ile kalıverecektir.

BİZE KUŞDİLİ ÖĞRETİLDİ

“Sana dayımın hikâyesini anlatmış mıydım?”

Başımı hayır anlamında iki yana sallıyorum. Bugünün hikâyesi de bu işte diyorum. Lokmamı bitirip bir sigara yakmamı, gözlerimi gözlerinin içine dikip anlatacaklarına yoğunlaşmamı bekliyor. Tabağıma aceleyle göz atıyorum. Hâlâ bir simidin yarısı ve beyazpeynir kırıntıları süpürülmek için beni bekliyor. Her seferinde getirdiklerimi, kıtlıktan çıkmış gibi yemesem olmaz sanki. Akşamüstleri İlhan’a uğramayı alışkanlık haline getirmeme neden olan, anlattığı hikâyeler olduğu kadar bu kaçamak beş çayı törenleri galiba. Bir de İlhan’ı hep bıraktığım yerde bulmanın verdiği rahatlık.

“Dayım 53 doğumludur. Üç kız kardeşten sonra özlemle beklenen evin tek erkek çocuğu. Teyzemlerle arasındaki yaş farkı, onun adeta dört anneli bir çocuk gibi büyümesine neden olmuştur. Düşünsene, benimle arasında sadece beş yaş var. Dayım doğduğunda evdeki ortamı düşünebiliyorum. Şuradaki albümleri görüyor musun? Onların neredeyse yarıya yakını dayımın çocukluğunda çekilmiş fotoğraflarla doludur. Her doğum gününde bahçede kurulan büyük yemek sofrasına dizilen akrabaların, konu komşunun fotoğrafları. Her yıl birer ikişer eksilen, neşeli bir yaşlılar grubu.”

Albümlerden birini çekip kucağıma bırakıyor. Hakikaten bir sürü siyah-beyaz fotoğraf. Geleceğe doğru gülümseyen bu insanlar, nereye doğru baktıklarını tahmin edebilirler miydi acaba? Neredeyse başka bir çağın insanının zihninde uyandıracakları karmakarışık duyguları... İnsanın geniş bir ailesi olması büyük bir romanda yaşamak gibi olmalı. Her birinin hikâyeleri ve dedikoduları ile akan bir hayat... Üç-dört yaşında bir çocuğu taşıyan siyah bir köpeğin resminde duruyorum.

“Dayım yine. O da Kont. Tuhaftır dayım ortadan kaybolduğunda Kont da yok olmuştu. Oysa köpekler, kediler gibi değildir. Her neyse, dayım içine doğduğu aileye beklenmedik bir mutluluk yaşatırken daha önceden bilmedikleri bir yaşantının içine girmelerine neden olmuş; bir erkek çocuk yetiştirmenin zorlukları... Dedem kızlarının yetişmesi ile ilgili herhangi bir sorun yaşamamıştı, sert varlığı yetiyordu. Uzun yol kaptanlığı yaptığı yıllardan biriktirdiği para, genç yaşta emekli olmasını sağlamış, her zaman evinin kaptanı olması, evdeki disiplin ortamını da garanti altına almıştı sanıyorum. Susup ellerindeki oyuncakları ile beraber yataklarına tıpış tıpış gitmeleri için şöyle bir bakışı yeterli olurmuş. Her sabah, ezan ile başlayan ev yaşantısı dedemin tıraşına, kahvaltısına, sabah kahvesine, sabah kıraatine, bahçedeki çalışmalarına, öğlen yemeğine, öğlen uykusuna göre ayarlanmış büyük bir organizasyon. Sanki orası bir ev değil de yüzmekte olan, nereye gittiğini sadece dedemin bildiği bir gemi. Son yaşına kadar da bu böyle devam etti. Annemlerle gittiğimiz pazar ziyaretlerinde, bu kurulu düzeni iliklerimize kadar hissederdik. Gerçi dayım sayesinde eskiden çok daha sıkı uygulanan bu kurallar epeyce gedikler almıştı. Örneğin ben ve diğer kuzenlerim bu pazar gezmelerinde, kapısını açık bulduk mu mutlaka dedemin atölyesine girer, küçük tahta parçalarından yapmış olduğu kalyonlara, gemilere, çektirmelere, sandallara bakardık.”

Bir ev içi fotoğraf daha. Yemek masasının ardında duran dolabın üzerindeki şahane gemi, tüm bulanıklığa rağmen kendini belli ediyor. Kendimi tutamayıp soruyorum:

“Ne oldu o maketler sonra?”

“Hiç! Anne-baba ölünce onların eşyaları da ölüp gidiyor ne yazık ki! Teyzemler ve annemler çoğunu yok pahasına elden çıkardılar. Köşk satılıp paylaşılan paralar, işgüzar damatların elinde müthiş yatırımlara dönüştü. Toplu halde banker furyasında kaybettiler; işte o tarihte ben yirmilerimi sürüyordum, para etmeyen ne varsa alıp bekâr evime koydum: albümler, ağaç işleme aletleri, dedemin tıraş takımı, eski Lupitel marka fotoğraf makinesi. Hâlâ çalışır. Nefis de fotoğraf çeker. Altı çarpı altı negatifleri şimdikiler gibi değildir. Resmi büyütürsün, büyütürsün, netlik hiç kaybolmaz. Her neyse, dayım böyle bir çocukluk geçiriyor. Anneannemden cin masalları, dedemden ise denizci hikâyeleri dinleyerek müthiş bir hayal gücüne sahip oluyor.”

