*****

HÜSEYİN RAHMİ

GÜRPINAR

SEVDA
PEŞİNDE

*****

Can Miras

Sevda Peşinde, Hüseyin Rahmi Gürpınar

© 2019, Can Sanat Yayınları A.Ş.

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: İbrahim Hilmi; Kitaphane-i Askeri, 1328 (1912)

Can Yayınları’nda 1. basım: Haziran 2019

Dizi editörü: Mustafa Çevdikdoğan

Düzelti: Mert Tokur

Mizanpaj: Emin Petek

Sanat yönetmeni: Utku Lomlu / Lom Creative (www.lom.com.tr)

Dizi kapak tasarımı: Burak Tığlı

Kapak uyarlama: Furkan Pehlivan

E-kitap: ISBN 978-975-07-4412-9

CAN SANAT YAYINLARI

YAPIM VE DAĞITIM TİCARET VE SANAYİ A.Ş.

Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul

Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33

canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

Sertifika No: 43514

*****

HÜSEYİN RAHMİ

GÜRPINAR

SEVDA
PEŞİNDE

Çevrimyazı ve yayına hazırlayan

Mustafa Çevikdoğan

ROMAN

*****

Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Gulyabani (Günümüz Türkçesiyle), 2019

Gulyabani (Orijinal Metin), 2019

Sevda Peşinde (Günümüz Türkçesiyle), 2019

*****

HÜSEYİN RAHMİ GÜRPINAR, 1864’te İstanbul’da doğdu. Dört yaşında annesini kaybetti. Çocukluğu teyzesinin yanında, Aksaray’da geçti. Mahmudiye Rüşdiyesi’nde okudu. Hastalığı sebebiyle Mülkiye’deki eğitimini yarım bıraktı. Kısa süreli birkaç memuriyet denemesi ve bir dönem milletvekilliği haricinde hayatını hep yazdıklarıyla kazandı. Henüz 23 yaşındayken yazdığı ilk romanı Şık, Ahmed Mithat Efendi’nin övgüleriyle karşılandı ve 1887’de Tercüman-ı Hakikat’te tefrika edildi. Sonraki yıllarda verimli bir yazarlık hayatı geçirdi. 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başı İstanbul’unun konak ve sokak hayatını eserlerinde ustalıkla işledi. Klasikleşmiş birçok romanının yanı sıra hikâye, oyun, makale türlerinde de eserler verdi. Edebiyatımızda gerçekçiliğin ve doğalcılığın en önemli temsilcilerinden biri olan Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın eserlerinde halkı pozitif bilimlere yönlendirme isteği de açıkça görülür. 1944’te ölen yazarın mezarı, hayatının son 31 yılını geçirdiği Heybeliada’dadır.

*****

Yayıncının Notu

Bu kitabı hazırlarken yazarın diline, üslubuna, kelime tercihlerine müdahale etmedik; sadece imlasını günümüz kurallarına uyarladık. Artık pek kullanılmayan Arapça, Farsça kelimeler için kitabın sonunda bir sözlük hazırladık. Yabancı kelimeleri de özgün şekilleriyle yazmaya çalıştık. Bugün sık kullanılmayan Türkçe kökenli bazı kelimelerin, halk deyişlerinin anlamlarını, gündelik hayata ve döneme dair gerekli bazı açıklayıcı bilgileri de dipnotlarda vermeye çalıştık.

Sevda Peşinde, ilk olarak 1328’de (1912) basılmıştı. İkinci baskısı ise 1948’de yine Hilmi Kitabevi’nce yapılmıştı. Elinizdeki kitabı yayına hazırlarken, yazar hayattayken yapılan ilk baskıyı esas aldık. Gerek gördükçe daha sonra yapılan baskılara da başvurduk.

*****

Hüseyin Rahmi Gürpınar.

*****

Birinci Kısım

1

Birkaç sene evvel İstanbul gazetelerinde genç, güzel bir Türk kadınının intiharı okundu. Vaka Heybeliada’da cereyan etmişti. Bu hadise-i müellime hakkında ceraid-i mahalliyenin iddia-i mevsukiyetle yekdiğerini tekziben verdikleri malumat-ı mütebayine hayli dallandı budaklandı. Umuma merak sardı. Akab-i vakada iki delikanlı beyninde düello vuku bulacağı şayi oldu. Bu çarpışacaklardan birinin müntehirenin zevci, diğerinin âşığı olduğu söylendi. Halkın merakı bütün bütün arttı.

Düello gibi bir âdet-i sibaanenin memleketimizde taammümü tecviz edilmedi. Bu mukatele-i hususiye aleyhinde birçok kılükal oldu. Sütunlar yazıldı.

Bir Türk kadınının intiharı külliyen na-şinide bir vaka değildir. Bu nev vukuat nadir fakat vakidir. Saika-i yeisle kendilerini denize, kuyuya atan, ağaca, merdiven parmaklığına asan kadınlar görülüp işitildiği gibi birisi yine Adalar’da olmak üzere son on beş-yirmi sene zarfında nisvanımız arasında revolverle iki-üç intihar vuku bulduğu da zabıtaca mukayyettir.

Avrupa’da cereyan eden bu nev vukuat-ı müellime bizdeki kadar celp-i nazar ve istiğrap görülmez. Mesela Paris’te ay, hafta geçmez ki inkıta-ı âlâmını Seine Nehri’ nin ka’rında aramaya atılan talih-zede nisvan işitilmesin.

Fakat bizde öyle değildir. İstanbul’da bir kadının ve bahusus bunun gibi oldukça maruf, terbiyeli, asil bir aileye mensup bir kadının intiharı adeta bir vaka-i mühimme ve müheyyice addolunur. İntiharın suret-i tasmimindeki hayalperestlik, şairiyet-i elime ile vakayı ihata eden esrar da bu merak ve heyecanı fevkalade tezeyyüde sebep oluyordu.

Gazeteler her gün bir buçuk-iki sütunlarını bu vakaya hasrediyorlardı. Hayat-ı içtimaiyelerindeki sadelik ve ahlaklarındaki saffet hasebiyle müntehirenin cüret-i fevkaladesine karşı çoğu mütehayyir ve mebhut kalan kadınlarımız bu tafsilatı istima ederken birer tavır-ı istiazeyle entarilerinin yakalarını ısırarak:

“Ah kardeş ah... Evlere barklara şenlik... dostlar başından ırak... dinledikçe içim hun oluyor. Biçare kadın gençmiş, güzelmiş, nurtopu gibi bir de evlatçığı varmış. Kocası da âlâdan âlâ delikanlı bir beyefendiymiş. A zavallı kadıncağız, neydi zorun ki yavrucuğunu öksüz, kocanı bekâr bırakarak tatlı canına kıydın gitti. Allah kimseleri şaşırtıp da böyle kötü yollara düşürmesin. Alnının ne kara yazısı varmış...”

L. Hanım: “Aman, büyük söyleme kardeş... Hepimiz de kadınız. Ne oldum dememeli, ne olacağım demeli.”

T. Hanım: “Oh olsun kahpeye... Helalini bırakıp da haramla fink atmaya başlayınca işte sonu böyle olur. Çok şükür aptesimden şüphem yok elhamdülillah... Her kötü fiilin bir cezası vardır. İşte bu ettiğini bulmuş.”

C. Hanım: “Hanım, öyle demeyiniz. İç yüzünü Rabbimden başka kimse bilmez. Bazı erkek vardır, böyle fenalıklara sebebiyetlik verir. Adeta çanak açar. İşte bir tanesi de benim başımda... Beni aldığı vakit nur gibi bir kızdım.” Eliyle işaret ederek: “Şu kadarcık kıymetimi bilmedi. Eve gelir gelmez hizmetçi kızdan başladı. Sonra komşuya göz attı. Daha sonra neler neler, neler de neler... anlatmakla bitmez tükenmez. Bana da hiç mi hiç göz açtırmadı. Ayda yılda bir sokağa çıkacak olsam, ‘Kaşlarını kapa, yüzünü ört, önüne bak!’ diye azarlaya azarlaya burnumdan getirirdi. İşte ömrüm böyle heba oldu gitti. Şimdi saçına sakalına ak düştü. Dükkânda sermaye, vücudunda kuvvet kalmadı. Artık maşallah, vaktiyle evine geliyor. Civanlığı başkalarınındı, şimdi kadidi bana kaldı... Ne denir? Geçinme dünyası bu... İşte sükût edip gidiyorum.”

İki taze birbirinin yavaşça kulağına:

“Bu kadın da münasebet olsun olmasın hep gençliğinden, güzelliğinden bahseder. Bin defa dinleye dinleye bıktık. Tazeliğinde nur gibi kızmış. İşit de inanma! Bildim bileli bu kadının yüzü buruşuk, saçları boyalıdır. Eski güzelliğinden çehresinde şu kadarcık bir nişane yok. Artık böylesi sokağa ister peçeli çıksın, ister peçesiz... Onu kıskanan kocanın aklıyla beraber midesine de turp sıkayım. İntihar eden genç kadından kendine dair kıyas çıkarıyor. Artık buna da patlar mısın, çatlar mısın!”

M. Hanım: “Zavallı kadının ne kadar kabahati olsa da o artık bu dünyadan elini eteğini çekmiş. Süngü depreşmesin, artık onun aleyhinde söz söylemek iyi değildir. O suçunu kanıyla temizlemiş. Dünya bu, daha nelerim var nelerim... koca sayesinde at, araba, debdebe, saltanat... sürmedikleri safa, etmedikleri zevk kalmayan nice hanımefendiler tanırım ki yemedikleri halt bırakmıyorlar. Bunlardan hiçbirinin aklına kendini öldürmek değil bir taraflarına iğne sokmak bile gelmiyor. Meşhur kelamdır, kadınlarda fukaranın hastalığı, kibarın ...luğu1 belli olmazmış.

* * *

Gazetelerde vakanın müntehirenin sarı saçlarını rüzgârın şiddet-i vezanına karşı saçarak sandaldan dalgaların muhacemat-ı akuruna tevdi-i vücut eylediği andaki kısım-ı fecisine gelince samilerden çoğunun gözleri sulanıyor, hele, “Dur ben odadan çıkayım da orasını sonra oku, gece rüyama giriyor. Pek fena oluyorum,” diyenler de bulunuyordu.

Kadınların bu vakayı istimadan mütevellit teessürat sevkiyle yürüttükleri muhakemelerinde insicam-ı mantıkiden mahrum görünen o sözlerinde anlayanlarca derin bir felsefe-i nisviyet gizliydi.

1. 1948 baskısında “orospuluğu” şeklinde yazılmıştır. (Y.N.)

*****

2

Gazetelerin evvelce yazdıkları tafsilatı bazı mertebe tekzip ve tağyiren ve her gün yeni tahkikat ve haberler ilavesiyle verdikleri malumata ve efvah-ı nasta dolaşan şayiata nazaran vaka-i intiharın suret-i güzeranı şöyledir:

Büyükada’da Hristos Caddesi’nde müsteciren sakin Nezihi Bey’in zevcesi Aynınur Hanım’da birkaç zamandır asabi rahatsızlık peyda olur. Zevcinin huzurundan kaçmak, yalnız odalara çekilip düşünmek, hazin bir sükût, melül bir tefekkürle çamlıklarda tek başına gezinmek. Bila-sebep zahirî vehleten bir ağlama tutturmak gibi ahval-i merdümgirizane ve meyusane görülür. Adanın havası bu asabiyeti teşdide sebep oluyor zannıyla hasta birkaç defa Erenköyü’ne ve Boğaziçi’ne naklolunur. Fakat hiçbir yerde duramaz. Yine adayı, çamlıklar içindeki vahdet-i hazinaneyi ister. Bazı etibbanın tavsiyesi üzerine bu arzusuna muhalefet edilir. Bu hal-i marazinin ara sıra bir devre-i ifakate girdiğini zannettirecek iyilik ve sükûnet zamanları da olur.

