*****

GÉZA CSÁTH

AFYON

ve

Diğer Öyküler

*****

Can Klasik

Afyon ve Diğer Öyküler, Géza Csáth

Macarca aslından çeviren: İsmail Doğan

A varázsló halála

© 2019, Can Sanat Yayınları A.Ş.

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 2019

Dizi editörü: Ayça Sezen

Editör: Edit Tasnádi

Düzelti: Ebru Aydın

Mizanpaj: Emin Petek

Kapak tasarımı: Utku Lomlu / Lom Creative (www.lom.com.tr)

E-kitap: ISBN 978-975-07-4351-1

CAN SANAT YAYINLARI

YAPIM VE DAĞITIM TİCARET VE SANAYİ A.Ş.

Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul

Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33

canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

Sertifika No: 43514

*****

GÉZA CSÁTH

AFYON

ve

Diğer Öyküler

ÖYKÜ

Macarca aslından çeviren

İsmail Doğan

*****

GÉZA CSÁTH, 1888’de doğdu. Annesinin erken ölümünün ardından aynı zamanda müzikle de uğraşan avukat babası tarafından yetiştirildi. Bir müzik eleştirisi olan ilk yazısı Bácskai Hírlap gazetesinde yayımlandığında daha on dört yaşındaydı. “A Kályha” isimli ilk öyküsünü on yedi yaşındayken yazdı, Jövendo´´ dergisine gönderdi ve bunun ardından kendini tamamen edebiyata verdi. Tıp eğitimi alırken aynı zamanda Budapesti Napló isimli gazetede de yazılar yazdı ve yeni Macar edebiyatının en büyük yayın organı olan Nyugat dergisinde yazılar kaleme aldı. 1909 yılında tıp doktoru diplomasını alarak Budapeşte’de Sinir Hastalıkları Enstitüsü’nde çalışmaya başladı. Etkisi öykülerinde de hissedilen morfini ilk kez burada kullandı. 1913’te evlendi, 1914’te askerî doktor olarak orduya katıldı, ancak morfin alışkanlığı yüzünden 1917’de görevine son verildi. 1919’da tedaviye alındı, fakat hastaneden kaçtı. Kaçtıktan sonra karısını öldürüp intihar girişiminde bulundu. Bugün Sırbistan sınırları içerisinde bulunan Szabadka’daki hastaneye yatırıldı, fakat buradan da kaçtı. 1919’da, Macaristan sınırında Sırp sınır muhafızları tarafından yakalanınca yanında taşıdığı pantopon ilacını içerek intihar etti.

İSMAİL DOĞAN, 1968’de İskenderun’da doğdu. Yükseköğrenimini 1990 yılında Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Hungaroloji Anabilim Dalı’nda tamamladı. Halen aynı kürsüde öğretim üyesi olarak görev yapıyor.

*****

İçindekiler

Baba ve Oğul

Bilinmeyen Evde

Annemle Buluştum

Cerrah

Liseli Fantezileri

Kara Sessizlik

Cinayet

Büyücünün Bahçesi

Sonu Kötü Biten Masallar

Mavi Kayık

Üç Kızlar Hakkında Hikâye

Nervus Rerum

Öğleden Sonra Rüyası

EROICA

KüçükHanım

Akşam

Soba

Doktorun Karısı

Büyücünün Ölümü

Afyon

Küçük Emma

Ana Katli

*****

Baba ve Oğul

Bir kış günü öğleden önce, Anatomi Enstitüsü müdürünün başasistanı, bir adamın saygıdeğer müdürle acilen konuşmak istediğini haber verdi.

Müdür asistanına, bir konferans vermesi gerektiğini ve bu yüzden sadece birkaç dakika kabul edebileceği mesajını adama iletmesini söyledi. Sınıf gerçekten de doktor adaylarıyla doluydu.

Uzun boylu, iyi giyimli, solgun benizli bir adam olan ziyaretçi içeri girdi ve saygıyla eğildi, heyecandan neredeyse kekeleyerek konuşmaya başladı. Düzgün tıraş edilmiş yüzüne bakarak, insan onun Macar olmadığı hissine kapılabilirdi; oysa temiz bir aksanla konuşuyordu. İleri derecede miyop gözlerinde siyah çerçeveli bir kelebek gözlük taşıyordu.

“Rahatsız ettiğim için özür dilerim saygıdeğer beyefendi, ama bu iş o kadar acil ki, en azından benim için. İsmim Pál Gyetvás, mühendisim ve Amerika’dan dün geldim. Trenden indiğimde annem beni babamın artık yaşamadığı haberiyle karşıladı. Ölümünü bildiren mektubu Macaristan’a dönmek için gemiye bindiğim gün almam gerekecekti... Kısacası babamın artık ölmüş olduğunu kesin olarak öğrenmiş bulunuyorum, üstelik klinikte. Eve döndüğümde annem büyük bir sefalet içerisindeydi, dolayısıyla onu defnettirememiş. Anlayacağınız babamın cesedini orada bırakmış, çünkü anneme kliniğin onu defnedeceği konusunda güvence vermişler. İşin peşine düştüm ve dün, doktor adaylarının üzerinde çalışabilmesi için cesedin buraya, Anatomi Enstitüsü’ne getirildiğini öğrendim. Ayrıca cesedi tamamen küçük parçalara ayırdıktan sonra gömdüklerini de öğrenmiş bulunuyorum, bu küçük parçaları bir araya getirerek tabutlara koyuyorlarmış. Acaba benim babamın da mı sonu böyle oldu, yoksa şu hizmetlinin demin söylediği gibi, acaba cesedi kaynatıp iskelet haline mi getirdiler, bunu öğrenmek istiyorum. Saygıdeğer müdür bey, rica ediyorum, eğer durum böyleyse lütfen iskeleti ya da kafatasını bana verin, fakat defnettirebilmem için tüm iskeleti verirseniz daha iyi olur... Kısacası, size yalvarıyorum müdür bey, lütfen babamın iskeletinin burada olup olmadığına bir baktırın, hizmetli bana güzel ve güçlü kemikleri olan cesetlerin derslerde kullanılmak üzere seçildiğini söyledi; benim babamın muazzam kemikleri vardı ve babam da benim gibi uzun boyluydu... Enstitünün tüm masraflarını da karşılarım...”

Müdür bütün bu uzun ve heyecanlı konuşmayı dinlerken sakince sakalını ovuşturmuştu, ardından sessizce ve oldukça yavaş konuşarak şöyle dedi:

“Rica ederim, ben ilgilenirim, babanızın adı neydi?”

“Pál Gyetvás, isimlerimiz aynı.”

“Gerçi enstitü cesetleri iade etmiyor... Fakat eğer iskelet hâlâ duruyorsa, belki de daha kaynatma bölümündedir ya da kemikleri bir araya getirmişlerdir, zorluk çıkarmayacağım ve size iade edeceğim beyefendi.”

Müdür zile bastı. Beyaz önlüklü bir asistan belirdi.

“Doktor bey,” diye seslendi müdür, “geçen ay ya da önceki ay Pál Gyetvás isimli bir ceset üzerinde çalışılmış mı, bir baktırır mısınız lütfen; eğer çalışılmışsa dersler için cesetten iskelet hazırlanmış mı acaba?”

Asistan aceleyle çıktı. Biliminsanı ise tuhaf misafirine yer gösterdi.

Misafirin sinirli bir şekilde dizlerini salladığı, hocanınsa eli cebinde yağmurlu sokağı seyre daldığı beş dakikalık sessiz bir bekleyişten sonra asistan telaşla içeri daldı.

“Efendim, ceset kayıtlarda görünüyor, dahiliyeden almışız. Otopsisi bizde yapıldı. Üçüncü sınıflara verdim, çünkü iskeleti güzeldi, geçen hafta Mátyás’a temizlettim, dün kemikleri bir araya getirdiler. Oldukça başarılı oldu, anatomi salonuna koyduk, söylediğiniz gibi, çünkü birinci sınıflar geçen ay anatomi salonundaki iskeletlerden birini parçalamıştı.”

Misafir aniden kramp girmiş gibi kollarını salladı. Profesör ise az öncekine mükemmel şekilde benzeyen bir sakinlikle yeniden konuşmaya başladı:

“Doktor bey lütfen söz konusu iskeleti beyefendiye verin. Sizin de masrafları bize ödemeniz gerekiyor. Ne kadardı doktor bey? Cesedin parçalanması ve kemiklerin bir araya getirilmesi otuz beş korona, değil mi?”

Adam çabucak cüzdanını çıkardı ve hemen parayı verdi. Bu arada daha az heyecanlanarak, hatta mutlu bir rahatlamayla şöyle dedi:

“Buyurun saygıdeğer beyefendi, yardımınız için teşekkür ederim, rahatsızlık verdiğim için özür dilerim. Saygılar efendim.”