İlhan’ın kime çektiğini şimdi daha iyi anlıyorum. Aslında bir insanın ailesini anlatışı kendisi hakkında ne çok ipucu veriyor. Her geldiğimde bana anlatacak ilginç bir hikâyesi olan bu müzmin bekâr dostumun bunların çoğunu uydurduğunu düşünmüşümdür hep. Ya da bir yerlerden duyduğu hikâyeleri kendisi tanık olmuş gibi anlattığından şüphelenmişimdir. Bu kadar tuhaf ve ilginç olaya nasıl tanık olabilir ki insan. Hem de İlhan gibi evinden hiç çıkmadan yaşayan bir mirasyedi... Bu düşünce içimi sıkıyor. Sevdiğiniz insanlar hakkında bazen olumsuz şeyler düşünürsünüz ya! Sonra da utanç duyarsınız. Elime ikinci bir albüm alıyorum, İlhan’ın dedesinin bir gençlik fotoğrafını arıyorum aralarındaki benzerliği bulmak için, oysa karşımda dayısının gençlik yılları. O zamanın gençleri çabuk yaşlanıyormuş. Büyük düşünceler gözlerden hemen okunuyor. Hele bıyıklar. Elimde olmaksızın İlhan’la karşılaştırıyorum. Fotoğraftaki dayısından şu anda çok daha büyük olmasına karşın üzerindeki kot pantolon ve tişörtle çok daha genç görünüyor. Ne de olsa çağımız ergenlerin çağı.

“O kaybolmadan önce çekilen son fotoğraflardan...”

Hikâyenin asıl başlangıcına geldiğimizi haber veriyor İlhan’ın vurgusu. Hemen bir çay tazeleme molası istiyorum. Hikâyeye kendimi kaptırdığımı göstermek istercesine koşar adım mutfağa gidiyorum, çay bitmiş olduğu için kola ve bardak kapıp geliyorum. Yolda da İlhan’ın hikâyelerini düşünüyorum; ilk kez ailesi ile ilgili bir hikâye anlatıyor. Acaba bu bir dostluk göstergesi mi? Tuhaf bir arkadaşlık bizimkisi. Eski kız arkadaşlarımız sayesinde tanışmıştık. Onların zoruyla çıktığımız bir yemekte hemen sohbeti koyulaştırmıştık. Çevirmen olarak tanıyordum onu o sıralar. Sonradan bizi tanıştıran kızlardan ayrılmamıza rağmen daha önceleri gelenekselleştirdiğimiz beş çaylarına haftada bir-iki kez devam ettik. Şimdi düşünüyorum da, aslında İlhan hakkında çok az şey biliyorum. Anlattığı hikâyeler dışında hemen hemen hiçbir şey. Çok konuşan bir insan kendisi hakkında da çok şey söyler sanırdım. Oysa anlıyorum ki, sadece hikâyeler anlatan bir insanı hiç tanıyamamak da mümkün. Belki de tanımak istemeyen benim, kimbilir. Çok açık biri olmadığımı biliyorum. Çeşitli defalar yüzüme söylendi bu.

“Dayının neden ve nasıl kaybolduğunu sormuyorum, hikâye zaten bunu anlatacak, değil mi?” Benim bu araları doldurma çabama hoşgörü ile gülümsedi. Sanki zihnimden geçenleri okumuş gibi.

“Evet. Dayım Cevizli’deki evde neredeyse bir çiftlik hayatı sürerken bir yandan da üniversiteye gidiyor. Üniversitelerin karışık yılları. Okulla evin arasına sıkışıp kalıyor. Hukuk okumayı seçtiği için evdekilerin homurdanması hep sürüyor. Okulu ise ilk günden itibaren sevmiyor. Alıştığı Boğaz kıyısındaki lisesinden, oradaki arkadaşlıklardan çok farklı bir ortama giriyor. Karanlık dev koridorlar, yüzlerce kişinin doldurduğu amfilerde sesi duyulmayan yaşlı bir profesörün anlattıklarına kulak vermekle vermemek arasındaki umursamazlık, kaba saba, tuhaf, kabadayı kılıklı öğrenciler, neden başladığı nasıl sonuçlanacağı belirsiz boykotlar, her köşe başında düşman gölgeler... Dayım kendini eve dar atıyor. Verandada, şehirden uzakta, bahçede açan mayıs gülleri, dizine başını koyup sevilmeyi bekleyen Kont, saat gibi işleyen evin mutfağından yükselen taze yemek kokuları... Bu akşamüzeri dalgınlıklarının giderek artışı evdekileri hemen huzursuz etmeye başlıyor.

“Evet, dayımın yüzüne karşı tıbbiyeye gitmediği için sitemde bulunuyorlar, fakat arkasından dost meclislerinde gururla söz ediyorlar. İnceden inceden kız bakılıyor, anne ve ablalar için sonsuz dedikodu saatleri birbirine bağlanıyor. Fakat dayımın tuhaf dalgınlığı, misafirlerin ve komşuların bile kolaylıkla farkına vardığı içe kapanıklığı... Arada sırada en küçük abla ağzını arıyor, fakat dayımın ağzını bıçaklar açmıyor. Söylediği: ‘Hiç, hiçbir şeyim yok...’ Evdekiler, üzerine titredikleri biricik oğullarına nazar değdiği, göze geldiği, kimbilir belki de büyü yapıldığı gibi olasılıkları biraz yüksek sesle dile getirdiklerinde dedem devreye giriyor. Bu tür hurafelerin başdüşmanı. Hem kızıyor, hem de evdeki kadınların saflıkları ile dalga geçiyor. Delikanlılık ağırbaşlılıktır deyip kesip atıyor. Onun da içine bir kurt düşüyor mu, bilmiyoruz. Tabii bir süre sonra dayım ortadan kaybolunca evdeki kadınların acı bir biçimde, haklılıklarını dile getirmeleri sırasında dedemin nasıl bir acıyı göğüslemek zorunda kaldığını tahmin edersin. O güne kadar evdeki kadınların sözlerine, kuşkularına, vesveselerine öylesine kulaklarını tıkamıştı ki... Bütün sevgisini, ümitlerini öylesine dayıma bağlamıştı ki... O yüzden ölene dek bir daha güldüğünü gören olmadı.”