Eylülün yirmi ikinci perşembe günü Aynınur Hanım öğleden sonra ince İngiliz şayağından2 mamul, açık, barudi3 ve yine o rengin koyusu, ipekli harçla4 müzeyyen yeldirmesini5 giyer. Krem rengi bürümcük6 başörtüsünü örter. Samani ipek eldivenlerini takar. Şemsiyesini, el çantasını alır. Sokağa çıkmaya hazırlanır. Hane halkından bu cevelanına iştirak etmek isteyenleri reddeder. Yalnızca gezeceğini söyler. Hane kapısından çıkıp bahçeden esna-i mürurunda dadısının kucağında üç yaşındaki oğlu Naim’e tesadüf eder. Çocuğu alır. Rikkat-aver bir şefkat ve tahassür-i maderaneyle defaatle göğsüne bastırır. Masumun pembe çehresini hararetli yaşlara gark eder. Birkaç defa elini kalbi üzerine vaz ile gözleri süzülerek baygınlık halleri geçirir. Besbelli daha ziyade zaafına mağlubiyetten korkarak Naim’i yine dadısına iadeyle hemen kapıya doğru koşar. Arkasından masumun, “Anneciğim, nereye gidiyorsun, beni de götür,” feryadına karşı, “Şimdi geleceğim cicim, sakın ağlama e mi!” son hitabı ve birkaç büka hıçkırığıyla mukabele eder. Parmaklıklı kapıdan çıkar, kaybolur.

Aynınur Hanım ebrulu, menevişli7, gül yaprağına benzeyen pembe beyaz müdevver siması, ela, iri fakat biraz durgun, süzük gözleri, başörtüsünden taşan altın saçları, balık etinde bülent kameti, pür-haşmeti ve halavet-i reftarıyla geçtiği yerlerden celp-i enzar-ı ağyar edecek hilkatte bir kadındı. Fakat bir dereceye kadar biçarenin hastalığına muttali bulunan civar ahalisi vakitli vakitsiz orada burada ona tesadüfe alışmışlardı. Binaenaleyh o gün böyle tek başına geçmesi kimsede büyük bir merak ve tecessüs uyandırmaz.

Komşulardan bir-iki madama nazikane ve mütebessimane baş sallamasıyla selam vererek yokuş aşağıya yürür. Çamlıklara sapmaz, doğru iskeleye iner.

Kayınvalidesi gelinini uzaktan tarassut ettirmek üzere arkadan uşak saldırır. Fakat takip olunmak havfıyla arada bir ardını tecessüsten hali kalmayan Aynınur Hanım uşağın oraya buraya sinerek hatavatını tarassutta olduğunu görür. Herifi yanına çağırır. Heybeli’de muhibbesi Seza Hanım’ı ziyarete gideceğini, kendini takibe mahal olmadığını beyanla savar.

Hanımın Heybeli’deki muhibbesi Seza Hanım’ı haftada birkaç defa ziyareti kadim bir âdeti olduğunu hizmetkâr bildiğinden bu cevaba kanaatle haneye avdet eder. Hanım bu takip belasından kurtulunca o aralık Heybeli’ye hareket etmek üzere düdük çalan römorköre8 hemen atlar.

Vakanın bundan öteye bir kısmını sahibe-i sergüzeştin kendinden dinleyeceğiz. Müntehirenin sandalda bıraktığı el çantasından kurşunkalemiyle muharrer şu mektup zuhur etmiştir:

Ben hâlâ yaşıyor muyum? Oh, Rabbim, neredeyim? Müşemmes, la-yetenahi bir gök, muattar çamlar, bi-payan mavi ufuklar, fesahat-abad, mütelatım, pür-heyecan bir deniz amakına, muzlim kişver-i esrarına doğru nazarımı çekiyor... O inilti nedir? Rüzgâr... Tabiatın hitabeti. Bu eninlerin hep bana mı? Ne söylüyorsun? Zihnim pek karışık... anlayamıyorum. Senden istiane edenler için lisan-ı tesliyetin bu mudur? Ah, nafile... artık bana teselli kârger olmaz. Gönlüm inleye inleye her tarı bin pare olmuş mahrum-ı nağme bir alet-i haraba döndü. Artık seninle hem-ahenk-i teessür olamam. Yetişir, sus... İnleme... İşte dalgalar çırpına çırpına beni davet ediyorlar. Geliyorum. Siz gur-ı istihlasınıza çekip yuttuğunuz vücutları bütün âlâm-ı dünyeviyelerinden kurtarır mısınız? Fakat rica ederim. Benimki pek bitap-ı ıstıraptır. Onu çok hırpalamayınız. Pek incitmeden niam-ı sükûn ve istirahat-bahşanızla uyutup mesut ediniz. Dünyada bi-mana bulduğum bu mesudiyet sözünün medlul-i uhreviyesine beni erdiriniz.

O ne? Hazin bir cıvıltı. Ne kadar ruh-nevaz bir ses... Başucumdaki çamda bir kuş ötüyor. Hayır, kuş değil, Naim beni çağırıyor. Şimdi gelirim dedin, gittin, anneciğim, niye gelmiyorsun, diyor. İşte bakınız, pırrr diye uçtu. Yine kuş oldu. Zavallı mahlukçağız senin de yuvanda yavruların var mı? Bir lokmacık vücudunun lezzet-i ekli tamahıyla insanlar seni vurdukları vakit öksüzcüklerine kim bakar? Karşıki ağaca kondu, yine ötüyor. Çağırma Naim, gelemem. Senden evvel dalgalara söz verdim. Anasız kalan kuş yavrularıyla beraber seni meleklere emanet ettim. Çünkü işte beni de bir sayyad-ı bi-aman öldürüyor.

Sükûnet-i ebediyeye vusulden evvel daha insanlarla görülecek hesaplarım var. Şu vakit-i veda ve teessürümde bile onlara meram anlatmak külfetinden azade kalamıyorum. İntiharımdan sonra zabıta belki birçok kimseleri rahatsız eder. Bu hususta kimsenin zaafı, günahı yok. Kabahat bende, hilkıyetimde, zaaf-ı asabımda. Başka kadınların hafif bir nezle geçirir gibi daima savuşturdukları bir sadme-i kalbiye bende iltizamı na-pezir bir ceriha şeklini aldı. İşte marizini götürüyor. Bu dert, afat-ı kalbiyenin en müthişi... Kalp mi? Efendim, size yemin ederim ki Cenab-ı Halık bazı kimseleri bu uzuvdan mahrumen yaratmıştır. Dünyaya âmâ gelenler olduğu gibi kalpsiz doğanlar da var. Size bunu bir macerayla ispat... macera mı! Hayır, hayır nöbet geçiriyorum. Affedersiniz, ne söylediğimi bilmiyorum...

Kimsenin bi-huzur edilmemesi için zabıta memurlarına işte bugünkü harekâtımdan hesap veriyorum:

Yavrumu deraguşla evimden çıktım. Beni takip eden uşağa Heybeli’de Seza Hanım’a gideceğimi söyledim. Fakat o zavallı kadının semtine bile uğramadım. Onun hiçbir şeyden haberi yok. Hava açık, sert bir poyraz esiyor. Maksadım intihar. Lakin nerede, nasıl? Daha bunu pek kararlaştıramadım. Römorkörde giderken beyaz köpüklü dalgalar nazar-ı iştihamı celp etti. Bir hareket-i seriyeyle kendimi küpeşteden bunların arasına salıvermek... Fakat ölmek için bu sureti pek emin bulmadım. Arkamdan bir-iki çımacı atlayarak beni zırıl zırıl sularım aka aka vapura alırlar.

Bu intihar değil bir maskaralık olur. İnsanların hali pek tuhaftır. Beşeriyetin belki kabil-i tedavi olabilecek ıstırabatıyla inim inim inleyenlerin teskin-i âlâmına vakit-i lazımede koşmak kimsenin aklına gelmez de böyle benim gibi bi-tahammül-i azap kalarak inkıta-ı elemlerini mevtte arayanların bir insaf-ı makûs ile tahlislerine şitab ederler. Doğrusu büyük mürüvvet...

Ben öyle bir yerde ölmek isterim ki cesedim tabiatın na-kabil-i keşif bir hufresine gömülerek insanların takibatından ebediyen masun kalsın. Bu ka’r-ı na-yab, bu muzlim kuyuyu nerede bulacağım?

İşte bu mezar-ı istirahatimi aramak için vapurdan çıktım. Çamlıklara yayan gitsem, tek başına genç bir kadın celp-i enzar edebilirim. Bir tanıdığa tesadüf etmek korkusu da var. Körüğünü örttürerek bir faytona atladım. Enzardan masuniyet için mümkün olabildiği kadar bir köşeye çekilip büzüldüm. Arabacı sordu:

“Hanumefendim nereye?”

“Turlayacağız.”

“Hangi taraftan başlayalım?”

“Şafak Bahçesi tarafından.”

Araba eczacının köşesinden döndü. Cezirenin şark cihetine doğru uzanan yokuşu tutturdu.

Beni gören de olsa, süslü bir hanım tenezzühe gelmiş, diyeceklerdi. Hanesinde sadık, müşfik bir zevçle masum bir yavru bırakarak ölüm aramaya çıkmış bir kadın olduğumu kimse anlayamayacaktı. Araba kim bilir kaç seneden beri denize karşı kaimen birer tavır-ı tefekkür ve ihtiram almış gibi bir sıraya duran servileri geçip sola döndükten sonra yokuş bitti. Sol tarafı kilise iradı olan birer katlı haneciklerin alçak bahçe duvarlarından ve sağ ciheti meyilli bir set halini almış çamlıktan müteşekkil bir yoldan gidiyorduk. Buradaki çamlar biraz seyrek fakat cesim, bülent ve sayedardı. Çam yeşilliklerinin daimi sukut-ı senevileriyle kaygan bir zemin peyda eden o sayeler altında sonbaharın beyaz, sarı çiçekleri ibtisam-ı hazinlerini saçmaya başlamışlardı.

Duvar cihetinde bir ufak türbe göründü. Pencereleri demir parmaklıklarla mücehhez. Fakat camları kırılmış. Vasitteki kabrin etrafında ila-i semavattan inerek dizlerini büküp birer vaz-ı niyaz ve huzu aldıktan sonra önlerindeki mermer kâselere dumu’-nisar-ı tahassür olurken tahaccür etmiş zannolunan kanatlı melek suretleri görülüyordu. Senelerden beri bu mermer gözler artık ağlamaktan yorulup durmuş, kâselerde de katre-i matem kalmamış, hep kurumuştu.

Ben bu mezarın hikâyesini dinlemiştim. Bu türbeyi kırk beş sene evvel bir zevç, hatıra-i zevcesini tebcilen bina ettirmiş. Uyu bahtiyar kadın, uyu... Muhabbetine, hürmetine ispat-ı istihkak ettiğin bir zevcin sana nigâhban tayin eylediği bu meleklerin kanatları altında uyu... Fakat of... Duş-i bedbahtanelerinde lanet-i zevçleriyle tebdil-i âlem eden kadınlar hangi mezarda? Nerede yatacaklar? İşte ben onu arıyorum.

Çamların, servilerin gölgeleri, loşlukları içine gömülmüş manastıra benzer ebniyeler, hüzün-aver bahçeler, deniz-nazır setler. Yine birkaç mermer mezar. Bugün her şeyden ziyade bu makabirin sükûnet-i mutlakalarına imreniyorum. Bugün bunlarla aramda büyük bir incizap var. Bu ahret evlerinin sekenesi dünyanın sefil, haris, zalim idarelerinden kurtulmuş, büldan-ı maneviyeye dahil olmuş.

Şafak Bahçesi’ni geçtik. Manivelayı yoluyla tedvire pek kuvveti yetişmeyen bir kız çocuğu sundurmanın altında laterna9 çalıyor. Biri erkek diğer iki çocuk da birbirine sarılarak temposu lüzumundan pek ağır ve taktili perdelerden çıkan bir vals havasıyla oynamaya uğraşıyorlardı.

Araba yürüdü geçti. Heybeliada biri küçük diğeri nispeten büyük, karşı karşıya iki dağdan müteşekkil. İşte bu teşkilattan dolayı Rumca ismi olan Halki tabir-i Yunaniyesinden “heybe”yi çıkarıvermişler. Büyük cebelin şark cihetindeki sırtında denize muvazi olarak açılmış açık bakır renkli toprağı tertemiz bu yoldan gittik. Yolun tarafeyni çamlık. Yukarı bakılınca nazar koyu yeşil çamları atladıktan sonra berrak, saf, duru mavi semaya mülaki oluyor. Aşağı cihetine bakarsanız enzarınız yine yeşil çamlar üzerinden kayarak nil-gun bir denize iniyor. Bu aşağıki sırtın pek sarp mahalleri var.