Mühendisi anatomi salonuna götürdüler “söz konusu” iskelet bir köşede duruyordu. Muazzam, sağlam kemikli, mükemmel bir kafatası olan, porselen beyazı olana kadar kaynatılmış bir iskeletti.

Yabancı bir süre şaşkınlık içerisinde iskelete baktı. Muhtemelen henüz iskelet görmemişti. Etrafında dönüp arkasına, önüne baktı; kaidesini çevirdi, parmaklarını boylu boyunca kaburgalarında gezdirdi, çene kemiğini kafatasına bağlayan yaylara dokundu, ardından çaresizlik içerisinde hizmetliye ve asistana baktı.

Yabancı aniden anatomik özelliklere merak sarınca, asistan kafatasını övmeye başladı. Fakat beyaz önlüklü adam hemen veda ederek ayrıldı çünkü konferans salonunda işi vardı.

Yaşlı hizmetli, adamı teselli etmek gerektiğini düşündü. Bütün bilgisini topladı kafasında.

“İki numaralı anatomi salonundaki Gyuri, daha önce hiç böyle mükemmel bir iskelet görmediğini söylemişti ve, ‘Mátyás Amca, bu iskeleti buradan götürmek istiyorum,’ demişti.”

Yabancı başını eğdi ve iskeletin ayaklarını sallamaya başladı. İskelet şıkırdayarak ileri geri sallandı.Daha sonra uzun süre gözyuvalarına baktı ve ardından dudaklarını ısırdı.

Otuz yıldır cesetleri oraya buraya taşıyan dalgacı ihtiyar Mátyás başka bir şey yapmadı, adamın gözlerinin yaşardığını gördü ve o da mecburen duygulandı:

“Akrabanız mıydı?”

“Babamdı!”

“Babanız mı? Hım, hım.”

Bunun üzerine sustu. Bir süre orada iskelete bakarak sessizce durdular.

İskeletin oğlu o an bir şeyler söylemesi gerektiğini, ruhunda hazırlandığını hissettiği o garip, karışık düşünce ve duygu fırtınasını boşaltması gerektiğini düşündü.

Ama fırtına daha ortaya çıkmadan temiz, beyaz porselen parıltılarıyla dolu anatomi salonunda kayboldu, üzüntü ve ölüm acısı yok oldu ve büyük pencerelerin aydınlığında eriyip gitti. Mühendis sanki hemencecik düşüncesini değiştirmiş gibiydi, iskeleti kaidenin demir çubuğundan tutarak kavradı ve kapıya doğru taşımaya başladı. Garip yüküyle birlikte kararlı adımlarla ve aceleyle yürüyordu, bu arada gözlerini yere dikti, sanki babası yüzünden suratı kızarmış gibiydi.

Büyük koridoru geçti ve birkaç geç kalmış doktor adayı elleri, ayakları garip bir dans icra eden iskeleti ve yüzü düzgünce tıraş edilmiş adamın iskeleti beceriksizce kucaklayışını gördü. Oğul babayı.

*****

Bilinmeyen Evde

1

Io 1843’te veya 44’te Peşte’te, Váci Sokağı’nda ölmüştü. Evvelki gün, eylül ayının sonlarında günbatımı vakti tesadüfen o eve girdiğimde zakkum ağaçlarından gelen hoş kokulu bir rüzgâr gibi beni karanlıkta şefkatle kucakladı.

2

Bu olayın meydana geldiği ve tesadüfen girdiğim avlu dardı ve gökyüzünün gri yeşil günbatımı rengi ikinci katın üzerindeki üçgen şekilli çatı etrafında parıldıyordu.

Katların koridorlarını sonuna kadar dolaştım, hiç kimseyi göremedim.

3

Oysa pencerelerin ardında ölgün kahkahalar dolanıyordu ve Io karanlıkta beni yeniden hoş kokulu bir rüzgâr gibi şefkatle kucakladı ve dudaklarımdan öptü. Ürkekçe, sadece bir an için. Sanki sadece yumuşak yüzünü ağzıma değdirmiş gibi. Ağzı sanki dudaklarımın önünden havada uçarak geçmişti.

4

O anda onu gördüm. Elinde bir gaz lambasıyla ikinci katın küçük koridorunun sonundan geliyordu.

5

Ona baktım ve o ilk defa bir erkeğe gülümseyen masum bir kız gibi bana gülümsedi. Avluda etrafa baktım ve o sırada kapının kapatıldığını gördüm. Üzerine yeşil bir örtü örtmüş yaşlı kadın duvara gaz lambası asıyordu. Oradaki bir sandalyeye oturdu. Io ise dar dönel merdivenden inerek bana doğru geldi. Eski bir şarkı mırıldanıyordu ve tevazuyla, sessizce, gülümseyerek ellerini uzattı. Utangaç bir âşık gibi.

“Io,” dedim, “sen büyükbabayı tanıyor muydun?”

6

Kız cevap vermedi. İnce ve tiril tiril elbisesinde ve çıplak, hoş kokulu boynunda küçük ışık halkaları dans ediyordu. Ardına kadar açık gözleriyle sessizce, hayranlıkla suratıma baktı.

“Io,” dedim, “eğer konuşmak istemiyorsan, odana götür beni.”

7

Arkasını döndü ve dar dönel merdivenden yukarı doğru çıktı. Birinci kata gelir gelmez koridorda çepeçevre kapılar açıldığını ve renkli giysilere bürünmüş kızların bizi seyrettiğini gördüm. Hepsinin de yüzü şeytani ve iticiydi. Bunlar henüz Ölümü ve mutluluk verici İyiliği bilmiyorlardı. Üzerlerinden ufak bulutlar halinde etrafa yayılan güçlü, zehirli parfüm korkutucu gelmişti bana.

8

Io acele ediyordu. İkinci kata ulaştığımızda artık aşağıda aydınlık göremedim. Hatta öyle ki aşağıdaki her şey, avlu, kapı, yeşil örtülü kadın ve Váci Sokağı batıp gitmiş, ortadan kaybolmuş gibiydi ve yukarıda sadece kapı ve arkasında Io’nun odasından başka bir şey yoktu. Bu düşünce beni ürpertti ve belki de Io beni kucaklamasa ve küçük odasına itmeseydi sersemleyip derinliğe düşecektim.

9

Pencereden beyaz perdeler sarkıyordu. Duvarın yanında yüksek, köşeli bir dolap ve küçük, tenteli bir yatak duruyordu, Io’nunki.

“Io,” diye seslendim, “gel ölüm yatağına yat ve uyu.”

O ise hiçbir şey söylemeden soyunmaya başladı.

10

Zoraki ve edepsizce gülümsedi bana. Çoraplarını, küçük kırmızı terliklerini ve hafif ipek sabahlığını çıkardı. Daha sonra yatağa oturdu, yavaşça, gülümseyerek başını yastığa koydu ve küçük, kız çocuklarınınkilere benzeyen beyaz ayaklarını tek tek yorganın altına çekti.

O an ben fısıldayarak, ürpertiyle, neredeyse hıçkırıklara boğularak konuşmaya başladım.

11

“Ah, ben biliyorum Io,” dedim, “biliyorum: Sen bir bahar günü büyükbabayla buluştun. Ve onun on yedi yaşında pembe renkli çocuk yüzünde aşkın kutsayışını gördün. Değil mi Io? Çünkü o sırada üniversitede eczacılık okuyanlar arasında en yakışıklısı oydu.”

12

“Narin, beyaz elleri kırışık değildi. İleride kabaracak ve düğüm düğüm olacak mavi damarlar o sırada diri, canlı kaslar arasında gizleniyordu. Muhtemelen elini de öptün, buna şaşırmamam gerekir, çünkü onu seviyordun Io ve bu yüzden onu bu odada baştan çıkardın.”

13

“Büyükbaba daha sonra sana kaç defa geldi ve burada yanında oturdu? Küçük sandığında sakladığın uğursuz misk kokusu onun güzel, genç yüzüne ince katmanlar halinde yapıştı. Büyükbabanın pembe yüzünde küçük kırışıklıklar oluşmasına sen sebep oldun Io. Üstelik oldukça genç yaşta. Gözlerinin etrafına. Ve burun kanatlarının kenarına.”

14

“Seni suçlamıyorum Io, sana sadece şunu söylemek istiyorum: Büyükbabanın artık kendisini sevmeyeceğinden korkan büyükanne senin yüzünden o kadar çok ağladı ki. Ve şimdi sana acı ve korkunç bir şey söyleyeceğim: Sevmedi de. Hayatında sadece seni sevdi Io. Tabii sen bunu bilemezsin.”

15

“Oysa ben biliyorum, büyükbaba yaz tatili için Peşte’den memlekete gitmeden önce boynunu uzun uzun öpmüştü. Ve dudaklarını da. Ayrıca menekşe rengi yaşlı gözlerini de.”