Olaylar gittikçe garipleşiyor, İlhan’a bakıyorum, sanki o günleri tekrar yaşıyor. Bu olaylar olduğu tarihlerde daha çocuk olmalı. Bütün ayrıntıları evdeki konuşmalardan hatırlıyor olsa gerek, İlhan kolasından aldığı yudumu bir yüz ekşimesi ile karşılıyor. Bu haliyle öksürük şurubu içen bir çocuğa benziyor. Karşısında da ben, iştahla anlattığı hikâyeleri dinleyen bir arkadaş. Sanki hayatın tuhaflıklarını izleyen iki çocuğuz. Oysa güneş iyice alçaldı, binaların arkasından batıyor bile. Bir günün daha bitişi... Ben hâlâ kendimden uzakta, başkalarının hikâyelerinde, başka hayatlarda geziniyorum. Garip bir pişmanlık hissi...

“Bir gün elinde büyük bir kafesle çıkageliyor dayım, içinde de bir papağan. Ev halkının pek tanımadığı, dedemin ise Avustralya yolculuklarından çok iyi hatırladığı bir kuş. Dayımı dizine oturtup anlattığı denizci hikâyelerinde, Sinbad’ın maceralarında mutlaka önemli bir rolde görünen renkli bir kuş. Herkes derin bir oh çeker dayımın bu davranışı karşısında. Meğer derdi buymuş, merakı bunaymış, oturduğu yerde alık alık hayaller kurmazmış, işte kanıtı... Fakat ev halkı kısa bir süre sonra dayımın hareketlerinde fazla bir değişiklik olmadığını görüyor. Artık evden, odasından çıkmadan papağanla yatıyor, papağanla kalkıyor. Kapısını dinlediklerinde dayımın papağana öğretmeye çalıştığı yeknesak sözcükler, bir de papağanın çıkardığı gurultular... Bir hafta sonra dayım, ev halkını yemek odasında topluyor ve Şila’yı –adını Şila koymuştu– onlara büyük bir sirk yıldızı gibi takdim ediyor. Fakat Şila kalabalıktan ürktüğü için arada sırada, ‘Ali, Ali!’ demek dışında o tanıdık çığlıklarını atıyor. Dedem, Şila’nın geldiği günden bu yana zayıflamış olduğuna ve ensesindeki bir bölgenin tüylerinin yolukluğuna işaret ediyor: ‘Bu hayvan burayı sevmedi. Hırsından kendini paralıyor. Bu hayvanı hemen aldığın yere iade et, burada ölmesin!’ Babasının en küçük ricasının bile bir emir olduğunu bilen dayım çok bozuluyor. Onca zaman hayal ettiği, her şeyi düzeltecek olan papağanı kaybetmiş olmanın, başarısızlığın hırsıyla ertesi sabah Çiçek Pazarı’nın yolunu tutuyor. Papağanı almış olduğu yere gidiyor. Fakat adamı ara ki bulasın. Hayvan satan dükkânları tek tek dolaşıyor. Onca kanarya, muhabbetkuşu, sincap, tavşan, beyaz fare, hatta papağan satan dükkâncıların hepsi de bir hafta önce bu papağanı satan adamı tanımadıklarını söylüyorlar. Evet, farkına varmışlar. Fakat bu çarşıya her gün çeşitli hayvanlar satmak üzere bir sürü insan gelir, hepsini tanıyamayız, diyorlar. Birkaçı, papağana ne kadar istediğini soruyor. Dayım tabii işin bu yönünü hiç düşünmemiş, onun amacı kendini kandıran adamdan hesap sormak! Ne de olsa evin küçük beyzadesi. Büyük siyasal bıyığının ardında hep aynı gururlu delikanlı. Bir de içinde küçük de olsa bir ümit. Belki de kendisi yanlış bir şey yaptı, belki adam bir şeyi eksik söyledi. Ona sadece, ‘Yemini suyunu eksik etme, ne yersen bir parçasını da ona ver, fakat sakın maydanoz verme. Onunla insan gibi konuşursan bir süre sonra sana alışır, konuşmaya başlar,’ demiş. Başka da bir şey hatırlamıyordu adam hakkında. Sıradan bir köylüye benziyordu. Kuşu nereden bulduğu üzerine de bir yalan uydurmuştu herhalde. Onu da hatırlamıyordu.”

İlhan bir masalın en güzel yerine yaklaşan masalcıların aldığı keyifle kolasından yudumlar alıp beni meraklandıran duraklamalarla devam ediyor. Artık hikâyenin içine kaptırmışım kendimi. Hava kararırken, hikâye mayasını tutuyor:

“Dükkâncılar dayıma büyük bir ilgi göstermişler. Buna benzer papağanları oldukça büyük paralara satan dükkâncılardan biri dayımı oturtmuş; çay, kahve, muhabbet; ağzından girmiş, burnundan çıkmış, papağanı satmaya ikna etmiş. Hem de aldığından fazla paraya. Fakat dayımın siniri bir türlü geçmek bilmiyor, illa da adamı bulacağım diye tutturmuş. Sonra çaresizlik içinde dükkâncıya derdini açmış. Amacı hayvanlarla konuşabilmek. Papağanı dükkâncıya teslim ettikten sonra dükkâncı ona herkesin bildiği bir şeyi söylemenin rahatlığıyla işin sırrını vermiş. ‘Senin konuştuklarını her hayvan anlar. Eğer sabredersen sen de onların söylediklerini anlarsın. Şimdi ecnebi biri gelse, burada bize bir şey söylese, hepimiz alık alık bakarız, değil mi abiciğim, fakat sen okumuş adamsın, belki ne dediğini anlarsın. Senin için söyledikleri ayan beyan ortadadır. Hayvanlar da böyle be abiciğim. Sabredip onları izlersen, onları sevip kulak verirsen, ne istediklerini duyarsın...’ Dayım bir türlü anlaşılamamış olmanın verdiği mutsuzlukla omuzlarını indirmiş, bıyıklarını sarkıtmış, tam kalkıp dükkândan dışarı adımını atmış ki bir adam koluna girmiş. ‘Birader, ben senin derdini anladım,’ demiş. ‘Sen Hazreti Süleyman misali tüm hayvanların, bitkilerin dilini öğrenmek istersin; istersin de nereye gideceğini bilemezsin’. Demiş de bu Ticani kılıklı, poturlu, sakallı adam dayıma hiç güven vermemiş. Adam sorularının cevaplarını bulacağı kapıyı bildiğini söyleyip düşmüş yola. Adam önde, sallana sallana, tespihini çeke çeke gidiyor; dayım endişeler içinde arkada onu izliyor, içinden bir ses (ola ki dedemin sesi) onu durmadan azarlıyor; bir başka ses ise işte, bunca zaman beklediğin fırsat, şu sıkıcı hayatta ilginç bir macera, belki de bu hayattaki görevin deyip onu yola devam etmeye zorluyormuş. Çiçek Pazarı’ndan çıkıp Mısır Çarşısı’na, oradan çıkıp şehrin keşmekeş sokaklarına dalmışlar. En sonunda bir evin kapısını çalmış Ticani kılıklı adam. Açılan kapıdan loş serinliğe adımını atmış ve macerası gerçekten de o noktada başlamış. Onu oraya getiren adam ortadan kaybolmuş, kapıyı açan adam da en az onun kadar meymenetsizmiş.”

Sözünü tamamlamadan ayağa kalkıp mutfağa yöneliyor. Beni merakta bırakacak ya... Sanki bin bir gece masalı. Hikâyenin buraya varacağını aslında tahmin ediyordum. Daha en başından. Değil mi ki, dayımın hikâyesi diye başladı, kesinlikle bu hikâyede bir bit yeniği olacaktı, İlhan’ı artık tanıyorum. Daha doğrusu hikâyelerini tanıyorum. En olmayacak olayları bile inandırıcı kılmak için ne hınzırlıklar, ne planlar, ne numaralar düşünür biliyorum. Şu aile albümlerini bile bir eskiciden düşürmüş olabilir. Hatta albümleri, resimleri eskicinin tezgâhında daha eline alır almaz, beni kandıracağı masalın tohumları aklına düşmüştür. Olsun, dinlemeyi seviyorum.

“Evet. Nerede kalmıştık?”

“Dayın garip bir adamın peşine takılıp bir eve gidiyor.”

“Evet, evet. Dayım bu evin içinde bir odaya alınıyor. Orada şeyh gibi bir adam. Dua etmekten gözleri baygınlaşmış, sakalı özenle taranmış, cildi sürekli yıkanmaktan ve yaşlılıktan incelmiş bir adam. Adam hemen söze girmiş: ‘Söyle, neyi öğrenmek istersin? Nedir derdin?’ Şeyhin yumuşak görüntüsü ile taban tabana zıt bu sert ses tonunu duyunca ister istemez babasının karşısındaki çekingen halini almış dayım: ‘Hayvanlar... Onları merak ederim’, demiş. ‘Neyini merak edersin? Git, bir sürü kitap var, al oku!’ Dayım sorusunun saçmalığı yüzüne vurulunca bir an çekingenliğini atmış ve merakını dosdoğru söylemiş: ‘Efendim, ben hayvanların dilini öğrenmek istiyorum. Onlarla konuşmak, söyleşmek, anlatacakları hikâyeleri dinlemek istiyorum. Fakat bu dili öğreten bir okul bulamadım’, demiş. Şeyh, ‘İşte o zaman doğru yere geldin,’ demiş. Dayım heyecanlanmış: ‘Yani siz bu işin yolunu biliyor musunuz?’ Her derdin bir çaresi olduğunu söyleyen şeyh, sakalını sıvazlayarak dayımı süzmüş bir süre, sonra da, ‘Sen Hazreti Süleyman’ın meselini bilir misin?’ diye sormuş. Sonra da cevabı beklemeden, çünkü onun, anlatacağı şeklini bilmediğinden emin olarak başlamış anlatmaya: ‘Süleyman, Davut’un oğludur. Büyük bir Yahudi kralıdır. Davut öldükten sonra yerine geçmiştir ve Tanrı ona peygamberlik ihsan etmeden önce onu bir sınavdan geçirmiştir. Ona sorulmuştur, güç mü istersin, ilim mi diye. Süleyman öyle bir ilim istemiştir ki bu ilim sayesinde dünyanın tüm gücünü elinde toplamıştır. Ona hayvanların dili öğretilmiş, cinler, rüzgâr ve bilumum varlık onun emrine verilmiştir. O da Tanrı’nın emirlerini putperestlere yaymak için çalışmıştır. İlimi öyle güçlüymüş ki cehennem zebanisi gibi cinleri, kızdı mı şişelere koyup ağzını mühürleyip denize atarmış. Daha sonra, o şişeleri bulanlar anlatmışlar onun hikâyelerini bin bir gece boyunca. Cinlere saraylar, şehirler inşa ettirmiş. Tüm hayvanlardan bir ordu kurmuş. Hatta bir gün, böyle sıcak bir yaz günü, şafak vakti toplamış ordusunu tekmil alıyor, bir de bakmış ki hüthüt kuşu ortada yok. Tabii hemen gürleyivermiş: ‘Bu hüthüt kuşu kendini ne sanıyor da emirlerime karşı geliyor, eğer bana değerli bir haber getirmez ise vay haline!’ Çok geçmeden hüthüt kuşu gelip omzuna konmuş ve ona Mağrip’te adı Belkıs olan, namı diğer Seba Melikesi diye bir kraliçenin güçlü bir ordu kurduğunu, bunların Tanrı’nın yolundan sapmış azgınlar olduğunu, ateşe taptıklarını anlatmış. Süleyman, cinleri ve âlimleri ve komutanlarını toplamış, onları bir sınava çekmiş: Kim bana Belkıs’ın tahtını önce getirir, demiş. Cinlerin başı, izin verin, göz açıp kapayıncaya kadar getireyim, demiş. Âlimlerin başı ise daha bir şey söylemeye gerek kalmadan tahtı getirivermiş. İşte o ilimdir, bu geldiğin mektepte okutulan.’ Dayım şaşırmış. ‘Sonra ne olmuş?’ diye sormuş.”