Araba bu uçurumların önünden geçerken aşağıya yuvarlanıvermeyi ne kadar arzu ettim. Tasviri diğer insanların tüylerini ürpertecek bu kaza benim için ne büyük bir saadet yerine geçecekti.

Fakat bu temenni-i şedidim husul bulmadan araba salimen Çam Limanı’na indi. Cezirenin en mürtefi noktası olan değirmen tepesinden cebel iki kolunu aşağıya uzatarak sanki denizin ufak bir kısmını aguşuna almak istemiş. Şimal cihetinden kopan poyrazın şiddet-i vezanına rağmen buradaki limancığın suları bu iki yeşil kolun arasında uyuyordu.

Arabacı buradaki iki gazinodan hangisine gideceğimi istimzacen durdu.

“Gazinolara yanaşma. Arabadan inmeyeceğim,” dedim. Bu yerler bende evvelce hayatımın en ruh-efza aksam-ı bahtiyaranesinden madudken şimdi pek dil-suz birer şekil alan pek çok hatırat-ı elemiye uyandırıyordu. Bugün o hatıratı canlandıracak elvah-ı tabiiyeyle karşı karşıya gelmek cesareti gösteremeyeceğim. Evet... O kuvvet, o takatten mahrumum. İşte, istiyorum ki ölüm dimağımdan bu hatıratı külliyen silsin. Ebediyen yok etsin.

Suret-i intiharım hakkında zabıtaya karşı kendi elimle hazırladığım şu fezlekede bu hatıratıma kadar irca-i nazara lüzum yoktur.

Dağın yamacına doğru baktım. Çamlar arasında kırmızı boyalı jandarma kulübesi gözüme ilişti. Bu düşündüklerimin bütün ledünniyatı ve intihar hakkında o andaki kararım zabıtaca bir kuvve-i maneviyeyle keşfedilerek derhal tevkif olunuverecekmişim gibi kalbime büyük bir korku geldi. Hemen arabacıya haykırdım:

“Çek, çek! Arsenios Manastırı’nın önüne doğru çek.”

Araba düzlük üzerinden koşmaya başladı. Bu defa limanın garp cihetindeki yokuşa saldırdı. Biraz dolambaç merdivene benzeyen bir sapaktan dönerek çıktık. Yolumuz yine düzlendi.

Çamların arasından uzanan, toprağı sarı, düz bir yoldan gittik. Gittik... Nihayet bu tarik biraz genişleyerek ikiye ayrıldı. Sola, cenup cihetine saptık. Etrafı çamlarla muhat, tiyatro dekoruna müşabih bir meydancığa girdik. Bu dekorun müntehasında ve cesamet-i tabiiyede odundan bir salip görünüyordu. Oh, Yarabbim, dedim, nereye gitsem insanların canavarlığına ait karşıma bir alamet çıkıyor. Hazreti Mesih aleyhinde reva görülen işkenceyi mümessil eden bir şekil-i hiras-aver.

Bu salip, manastırın methaline alametti. Önünden geçerken arabacım elinin üç parmağını bir araya toplayarak haç çıkardı. Methalinden girdik. Yine cesim mermerler. Demir şebekeler altında muntazır-ı haşir birkaç ölü. Arabadan indim. Bir bahçeciğe girdim. Sağ tarafta duvarı badanalı, taştan bir ufak kilise. Penceresinden baktım. Hazreti Meryem, kucağında tıfıl Mesih, önlerine ikad edilen kandilin mermer zemin üzerine düşürdüğü mühtez daire-i nuraniyeye bir nazar-ı fütur-engiz atfederek kaimen duruyor. Bütün tesavir-i aziz bu ibadethanenin loşluğunu izale edemeyen kandillerin kuvvetsiz ziyaları altında rüzgârın çamlardan kopardığı inilti ninnisiyle sanki hep uyukluyorlar.

Bir ufak kapıdan geçtim. Marmara’ya nazır bir sedde çıktım. Sol tarafta üç yanı tente peykeli bir çardak. Kilise cihetinde birer katlı birkaç zaviye. Peykeye oturdum. Ateşler içinde yanan başımı koluma dayadım. Kışın fırtınalı, kasvetli, soğuk günlerinde sincabi10 bulutlar altında ruhumu üşüten, yazın mehtaplı, o pür-şiir ve hülya-i sevdavî münevver gecelerinde zihnimi istiğraklara düşüren Marmara semayla kavuşup hem-aguş oluncaya kadar uzanıyor. Dalgalar birbirini cenuba doğru kovalıyorlardı.

Piş-i nazarımdaki bu müteharrik levha-i tabiat artık son hisse-i rüyetim, son seyrangâh-ı hayatım olacaktı. O gün bu zavallı vücudum bütün akrabamdan, bütün beni sevenlerden uzakta, kim bilir nerelerde, hayattan mevte geçecekti. Ölüm, ressamların onu tasvir ettikleri eli tırpanlı bir iskelet suretinde dalgaların üzerinde gezinerek siyah çukur gözleri, dudaksız dişleriyle bana acı, mahuf tebessümlere başladı. Titredim, nâ-kabil-i tarif bir yeis yüreğimi koparıyordu. Ölüm korkusu beni niyetimden vazgeçiremez. Ben ona mahkûmum. Istırap-ı mevt hayatın çektirdiği acılar yanında mutlak hafif kalır.

Gözlerimden seyelan eden yaşları mendilimle silmekteyken kulağıma hafif bir mırıltı geldi. Başımı çevirdim. Uzun saçları, sakalı keten gibi bembeyaz kesilmiş bir rahibin bana selam verdiğini gördüm. Bu pirifani o anda bana münteha-i hayatın bir timsali gibi göründü.

Hayatın çehrelere bahşedebileceği son mükâfat işte bu beyazlıktı. Bu mükâfata ermeden ölenler mazlum addediliyor. Acaba bu haklı bir dava mıdır? Ben bu mazlumiyeti asgar sinnde değil ıtval-i ömürde vefat edenlerde görüyorum. Hiç doğmamanın en büyük bahtiyarlık olduğuna şüphem yok. Bu kârgâh-ı kazaya bir kere düşen için senelerin her türlü bar-ı sefalet ve meşakkatine vücudunu ezdire ezdire, sinn-i hereme arız emraza tepelete tepelete, duçar-ı gaye-i zaaf olan her uzvu ika-i vazifeye davet için türlü vesait-i tembihiyeye ve ekseriya gülünç çarelere müracaat ede ede cebrî, ne’vema suni bir hayatla yaşamaya uğraşmaktaki bahtiyarlığı –bunu iddia edenlerin serdeyledikleri felsefelerindeki kuvvete rağmen– ben anlayamıyorum. Fakat hayat ne kadar sa’bü’l-mürur, ne kadar acı bir beliye olsa yine bu meraret kalplerden ölüm korkusunu izale edemiyor. Bu korku olmasa yahut bunu hiçe indirecek bir suhulet temin edilse hayatı alkışlayanların nikbinane felsefelerini gülünç gösterecek bir kesretle intiharlar çoğalır. Belki dünya yarı yarıya boşalırdı. Bazen elem ve sefalet-i hayat o mertebe tezyit-i şiddet ediyor ki işte böyle benim gibi ölüm acısına, o korkuya da meydan okuyanlar bulunuyor.

Hüküm-i umumiyle tamamen makûs olan kendi nazariyemce bu hayatın en büyük mazlumları atvel ömür sahipleri olduğundan benim dört ömrüme müsavi bir hayat-ı medide görmüş bulunan bu salhurde rahip çektiğim meşakkın dört mislini geçirmiş demekti. İşte bu sebeple nazarımda pek muhteremdi. Sebebini pek tahlil edemeden insanların ihtiyarlar hakkında ibrazına uğraştıkları hürmetin saiki yine bu olsa gerek.

İhtiyar rahip asasını kakarak, dumanlanmış kırmızı gözleri üzerinde parlayan gözlüğün camları altından bana bakarak yeni yürümeye alışan çocukların sendelemelerini andırır reviş-i batiyle yürüdü. Peykeye oturdu.

Hemen kalktım, elini öptüm. Bütün damarları sayılacak kadar kadid olmuş bu ele dudaklarımın an-ı temasında gözlerimden bir-iki katre döküldü. İhtiyar o zaman beni dikkatle süzerek Rumca şivesiyle, “Kızım niçin ağlarsın?” Eliyle gökleri, denizleri, ufukları göstererek, “Bak, Allah bize neler ikram etmiş. Böyle ferahlık yerde ağlanır mı?” dedi.

“Rahip efendi,” dedim. “Buraları ferah fakat benim gönlüm dar. Kalbimde büyük bir sıkıntı var. Benim için dua ediniz, Allah bu sıkıntıdan kurtarsın.”

“İstersen sana ferahlık için okuyayım?”

“İsterim efendim, inayet etmiş olursunuz.”

Hemen ihtiyarın önüne oturdum. Rahip sağ elimin üç parmağını bir araya toplayarak alnıma temas ettirdi. Beyaz bıyık ve sakalı arasında pek esmer duran dudakları harekete başladı. Cüppesinin burnuma pek yaklaşmış olan geniş kolu günlük11 kokuyordu.

Bu pirin ruhaniyetinden istimdaden gözlerimi yumdum. Anlayamadığım bir lisandan vuku bulan hafif mırıltılar arasında yüzüme üç defa “puf” diye ılık bir nefes dokundu. Sonra rahip eliyle okşar gibi omzuma temas ederek, “Haydi kızım, kalk, gezin,” dedi.

Gözlerimi açtım. Cüzi bir müddet teessüratımı unutarak bütün hassasiyetim o mırıltılar, o günlük kokusu, o ılık nefeslerle meşgul kaldı. Rahibin karşısından çekildiğim halde hâlâ bunları işitiyor, kokluyor gibiydim. Biraz ilerledim, dalgalara baktım, bunlar bana, “Gel gel, seni sallayarak unutalım, senin için başka türlü reha kabil değildir,” diyorlar gibi geldi. Yine gönlümü teellümat-ı muzlime kapladı.

Rahip nazarıyla beni takip ediyordu. Yine ona dönerek sordum:

“Cenabıhak günahkârları affetmez mi?”

İki elini kaldırıp gözlerini semaya dikerek:

“Affeder, affeder. O her şeyden büyüktür. Adildir. Ümit kesme. Nasıl, ferahlık duymadın mı?”

Vedaen rahibin elini bir daha öperek, “Duydum, duydum... Nefesiniz hüsn-i tesir etti. Teşekkür ederim. İşte büsbütün ferahlamak için gidiyorum,” dedim, yürüdüm.

2. Kaba dokunmuş, dayanıklı bir çeşit yün kumaş. (Y.N.)

3. Koyu gri renkte olan. (Y.N.)

4. Giysiler dikilirken kullanılan tamamlayıcı veya süsleyici şeyler. (Y.N.)

5. Kadınların çarşaf yerine kullandıkları, başörtüsüyle birlikte giyilen hafif üstlük. (Y.N.)

6. Ham ipekten dokunmuş giysi kumaşı. (Y.N.)

7. Bir yüzeyde renk dalgalanması sonucu görülen parlaklık, hare. (Y.N.)

8. Yedeğinde başka taşıtlar götüren taşıt ve özellikle deniz taşıtı. (Y.N.)

9. Bir kolun çevrilmesi suretiyle çeşitli havalar çalan, org türünden, sandık biçiminde, sırtta taşınır seyyar çalgı. (Y.N.)

10. Kahverengi ile kurşun rengi arasında bir renk. (Y.N.)

11. Tütsü için kullanılan bir çeşit ağaç sakızı. (Y.N.)

*****

3

Müntehirenin sandalda, el çantasında bıraktığı mektup işte burada hitam buluyor. Bu kâğıtta tarih ve imza görülmemesine nazaran Aynınur Hanım’ın galiba teessürle mabad-ı macerayı tahrire vakit bulamadığı anlaşılıyor.