“Büyükbaba memlekete gitti ve sen en büyük günahı işledin Io. Unuttun, unuttun. Senin gibi kadınlar için bu en büyük günahtır, nihai soysuzlaşmadır.”

16

“Bunu asla telafi edemedin. Değerli gençlik aşkına layık olamadın. Hazineyi muhafaza etmedin. Ve aşk senden intikamını aldı. Çünkü bu yüzden yaşlandın Io. Aşk öpücüğünün tatlılığını arzu etmedin ve –ah, yazıklar olsun– bütün öpücüklerin iyi olduğunu söylemeye başladın.”

17

“Ve büyükbaba çok daha sonra, küçük oğluyla, benim babamla Peşte’ye geldiğinde Stáció Sokağı’nda karşılaşmıştınız. Hatırlıyor musun? Yoksa bunu da mı unuttun?”

“Aziz István Günü’ydü. Büyükbaba sol elinin işaret parmağını tutan babamı gezdiriyordu. Babamın güzel, kahverengi küçük gözleri ardına kadar açık, tanımadığı büyükşehrin mucizelerini hayran hayran seyrediyordu. Sen orada, sokağın köşesinde duruyordun ve büyükbabayı tanımadın, arkanı döndün ve başka tarafa gittin.”

18

“Ah, büyükbaba seni çok düşündü. Çünkü gerçekten soylu bir erkek ruhu vardı ve ilk aşkın köklerini içerisinden hiçbir şey söküp atamadı. O gün akşam, yorgun küçük babacığımı yatırdığında, büyükbaba seni aramaya çıkıp çıkmamayı uzun uzun düşündü. Otel odasında gece yarısına kadar mum ışığında dolandı durdu ve eski öpücüklerinin ruhundaki hatırasını şarkı söyler gibi mırıldandı. Gençliğin en güzelinin müziğini.”

19

“Daha ne söyleyeyim Io. Ölüm döşeğinde bile seni düşündü. Büyükanne orada, yanında duruyordu; o güzel, şaşırtıcı şekilde tatlı, sadık kadın; ona ilaç verdi ve ter içerisindeki alnını sildi. Fakat büyükbaba yine de seni düşünüyordu...”

20

“Bunları söylemek istedim sana Io. Daha sonra ölüm yatağındaki tülleri düzeltmek istedim ve kutsal resmin altındaki kandili yakmak istedim. Şimdi izin ver de gideyim.”

21

Io, o an başını yastığa koydu, kederle bakıyordu bana, küçük ölü bir kedi gibi yatakta gerindi.

Yatak tentesinin beyaz tüllerini düzelttim ve Meryem Ana resminin altındaki mavi camlı kandili yaktım.

Io’nun beyaz tüllerin ardından bakan menekşe rengi gözleri öylesine kararmıştı ki sanki iki zavallı, yolunu şaşırmış ölü böcek gibiydiler.

22

“Io,” dedim, “senin için öbür dünyada, ahirette dünyada merhamet yok. Asla huzur bulamayacaksın. Hayalet öpücüğünle eve geç dönen gençleri ve erkekleri ürkütmek için gece koridorda ve merdiven aralığında dolanıp durman gerekecek. Bu kasvetli hayat için sana acıyorum. Gaz lambasının sönük ışığının aydınlattığı küçük ahşap merdiven ve dar koridor pek de insana zevk veren gezinti yerleri değil. Hele hele kapıcı gazyağından tasarruf ediyorsa ve lamba bu yüzden acı içerisinde dumanlar çıkarıyorsa... Şimdi ben gidiyorum Io, çok geçmeden gece yarısı olacak, Tanrı yardımcın olsun!”

23

Odadan çıktım. El yordamıyla avluya indim ve binadan ayrıldım. Eve ulaştığımda vakit artık çoktan gece yarısını geçmişti. Kapı açıldığında omzumda hafif bir dokunuş hissettim ve kulağımın arkasından ürperdim. Sanki narin bir kadın eli değmiş gibi, sanki soğuk dudaklar göz açıp kapayıncaya kadar –rüzgâr gibi– boynumu öpmüş gibi.

*****

Annemle Buluştum

Annem ben doğarken ölmüştü. Oda iğrenç bir ilaç kokusuyla doluydu ve oraya buraya yayılmış taze kan buharlaşıyordu. Odadakiler ayak parmakları üzerinde koşturuyor ve fısıldaşıyorlardı.

Şafağın sökmesine henüz çok vakit vardı. Çok vardı. Ve anneciğim arzuyla, acı içerisinde ağzından çıkan dualarla şafağın söküşünü boşuna bekliyordu. Ben ilk nefesimi alır almaz o ölmüştü. Derin, büyük bir iç çekiş işitildi, çünkü babamı seviyordu ve sadece yirmi yaşındaydı.

Ve ben onu unuttum. Onun hakkında asla soru sormadım. Bir annem olması gerektiğini ve benim yüzümden, genç yaşta mezarında yattığını ve orada çürüdüğünü hissetmedim, ben varım.

Üzerinden çok zaman geçti.

O zamandan bu yana kızlarla beraber oldum. Hoş kokulu saçlarıyla solgun, ateşli suratımı okşadılar. Yumuşak, tembel, gül kokulu kollarıyla zayıf, kemikli belimi kucakladılar. İsteksiz, alaycı dudaklarımı muhteşem, ölümcül bir heyecan içerisindeki dudaklarıyla öptüler. Ve ben o anlarda bile, bir zamanlar iğrenç ilaç kokuları yayılan kanlı odada derin, büyük bir iç çekişle ölen annemi düşünmedim.

Fakat geçen gece aklıma geldi. “Nereden?” Onunla buluşmam gerektiğini artık biliyorum.

Gece yarısı geç saatte bir kadından dönüyordum. Sersemlemiş, sarhoş ve yorgun bir halde uyuyakaldım. Kısa bir süre sonra onu uzaktan gördüm. Karşımdan geliyordu. Diri ve gençti, sanki doğum yatağından çıkmış gibiydi.

Ondan kaçtım. Fakat beni gördü ve lacivert gözleriyle gözlerimin derinliklerine baktı. Solgun, güzel küçük yüzünden bana doğru akan neşeli melankoli ona doğru koşmamı, kucaklamamı ve öpmemi sağladı. Öyle güzel ve gençti ki! Elini öpmeme (buna şaşırdım) izin vermedi.

Kafasında eski moda büyük bir hasır şapka ve üzerinde emprime kumaştan temiz bir elbise vardı. Bu elbiseyi büyükannemin dolabında görmüştüm, yıpranmış ve lekeli bir haldeydi. Lekeler büyükannemin gözyaşlarından kaynaklanıyordu, çünkü rüzgârlı güz akşamlarında erkenden annemin yıpranmış elbisesini yüzüne bastırarak ağlardı.

Birbirimizin elini tuttuk. Aramızdaki o kanlı, ilaç kokulu şafak vaktinde kopan ilişkiyi hissettik ve yavaşça ilerledik.

Mayıs ayı etrafımızı sarmıştı. Uzaktaki çayırlar üzerinden bir yerlerden keman ve arp sesi duyuluyordu. İnciçiçekleri bizim için taze kokular yayıyordu.

Yeşil çayırlar ve mavi gökyüzünün verdiği mutluluk içerisinde bir an duraladık. Birbirimize bakar bakmaz gözlerimizden yaşlar boşandı. Bu arada dudaklarımız gülümsüyordu.

Ah, annem ne kadar da güzel ve gençti! Ben hemen çayırdaki tüm inciçiçeklerini topladım ve üzerine saçtım. Beni hiçbir zaman emzirmediği, genç kızlarınkine benzeyen memelerini bunlarla kapladım. O ise inciçiçekleri tükeninceye kadar sessiz bir gülümsemeyle bana baktı.

Daha sonra mavi ormana doğru çayırlarda yürümeye devam ettik. El ele yavaşça yürüyorduk. Ve gökyüzüne dalıp gittik, kendimizi mutlu hissediyorduk.

Ah, bir anda mavi ormana ulaşmıştık bile!

Keman ve arp sesleri artık uzaktan ve cılız bir sesle duyuluyordu. Ve her ikimiz de hüzünlenmiştik. Birbirimize sarılarak sessiz, çiy damlalarıyla kaplanmış çayırlara daldık ve ayaklarımızın etrafında dalgalanan günbatımı buğusunu seyrettik.

Ormanın kıyısında ayrılmamız gerekiyordu. Vedalaşmak için güzel, ölmüş anneciğimi son bir defa kucaklamak istedim. Sanki kendisini üzmüşüm gibi yüzüme baktı, daha sonra affettiğini göstermek için yüzümü okşadı.