İlhan sigarasını yakmak için kısa bir mola veriyor. O sırada yüzündeki hınzır ifadeyi çözmeye çalışıyorum. Ee, sonra ne olmuş, diye sormamak için kendimi tutuyorum. Dayısının aslında acıklı olan hikâyesini yeni yeni anlamaya başlıyorum. Kimbilir İlhan bu hikâyeyi bana neden Fars üslubu ile anlatıyor. Kimi zaman işi şakaya boğmak acıları aşmanın bir yolu değil midir? Öyledir tabii, İlhan’ın ailesinde aklını kaçırmış birinin olması, ona kuşkuyla bakmama neden oluyor. Sonra yine derin bir suçluluk duygusu, insan aklına gelen her düşünceden sorumlu olmamalı. Azap verici bir şey bu.

“Her neyse, şeyh kılıklı adam hayvanlarla konuşabilmenin çeşitli yolları olduğunu, dünyanın ve hayatın ve ölümden sonrasının ilmine varmanın yollarının ne yazık ki biraz çetin olduğunu anlatıyor. Fakat dayımın gözü dönmüş bir kere. İçindeki merak onu ele geçirmiş, kimbilir neden, büyük bir tutku içinde şeyh ne söylerse inanıyor. Şeyh diyor ki: ‘Bak evladım, hayvanlarla konuşabilmek için yapman gereken uzun bir yolculuğa çıkmaktır. Irak ile Mekke arasında bir yer vardır. Orada da bir mağara. Bu mağarada bir hayvan yaşar. Neye mi benzer? Arapça konuşan bir kadına benzer, uzaktan. Bunun bir mevsimi vardır. O hayvanı avlayıp etini yiyenler, suyunu çorba yapıp içenler, işte senin arzuna nail olurlar; hayvan, böcek, balık ne varsa dilinden anlarlar.’ Dayım tabii mağaranın tam yerini öğrenmek istiyor. Bu isteği de şeyhi kahkahalara boğuyor: ‘Ne saf çocuksun sen, bilsem kendim gider bulurdum o hayvanı. Bu rivayeti İbni Arabi Hazretleri nakleder.’ Dayım yine öyle mutsuz, öyle perişan düşürmüş ki omuzlarını, şeyh kılıklı adam onun saflığına iyice inanmış. Hatta bu, hak bilinen yoldan çıkıp, Tanrı’nın emirlerine açıkça karşı gelip genç kadınların karınlarına ayet yazan, muska kapatıp büyü bozan şeyh kılıklı adamın içi bir an için titremiş. Belki de bu genç adam, bu yaşından büyük bıyığı olan delikanlı, ona Tanrı’nın bir armağanı ya da bir sınavı diye düşünmüş. Belki de ilk kez kendisinin bile farkında olmadığı ilahi bir amaca hizmet edecek olduğuna inanmaya başlamış. Nasıl ki âlimlerin âlimi, Seba Melikesi’nin tahtını çölleri bir anda aşırıp Hazreti Süleyman’ın huzuruna kuş gibi kondurmuş, belki kendisi de... Bu düşüncelerin etkisine kendini kaptıran şeyh, ‘Bir yolu daha var,’ der. Ve bildiği büyülerin en güçlüsünü, hiç talibi olmadığı için hiç denememiş olduğu en zor büyüyü yapmak için dayımı ikna eder. Dayım zaten alışık olmadığı bu ortamın çoktan büyüsüne kapılmış, Pavlov’un köpeği gibi hazır, beklemededir. Belki onun da içinde, şeyhinkine benzer bir ışıma, kimbilir... Her neyse, dayımı dayım olmaktan çıkaran büyü süreci o saat, ikindi namazının hemen ardından başlamış. Evin altındaki bir mahzenin kapısına kadar götürmüş şeyh onu. Üzerindeki her şeyi çıkarıp, elinde tuttuğu kefene benzer tek parça elbiseyi giymesini söylemiş. Bu elbise, daha doğrusu sadece başın geçtiği bir deliğe sahip beyaz çarşafın özelliği, kumaşa hiç makas, iğne değmeden hazırlanmış olmasıymış. Uzatmayalım, dayım o mahzende kırk gün kalmayı kabul etmiş. Tuzsuz ekmek yiyip su içerek. Ve bir de Kitap’ı hatmederek. Ve tabii duvarın dibinden fışkıran kaynak suyu ile beş vakit ovunup ibadet ederek. Kırkıncı gün sona erip dayım saçı sakalı birbirine karışmış bir şekilde dışarı çıktığında, şeyh onu arka avluda bir taşa yatırmış. Göbeğinden başlamış yazmaya: Ey insanlar! Bize kuşdili öğretildi ve bize her şeyden bolca verildi. Doğrusu bu apaçık bir lütuftur... Ayetler birbirini izlemiş, Neml yani Karınca suresi, Bakara, Cinn suresi... Arapça harfler kıvrıla kıvrıla dayımın bedenini kaplamışlar. Şeyh yılların verdiği alışkanlıkla öyle ustaca yazıyormuş ki bu meçhule gitmek isteyen adamın bedenine... İki saat içinde dayımın üzerinde boş yer kalmamış. Dayım orada bir taşın üzerinde canlı bir kitap gibi açık öylece yatıyor, görüntüyü düşünebiliyor musun.”