Arabacının ve tersane iskelesi cihetinde bulunan birkaç çocuğun vuku bulan şahadetlerinden istinbat olunduğuna göre bu vaka-i fecinin sonu şu suretle cereyan eylemiştir.

O gün Aynınur Hanım Arsenios Manastırı’ndan çıkarak arabaya binmiş. Yolun Burgazadası’na karşı odundan korkulukla tahkim edilmiş kısmını biraz geçinceye kadar çektirmiş. Orada inmiş. Arabacıya beklemesini tembih ettikten sonra yokuştan aşağıya, sahile doğru yürümüş. Bu hanımın garabet-i hali fevkalade merakını celp etmiş olduğu için arabacı müşterisini nazar-ı teftişinden bir an dûr tutmamış. Sarp bir mahalde büyük bir kaya üzerinde bitmiş, münferit bir çamın sayesine oturarak çantasından çıkardığı kâğıt kalemle denize karşı yazıya başlamış. Ara sıra kâğıt kalemi bırakıp teskin-i heyecan için elini göğsüne, mendilini gözlerine bastırarak hıçkıra hıçkıra, sarsıla sarsıla büka sağanakları geçirir ve bazen yere nim uzanarak dalgaların velvele-i cidaline vakf-ı simahla dalarmış.

Bir buçuk-iki saat kadar orada kalmış. Zabıta memurlarına karşı fezleke namıyla yazdığı kâğıdı işte orada tesvid etmiş olacak.

Sünuhat-ı emvacla karaladığı bu fezlekede maceranın zabıta memurlarına ifşa ve tafsilinde imsak icap eden noktalarda gösterdiği coşkunluklar derece-i teessürünü ve zaman zaman geçirdiği şedit buhranları irae ediyor.

Bu tesvidinden sonra şemsiyesine istinat ederek bitabane hatavat, kıpkırmızı bir çehre ve nem-nak gözlerle arabaya avdet etmiş. Faytona atlayabilmek için arabacının muavenet-i ısadiyesine ihtiyaç göstermiş. Tekellüme bile kudreti yokmuş. Kısaca “çek” emrini vermiş. Ticaret Mektebi’nin önüne gelince çamların arasından denize doğru bakarak nazarı pek hoşlandığı bir şeye müsadif olmuş gibi tebessüme başlamış. Defaten vücudunda bir zindelik hasıl olmuş gibi bir çeviklikle hemen arabadan atlayarak ücretini verip herifi savmış.

Arabacı hanımı taşlarının arasından çimenler fışkırmış o enli, kaldırımlı merdivenden tersane istikametine doğru inerken görmüş. Fakat diğer bir müşteri bulmak isticaliyle netice-i hale intizar etmeksizin arabasını vapur iskelesine doğru sürmüş gitmiş.

Vakanın bundan ötesi vuzuh-ı cereyanını kaybediyor, dumanlanıyor. Orada oynamakta bulunan birkaç çocuğun yekdiğerine biraz mübayenetle verdikleri ifadelere nazaran tersanenin taş iskelesinde iki sandal bağlıymış. Akşama doğru hava şiddetini, deniz telatumunu artırdığından sandal sahipleri müşteri vürudundan kat-ı ümitle büyük çınarın rüzgârdan mahfuz, adeta bir oda cesametindeki kovuğu arasına uykuya yatmışlar.

Aynınur Hanım bu sandalları besbelli ta yukarıdan görmüş olmalı ki iskeleye kadar inmiş. Biraz sağına soluna bakınıp etrafı nazar-ı tecessüsten geçirdikten sonra sandallardan birinin ipini çözerek bi-perva içine atlamış. Zaten kürek çekmesini bildiğinden hemen açılmış. Sert bir poyraz o anda sandalı şiddetli bir akıntıyla iki cezirenin arasından açığa atıvermiş.

Sandalcı çınarın kovuğunda bu hareket-i mühlikeden tamam bir saat sonra uyanmış. Malını aramaya çıkmış. Çocuklar, genç bir Türk kadının sandala binip kaçtığını haber vermişler. Zavallı herifçağız bir elini gözlerinin üzerine siper gibi tutarak bu habersiz müşterinin semt-i firarını tarassut edip edip de açıklarda sandaldan eser göremeyince yegâne vasıta-i maişetini kaybettiğinden dolayı çırpınmaya başlamış. Zabıtaya müracaatla hikâye-i hal eylemiş. Tahkikata ibtidar olunmuş.

Vakit ezanı geçip de Aynınur Hanım Büyükada’daki hanesine avdet etmeyince aile halkını büyük bir merak alır.

Nezihi Bey gittikçe artan fırtınanın şiddetine ehemmiyet vermeyerek büyük bir balık kayığıyla Heybeli’ye geçer. Seza Hanım’ın zevci Sermet Bey’in hanesine gider. Aynınur Hanım’ın o gün oraya gelmediği haberini alınca yeisinden şaşırır. Zabıtaya müracaata mecbur olur.

Karakoldan içeri girer. Komiseri, sandalcıyı, arabacıyı, çocukları isticvapla meşgul bulur. Hakikati anlayınca yeisi gayeye varır. Bütün isticvabat o gün akşamüstü saat on bire12 doğru açık lacivert yeldirmeli boylu boslu güzel bir hanımın tersane istikametinde bağlı bulunan Nikola’nın sandalını çözerek binip açıldığı hakikat-i müellimesine müncer olur.

Nezihi Bey, komisere kendisinin işte o sandalla açılan lacivert yeldirmeli hanımın zevci olduğunu bildirerek zevcesinin behemahal o gece buldurulması için zabıtaca ne yapılabilmek kabilse icrasından geri durulmamasını istirham eder. Komiserle beynlerinde şu muhavere başlar:

Komiser: “Böyle bir havada zevcenizin tek başına bir sandala rakiben denize açılmasından maksadı ne olabilir?”

Nezihi Bey: “Bilemem.”

Komiser: “Maksadı tenezzüh olsa sandal sahibini bulup pazarlık etmesi lazım gelirdi.”

Komiserin karşısında el pençe divan duran sandalcı Nikoli, müddet-i medide susta vaziyetinde bulunmaktan yorulmuş bir fino tavrıyla başını sağa sola yatırarak yeisinden dudaklarını ısıra ısıra:

“Sağ olasın komiser efendi. Ağzının içinde öpeyim ki haniya böyle söyledin. Pazarlık etmedi. Bana hiçbir se (şey) söylememis. Sandal içerde binmis, kaçmıs... Ah, panayamu... Bu karı divana idi ki böyle havada denizde çıkmis... Ah komiser efendi, üç mecidiye13 verecek idi, yine razı olmayacaktım ki benim sandalda binsin. Daha yeni aldı. Borcuna vermedi. Benim altı tane çocukları var. Ne ilen ekmek parası çıkaracak? Ah, benim zavallı sandal... Bozburun’da gitti. Mudanya’da gitti. Yoksa deniz dibinde gitti. Kim bilir...”

Nezihi Bey: “Sen merak etme, sandalın gelmezse ben sana iki misli bedelini tediye ederim.”

Nikoli: “Allah ömür versin beyefendi. Dört lira bir sandal aldım. İki lira tamir koydum. Boyaladım, altı lira. Ama ne sandal oldu! Bulabileceğin bir daha böyle bir kelepir?”

Komiser: “Sus zevzek herif! Sandalın derdiyle sen bu akşam galiba rakıyı fazla kaçırmışsın.”

Nikoli: “Kaçırdım, yalan söylemem, kaçırdım. Para da yoğdu, veresi kaçırdım.” Eliyle göğsünü göstererek: “Ne vakit içerde büyük dert var, böyle kaçırmazsan gece uyku tutmaz. Rakı çok fenası, çok iyisi.”

Komiser: “Haydi Nikoli dışarıya, beyefendiyle görüşeceğimiz şeyler var.”

“Allah büyük.” Eliyle göğü göstererek: “Biz burada ne yapıyoruz o bize görünüyor. Allah ömür versin, gidiyorum. Gidiyorum. Benim sandal, benim çocuklar unutmazsınız,” istirhamıyla Nikoli çıktı.

Komiser gözlerini Nezihi Bey’e dikerek:

“Böyle bir havada hanımın sandala maksat-ı rükubunu tayin edemeyecek miyiz?”

“Arz ettim efendim, bilemem.”

“Zihnen bir rahatsızlığı var mıydı?”

“Hayır, yalnız asabı biraz zayıftı.”

“Asap, zihin. Çok defa bu ikisi bir yola çıkar. Sizden veya hanedekilerden bir şikâyeti?”

“Hayır efendim hayır...” Saatine bakarak: “Saat ikiyi14 geçiyor. Bu nev isticvabatla geçirecek vaktimiz yok. Bir dakika evvel biçareyi bulmak, kurtarmak için lazım gelen tedabire müracaat edelim.”

Komiser: “Affedersiniz. Bu akşam vukuat jurnali15 vermeye mecbur olduğumdan dolayı soruyorum. Taharriye başlayalım, pekâlâ fakat nereden?”

“Evvel be evvel sandalın gittiği ciheti tayin etmek lazım gelir.”

“Dört çocuğun ifadelerine nazaran sandal akıntıya kapılıp iki adanın arasından açıklara düşmüş. Yalnız bir çocuk sandalın Burgaz’a doğru gittiğini söylüyor.”

“Çocuklar görmüşler de niçin etrafa haber vermemişler?”

“Efendim çocuk bunlar. Benim sizin gibi düşünebilirler mi? Onlar hanımı eğleniyor zannetmişler. Oyunlarını bozmamışlar.”

“Tek çocuğun ifadesi belki doğrudur. Sandal Burgaz’a gitmiştir. Şimdi bir telgraf çekelim.”

“Heybeli’den Burgaz’a tel yoktur.”

“Bir kayık gönderelim.”

“Bilmem bu havada kayık Değirmenburnu’nu sökebilir mi...”

“Her kaç kuruş ücret isterlerse veririm.”

Nezihi Bey artık zapt-ı teessüre kadir olamayarak mendilini çıkarıp eşk-i yeisini sile sile:

“Aman efendim, nasıl bir memlekette yaşıyoruz? Medeni bir mahalde böyle kazalar, facialar vukusunda Afrika’ya bile telgraf çekilip bir anda cevap alınır. Burada birbirine mülasık denecek kadar komşu bulunan şu dört adacık arasında böyle havalarda her nev rabıta, vesait-i muhabere mefkud. Belki zevcem şu anda dalgalar arasında eceliyle güreşiyor. Biz imdadına koşmak için bir vasıta bulamıyoruz. Efendim, bir istimbot yok mu? Bütün varımı ücret olarak vermeye hazırım.”

“Haklısınız beyefendi. Yeisinizin derecesini çehrenizden anlıyorum. Fakat bir vasıta yok. Şurada, limanda İlyasko’nun kano dedikleri biçimde hafif bir istimbotu var. Sahibinin gönlü olsa da bu havada denize çıkamaz. Şimdi iskelede bilmem kaç vapur yatıyor.”

Dışarıdan bir polis çağırarak:

“Rıza Efendi, iskelede kaç vapur var?”

“Şahin’le Neveser var. Römorkör de Maltepe’den şimdi geldi. Fırtınadan Büyükada’yı tutamamış. Oranın müşterilerini de buraya çıkardı.”

Komiser elindeki akik tespihi salavatparmağına dolayıp sağa sola sallayarak:

“Bu vapurları zevcenizi hamil olan kayığın taharrisine çıkarmak kabil olsa da bu fırtınada, bu zifirî gece karanlığında bu koca Marmara’nın ne tarafında sandal arayacaklar? Buradan üç saat evvel kuduz dalgaların önüne katılmış bir sandalcığın şimdi nerelerde bulunduğu kestirilebilir mi?”

“Efendim, bir kere Burgaz’dan bir haber alalım, sonra öte cihetini düşünürüz. Bir kayık, sandal, her ne bulunursa bendeniz gitmeye hazırım. Hatta yüzerek gitmek kabil olsa denize atlayacağım.”

Nezihi Bey fart-ı yeisinden ne yapacağını bilemez. Vapur kaptanlarına müracaat eder. Kaptanlar idareden emir almadıkça evkat-ı muayyenesi haricinde böyle fırtınada gece yarısı vapur kaldıramayacaklarını, bunun için her kaç lira teklif edilirse hükmü olamayacağını söylerler.