Daha sonra zayıf, hafif adımlarla ormana doğru hızla yürüdü. Akşam rüzgârı şapkasını kaba bir şekilde düşürmek istiyor, fakat o zarif bir şekilde tutuyordu. Sonra durdu ve el sallayarak bana veda etti. Uzun süre hareketsizce bana baktı, en nihayet beyaz bir gölge gibi aniden kayboldu.

Orada, mavi ormanın kıyısında uzun süre durdum ve sessiz, sevgi dolu bir hüzünle ardından bakakaldım.

O zamandan beri her gün onu düşünüyorum. Ve onun yüzünden, onu hayal etmek için siyah saçlı kadınları ve tatlı sesli kızları bıraktım; kara bir şafak vakti ölen anneciğimi, genç, yirmi yaşındaki annemi hayal etmek için. Derin, büyük bir iç çekişle ölmüştü.

*****

Cerrah

Bu üçüncü sınıf kenar mahalle kahvehanesindeki –bir zamanlar giderdim– cerrah daha başından beri dikkatimi çekiyordu. Daima siyah, eskidiği için yeşilleşmiş, fakat temiz bir palto giyiyordu. Karışık, kırçıllaşmış kestane rengi bıyığı ve büyük, göz çukurunun derinlerindeki gözleri solgun yüzüne özellikle yakışıyordu. Bu gözlerde –sanki her zaman gözyaşı içerisindeymişler gibi– bir tür bohem gece yarısı parıltısı vardı. Doktorların konsültasyon sırasında yaptıkları gibi daima sessizce, neredeyse fısıltıyla konuşuyordu. Kahvehanedeki müşterilerle gazetelerdeki haberler hakkında konuştuğu en önemsiz sohbetlerde bile konuştuğu kişinin gözlerinin içine bakardı. Sanki karşısındaki kişiyle çok ilgiliymiş gibi. Sanki hastasına tavsiyelerde bulunuyormuş gibi düşüncesini daima mükemmel, akıllıca cümlelerle ifade ederdi. Bu pejmürde adamın soylu şıklığı, eski yüksek soyluların şatolarında gördüğüm solgunlaşmış, fakat oldukça güzel kadife kumaşlar gibi etkiliyordu beni.

Garsona sordum: “Kim bu beyefendi?”

“Doktor, bir zamanlar cerrahmış. Bir buçuk yıldır gelir buraya.”

Bir defasında bir tıp dergisi istediğimi işitmiş. Benimle konuştu. Doktorluk mesleğini övdü ve üniversite hakkında bir şeyler sordu. Sohbet etmeye başladık ve sahip olduğu büyük bilgi birikimini bu sırada ele verdi. Hiçbir yerde okumadığım birkaç psikofizik meselesi özellikle dikkatimi çekmişti. Oldukça önemsiz şeylerden bile büyük bir ilgiyle bahseden keskin zekâlı ve fanteziye meyilli titizliği beni fazlasıyla etkilemişti. Koşulları böylesine hesaba katabilmesi, hayatla böylesine uzlaşmış olması ve kendisini hayatın içerisinde bu kadar iyi hissetmesi beni büyülemişti. Fakat öğleden sonra kahvelerimizi içtikten sonra hemen birbirimizden ayrıldık. (Benim acelem vardı.)

Bir defasında gece geç saatte kahvehaneye yolum düştü. Orada, bir masada oturuyordu. Yalnız başına oturuyor ve içiyordu.

Absent bardağını öyle hevesle ve arzuyla ağzına götürdü ki; öyle yavaş, öyle tutumlu bir zevkle –gözlerini kapayarak– içti ki yeşil içkiyi, cerrahın bir içkici olduğuna hiçbir şüphe yoktu. Üstelik mahvolmuş, doğruca aklını yitirme yolunda ilerleyen hakiki, tutkulu bir alkolik gibiydi. Gözünün o farklı parıltısı bir anda anlaşılır hale geldi benim için, ihtirassız yaşama coşkusu, kılı kırk yaran zekâsı. Bu adam bir zamanlar böyle değildi, böyle olamazdı. Onu içki değiştirmişti.

Beni görünce irkildi. Benim karşımda –bir meslektaşı karşısında– kendinden utandığını görüyordum. Yanına davet etti, hemen kendime de bir absent ısmarladım, bunu duyunca huzursuzluğu geçti. Adamın bugün içini dökmek istediğini hemen fark ettim. On dakika sonra içini dökmeye başlamıştı bile.

“... Esas olan nedir meslektaşım! İnsan neden acı çekiyor? Niye yiyor? Niye seviyor? Niye seviniyor? Hayat için. Birdenbire sonu gelen bir şey, ne kadar komik değil mi? Geçip giden bir şey. Fakat neden geçip gidiyor? Âlimin işini bitirmesini, sanatçının planlarını geliştirmesini, babaların çocuklarını yetiştirmesini engelleyen sebep nedir? Ben ne olduğunun farkına vardım! İnanılmaz basit bir şey. Zaman niye geçiyor? İlk mesele budur.

Dinleyin beni. Öncelikle, geçen şey zaman değil, biziz. Bu eski bir mesele. Bunu Kant bile biliyordu. Zaman yoktur. Fakat bizlerin bir bilinç noktamız var. Vücudumuzun yıpranması, beynimizin tükenmesi, hastalıkların bizi öldürmesi; bu, zamanın olması bilincidir. Oysa söylediğim gibi, zaman yoktur.

Hayatı tahrip eden bu bakış açısını nereden aldık? İkinci mesele budur.

Aslında bu, beyin gelişiminin geçici bir kalıntısıdır.

Embriyoloji yığınla analoji sunuyor insana. İnsan, değil mi, eski çağların maymunları arasından sıyrıldığında, doğayı da terk etmiştir. Beyni büyük bir dönüşüm geçirmiştir. Bilinmeyen bir şekilde öyle huylar kazanmıştır ki bunlarla benliği ve dünyayı kavrayışını daha önce olduğundan tamamen yeni, diyebiliriz ki daha yüksek boyutlardan yönlendirmiştir. İnsanın psişik mutluluğunu belki de bu yeni bakış açısı tahrip etmiştir. Zaman düşüncesi belki de böylece girmiştir insanın beynine. Belki de bu bakış açısı, bu görece kusurlu ve mutlak olarak daha yüce, fakat her halükârda geçici bakış açısı, zamanın geçtiğine dair doğal yargıyı bizzat kendisinden devşirdiğimiz bakış açısıdır. Geçici olduğunu söyledim. Bunu açıklamak gereksizdir: Gelişimin kalıntıları yavaş yavaş kalkar ortadan. Kısacası, geldiğimiz nokta şudur: Zaman insanoğlunun omuzlarına çökmüştür. Ve ölüm bizlere burada musallat olmuştur, yaşlılığın yol açtığı dejenerasyon, dert, ıstırap.

Bu ağır bir şeydir. Zamanın zehri felsefemize, sanatımıza, gündelik konuşmalarımıza sirayet etmiştir. Zaman düşüncesi insan çocukluktan çıkar çıkmaz onun yoldaşı olur ve ölüm ânına kadar yakasını bırakmaz. Schopenhauer Welt als Wille und Varstellung’u [İsteme ve Tasarım Olarak Dünya] Shakespeare Olmak ya da Olmamak’ı yazar. Beethoven’nin Kader Senfonisi’ni, Beşinci Senfoni’yi de zamana borçluyuz; ölüm dansı benzeri temasında saniyelerin birbiri ardına merhametsiz akışını işitiriz. Ve bütün bunlar, tüm sıradan insanların iç geçirerek, ‘Şüphesiz yaşlanıyoruz,’ demesinden daha fazla bir şey ifade etmez de.

Ve işte elimde bir kanıt var. Bu zaman imgesinin ancak çocukluktan sonra düşüncemizin lanetli gözlüğü haline geldiğini söylemiştim. Hakikaten böyledir. Zamanın akışı küçük bir çocuğa hiçbir şekilde rahatsızlık vermez. Vücudu esnek, güçlü olduğu için ve düşünce dünyasını başka şeyler ilgilendirdiği için değil sadece; öncelikle düşünce gelişiminin alt basamağında olduğu için. Cenin hayatında müstakbel insanın kan dolaşımı basittir, solungaçları vardır, dolayısıyla tür gelişiminin ilk aşamalarından geçmektedir. Fakat dünyaya geldiği vakit ondaki tüm bu ilkellik artık ortadan kalkar (insan türü açısından söylersek: kusurlu olma hali) ve bu onun için, günümüz insanının içerisinde bulunduğu o görece gelişim derecesine ulaşmak için sadece bir yoldur. Ama gelişme burada bitmiyor. Öyle bir zaman gelecek ki insan daha cenin hayatında günümüz küçük çocuklarının, hatta olgun insanının içerisinde bulunduğu aşamalardan geçecektir. Zamanı hesaba katmayan çocuğun durumu tam da böyle bir zihinsel cenin durumudur. Psişesinin gelişirkenki haline bir bakalım: Artık zaman beynini sarıp sarmalamaya başlıyor. Ve artık bir daha ondan kurtulamıyor. Bu zihnî gelişim aşaması Avrupa insanında on dört-yirmi yaşları arasında başlar. Anlamak güç değildir: Öyle bir zaman gelecek ki bu aşamadan daha çocukluk çağında, hatta cenin durumunda geçecektir insanoğlu. O zaman çok iyi olacaktır. Fakat o zamana kadar, o zamana kadar! İşte burada durmamız gerekiyor. Tıp biliminin misyonu bu ıstırabı, bu fizyolojik hastalığı insan türünden uzak tutmaktır. Bu mesele özellikle günümüzde kendisini hayli güçlü bir şekilde gösteriyor; artık zaman düşüncesi insanları eskiden olduğundan çok daha fazla meşgul ediyor. Yirminci yüzyıl çocuğunu hummalı geçim telaşı bile bu hazin deliliğe düşmekten kurtaramıyor.