Odanın içine dolan karanlığa aldırmayarak: “Sonra?”

“Sonra dayım çıkmış o evden. Arada sırada durup bir serçeyle, belki –insanlar için görünmez olan bir böcekle– uçan sineklerle sohbet ederek ağır ağır Beyazıt’a inmiş. Meydandaki güvercinlere varmış. Güvercinler onu neşe içinde karşılamışlar. Kimsenin duymadığı, duyduğunda anlayamadığı, fark edemediği bir dilde konuşup durmuş onlarla, sonra Eyüp’e doğru yollanmış ve Eyüp sırtlarında kaybolmuş...”

Hikâyenin burasında, İlhan ürkütücü bir sessizliğe gömüldü. Ne diyeceğimi bilemiyordum. Neyi, nasıl yorumlayacağımı da kestiremiyordum. Bin bir gece masalı ile bir aile dramı arasında bir hikâye dinlemiştim. Fakat her şey, beni kandırmak için uydurduğu bir hikâye de olabilirdi. Sonra birden, her şeyi anladım. Kendimden emin bir biçimde masa lambasının düğmesini çevirdim ve söze girdim:

“İlhan güzel bir masaldı. Hep anlattıklarının gerçekliğinden şüphelenmişimdir, ama o hikâyelerde fark edemiyordum. Fakat bu hikâyede kendini ele verdin...”

İlhan’ın yüzünde bir acıyı okur gibi oldum. Biraz üstten bir tavırla: “Nasıl vermişim, anlat bakalım...”

“Şöyle ki dostum, kaptırıp dinlerken fark etmediğim fakat çok açık bir mantık hatası var. Hikâyeye göre dayın bir daha kimseyle konuşmamış, karşılaşmamış. Fakat sen onun nereye gittiğini, neler yaşadığını, neler hissettiğini, hatta şeyhin kafasının içinden geçenleri bile aktardın. Bunları bilemeyeceğine göre uydurmuş olmalısın.”

İlginç hikâyeler anlatan, acayip şakalar yapan birinin hilesini yüzlemenin keyfi ile bir sigara yaktım. Arkama yaslandım. Aslında yine de kendimi kötü hissediyordum. Ne de olsa oyunbozanlık yapmıştım. Bir oyunu kurmak, tabii ki bozmaktan daha zordur. Ve zevki de daha büyüktür. Benimkisi kumdan kaleleri tekmelemek gibi, dümdüz karın üzerinde dev adımlar bırakarak koşmak gibi açıklanması zor, çocukça bir saldırganlık. Tam bu düşüncelerle sıkılmaya başlamıştım ki İlhan’ın mırıldandığını duydum:

“Peki şu hikâyeye ne dersin? Oldukça kısa: Dayım papağanı geri vermek üzere evden çıkar ve Eminönü Meydanı’nda sırf birine benziyor diye, yanlışlıkla vurulur. Olay yerinde hemen ölen dayımın yanında Şila dehşet içinde haykırmaktadır: ‘Ali, Ali!’”

Bir an gözüm karardı. Yumruk yemiş gibiydim. Utancın, kederin ve çaresizliğin böylesine ağır olduğunu ilk kez o zaman anladım; İlhan’ın ölene dek konuşmayan dedesi, parçalanan ailenin trajedisi, dayının cenaze töreni daha yeni seyretmiş olduğum bir filmin parçaları gibi canlı bir şekilde geçti gözümün önünden. Kemküm edip İlhan’ı yalnızlığı ile bırakıp kaçtım evinden. Günlerdir İlhan’a uğrayamayışımın nedeni de bu. Keşke anlattığı ilk hikâye doğru olsa, ya da ikinci hikâye de İlhan’a yakışır bir oyun olsa...

TANRI’NIN SÖZLERİ

Kısa da olsa bir tatile ihtiyacı olduğunu düşünüyordu. Belki son yaptığı işin kendisini küçük düşürdüğünü sandığı için, belki de son iki yıldır hiç tatil yapmadığı için, belki de kendisinin bile farkında olmadığı başka bir şeyler yüzünden... Kafasının içinde serseri sinekler vızıldıyordu. “Oğlum, otuz dokuz yaşındasın ve bitmiş durumdasın.” Derginin bulunduğu kata geldiğinde kendini toparlamaya çalıştı; işte, herkes tatilde. Bir tek Esra orada. Dün geceden ağzına gelen paslı tadı bastırarak yanına gitti. Hoşbeş ettikten sonra bir Talcid istedi. Rennie aldı, hızla toplantıya girdi. Aklında Esra’nın bir gece önce söyledikleri. Önüne sermiş olduğu Tarot kartlarına bakarak, “Senin tüm yaşadıklarının altında yatan neden, geçmişte yaşamış olduğun bir şeylerden dolayı duyduğun utanç. Bu Şeytan kartı; utanılası, yüz kızartıcı, vicdanı rahatsız eden şeyleri simgeliyor,” deyip yeşil gözlerini bir cevap beklercesine gözlerine dikmişti. Ne cevap verebilirdi ki. Yoktu böyle bir şey. Geçmişle ilgili bir şey hatırlamıyordu. Eşelemekten hoşlanmazdı. Geçmişten bulup çıkarılan şeyler insanın canını sıkmaktan başka ne işe yarardı ki. Esra iyi kızdı. Üç yaşındaki kızı Burcu da çok tatlıydı. Sık sık onlara yemeğe gidiyordu. Arada sırada bu aile sıcaklığı ona iyi geliyordu. Şehrin bildik mekânlarını çoktan tüketmişti, işinin bir parçası gibiydi oralarda zaman geçirmek. Kafeteryalar ve barlar, ofisinin devamı gibiydi. Fakat Esra’ya âşık değildi (Neden ‘fakat’?). Daha doğrusu âşık olup olmadığını pek düşünmemişti. Aşk acısı çekmek için geliştirdiği kendine özgü yöntemler vardı. Aynı şarkıyı defalarca, defalarca dinleyerek herhangi bir kadını düşünmesi, derinlemesine düşünmesi yeterli olurdu. Bir aşk benzetimi. Baştan sona yaşanıp bitirilen bir şey. Sorumluluk yok. Elini ateşe sokmak yok. Hem soksa ne olurdu ki. Zaten Esra’nın bir çocuğu vardı. (Utanç kartı!)