Römorkörün kaptanını arar. Onu da bir meyhanede küp dibinde bulur. Şişman, demevi bir herif. Ağzındaki pipoya tütünü basmış. Önündeki kadehe lebalep şarabı doldurmuş, kasketi bir tarafa eğmiş keyif çatıyor. Eliyle havada birtakım kavisler resmederek saat birden sonra fırtınanın peyda eylediği şiddetten bahsediyor.

Mesele kaptana anlatılır. Bu teklife karşı herif derhal o kalın ensesi üzerindeki başını fırıl fırıl sağa sola çevirip işaretparmağını da başının bu allegro vivace16 temposuna uydurarak şiddetle sallaya sallaya adem-i kabul beyan eder. Bu teklif-i acayibin tesir-i hayret-averiyle önündeki dolu kadehi birden diker. Son katresine kadar sömürür. Gözleri parlar. Zayıf Türkçesiyle beyan-ı fikre başlar:

“Ne dedi? Marmara’da bir karı kaçmış... Ki gidelum onu bulmaya... a ba ba ba ba ba... o kaçtı ama benim akıl daha kaçırmadı. Bir sandal için batıracağım benim vapur? Tayfaları da beraber? Yok... Yok... Bu olamaz.”

Biçare Nezihi Bey ne tarafa başvursa bir çare, bir vasıta-i taharri bulmak kabil olmaz. Marmara’ya çıkmak değil, Burgaz’a gitmek için bile hiçbir kayıkçıyı ikna edemez. Hatta kendini Büyükada’dan getiren kayıkçılar bile fırtınanın iştidadından dolayı avdet kabil olamayacağından o geceyi Heybeli’de geçirmek lüzumunu bildirirler.

Nezihi Bey’e son bir nasihat olarak komiser nihayet der ki:

“Beyefendi, bu gece denizde taharriyat icrası hususundaki imkânsızlığı görüyorsunuz. Zevceniz hakkındaki şefkatinizi, muhabbetinizi hep gördük, takdir ettik. Onu kurtarabilmek için muhalata saldırmak derecesinde gayret gösteriyorsunuz. Fakat imkânsızlığa karşı ne yapılabilir? Hanım Burgaz’daysa taht-ı muhafazada bulundurulacağından emin olunuz. Orada değilse bu gece Burgaz’a gitmekten ne fayda hasıl olur? Bu gece gidip Sermet Bey’in hanesinde kalınız. Yarın bakalım. Allah büyüktür. İnşallah hayırlı bir haber alırız.”

Nezihi Bey elan komiserin bu sözlerini adem-i kabulde ısrarla ne kadar büyük müşkülat ve muhalat karşısında bulunsa yine o gece taharriyat icrasından fariğ olamayacağını beyandan geri durmaz. Komiser bu meyus zevcin şu bi-fayda ısrarlarından zihninin derece-i perişaniyesini anlayarak biçareye acır.

İkisi bu mücadeledeyken komiser odasından içeri Sermet Bey girer. Uzun boylu, tıknazca, müdevver çehreli, kumral kaşlı, gür bıyıklı, gözlüklü, suret-i telebbüsü temiz, şık, vakur, yirmi dokuz-otuz yaşlarında güzel bir delikanlı.

Sermet’te fevkalade bir teessür vardı. Gözlerinde esrarengiz birer meal-i endişe parlıyor gibiydi. Aynınur Hanım’ın gaybubet-i elimesini intaç eden muammanın miftahına malikmiş de bunu kimseye sezdirmemek için halen ve kalen ne yolda ahz-ı tedabir edeceğini bilemiyormuş gibi bir havf ve şaşkınlıkla bir müddet sükûttan sonra dedi ki:

“Nezihi, kardeşim... Buraya, yanına çabuk gelemediğim için beni affet. Evde bizimki çıldırıyor. Üç-dört kişi şimdiye kadar güç zapt ettik. Bilirsin ya, refikanla öz kardeşten ziyade sevişirlerdi. Hanım bulunmuş, Burgaz’dan haber geldi, oradaymış diye bir yalan tertip ettik de neyse biraz sükûnet buldu. Nedir bu başımıza gelen Yarabbi... Benimki de sağlam bir mahluk değil ki, zayıf sinirli, meraklı, evhamlı, sade maraz bir kadın. Ne yapacağımı bilemiyorum. Haydi kalk, bize gidelim.”

Nezihi Bey karşısındaki bu iki çehre üzerinde müphem, bati bir nazar-ı yeis dolaştırarak, “Size mi gidelim? Aynınur’un cesedi dalgaların üzerinde çalkansın, bir döşeklere girip uyuyalım öyle mi? O bedbaht kadın benim zevcemse senin de hemşiren demekti. Sen hemşire matemini böyle mi tutarsın?”

Sermet Bey gözlerinin ucuyla komisere, initaf ettiği mahali göremez derecede dalgın, acayip bir nazar fırlatarak biraz tereddütle:

“Evet, benim de hemşirem demekti. Ona hiç şüphe yok. Fakat bu karakolda sabaha kadar oturulmaz. Komiser efendi de evine gidecek, biz de evimize gidelim. Döşeklere girip yatmak hususuna gelince, bu gece o rahatın bizim evde hiçbir fert için kabil olamayacağını sana kaviyen temin edebilirim. Haydi kalk, yürü...”

Komiser, Sermet Bey’in kulağına eğilerek, “Götürünüz fakat bir dakika yalnız bırakmayınız. Zavallıyı pek meyus görüyorum,” dedi.

12. Alaturka saate göre. Akşam ezanından bir saat önce. (Y.N.)

13. 1840 yılında basılmış, 20 kuruş değerinde olan gümüş sikke. (Y.N.)

14. Alaturka saate göre. Akşam ezanından iki saat sonra. (Y.N.)

15. Günlük rapor. (Y.N.)

16. Tez canlı, uçar gibi bir çabuklukta. (Y.N.)

*****

4

Nezihi Bey, bir manyetizmacının emrine itaat eden bir uyuşuk insan gibi ağır ağır yerinden kalkar. İki delikanlı karakoldan çıkarlar. Nezihi yürürken adeta sarhoş gibi sendelediğinden, Sermet, düşmekten muhafazaen zavallının koltuğuna girer. Gündüz kira merkepleri duran dörtyol ağzı meydancığa kadar gelirler. Eve gitmek üzere yokuşa sapacakları esnada Nezihi Bey birdenbire manyetizmasından uyanır gibi bir adem-i itaat tavrıyla irkilerek:

“Birader, senden bir ricam var.”

“Emret kardeşim.”

“Eve gitmeyelim.”

“Ya nereye gidelim?”

“Şu büyük çamlığın altındaki tersane iskelesine.”

“Bu karanlıkta orada ne yapacağız?”

“Orada zevcemin hayaline tesadüf edeceğim zannediyorum.”

“Çocukluk lazım değil Nezihi.”

“Ne halde olduğumu bilmiyorsun.”

“Gayet ıstırapta olduğunu biliyorum, görüyorum.”

“Öyleyse merhamet et, gidelim.”

“Oraya gidince teessürün daha artar. Sonra ne yaptığını bilmez bir halde gelip bazı çılgınlıklara kalkarsın. Seni zapt edemezsem... Yook, evde bir zavallı validenle bir de masum çocuğun olduğunu da düşün.”

“Bu kadar senelik hukuk ve uhuvvetimiz namına senden istirham ediyorum. Gidelim... Yahut beni kendi halime bırak, yalnız gideyim.”

“Seni böyle bir gecede yalnız bırakmak... Hayır, bunun ihtimali yok. Ne olacaksak bu gece beraber olacağız. Kendini denize atarsan ben de beraber atacağım. Varsın benim de zevcem dul, çocuğum yetim kalsın. Fakat şu tersane iskelesinde ne yapacağını söyle de gidelim.”

“Beni sokaklarda haykıra haykıra ağlatma rica ederim. Zevcemin bastığı taşlara, topraklara yüzümü gözümü sürmek, hep oraları gözyaşlarımı serperek örtmek istiyorum.”

“Bu da yeisten mütevellit bir nev cinnet. Maksadın bundan ibaretse peki gidelim.”

“Ne yapayım, çıldıracağım. Başka türlü tadil-i teessüre imkân yok.”

“Fakat çok uzatmayalım. Evde bizim Seza’nın da yarı mecnun bir halde olduğunu unutmayalım. Kim bilir şimdiye kadar neler oldu...”

“Peki, çabuk döneriz. Ben benimkini kaybettim. Allah seninkini bağışlasın.”

Bir müddet yürürler. Halki Palas’ın önüne gelirler. Nezihi Bey, belediyenin sokaklarda yeşil boyalı sırıkların tepelerinde yaktığı petrol lambalı bir fenerin önünde tevakkufla arkadaşının çehresini dikkatli dikkatli süzerek:

“Sermet, birbirimize söyleyecek çok şeylerimiz var değil mi?”

Sermet Bey bu istifham karşısında adeta derin bir raşe geçirir. Humret-i veçhesini göstermemek için başını biraz karanlığa döndürür. Ve heyecanla bekler.

Nezihi Bey arkadaşının bu telaşını fark etmemiş gibi devamla:

“Hayli zaman oluyor. Bu adada, Şafak Bahçesi’nde şedit bir mübahasede bulunmuştuk. Tahattur ediyor musun?”

“Nasıl etmem!”

“İkimiz de zevcelerimizden şüphe ediyorduk.”

“Evet, zevcelerimizden birinin hıyanetine dair ortada birtakım emarat vardı.”

“Öyleydi.”

“Sonra bu emarat zevcen Seza Hanım’ın üzerine tebeyyün etti.”

“Öyle olduydu.”

“Bu husus-ı mühimi sen bana felsefesi hiç hoşuma gitmeyen, uzun, garip bir mektupla itiraf etmiştin.”

“Bu da doğru.”

“Hıyaneti mütebeyyin bir kadını taht-ı nikâhında tuttuğun için ben senden adeta soğumuştum.”

“Evet, o günden beri bana olan muamelatın hep bariddi.”

“Suç sahibi senin zevcen olduğu halde benimki neden intihar ediyor? Bu sırr-ı acayibi bana anlatabilir misin?”

“Zevcemin hıyaneti, seninkinin intiharı... Bunlar başka başka iki mesele olmak lazım gelir. Ben bu iki şey arasında bir irtibat göremiyorum.”

“Peki, dediğin gibi olsun. Fakat bir gün vapurda yanıma geldin. Bulut gibi sarhoştun. O gün ağzından kaçırmış olduğun bir sözü hatırlıyor musun?”

“Hayır.”

“Bilmem ne münasebetle zevcem Aynınur’dan bahsolunurken sen bana, ‘Bu kadının yüzünden bir gün büyük bir belaya uğrayacaksın ama bakalım ne vakit!’ dedindi. İşte bak sözün çıktı. Bunu nereden keşfetmiştin?”

“Sarhoşlukla böyle bir kehanet savurmuş olabilirim. Fakat bu sözün hiçbir aslı faslı olmadığına emin ol.”

“Hayır hayır, bu sözün elbette bir esasa müstenit olacak.”

“Aynınur’un ne kadar densiz, huysuz, sinirli, müziç bir kadın olduğunu biliyordum. İşte bugünkü hareketi de akıl ve fezailine değil, garabet-i hal ve cinnetine dalalet eder. O meşrepte bir kadının bir gün böyle bir cürette bulunacağını keşfetmek büyük bir kehanete muhtaç değildir. O sözü belki bu nokta-i nazardan söylemişimdir. Yoksa hiçbir ciddi sebebe istinaden değil.”

“Ben zevcemi müfrit bir muhabbetle sevdiğim için ona taalluk eden en adi bir hususa karşı bile bi-kayıt bulunamazdım. Dikkat ediyordum. Son zamanlarda sende Aynınur aleyhine bir hiddet, galeyan ve hatta bir gayz peyda olmuştu. Onun sözü oldukça daima çehren kızarıyor, adeta vücuduna hafif bir raşe geliyor. Mühim şeyler ifşaya hazırlanır gibi tavırlar aldıktan sonra her nedense yine söylemeye cesaret edemeyerek yutkunmaya başlıyordun. Yahut ki zevceme ait en ufak bir şeyi büyütmek vehmiyle malul olduğum için bana öyle geliyordu.”