İşte bu noktada harekete geçmek gerekiyor beyefendi. Cerrahi, benzer durumlarda, ıstıraba neden olan fizyolojik ve patolojik olguya kollarını kavuşturarak bakakalmaya mahkûm değildir. Eğer zaman çılgınlığı bir zamanlar yoksa ve şimdi varsa, o zaman şüphesiz merkezde bir yerinin de olması gerekir. Fakat bu sadece, hiç de ihtiyacım olmayan bir varsayımdır. Çünkü ben burada duruyorum. Ben bu zihinsel gelişim tözünün töz olduğunu bilimsel olarak kanıtlarım. Kanıtlarım. Beyindeki yerini ararım. Cerrahi müdahalenin imkânlarını ve zorunluluğunu vurgularım. Nihayetinde müdahale işlemini kamuoyuna duyururum, yani ameliyatı yaparım ve böylece bilimin yargı kürsüsünün önüne çıkarım.

Ben beyinde zamanı buldum. Görünüş bakımından diğer beyin hücrelerinden farklı değil, ama yine de hastalığın, sefaletin, faniliğin sebepsiz üzüntüsünün yuvası burasıdır. Büyüklüğü insandan insana değişiyor. Taze, sağlıklı beyin kitlesine polip gibi, uzantılar, sürgünler, dallar salıyor: Yani düşüncemizin her ânına.

Doğal olarak cerrahın önünde muazzam bir görev bulunuyor. Fakat görev basittir. Sadece neyi kesmek gerektiğini bilmek gerekiyor. Ben biliyorum ve bu buluşumu, her ne pahasına olursa olsun zamandan kurtulmak isteyen, üzerine fanilik düşüncesi çökmüş insana bağışlayacağım. Ona yardım edeceğim.

Ameliyathane olarak koca bir salon kiralıyorum. Seyircilerle dolu olacak. Salonun ortasına ameliyat masasını yerleştiriyoruz. Üç asistan hazırlıklarla uğraşıyor. Salonda bilimin ve paranın en seçkin ürünleri bulunuyor, yoksul insanlarla bir arada. Nihayet gürültü diniyor. Önlüğümü giyiyorum ve ayağıma lastik çizmelerimi geçiriyorum. Sakince ellerimi yıkıyorum ve emir veriyorum: ‘Narkoz verin!’ Önlüğü bağlıyorum ve eldivenlerimi giyiyorum. ‘Uyuyor mu? İyi! Nabız düzenli mi? Güzel!’ Kafatasını yokluyorum. Ensesinden kulağına kadar bir kesi açıyorum. Seyirciler nefeslerini tutmuş takip ediyor. Dürbünleriyle beni izliyorlar. Kanamayı durduruyorum. Deriyi ve kasları yarım avuç kadar bir yerden ayırıyorum. ‘Kemik zarı için neşter!’ İşte kemikteyim. ‘Neşteri verin!’ Bir yarık açıyorum, burguyla kemiği çıkarıyorum. İşte beyin zarındayım artık. İtinayla boydan boya kesiyorum. İki yana örtüyorum ve elimi beyindeki girintilerden birine sokuyorum, tabii hangisine olduğunu ben biliyorum ve zamanı oradan kesip alıyorum.

İnsanoğlunun ıstırabının gizlendiği o lanetli yuvayı basitçe çıkarıyorum. Hepsi iki dakika ve her şey halloluyor. Daha sonra beyin zarını dikiyorum, kemikleri birleştiriyorum. Damarları dikiyorum. Kemik zarını dikiyorum. Daha sonra kas ve deri dikişlerini hallediyorum. Yarayı bandajlıyorum. İşi bitiriyorum ve hastayı uyandırıyorum. (Cerrah o an sandalyesinden kalktı ve neredeyse bağırarak devam etti.) İşte bu geleceğin insanıdır, işte bu gerçek yeni insandır, artık taze ve temiz beyniyle bugünün sırlarını ve yarının hakikatlerini çözebilir. Her şeyi kesin olarak hatırlar, çünkü onun için olgular artık gelip geçici değildir, bilincinde eşit güçler olarak birikirler. İzleyiciler ‘yaşasın’ nidalarıyla alkış tutar. Bense önlüğümü çıkarırım ve gri, günlük giysim içerisinde eğilerek selamlarım onları. İnsanlığın mutluluğu sevinç çığlıklarıyla yönelir bana doğru.

Yara üç gün içerisinde iyileşir. Neden üç gün içerisinde? Anlamıyor musunuz sevgili meslektaşım? Oysa bunu anlamak da çok basittir.

Çünkü artık zaman diye bir şey yoktur! Geçip giden zamanın sessiz cinnetinin bizlerden çaldığı o büyük düşünsel enerji olağanüstü bir hayat enerjisi şeklinde bizlerin olur.

Ve dünyanın tüm hükümdarları ameliyat olmak için bana gelir. ‘Üzgünüm beyler, yoksul insanlar daha önce başvurdular, ayrıca zaten onların işini daha önce halletmem gerekir, çünkü durumları çok daha vahim.’ İmparatorlar şüphesiz beleyecekler.

Buluşum oldukça basit, değil mi sevgili meslektaşım? Üzerinde düşünmeye kesinlikle değdi.

Fakat cerrahi müdahale vakti gelinceye kadar zamana karşı geçici bir ilacımız da mevcut. Bu absenttir. Tamamıyla semptomatik bir ilaç. Daha uzun zamana kadar bu ilaca gerek kalmayacak, çünkü cerrahi süreç radikal ve mükemmeldir. Tanrı ömür versin sevgili meslektaşım!”

*****

Liseli Fantezileri

Sokrates

Sokrates Atina’da bir sokak çöpçüsüydü. Yaşlı bir adam olmalıydı, fakat bunu kesin olarak iddia edemeyiz. Sokak çöpçüleri hep aynı şekilde yürür, bitkin bitkin, belirli bir tempoyla, beli bükük. Zaman geçse de uğraşıları onları hiçbir şekilde yormaz. Süpürürler, sanki bir makineymiş gibi, gözlerini yarı kapayarak. Parıldayan güneş altında ya da güçlü rüzgârlara maruz kalarak: Onlar için fark etmez. İş yaparken uyurlar bile. Ellerindeki süpürge aşağı yukarı, sağa sola gider gelir, nihayetinde insan salınmaya başlar.

Sokrates bir sokak çöpçüsüydü, en iyisinden. Yaptığı işle ve aletiyle, yani süpürgesiyle bütünleşmişti. Çöpü, tozu severdi; zarif beyaz rengi, güzel kahverengiyi, ayrıca sonbaharda dökülen sarı yaprakları veya baharda dökülen çiçekleri.

Olay bir gece vakti, bir yaz gecesi meydana gelmişti. O zaman da süpürüyordu. Ay ışığı toz bulutunu ve ortasında kımıldanan gölgeyi, yani Sokrates’i yeşilimsi bir sarıya boyamıştı.

Sokağın sonundan bir siyah kız geliyordu. Biraz içkiliydi galiba ve sessizce şarkı söylüyordu.

Sokrates’e yaklaştığında delice bir isteğe kapıldı.

“Amca!” diye bağırdı, “İzin verin süpüreyim!” dedi ve Sokrates’in elinden süpürgeyi aldı. İhtiyar irkildi.

“Ne, ne istiyorsun sen, ne istiyorsun?”

“Süpürmek istiyorum amcacığım! Amca, izin ver süpüreyim!”

İhtiyar adam sarhoş kıza baktı. Endamlı, esmer, güzel bir Yunan kızıydı. Şaşkınlıkla baktı kıza. Kadın güzelliğini uzun zamandır bu kadar yakından görmemişti. Kızın belini kavradı, tereddüt etmedi, çünkü kendisi de oldukça fazla şarap içmişti ve kızı kucakladı.