O sırada toplantı bitmeye yaklaşmıştı. Genel yayın yönetmeni, son yaptığı Sakal–ı Şerif işinden sonra Cem’in moralinin bozuk olduğu için üzerine varmamış ve basit haberi ona pas etmişti: “Şu kaçık babayla bir görüşsen, belki bir şeyler çıkarırsın.” Hangi kaçık baba diyememişti. Son günlerde nedense her şeye bir buzlu camın ardından bakıyordu, insanlar birbirinin benzeri gölgeler gibiydi. Hep aynı şarkı çalıyordu içinde: Oh Lord, please don’t let me be misunderstood. Önüne konulan gazeteleri alıp masasına yöneldi. Son anda vazgeçip pastaneye indi. Bir kahve alıp dışarıya çıktı. Sövdü içinde sigara içilmeyen binaya. Habere dalıp gitti.

Aksaray’da bir ev. Bir sürü doktor muayenehanesinin olduğu bir apartmanın üçüncü katına tırmanıyor Cem. Kaçık baba ile ilgili çıkmış tüm kısa haberleri toparlamış, sıra görüşmeye gelmişti. Mahkemenin şartlı olarak serbest bıraktığı üzgün baba evinden çıkmıyordu. Merdivenleri çıkarken içindeki tedirginlik çiçeği hızla boy atıyordu. Bu çiçeğin en sevdiği ortamın, ilk kez gidilen apartmanların loş merdivenleri olduğunu biliyordu. Her seferinde, yabancı bir eve giderken garip bir korku ile midesi yanardı. Oysa artık alışmış olması gerekirdi. Onca şey yaşadıktan sonra... Bu mesleği hem bu yüzden seviyor, hem de sık sık bırakmayı düşünüyordu. Fakat bu mesleğin yarattığı o özgürlük yanılsaması her zaman galip geliyordu. Kendisi gibi birçok insanın şu anda toplum içinde kendileri için tanımlanmış koordinatlarda gönüllü kölelik yaptıklarını, kendisinin ise bir bilinmeze doğru adım attığını düşünerek heyecanını pekiştiriyordu.

Cem merdivenleri ağır ağır tırmanırken bir yandan bunları, bir yandan da kaçık baba hakkında topladığı bilgileri ve bir gece önce Esra ile yaptıkları planın parçalarını zihninde canlandırıyordu. Önemli günlük gazetelerin hepsi haberi geçmişlerdi. Ufak tefek değişiklikler olsa da anlatılan hikâye aynıydı. Kaçık babanın, bir yaşındaki çocuğunun üzerinde tuhaf deneyler yaptığı, annesinin evden kaçması ile ortaya çıkmıştı. Babanın evlilik cüzdanındaki fotoğrafı basılmıştı gazetelere. Bir de annenin ağzından aktarılan ayrıntılar. Bebek daha doğmadan önce eşinin rahatsızlığının artmaya başladığını (bu ifadeden ‘rahatsızlığın’ bir geçmişi olduğu anlaşılıyor), fakat sorunların çocuk doğduktan sonra tehlikeli bir boyuta geldiğini, çocuğu özel bir odaya kapattığını, evde konuşmayı yasakladığını, hatta kendisinin çocuğu yalnız göremediğini anlatmıştı bölük pörçük. Annenin ifadelerinden çok da fazla bir şey anlaşılmıyordu.