Sermet Bey, Nezihi’nin bu iddiasını gayriiradi tasdiken bir hayli kızardığı halde yine redd-i hakikate uğraşarak:

“Evham birader, evham...”

“Evham olabilir. Fakat rica ederim, dikkat et. Vehim denilen şeye hakikat şeklini verdirecek kuvvette bazen bak ne gibi avarız-ı garibe musallat oluyor. Şimdi şu saatte zevcemden bahsolunurken bana yine dilin dolaşıyor, yine yüzün kızarıyor gibi geliyor.”

“Minelkadim zevcene müteallik hususata lüzumundan fazla ehemmiyet verdiğini şimdi itiraf ettin. Vehim diye, bir hususa zihin mikyası fevkinde ehemmiyet vermeye derler. İşte bu şimdiki de vehimden başka bir şey değil.”

“Peki, vehim olsun. Öyle kabul edelim. Şimdi Aynınur’dan bahsolunurken o zavallıyı huysuz, densiz, sinirli, müziç bir kadın olarak tasvir ettin. Onun gaybubet-i elimesine müsadif böyle bir an-ı felakette namını daha mülayim evsafla zikredebilirdin. Hiç olmazsa o bedbahtın hatırasına göstereceğin hürmetin beni ne kadar memnun edeceğini düşünerek öyle davranmak lütfunda bulunmalıydın. Onun aleyhindeki hep bu gayriiradi tuğyanların benim müddeayatıma birer delil teşkil ediyor. Sen yine hep bu sözlerimi mahz-ı vehim olarak telakki et.”

Sermet cevap vermedi. Bir müddet sükûnetle geçti. Şematet-i rüzgârla huruş-ı deryanın çamlarda peyda ettiği ukûs ve inilti gittikçe artıyordu. Halki Palas’tan sonra devam eden alçak, beyaz duvarın nihayetine kadar yürüyüp sağ cihete yokuş aşağıya, çamların içine indiler.

Nezihi, Sermet’in bu sükûtunu bir mukaddeme-i melzumiyet addiyle devam etti.

“Şimdi Aynınur kayıp. Taş iskeleden tek başına sandala binip açıklara düştüğü rivayet ediliyor. Burgaz’a gittiğini de söyleyen var. Şu anda pek ziyade muhtaç-ı tesliyet bir haldeyim. İstiyorum ki zevcemin ölmediğini ispat için karşımda kabil-i tadad farziyat-ı tesliyetkâranenin cümlesi irad edilsin. Fakat maatteessüf ağzından bu mealde bir kelimecik bile çıkmıyor.”

Nezihi bekledi. Arkadaşından bir cevap zuhur etmeyince yine devamla:

“Cevap vermiyorsun. Demek ki Aynınur’un ölmüş olmasını istiyorsun. Bunu pek tabii ve belki de lazım addediyorsun. Biliyor musun Sermet, zevcemin bir başına sandala binerek açılması intihar kastından başka bir şeye mal edilemez. İntihar içinse bazı esbap-ı meyusane... nevmidane lazım. Zevcemin bu emirdeki saiki ne olduğunu bana söyler misin?”

Biraz bekledikten sonra:

“Susuyorsun Sermet susuyorsun. Bu sükûnetin bence mucip olacağı dehşeti hiç nazar-ı insafa almıyorsun.”

Sermet Bey bir lahavle geçirip başını iki tarafa salladıktan sonra:

“Birader, senin üzerinde şiddetli bir nöbet var. Ne söylediğini bilmiyorsun. Ben Aynınur’un öldüğünü istiyormuşum. Bunu tabii, belki de lazım addediyormuşum. Bunlar nasıl lakırdı? Bu saçmalara benden cevap bekliyorsun. Cevap manalı sözlere verilir. Affedersin, hezeyana cevap olmaz. Sabah olsun bakalım, hakikat-i macera anlaşılsın. Zihnine biraz sükûnet gelsin. O zaman soracağın şeylerin cümlesine ecvab-ı lazıme itasından geri durmam. Uğradığın felaket büyüktür. Bu tesirle zihninde büyük bir teşevvüş var. Mazursun. Şu saatte bana karşı her ne türlü tecavüzde bulunursan uhuvvet ve hukuk-ı kadimemiz namına tahammül göstereceğime işte söz veriyorum. Söyle, her şeyi hazmederim.”

Nezihi arkasını bir çam ağacına dayayıp ellerini ovuştura ovuştura manalı bir nazarla refikinin gözlerinin içine bakmak isteyerek:

“Sermet, bu felaketi yalnız bana mal etme. Bunda tamamıyla müştereğiz.”

“Tabii... Sana gelen felaket aynen bana da gelmiş demektir.”

“Hayır, öyle değil. Bu felakette maddeten müştereğiz. Çünkü birkaç gün sonra sen de bu yerlerde benim gibi sevgili zevcenin hayalini aramaya geleceksin.”

“Anlayamadım.”

“Anlayamadın mı? Bu sözüm evvelkiler kadar saçma değil zannederim.”

“Bu hakikaten manalı bir sözse ispat et.”

“Böyle bir sözün manası ne yolda berahin-i mantıkiyeyle ispat olunabilir? Şimdi ona sarf-ı zihin edebilecek bir halde değilim. Yalnız senden şunu sorayım ki: Zevcem Aynınur saika-i yeisle intihar etti diyelim. Fakat şimdi senin zevcene ne oluyor ki onun arkasından çıldırmak asarı gösteriyor? Senin zevcen bu işe külliyen yabancı değildir. Onun da kokusu sonra çıkacak.”

“Zevcemin bu matemi Aynınur’u öz hemşiresinden ziyade sevdiği içindir.”

“Bir insanın anası babası, evladı, öz hemşiresi vefat ederse geriye kalan yine çıldırmaz. Şu seninki öz olmayan hemşiresine neden çıldırıyor? Bunu bana izah edebilir misin?”

“Bir kadının hemşire addeylediği bir refikasına karşı gösterdiği matemde bu kadar derin izahı mucip olacak cihet göremiyorum.”

“Göremiyorsan ben sana haber vereyim ki o iki kadın dehşetli bir sırla yekdiğerine merbuttular. Ben bunu son zamanlarda anladım.”

“Anladın da bunu bana biraz olsun niye ihsas etmedin?”

“Tetkikatla meşguldüm. Böyle bir mesele-i vahimede ufak bir hatanın mucip olacağı felaketi bildiğimden tetkikat-ı mükemmele icrasından sonra sana hakikati bildirecektim.”

“Zevcen tetkikata kıyamını hissettiği için hakikatin inkişafından evvel bu dünyadan çekilmeye lüzum görmüş olmalı.”

“Ah Sermet ah... Benim tahminimce intihara müstahak olan benim zevcem değil seninkiydi.”

“Belki...”

“Aynınur bir melekti. O, zevcen Seza’nın şerrine uğradı.”

“Mabad-ı vukuatın melek addeylediğin bu kadının hatırasını karartmayacak surette zuhur etmesini arzu ederim fakat...”

Şiddetli bir rüzgâr sağanağı Sermet’in bakiye-i ifadesini kendi gürültüsüne karıştırdı. Yekdiğerinin zevcesini itham suretinde başlayan bu garip iddiada daha ileri varılmayarak ikisi de sustu.

Sermet, Nezihi’nin kolunu bırakmıyordu. Artık bila-tekellüm büyük birer tefekkür-i mustaribaneyle gidiyorlardı. Bir hendek atladıktan sonra biraz sağa döndüler.

Yokuş daha ziyade dikleşti. Bu kaygan yolda arada bir, iki refikten birisi sendeliyor fakat diğeri kolundan zapt ederek düşmesine mâni oluyordu.

Taş iskeleye yaklaştılar. Artık gözleri karanlıkla ülfet etmişti. Etrafı biraz seçebiliyorlardı. Dalgalar iskeleye çarparak bir-iki insan boyu irtifa peyda ettikten sonra ejder başları gibi kıvrılıp kıvrılıp birer şelale şeklinde taşların üzerine sukutla köpükler içinde tuzla buz oluyordu.

Daha ziyade denize yaklaşamayarak bulundukları noktada ikisi de kaimen durdular. Karayel güzergâhından gelen serin, şiddetli bir hava karanlık içinde yüzlerini kamçılaya kamçılaya mütenevvi gamlardan17 inceli kalınlı ıslıklarını öttürerek bu velvele-engiz musikasıyla birbirini velyeden gayr-i meri alaylar gibi geçip geçip enginlere dağılıyordu.

Bu rüzgârın Aynınur’u götürdüğü semt-i mevt acaba hangi nevahi-i baideydi?

Nezihi Bey de şimdi kendini bu gazup emvacın arasına bırakıverse sevgili zevcesine mülaki olabilir miydi? Zavallı kadın o çelimsiz vücuduyla unsur-ı galip denilen bu suların içinde kim bilir ne kadar didinmiş, debelenmiş, ne müthiş can acıları çekmişti. Fakat Aynınur’u bu kadar mahuf bir intihara mecbur eden sebep neydi?

Nezihi Bey’in istidlalince Aynınur masum, Seza suçluydu. Mücrim bir hayat kalsın da bi-günah olan, nefsini neden müstahak-ı idam addetsin? Nezihi işte bu sual karşısında mütehayyir kalıyor. Meselenin lazımü’l-tetkik derin cihetleri bulunduğuna hükümde şimdi muztar bulunuyordu. Zevcesinin demek maraz-ı asabi şekli altında mestur başka fenalıkları varmış.

Biçare Nezihi zihninde dolaşan hayal-i zevcesini canlandırmak için kendinde husulüne say ettiği fevka’t-tabia bir tenebbüh-i dimaği yardımıyla onun aza-i veçhiyesini gözü önüne getirmeye uğraşıyor fakat bir şey göremiyor. Dün kendine pek yakın olan bu çehreyi şimdi tahayyülen bile erişilmez, namütenahi bir cihan-ı iftirakta buluyor ve ağlayarak diyordu ki:

“Halin maziye inkılabında öyle elim bir sürat var ki birkaç saat evvel şurada bir mekân tahayyüz etmiş bir vücudun artık âlem-i maddiyet ve hakikate iadesi kabil değil. Hiçliğe peyrev bu varlıklarımızdan mağrur ve mahzuz olmak hamakatiyle malul bulunmasak hayata bu derece firifte olmayız.”

Nezihi bu büyük nevmidî karşısındaki acz-i küllisini hissettikçe yeisinden ağlayarak yerlerde, topraklar içinde yuvarlandı, yuvarlandı. Evet, dimağını yakan bu ateş-i ıstırabı biraz teskin edebilmek için yuvarlandığı yerleri o gün Aynınur’un çiğnemiş olduğunu düşünerek bundan bir nev teselli bulmaktan başka çare yoktu. Of, bu ne aciz, ne zelilane teselliydi...

Rüzgâr ve emvacın o bi-karar şamatası, o zulmet-i leyl içindeki çam karaltıları yeisini öyle bir derece-i tahammül-fersada teşdit etti ki arkadaşına, “Haydi gidelim. Şurada sanki Aynınur’un resm-i tedfinini icra ettik. Mezarlıkta bundan ziyade oturulmaz. Bırakalım rüzgâr da ayin-i telkini18 ifa etsin,” dedi.

Yürüdüler.

* * *

Ertesi sabah fırtına sükûnet buldu. Burgaz’da edilen tahkikatta o eşkalde bir hanımın ne sandal ne vapurla adaya ayak atmamış olmasından başka bir malumat alınamadı.

İki gün sonra Mudanya’dan gelen bir vapur, açıklarda serseri dolaşan bir sandala müsadif olur. Her gün gazetelerin bu maceraya dair yazdıkları satırlardan kulağı dolgun bulunan kaptan, bunun Aynınur Hanım’ın bindiği sandal olması ihtimalini tahatturla serseriyi vapuruna raptla limana getirir.

Sandalın teknesinde büyük bir hasar yok. Fakat içinde kürek filan bulunmaz. Kıç tarafında bir çekme göz açılır. İçinden müntehirenin el çantası biraz nemli olarak zuhur eder. Bundan da zabıtaya karşı yazılmış o mektup çıkar.