“İsminiz nedir?”

“Zenobia,” dedi kız gülerek.

Sokrates kızı bıraktı ve ciddileşti.

“Benim de bir kızım vardı” diye geveledi, “onun da adı Zenobia’ydı. Annesiyle Selanik’e gitti. Henüz küçüktü. O zamandan beri görmedim.”

İçini maziyi hatırlamanın neden olduğu bir büyük hassasiyet kapladı, gözyaşları içerisinde konuşmaya devam etti.

“Kocasının kim olduğunu bile bilmiyorum. Nasıl bir kadın oldu?! Belki şimdi çocukları da vardır. Belki artık yaşamıyordur bile. Yine de, sanırım yaşıyordur, güçlü, sağlıklı güzel bir kızdı. Ben de annesi de sağlıklıydık.”

Kız ciddiyetle dinledi.

“Fakat sen!” dedi sessizce, “Muhtemelen o kız benim. Şehre önceki gün geldim. Annem dedi ki eğer hâlâ yaşıyorsa baban bu şehirde büyük bir ihtimalle sokak çöpçüsüdür. İsmi Sokrates! İsmin bu mu? Ah! Kucaklayacağım seni, babam sen olabilirsin!”

İhtiyar geriledi, kızının bir hetaira1 olduğu geldi aklına.

“Kucaklama!”

“Neden?” diye şaşırdı kız ve ihtiyarın yanında hareketsizce önüne bakakaldı.

Sokrates süpürgeyi eline aldı ve çılgınca etrafındaki tozları süpürmeye başladı. Sonra üzgün bir şekilde yere vurmaya başladı.

Ay ışığı o an toz perdesini ışığa boğdu, Sokrates’i ve Zenobia’yı.

Çok geçmeden toz bulutu dağıldı, perde kayboldu; tozların griye boyadığı yaşlı Sokrates ve Zenobia’nın, siyah kızının, birbirinin boynuna sarıldığı açık şekilde görülebiliyordu.

Çoban

Atina Mezarlığı’nın kapısında dilenciler oturuyordu. Kırış kırış suratları batan güneşin sarı ışığında yıkanıyordu. Sohbet ediyorlardı.

“Benim oğlum zengin bir tüccarın yanında çobanlık yapıyordu. Koyunlarına göz kulak oluyordu. Binlerce koyun sürüsünün oraya buraya sürüklenerek otladığı Thessalia’nın büyük otlaklarında dört yıl yaşadı. Bu çayırlar o kadar büyüktür ki üzerleri her zaman otlarla kaplıdır; sürüler otlanır, sonra çobanlar onları daha ilerilere götürür ve başka bir çoban koyunlarıyla terk edilen yere ulaştığında taze otlar yetişmiştir bile.

Benim oğlum tüccarın koyunlarını burada otlatıyordu. Çobanlığı seviyordu, köpeği Arios’u seviyordu, sürüdeki kuzuları ve kavalını seviyordu. Saçları kahverengiydi, sakalı, bıyığı yoktu. Hermes heykeli kadar güzeldi benim oğlum. Praksiteles’inki kadar.

Benim oğlum mükemmel kaval çalardı. Geceleri beyaz ve parlak yıldızlar uzaklara uzanan mavi gecede kesik kesik parıldarken kaval çalardı. Gül rengi şafak ağardığında, gölgeli ve hüzünlü günbatımı yeryüzüne çöktüğünde kaval çalardı. Kuzularına, köpeğine kaval çalardı, düzlüklerde gezinen kentaur kızlarına da çalardı.

Güzel, sarışın, hüzünlü kızlardı bunlar, vücutlarının alt tarafı beyaz Arap atları gibiydi. Azgın gruplar halinde geceleri bozkırları doludizgin geçerlerdi; çobanı ararlar, öperler, kucaklarlar, çekici, tatlı ses tonlarıyla çağırırlardı onu.

Benim oğlum kavalını çalardı; beyaz yıldızlar uzaklara uzanan gecede onu dinlerdi ve sesini duyan kentaur kızları uzaklardan gelip etrafına toplanırdı. Karanlıkta sessiz koşuşturmaları duyulurdu; korkunç, hışırtılı toynak sesleri. Oğlum da işitirdi bunları. Şükran ve düğün ezgilerini hiçbir zaman olmadığı gibi çaldı.

Arkasına aniden bir kentaur kızı geldi, oğlumu kucakladı ve öptü. Güneş kibarca doğana kadar yanında kaldı, kavalının ezgilerini dinledi. Fakat Apollon gökyüzüne boşuna yükselmişti. Kaval seslerini bir daha dinleyemedi, çünkü oğlum sürüsünü terk etmişti ve vücutlarının alt tarafı beyaz Arap atları gibi olan ve saçları sonbahar günbatımı rengine benzeyen ve omuzları Aphrodite yıldızının ışıltısı gibi beyaz olan diğer vahşi, âşık kızlarla beraber gitti kentaur kızının sağrısına atlayarak, dörtnala.

Sonsuz bozkırlarda kayboldu. Çobanlar onu bir daha hiç görmedi. Sadece ismi Demodes olan bir çoban bir gece kavalının ezgisini uzaktan duymuş, o da ancak kısa bir süre için.

Oğlumu onları sevmesi için alıp gitmişlerdi, onlara kaval çalması için, çünkü benim oğlum güzeldi ve onun gibi kaval çalan biri daha yoktu.

O da onlarla beraber uzaklara uzanan mavi gece içerisinde geziniyor ve beyaz, parlak yıldızlar kesik kesik parıldadığında kavalını çalmaya devam ediyor. Oğlum ki Praksiteles’in Hermes heykeli gibi güzeldi.”

1. Antik Yunan’da iyi eğitimli, kültürlü, hayat kadınlarına verilen isim. (Y.N.)

*****

Kara Sessizlik

Neler olduğunu size şimdi anlatacağım doktor bey. Anlatacaklarım koyu renk gözleri daima uzaklara bakan sarışın, kırmızı suratlı erkek kardeşim hakkında olacak. Bir şeyden daha bahsedeceğim. Kara sessizlikten.

Bir anda büyüdü.

Daha dün akşam tamamen küçük, sevimli, yeni konuşmaya başlayan bir çocuktu. Sabahleyin iri bir ergen haline geldi. Korkunç kasları, kalın, fırça kılı gibi saçları ve uğursuz, yanan, korkunç gözleri vardı. Ah, bu sabah ne kadar da içim sızladı bir bilseniz. Kara sessizliğin geldiğini biliyordum, hissediyordum, devasa yarasa kanatları üzerinde.

Güllerle dolu, temiz, küçük avlumuz iğrenç pis kokulu ayrıkotlarıyla kaplandı. Evin çatısından kiremitler düşmeye başladı ve duvarlardan sıvalar döküldü.

Korkunç geceler gelip çattı. Küçük kız kardeşlerim bağırtılar içerisinde ağlayarak uykularından uyanıyordu. Babam ve annem mumları yaktılar ve uykusuz, boş bakışlarla birbirlerine baktılar. Hiç kimse ne olduğunu ve ne olacağını bilmiyordu. Sadece ben biliyordum. Sadece ben. Kara sessizliğin gelmekte olduğunu ben hissediyordum.

Richard, bu vahşi ve iğrenç yeniyetme, cuma günü avludaki genç ağaçları koparıp attı ve Anikó’nun beyaz kedisini ağır ağır yanan ateşte kızarttı. Zayıf, pembe derisi kahverengi hale gelirken küçük hayvan acı içerisinde kıvranıyordu.

Hepimiz nasıl da ağlamıştık. Oysa Richard kahkahalar atarak yanımızdan ayrıldı.

Gece Yahudi bakkalın dükkânına girmiş ve çekmecedeki paraları almış. Sokaklarda koşarak parayı etrafa saçmış. Sabah yatağında yatarken avucunu bir kurşunun delip geçtiğini fark ettik. Jandarmalar vurmuştu. Annem yatağının önünde diz çöktü ve zarifçe avucunun kanını yıkayarak temizledi. Richard sakince uyuyordu.

Ah, ne kadar da iğrençti.

Richard’ın etrafına toplandık ve sarışın, kırmızı suratlı çocuk için ağlaştık. Endişe içinde hep beraber kara sessizliği beklemeye başladık.

Babam bir an için çaresizlik içerisinde bağırmaya başladı:

“Richard! Seni alçak, rezil hayvan, git yanımızdan, bir daha seni görmek istemiyoruz!”

Richard hiçbir şey söylemedi, fakat sahandaki tüm etleri yedi. Kız kardeşlerim onun yemeği tek başına yiyip yutuşunu imrenerek izliyordu. Babam anneme baktı. Gözleri yaş içerisindeydi. Babamın beti benzi atmıştı, titriyordu. Richard’dan korkuyordu.