Cem, bu haberleri okur okumaz dergi grubunun bağlı olduğu gazetedeki muhabir ile temasa geçip babanın oturduğu evin adresini, annenin çocuk ile birlikte hangi hastanede olduğunu, babanın (artık!) hiçbir şekilde çocuğu görmek istemediğini, mahkemenin olayı yüklü bir nafaka ile çözümlediğini öğrenmişti. Çocuk, nöroloji servisinde gözetim altına alınmıştı. Doktorlar çocuğun ve annenin gazetecilerle görüşmesini engelliyorlardı. Çocuğun neden nöroloji servisinde yattığını anlayamamıştı Cem. Olayın bu kadar hızla kapatılması da garibine gidiyordu. Görünen olayların ardında daha ilginç bir hikâye olduğunu seziyordu. Fakat bir yandan da son macerasındaki başarısızlık, artık sezgilerine bu kadar çok güvenmemesini söylüyordu. Belki yine yanılıyordu. Belki bu yanılgılar, hayatının her yanına çoktan yayılmıştı da kendisi fark etmiyordu. Mesleğe kendisi ile aynı zamanda başlamış olan arkadaşlarının çeşitli dergilerin ve gazetelerin üst düzey yönetimine geldikleri düşünülürse bu kaygılarda bir gerçeklik payı olduğu söylenebilirdi. Gerçi bu onun seçimiydi. Hayatta hiçbir konuda gösteremediği kararlılığı işinde göstermişti. Nerede duracağını seçmişti. (Kenarda!) Birçok nedeni vardı bu seçimi yaparken. Şimdilerde çok da kolay savunamayacağı bazı ahlaki değerler... Yönetenlerden olmaktansa yönetilmeyi tercih etmek gibi... Kazananlardan olmaktansa kaybedenlerden olmak gibi... Şimdi bundan tam olarak emin değildi. Daha doğrusu kazananlardan olmayınca neden kaybetmek zorunda olsundu ki? Kaybettikçe sevdikleri de azalmıştı sanki, insanlar her gün biraz daha uzak, biraz daha soğuk... Örnek: Esra’yı seviyordu; fakat onun hayatına girmeye cesaret edemiyordu. Bir başka insanın hayatına, sorunlarına ve acılarına ortak olma fikri onun kolunu kanadını kırıyordu. Böyle yetişmişti belki. Belki de seçtiği o soylu ahlaki ilkeler, sadece bu güçsüzlüğü örtmeye yarayan perdelerdi.

Her ne olursa olsun buradaydı, iyi kötü yaşıyordu; zaman zaman yaptığı haberlerin önemli olduğunu düşünüyor, keyifleniyordu. Yetinmesini bilmek de bir faziletti. Şimdi bu kaçık babaya ulaşmanın yollarını açması gerekiyordu. Deneyimli bir gazeteci olarak kendine özgü geliştirmiş olduğu yöntemleri vardı. Önce haberin çevresinde dolanmaya başlar, üzerinde yürüdüğü çemberin saat be saat daralmasına uğraşırdı. Geçen gün binanın çevresinde gezinmiş, apartmanın neredeyse doktor muayenehanelerinden oluştuğunu saptamıştı. Dün de yarımşar saat arayla tüm doktorlardan bir hasta kimliğiyle randevu almış ve her birine teker teker görünmüş, ağızlarını aramıştı. Profesörlerin ikisi olayı hiç duymamışlardı, bu binada öyle bir şey olmadığını söylemişlerdi; iki ayrı içhastalıkları uzmanı ayrıca safrakesesinde şişlik (ameliyat?) bulmuş, ultrason ve kan tahlilleri istemişti; ikinci kattaki kardiyolog, kalbinde bir sorun bulamamış, tarif ettiği çarpıntılar için kahve ve sigarayı yasaklamış, anksiyete için kapı komşusu psikiyatriste görünmesini tavsiye etmişti. Evet, kaçık baba olayını da duymuştu, fakat onları tanımıyordu. En çok psikiyatrist yardımcı oldu. Tavsiye ile gittiği için ona özel bir ilgi gösteren bu kısa boylu, sevimli adam önce şikâyetlerini dinlemiş, sonra çeşitli sorularla rahatsızlığının geçmişini deşmeye başlamıştı. Nereden çıkardıysa bir karanlık oda hikâyesi uyduruvermişti Cem: Sözde yaramazlık yaptığında babası, onu yüklük olarak kullanılan küçük odaya kilitlermiş ve kapalı yerlerde duyduğu rahatsızlığın kökeninde bu olabilirmiş. Psikiyatrist anlattıklarını ilgiyle, fakat inanmaz gözlerle dinliyordu. Cem ise hem yalanlarını abartmamak için çaba sarf ediyor, hem de lafı döndürüp dolaştırıp nasıl kaçık babaya bağlarım diye kendini zorluyor, bu yüzden de ağzından gerçekler çıkıveriyordu. Hayır, babası onu dövmezdi. Sadece karanlık oda cezası verirdi. Annesi? Annesi müdahale edemezdi. Çünkü genellikle evde olmazdı. Hem dükkânın işleri geç saatlerde biter, hem de bakmakla yükümlü olduğu annesine uğrardı. Babası? Babası dükkâna gitmezdi. Karşıydı onun çalışmasına, fakat... Her şeyi anlatmak bu kadar kolay mıydı? Her şey bu kadar basit miydi? Psikiyatristin ağzını aramak için mi o koltukta oturuyordu, yoksa şu aptal asansör fobisinin izlerini sürmek için mi oradaydı? Hatta öyle bir an geldi ki genel yayın yönetmeninin, son yaptığı işten sonra, özellikle, kendisini şu koltuğa oturtmak için bu işi verdiğini bile düşünmeye başladı. Olabilirdi. Her şey olabilirdi. Yorgundu. Geri adımlar atmaya başladı: Hayır, babamla hiçbir zaman sorun yaşamadım. Yani o verdiği cezalar şu kaçık babanınkiler gibi değildi hiçbir zaman. Fakat psikiyatristin gözleri bir anda ışıldadı: Sözünü ettiğiniz kaçık babanın bu apartmanda yaşadığını biliyorsunuz, değil mi? Bu yüzden mi beni seçtiniz? Cem şaşkınlıkla kekelerken doktor devam etti: Fakat Mahmut Bey’in durumu çok farklı. Hastam değil, komşum. Arada sırada görüşürüz. Gazetelerin yazdığı gibi bir canavar değil. Evet, sorunları var. Hallolması da güç. Fakat çocuğuna eziyet etmeyi aklının ucundan bile geçirmiyordu. Bir ceza değildi uyguladığı. Eziyet etme amacını da taşımıyordu. Bir tür deney... Fazla ileri gittiğini düşünerek sustu. Reçetesini çıkarıp ona Prozac benzeri, düzenleyici bir hap yazdı. Diyet yapmasını, içkiden