Gazeteler bu facianın Nezihi ile Sermet beyninde cereyan eden muhavere-i hususiyeden gayrı aksamını kudret-i şairaneleri erdiği mertebede tezyin ve tafsilen yazarlar. Hele Aynınur Hanım’ın âlâm-ı kalbiyesini bütün esrar-ı şebabıyla, aşkıyla, amaliyle beraber denizin ebediyen ketum amakına gömmek için dalgalara tevdi-i vücut eylediği ânın guruba müsadif olmasını ve biçarenin rüzgârla dalgalanan sırma saçlarında güneşin son iltimaat-ı hazini parlarken bu iki cisim-i tab-darın siyah sularda karşı karşıya suret-i ufulünü büyük bir teessürle tasvir ederler.

Fakat macerayı ihata eden esrarın mahiyet-i fecisi ceraidin sütur-ı ıtlaatından hariç kalır ki işte o da sahaif-i atiyede muvazzahtır.

17. Sekiz notanın kalın sesten inceye veya inceden kalına gitmek üzere sıralanmış dizisi. (Y.N.)

18. Talkın. Ölü gömüldükten sonra imam tarafından sözlenen sözler. (Y.N.)

*****

5

Sermet Bey teehhülü ölüme benzeten kılükal erbabının işaat-ı bedbinanelerinden ürkerek bir müddet evlenememiş yani diriyken mezar-ı zifafa girmek istememişti. Fakat mevt-i hakiki bel’ edeceği vücutların evvelce muvafakatlarını istihsale lüzum görmediği gibi mevt-i teehhülden kaçanlar da bazen bila-ihtiyar şikâr-ı izdivaç olurlar. İşte Sermet de bu kabilden olarak giriban-ı hayatını bir melahate kaptırmıştı.

İzdivacın eyyam-ı iptidaiyesini bala benzeten nükte-perdaz, hassa-i zarafetten tamamıyla nasibdar değilmiş. Bir güzel kadın nerede, bal nerede... bir hüsnün nefaseti sanayi-i nefise mikyasatıyla ölçülür. Böyle nazik bir meselede bal nevinden şikemperverane bir kelimeyle ifade-i hakikate kıyam cinsilatife karşı ne büyük bir haksızlıktır. Ne affolunamaz bir küstahlıktır.

Teehhülün yalnız ilk ayı değil birinci, ikinci senesi de bala şekere makis olabilecek derecenin pek fevkinde bir tatlılıkla geçti. En açgözlülere bile baldan dört günde gına gelir. Sermet Bey iki senede zevcesinden bıkmak değil onun dolgunluk içinde bir nahafet gösteren latif endamına, uzun kirpiklerle tahrilli iri siyah gözlerine şark melahatinin en enmuzeci bedii olan biraz uzunca, mevzun simasına, hasılı hiçbir tarafına henüz zerre kadar doymamıştı.

Ağaçlara, asmalara arız mikroplar gibi saadet-i izdivaciyeye musallat bedbahtlıklar vardır. İki sene bila-arıza geçen bir mesudiyet-i teehhüliye gayr-i meşhud değilse de enderdir.

Pek kendilerine ait olmayan bir vaka bu zevç-zevcenin rahat-ı beyniyelerini ihlal etti. Lezzet-i imtizaçlarını bozdu.

Birkaç zamandır Seza Hanım’a bir dalgınlık arız oldu. Gide gide bu dalgınlığın derecesi o kadar arttı ki kadıncağız sairfilmenam gibi gezip yürüdüğünü, adeta ne yaptığını bilmez bir hale geldi. Bu hal Sermet Bey gibi müdekkik bir erkeğin nazar-ı dikkat ve dehşetinden kaçmazdı. Evet, Seza’nın büyük, büyük olduğu kadar da gizli bir derdi vardı. Bir kadının efrad-ı ailesinden, bahusus zevcesinden gizlemeye mecbur kaldığı derdi ne olabilir?

Bir gün odalarında karşı karşıya oturup pencereden denizi seyrettikleri esnada yarım saat kadar devam eden sükûn ve sükûtu Seza Hanım birdenbire ihlalle hemen yerinden fırlayarak iki elini zevcinin omuzlarına vaz ile gözlerini onun gözbebeklerine diker. Büyük ve mühim bir şey söylemeye hazırlandığını ima eder. Heyecanlı bir tavırla, adeta haykırarak, “Bey!” der. İşte o kadar. Besbelli ifadesini itmamda yine büyük bir mahzur görerek susar. Zevci söyletmek için çok uğraşır. Nihayet ağzından almaya muvaffak olabildiği sözler şunlar olur:

“Karıkoca arasında ismine saadet-i zevciye denilen efsanelerin en uzunu acaba kaç sene sürer?”

Sermet şaşırarak:

“Saadet-i zevciyeyi sen efsane mi addediyorsun? Bizim şimdiki saadet-i izdivacımız bir hayal, bir efsane midir?”

“Onun ne olduğunu ne sen ne ben, ikimiz de bilemeyiz. Bu sualin cevabını bize istikbal verecektir. Zaman hakikat zannolunan çok şeylerin foyalarını meydana çıkarmıştır.”

“Emin ol Seza, bizim muhabbetimiz foyalı değildir. O som bir pırlantadır. Zamanla onun kıymeti nakısa-dar olmaz.”

“Yanılıyorsun beyim.”

“Neden?”

“Çünkü izdivaçtan bir müddet sonra ya erkek kadından ya kadın erkekten yahut ki ikisi de birbirinden bıkıyorlar. İşte bu bıkkınlıktan o kadar mahzurlar, fenalıklar tevellüt ediyor ki... Tadadı kabil değil. Bu usanç yalnız bir taraftan olursa evvela birtakım gizli felaketler başlıyor.”

“Ne gibi gizli felaketler?”

“Ne gibi olacak... Zevcesinden usanan erkek yahut erkeğinden bıkan kadın muhabbet-i meşrua haricinde sevdalarla gönül eğlendirmeye kalkıyor. Bizde erkek bu hususta birçok imtiyazat-ı mahsusayı haizdir. Evvela istediği kadar evlenebilir. Saniyen kadından bıktığı zaman avucuna bedel-i nikâhını koyarak, ‘Haydi, iraden elinde olsun,’ ıtlakıyla kapı dışarıya atar. Salisen zevcesini tatlikte bir mahzur görüyorsa onun ayağını köstekli bırakarak üzerine birkaç tanesini daha getirir. Rabien saadet-i serveti nispetinde odalık, metres, mantinota19, kapatma namlarıyla da istediği kadar kadın kiralayabilir. Hamisen... Sadisen... kadınlara karşı erkeklerin sahip oldukları hukuk ve imtiyazata nihayet yoktur. Şiraze-i meşruiyetten çıkan gönül kadına aitse o zaman aman Allahım, ne felaket... Ne dehşet... O bedbaht kadın bu cinayetini20 gizli tutmazsa onun için bir ca-i tahallüs yoktur. Ölmeli, gebermeli, bu yüz karasını toprakla örtmeli. Anladın mı bey?”

Sermet Bey, zevcesinin şuuruna bir fenalık gelmemiş olduğunu anlamak için dikkatle yüzüne bakarak:

“Aman Seza, bunlar nasıl söz! Zannederim ki muhitimizde bu muahezata ilk hedef olan zevç benim.”

“Evet... Validenin pederine karşı böyle sual ve serzenişlerde bulunmadığına eminim. Fakat gitgide muhit değişiyor. Terakkiyat-ı medeninin her gün doğurduğu yeni fikirler büyüye büyüye kuvvet bularak eski kasabaları deviren kasırgalar gibi buralara kadar nüfuzla köhne kafaları delik deşik edip kendine mecralar açacak ve bugün minimini bulunan kızımızın zevcine karşı kalkacağı dava-i müsavat ve istiklal daha müthiş olacaktır.”

Sermet mütehayyirane:

“Bu sözleri nereden bulup çıkarıyorsun?”

Seza Hanım çatkınlığını muhafazayla elini bir küçük kütüphanenin raflarına uzatarak:

“İşte oradaki sahifelerden.”

“Pek tuhaf fikirler.”

“A, tuhaf değil, bilakis pek acı. Pek feci... Her hakikat tecrübeyle sabit olur. Bu feci şeyleri tuhaf zannedenler senin gibi bu meraretlerden tatmayan gafil zevçlerdir.”

Sermet Bey artık dayanamadı. Zevcesinin üstüne saldırır gibi birden fırlayarak:

“Karşındaki adamın zevcin olduğunu unutuyorsun. Yevm-i izdivacımızdan beri muhitimizin kabiliyeti nispetinde hakkında gösterdiğim müsaade en medeni addettiğin milletlerin nisvanından aşağı değildir. İşte bunun en büyük delili de bana karşı aldığın şu tavır-ı muaheze ve mukabeleten bende gördüğün bu tahammüldür. Emin ol memleketimizde senden başka hiçbir kadın zevcine karşı böyle bir cüret-i beyanda bulunamamıştır. Memleketimizdeki birkaç kadınlı, metresli, kapatmalı kocaların mesavisinden ben niçin mesul olayım? Bana ne? Ahlaken, âdeten, kanunen na-muvafık gördüğün ahval-i seyyieden bizim aramızda bir şey var mı? Neme lazım âlemin dırdırı? Biz kendi saadetimize bakalım. Şimdi sarf ettiğin son sözlerin hükümleri nereye kadar varacağını düşünüyor musun? ‘Her hakikat tecrübeyle sabit olurmuş.’ Demek ki senin bu emirde büyük büyük tecrübelerin var. Bu feci şeyleri tuhaf zannedenler bu meraretlerden tatmayan gafil kocalarmış. Gafil koca ben, öyle mi? Hanım? Hayat-ı izdivaciyemizce gaflet ettiğim hakikatlerin neler olduğunu lütfen bana söyler misin?”

Seza Hanım geri çekilerek:

“Gözlerini açmış üstüme yürüyorsun. Beni dövecek misin?”

“Aklım başımda oldukça dövmek istemem. Fakat insanın iradatına malik olmadığı bazı anları vardır. Gönlü şiraze-i meşruiyetten çıkan bir kadının bu cinayeti duyulursa aman Allahım, ne dehşetmiş, ne felaketmiş... Bu cümlenin manası ne olduğunu bana anlat Seza...”

“Benden şüphe mi ediyorsun?”

“Etmek istemiyorum. Fakat şüphemi davet için olanca belagatinle çalışıyorsun. Maksadın nedir? Katiyen anlamak isterim.”

“En medeni, en hürriyet-perver bir zevç olmak temeddühüyle şimdi pür-gurur görünürken bir dakika sonra bu aldığın hal-i iftiras nedir? Kemal-i masumiyetle bu maksadımı itiraf etsem kim bilir ondan kaç mana çıkarırsın...”

“Bunu itiraf edeceksin. Buna lüzum-ı kati vardır.”

“Peki... Maksadım hıyaneti mütebeyyin bir kadına zevcinin edeceği mücazatı anlamaktır. Sen de müteehhilsin, kıyasla bir hüküm ver.”

“Bu hükmü sen deminden verdin. Böyle bir kadın gebermeli. Bu yüz karası toprakla örtülmelidir. Zaten kanun cürmümeşhut halinde tutulan zevcelerin kanlarını zevcelere helal kılıyor.”

Seza Hanım bir tebessüm-i müstehziyaneyle ağzını yayarak:

“Aynı cinayetle müttehim erkeklere edilecek mücazat nedir? Hiç... Çünkü bir adam sevdiği bir ikinci, bir üçüncü kadını taht-ı nikâhına alarak bütün kılükallere set çekebilir. Medeni, müterakki bir genç Türk’ün bu sual hakkındaki reyini, fikrini öğrenmek istiyordum. Şimdi anladım, memnun oldum. Teşekkür ederim.”

Zevcesini daha ziyade söyletmek için Sermet Bey’in nöbet nöbet gösterdiği şiddetler, tehditler, ricalar, minnetler hiçbir para etmedi. Artık Seza Hanım bu meseleye dair zevcine karşı bir mermer heykel kadar samt ve metanet gösteriyor, onun bu inat-ı mütemadisine mukabil zavallı Sermet’te sabır ve tahammül bütün bütün tükeniyordu.