Birden ayağa kalktım ve Richard’ın suratına bir yumruk geçirdim. Beni hızla duvara itti ve odadan kaçtı.

Yatağımda ateşler içerisinde yatıyordum. Richard’ın hamlesi yüzünden başım hâlâ kanıyordu. O sırada geldi. Gece. Pencereyi kırdı ve birden odada belirdi. Gözlerimin içine bakarak sırıtıyordu ve ciyaklayarak konuşuyordu:

“Kahyanın evini ateşe verdim; çünkü kızı içeride, odada kar beyazı yatağında yatıyordu. Göğsü yavaşça inip kalkıyordu. Daha sonra yatağını alevler kaplıyordu. Benim alevlerim. Alevler içerisindeki yatakta uyanıyor. Kızıl alevler beyaz ayaklarını koyu kahverengine boyuyor. Kafası da kel olacak, çünkü saçları yanacak. Kel! Duyuyor musun, kel! Kahyanın harikulade sarışın kızı kel olacak.”

Richard’ı doktora götürdük. Richard’ın deli olduğunu söyledi.

Niye deliymiş ki? Niye?

Hayır, ah, hayır! Bütün bunlar kara sessizlik yüzünden oldu. Ben bunu iyi biliyorum.

Onu tımarhaneye götürdük. Hastabakıcıların kendisini yakalayacağını fark ettiğinde onlara saldırdı. Hepsini acımasızca dövdü. Onu iplerle bağladılar ve demir sopalarla öfkeli küfürler savurarak dövmeye başladılar. Richard’ın ağzından kanlı köpükler çıkıyordu ve böğürüyordu. Ah nasıl, nasıl da korkunç çığlıklar atıyordu! Sanki sesi kilometrelerce ilerilere kadar havayı kaplamıştı.

Babamla beraber tımarhaneden eve dönerken tren vagonlarının köşelerinin bile bu korkunç sesle dolu olduğunu fark ettim. Parmaklarımla herhangi bir yere dokunduğumda sanki o gizlenmiş korkunç böğürtü aniden ortaya çıkıyordu.

Richard daha o akşam tımarhaneden eve kaçmıştı. Pencerenin demir parmaklığını parçalamış. Yola fırlamış. Alnı ezik içinde kalmış. Ama yine de eve gelmişti. Koşarak.

Ve ardından kara sessizlik.

Şafak vaktiydi ve saat üçü gösteriyordu. Richard eve ulaştığında uyanıktım. Her şeyi iyi duydum. Gizlenerek kapıdan içeri girmişti.

Kara sessizlik ise küçük evimizi nemli iğrenç kanatlarıyla kaplamıştı.

Bahçedeki çiçekler sararmıştı. Uyuyanların üzerine ağır, kasvetli bir uyku çökmüştü. Yataklar gıcırdıyordu, iniltiler ve sıkıntılı iç çekişler işitiliyordu.

Uyanık olan sadece bendim ve kulak kabarttım.

Richard sessizce ve aceleyle avluyu geçti. Daha önceleri beraber uyuduğumuz odamıza girdi. Hareket etmeye cesaret edememiştim. Fakat Richard benimle ilgilenmedi bile. Soluk soluğa yatağa devrildi ve uyudu.

Daha sonra her şey kara sessizliğin istediği şekilde gerçekleşti. Üzerime abandı ve sanki damarlarımın içine kadar sokulmuş gibiydi. Korkunçtu. Ondan kurtulmak istedim, fakat yatağıma yaklaştı ve hırıltılı bir sesle kulağıma ürkütücü canavarlıklar fısıldadı.

Ayağa kalktım. İp aradım. Kuvvetli bir düğüm attım ve Richard’ın yatağına sokuldum. Sanki beynime ve omuzlarıma tonlarca kaya çökmüş gibi hissettim kendimi. Dizlerimin bağı çözülüyor gibiydi.

Kocaman kanlı kafasının altından ipi geçirdim ve ucunu ilmikten geçirdim.

Biraz bekledim.

Richard derinden gelen hırıltılı sesler çıkararak uyuyordu. Uyanırsa hepimizi öldüreceğini, babamızın üzgün suratına yumruklar indireceğini, küçük kız kardeşlerimi saçlarından kavrayarak avluda sürükleyeceğini iyi biliyordum. Bir an için bile tereddüt etmedim. Tüm gücümle ipe asıldım. Richard can havliyle nefes almaya çabalıyordu, fakat uyanmadı. Sonra korkunç sesler çıkararak böğürdü ve yatağın ayak kısmını tekmeledi. İriyarı hayvani vücudu ellerimin arasında can çekişiyordu fakat uzun sürmedi.

Aniden kara sessizliğin kahkahalar atmaya başladığını işittim. Delicesine, sessizce. Soğuk bir titreme kapladı içimi.

Richard’ın soğumuş vücudu ellerimin arasında büzülmüştü.

Mum yaktım.

Yatakta küçük, zayıf bir çocuk yatıyordu. Yüzü morarmıştı.

Bu benim küçük deliciğimdi. Sarışın, kırmızı suratlı, konuşmaya yeni başlayan kardeşim Richard. Koyu renk gözleri sonsuzluğa bakıyordu.

Kara sessizlik ise –açıkça duyuluyordu– kahkahalar atıyordu.

Bu kahkahayı bir daha duymak istemiyorum, çünkü duyduğumda sırtım ve başım ağrıyor. Ayrıca Richard’ın sonsuzluğa dalmış koyu renk gözlerini görmek istemiyorum, çünkü boğazım düğümleniyor ve asla uyuyamıyorum. Hiç uyuyamıyorum doktor bey, hiç uyuyamıyorum.

*****

Cinayet

Hızlı trenin yemekli vagonunda para babası Zoltán Gecso´´’nün oğlu Béla Gecso´´ ile karşılaşmıştım. Karşılaşma ikimizi de sevindirmişti.

“Yolculuk nereye?” diye sordum.

“Peşte’ye gidiyorum, orada kalacağım. Evde kalmaya tahammül edemiyorum.”

“Babanla mı sorun yaşıyorsun?”

“Evet, onunla da sürekli aram açık zaten, biliyorsun yevmiyeler ve benzeri şeyler yüzünden.”

“Tabii, sosyalizm ihtiyarın hoşuna gitmiyor.”

“Ve benim de sosyalist olmam.”

“Üç yüz hektarlık arazinin vârisine yakışmayan bir durum.”

“Fakat evden ayrılmak için şimdi başka sebeplerim de var.”

“Ne gibi sebepler?”

“Başımdan geçenleri duymadın mı?”

“Hayır duymadım.”

“Ah, sevgili dostum bana artık insan öldürmüş biri gözüyle bakabilirsin.”

“Yapma!”

“Öyle ama. Bir adam öldürdüm. Ne kadar da kolay söylüyorum değil mi? Ne kadar lanet ve basit bir şeydi! Bak bir anlatayım.”

“Temmuz ayının yirmisinde oldu, yani iki hafta önce.

Gece yarısı yatağa girmiştim. Başım ağrıyordu, uyuyamadım. Bir saat boyunca yatakta bir oraya bir buraya dönüp durmuştum. Bir ara testere sesine, öğütme sesine benzer bir gürültü duydum. Tamamen tesadüf eseriydi, bir an için ağrıyan başımı duvara dayamıştım. Bu garip gürültüyü o zaman işittim. Kulağımı duvardan ayırdığımda hiçbir şey duyulmuyordu. Fakat duvara dayadığımda yeniden duyuyordum o sesleri. Sundurmanın ucunda bir yerlerde birisi bir şeyler tıngırdatıyor olmalıydı! Köpeklerin havlamasını bekledim, fakat havlamadılar ve bunun üzerine sakinleştim.

Nasıl biri olduğumu bilirsin. Sinirliyim, yani korkak. Bu yüzden de babamla birçok sorun yaşadım zaten. Asalet armasıyla beraber onun iyimser mizacını, gözüpekliğini de aynen devralacağımı tahayyül ediyordu. Kısacası korkak bir insanım. Fakat yine de kısa süre sonra sesleri yeniden işitmeye başladığımda bu gizemli meseleyi aydınlatmam gerektiğine karar verdim. Aslında başka bir seçeneğim de yoktu, zira ailemin uyuduğu yukarıdaki bina benim uyuduğum aşağıdaki eski konaktan en az yüz metre uzaktaydı.

İşin ilginç yanı, akşam yemeğinde babama tam da hırsızlığı ağır şekilde cezalandırmanın ne kadar gülünç, saçma bir şey olduğunu, herkesin –midesi olan herkesin– yemek yeme hakkının, eğer yiyecek bir şeyi yoksa hırsızlık yapmasının doğanın verdiği bir hak olduğunu kanıtlamaya çalışıyordum. Dediğim gibi tam da bu konulardan bahsediyorduk... Şimdi devamını dinle bak! Sonra çoraplarımı ve pantolonumu giydim ve nefesimi tutarak odamın kapısını açtım. Baş ağrısı mı sebep oldu bilmiyorum, ama içimde korkudan eser kalmamıştı. Etrafı dinlemeye koyuldum. Hırsız veya haydut oldukça ihtiyatlı çalışıyordu. Sanki bu konuda uzmanmış gibi. Bu ‘uzman’ kelimesinin karanlıkta beni gülümsettiğini hatırlıyorum. Daha sonra kollarımı yokladım, güçlü olduğumu hissediyordum. Bir an için bile olsa hırsızı görmekten başka bir arzum yoktu. Yüzünü, cüssesini görmek istemiştim, acaba onunla baş edebilecek miydim? Sevgili dostum açıklayamıyorum, fakat öyle cesaretliydim ki beni bekleyen heyecanlı olaylara neredeyse sevinmeye başlamıştım.

Pencereyi açtığını, perdeleri araladığını, içerisinde para kasası ve muhasebe defterlerinin bulunduğu sigara salonuna daldığını duyabiliyordum. Ben o sırada gizlice kütüphaneye girmiştim. Artık aramızda sadece tek bir kapı kalmıştı. Çok geçmeden bir kibrit çakıldığını işittim, içimi heyecan kapladı. Delicesine heyecanlı olduğumu ancak o zaman fark ettim. Yüreğim küt küt atıyordu, dizlerimin bağı çözülmüş gibiydi ve ağzım kurumuştu. Yüzüstü yere uzandım ve ışıkta çalışıp çalışmadığını gözlemeye başladım. Kapının altında hiçbir ışık belirtisi görünmüyordu, fakat para kasasıyla uğraşmaya başladığını duyuyordum.

Demek ki para kasasının yanında duruyordu! Tamamen kapıya kadar süründüm. Kalp atışlarımı ağzımda, kulağımda, midemde, parmak uçlarımda hissedebiliyordum. Cesaretim neredeyse kaybolmuş gibiydi... Sonra aniden kapıyı açtım.

İki adımla para kasasının yanına vardım ve tahmin ettiğim gibi hayduda çarpmıştım. Hayvani bir bağırtı çıktı adamın ağzından. Adamın ölümcül şekilde korktuğunu hissetmiştim. Sağ elimi ısırdı, bunun üzerine ben de sol elimle gözüne yumruk attım ve zifirî karanlıktaki mücadelemiz böylece başlamış oldu. Ölümüne korkmuş adam ancak ısırıklar atabiliyordu, fakat ben onu yere yatırdım ve vücudunu bacaklarımın arasına alarak sıkmaya başladım; öyle ki kaburgalarından kırılma sesleri geliyordu. Bir kurbağa gibi nefes nefese tükürmeye başladı. Kafasını sıkıp eğdiğimde dişlerini giysime geçirdi. Bunun üzerine iki elimle gırtlağına çöktüm. Parmaklarım demir kenetler gibi boğazına yapışmıştı. Yorgunluk hissi duymadan ve tüm gücümü toplayarak sıktım, bastırdım. Kendimi delicesine mücadeleye ve öldürme arzusunun hazzına kaptırmıştım.

Bir süre daha ellerimi tırmaladı, fakat oldukça takatsiz bir şekilde. Nihayet ellerinin gücü tükendi ve inledi. Korkunç inlemeler. Üç defa. Saymadım, fakat şimdi bile sanki bu inlemeleri peş peşe duyuyor gibiyim. Vücudu tamamen hâkimiyetim altındaydı, fakat ellerimi boğazından çekemedim. Bu şekilde ne kadar zaman geçtiğini bile bilmiyordum. Bir dakika da olabilir, üç saat de. En sonunda, bunu iyi hatırlıyorum, zafer hissinin yerini iğrenç bir mide bulantısı ve yorgunluk aldı. Sanki artık beynim yok gibiydi ve sanki dehşet saçan bir deli gibiydim, sanki bu sefil gırtlağı sıkmak için kıyamet gününe kadar bu zifirî karanlıkta beklemem gerekiyormuş gibiydi.

Bir an adamın boynunun katılaştığını ve buz gibi olduğunu hissettim. Hızla ayağa kalktım ve ışık için aceleyle yatak odama koştum. Daha sonra mum ışığında adama baktım. Péter’di, geçen seneki arabacımız. Dar göğüslü, avurtları çökmüş, kirli sakallı, seyrek bıyıklı köylü.

Pörtlemiş sarı gözleri bana bakıyordu. Suratı morarmıştı. Ölmüştü.

Dehşete düşmüştüm ve şaşkınlık içerisindeydim. Sonra aklım başımdan gitmiş gibi adamı diriltmeye giriştim. Ovuşturdum, yüzüne su serptim, şaşkın şaşkın oraya buraya koşturdum. Yine de çok geçmeden ne yapmam gerektiği aklıma geldi, uşakları çağırdım. Üç köpeğimizin de avluda ölü vaziyette yattığını o zaman gördüm. İki delikanlıya suni teneffüs yapmalarını söyledim, üçüncüsünü de doktor çağırması için gönderdim. Biz mum ışığında Péter’in cansız kollarını sallarken, delikanlı geri döndü ve doktorun evde olmadığını söyledi. Gün ağarıncaya kadar adamı diriltmeye uğraştık, üç saat boyunca, nafileydi. Nihayetinde her şeyin boşuna olduğunu kabullenmem gerekmişti. Bir insan öldürmüştüm, yoksul, zayıf bir küçük köylüyü boğmuştum.

Odada etrafıma bakındım. Çelik kasa üzerinde üç parmak genişliğinde bir oyuk vardı. Yerdeyse, cesedin yanında, zavallı Péter’in hırsızlık aletleri vardı. Kötü bir törpü, bir çekiç, çoktan kaybolmuş tutamağının yerine, birisinin taze çam ağacından bir yenisini yaptığı bir burgu ve ayrıca yamulmuş bir el testeresi. Çelik kasayı bunlarla delmek istemişti. Bu aletlerle muhtemelen kıyamet gününe kadar çalışması gerekirdi. Biliyorsun, bu sefil aletleri, bu zavallı küçük çocuk oyuncaklarını Péter’in yanında gördüğümde ve pörtlemiş gözlerine baktığımda korkunç bir acıma duygusu ve üzüntü kapladı içimi. Ne var ki yüksek sesle ağlamaya başlamadım. Zavallı, zavallı Péter! Hayatın, çalışmanın ve yoksulluğun yıprattığı bu cılız, zayıf adama ben büyük bir sevinçle saldırmıştım; bu korkunç bir utançtı. Anlıyor musun, en korkuncu da buydu. Ve artık bu durumu değiştirmek mümkün değildi.”

Béla Gecso´´ yeniden ağlamanın sınırına gelmişti. Olayı hatırlamak onu oldukça heyecanlandırmıştı. Teselli etmeye çalıştım, fakat olmadı. Suskunlaştı ve benimle bir daha ilgilenmedi. Donuk bir şekilde hızlı trenin penceresinden uzaklara daldı.

*****

Büyücünün Bahçesi

Tren garının ana kapısından uzun boylu ve narin vücutlu iki genç adam, istasyonun önündeki meydana adım atmıştı. Onları hemen tanımıştım.

“Vass kardeşler!”

Şehre beraber gittik. Ilık bir haziran günü öğleden sonra oldukça sevimli bir duyguydu bu. Lisede ayrılmaz bir üçlüydük. Mezuniyet sınavından beri –dört yıldır– onları görmemiştim. Yurtdışında öğrenim görüyorlardı. Bu karşılaşma onları çok mutlu etmişti.

Yüzleri daha tam olarak erkeksileşmemişti. Narin burunlarından, hareketli, akıllı gözlerinden geç olgunlaşmış, entelektüel insanların özellikleri yansıyordu. Tavırlarındaki, lisedeyken oldukça tuhaf karşılanan, fakat yine de herkesin hoşuna giden o salon adamı inceliği ve sevimliliği değişmemişti.

Anacaddeyi ve ana meydanı yayan geçtik. Acele ediyorlardı. İki saat sonra yolculuklarına devam etmeleri gerekiyordu.

“Aslında sadece büyücünün bahçesine bakmaya geldik,” dedi Vass kardeşlerin büyük olanı.

“Büyücünün bahçesi mi? Nerede ki?” diye sordum.

“Tabii ya, sen bilmiyorsun. O zamanlar bunu hiç kimseye anlatmamıştık. Şimdi göreceksin, bizimle geliyorsun değil mi? Uzak değil...”

Ana meydandan kiliseye