Evet, zevcesinin halinde mühim bir tebdil vardı. Zevçli bir kadının gönlü şiraze-i meşruiyetten çıkarsa, aman Yarabbi, ne dehşetmiş... Ne dehşet... Bu ne demek olacak? Sadakat-i zevciyeden udul eden kadınlara ses çıkarmamalı mı? “Cinayet-i sevdalarını gizli tutmayan zevceler için bu dünyada artık bir ca-i tahassün yokmuş.” Demek ki ehemmiyet-i mesele cinayetin vukusunda değil onu gizli tutabilmekteymiş. Ya bütün bu türrehatı takip eden, “Bu feci şeyleri tuhaf zanneden gafil kocalar” telmih-i mütecasiranesi bir zevç için tahammül olunur sözlerden midir?

Seza Hanım’ın bir an-ı yeis ve tehevvürüne mağlubiyetle ağzından kaçırdığı bu hezeyanların yekûnundan kısaca ne mana çıkıyor?

Hanımın gönlü şiraze-i meşruiyetten çıkmış. Şimdi bu cinayeti gizleyebilmek ihtimalleri sarpa sarmış, Sermet elan derya-i gaflette puyan oluvermiş. Dehşet mi dehşet...

Hakikat-i keyfiyet bu merkezdeyse Seza’nın şu ifşaatı bir hareket-i merdane demekti. Cinayeti zevcine haber veriyor, ona gözünü aç diyor. Gafletini tayip ediyordu. Biraz düşündükten sonra Sermet Bey gaflet-i medidesini kendi kendine de teline başladı. O âna kadar niçin bu mertebe gözü kapalı ve sersemce yaşamıştı?

Zevcesinden zerre kadar şüpheye düşmeyi acaba neden adeta bir cinayet addedip durmuştu?

19. Kapatma, metres. (Y.N.)

20. Kitapta yer yer “suç” anlamında kullanılmıştır. (Y.N.)

*****

6

Netice-i hal Seza Hanım’ın ister beraatini ister mücrimiyeti müsbit zuhur etsin, bu gayeye ermedikçe Sermet için artık bir saniye rahat yaşamak kabil olamayacaktı. Seza’nın bu sükût-ı anuduna mukabil şimdi o da hatve-i tetkikatını başka bir cihetten atmak çaresini tefekküre başladı.

Zevcesinin birkaç ay evvelki hayat-ı maziyesine ricatle her günü yeniden birer birer canlandırıp şayan-ı dikkat bulacağı vukuatı bir yere cem ederek bunları tetkikten bir netice çıkarmak yolunu düşündü. Bu nazariye-i tetkike giriştikten cüzi müddet sonra meydana o kadar bahir hakikatler bulup çıkardı ki bu bedahetlere karşı şimdiye kadar nasıl olup da kör gibi yaşamış bulunduğuna başına yumruklar indirerek teessüfler etti.

Seza’nın en ziyade sıkı fıkı görüştüğü muhibbesi Nezihi Bey’in zevcesi Aynınur Hanım’dı. Bu kadın ne vakit Büyükada’dan misafireten Heybeli’ye gelse evin içinde bir çalma çığırmadır başlar. İki genç kadın ellerine udları alarak hem çalar hem söylerler. Teganniden bıkıp usanmadıkları şarkı da şudur:

Görünür mü gayri âlem dideme

Ben elimle yâre açtım sineme21

Fasıla bu Hüseyni22 şarkıyla başlarlar. Saatlerden sonra yine bununla itmam-ı ahenk ederler. Bir şarkıya meclubiyet büyük bir günah sayılmaz. Bu şarkının teganni-i mükerrerinden evvelce su-i zehaba düşmek Sermet’in aklına bile gelmemişken şimdi bunu pek manidar buluyor, bu hanımlardan birinin gözleri bi-aman bir sarsar-ı aşkla dünyayı göremeyecek kadar kararmış olduğunu anlıyordu. Eliyle sinesine yara açan bu iki hanımdan acaba hangisiydi? Yoksa ikisi birden mi ceriha-dar-ı sevdaydılar?

Sermet Bey bir sabah evden çıkar, iskeleye kadar iner. Bilet almak üzere gişenin önünde cebini yokladığı sırada para çantasını unutmuş olduğunu görür. Haneye avdete mecbur olur. Fakat eve gidince hanımı, kapıyı içeriden kilitleyerek odaya kapanmış bulur. Kapıyı haricinden bir hayli müddet yumrukladıktan sonra açtırmaya muvaffak olur. Fakat adeta seyrifilmenam halinde gibi dalgın, saçlar perişan, göğüs bağır açık, pek derbeder bir kıyafette meydana çıkan Seza, beyini görünce fevkalade şaşırır ve, “A, siz mi geldiniz?” istiğrabıyla haykırır. Hemen beyden evvel odaya koşar, oraya buraya bir şeyler tıkıştırarak besbelli birtakım vesaik-i cinayetini ortadan nihan eder.

Bu bedahetlere karşı Sermet Bey en ufak bir şüpheye düşmek makuliyet-i tefekküriyesinde bulunamaz. İnsanların en büyük ahmaklığı, bir kere sıdk-ı tamla itimat gösterdikleri şeyler hakkında artık la-zeval bir emniyette bulunmak zaaf-ı aciplerinde görülür. Şüphe etmelidir. Daima ve her şeyden şüphe üzere bulunmalıdır. Dünyada bir halde ber-karar bir şey bulunmadığı için itimatta da emniyette de istikrar caiz değildir.

Sermet Bey şimdi böyle düşünüyordu. Zevcesinin dalalini müsbit bu bedahetlerden vaktiyle şüpheye düşmek kiyasetini gösterebilmiş olsaydı saadet-i ailesini tehdit eden bugünkü vahametin önünü almış bulunurdu. İş bu peleseye23 gelmemiş olurdu.

Zavallı delikanlı birkaç aylık maziyi ihyaen düşüne düşüne zevcesi aleyhindeki şüphelerini toplayıp birbiri üzerine yığa yığa adeta dağlar teşkil etti. Bu suretle vücuda getirdiği ithamnameyi kendi kendine okuyor ve her okuyuşunda bu ilk şüphelerini takviye edecek daha kuvvetli noktalara, emarelere, bedahetlere müsadif oluyor, yeisi büsbütün artıyordu.

Sermet zevcesini severdi. Fakat bu sevgisinin cinnet derecesinde olduğunu bilmezdi. Onu şimdi anlıyordu. Büyük bir muhabbetin yeise inkılabı ne müthiş oluyor! Fakat hıyaneti mütebeyyin bir kadını sevmekte devam, ısrar etmek, işte bunu nefsi için büyük bir ar, affolunmaz bir şenaat addediyordu. İnkârla bir hakikatin mahiyetini tağyir kabil midir? Her ne olursa olsun seviyordu. Bir isyan-ı külliyle zevcesi gelip de bu cinayetini alenen yüzüne bağırsa belki yine sevmekte devam edecekti. Ahlakın ne müthiş hufreleri var... İnsan mezara indirilir gibi bazen bila-ihtiyar bunlardan birine düşüyor. Cinayeti mütehakkık kadınları taht-ı zevciyetlerinde tutan erkeklere herkesle beraber kendi de şiddetle levm ederdi. Birkaç gün evvel böyle düşünüyordu. Şimdi işte o nev zevçlerden biri de kendi olmuş, bunun zannedildiği kadar sade ve kolay bir mesele olmadığını anlamıştı.

Aman Yarabbi, bu ne duzahi bir hayat, ne mahuf bir marazdı... En müthiş hastalıklardan müthiş ateşleri, nöbetleri vardı. Sermet birkaç gün içinde eridi, artık gözlerine uyku denen şey girmiyor, çiğnediği lokma boğazından inmiyor, idame-i hayat için elzem olan tagaddiyatın hiçbirini gayrı vücudu kabul etmiyordu. En metin bünyelerin bu azaba uzun müddet tab-aver olabilmelerine ihtimal yoktu.

Sermet Bey’in hanesi halkı, kendisi, zevcesi, bir yaşında kızcağızı, iki kadın hizmetçi, bir uşak bir de erkek aşçıdan ibaretti.

Zevcesini evinde müstakil bir hanım bulundurmak için validesiyle hemşiresinden ayrı hanede oturtuyordu. Fakat Seza Hanım işte bu istiklalini suiistimal etti. Sermet Bey şimdi onu şiddetli bir kontrol ve teftiş altında bulundurmak için validesiyle hemşiresini İstanbul’dan Heybeli’ye getirtti.

Kayınvalideyle görümce zaten gelinlerinin Sermet Bey üzerindeki nüfuzunu çekemediklerinden zevç zevce arasındaki bürudetin esasını pek anlayamamakla beraber her ikisi de evin içinde gelin hanımın üzerine nigâhban kesildiler. Akşam beyefendi gelince gelin hanımın o günü kaç defa pencereden bakıp ne kadar öksürdüğüne varıncaya kadar her hareketine dair tafsilat vermekte ana kız müsabakaya çıkarcasına birer tehalük gösteriyorlardı.

Bir kadının gönlüne cidden sahip ve hâkim olamadıktan sonra onu cebirle, kahırla kendinize ram etmiş görünmekte ne lezzet bulunur?

Bir müddet de böyle geçti. Kontrollerden kati bir şey anlaşılamadı. Bu hayat-ı mustaribane artık Sermet’e pek tahammül-fersa gelmeye başladı. Na-kabil-i hal bir meseleyle uğraşan bir riyazi gibi bu maceraya bir suret-i tesviye bulamamaktan bunaldı, ezildi. Nihayet herçi-bada bad24 tevekkülüyle verdiği son kararı icra etmek üzere zevcesini odaya celple dedi ki:

“Seza, görüp anlıyorsun ki birkaç zamandır pek mustaribim. Bu ıstırabın sevkiyle seni ziyade rahatsız ediyorum. Bu geçirdiğimiz şey bir hayat-ı zevciye değil, büyük bir cehennem azabı... Akıbetinden hayır mamul olunmayan bir rabıta-i izdivaciyenin bu kadar bedbahtane bir surette idamesine uğraşmanın bir belahat-i azime olduğunu anladım. Benim ve senin için de tahammül-suz olan bu hale artık bir nihayet vermek zamanı geldi. Bu nevmidimin ilk günlerinde sevk-i yeisle pek mecnunane, belki de vahşiyane bir karara tabiiyetten korkarak hiçbir harekete cesaret gösterememiş, infialatımın biraz sükûnetini beklemiştim. Fakat hilaf-ı intizar, hissiyatımda giderek peyda olan şey sükûnet değil bir şiddet-i can-fersadır. Artık bu mücadeleden bitap ve mağlup düştüm. Şimdiye kadar sana karşı evvela vezaif-i zevciyemde tam manasıyla medeni bir adama yaraşır surette hareket ettim. Bunu inkâr edemezsin. İkimizin de halası namına şimdi bir çare kaldı. Seni tatlik benim için vakıa bir intihar demektir. Fakat her intihar da bir ıstırar neticesidir.”

Bu neticeye kadar kemal-i sükûnetle dinleyen Seza Hanım hemen o anda bir sebil dumu’uyla yerinden fırlayıp zevcinin ağzını tutarak:

“Sus Sermet sus... Allah aşkına sus... Eğer medeni bir zevce yaraşan hareket buysa sen bir vahşi gibi davran da iki senelik bir zevciyet-i mesudeden sonra beni kucağımda çocuğumla kapı dışarıya atma. Allah bana senden gayrı erkek yüzü göstermesin... Günahım ne... Sermet... Allah’tan, vicdanından sıkılmıyor musun?”

Sermet Bey bu protestoya, bu galeyana karşı şaşırır kalır. Zevcesinin tenzih-i nefis emrinde istimaline kalkıştığı bu lisan-ı masumiyetine bir türlü inanamaz. O da zapt-ı bükaya kadir olamayarak:

“Günahım ne mi? Garip sual... Senin hiç günahın olmasa; benim kaç zamandır çekip durduğum ıstırabat-ı şedideye karşı bir kelime-i tesliyetle imdadıma yetişmeyerek gözümün önünde bir heykel-i inat gibi muhafaza-i bi-kaydiyle durman... İşte bu günah seni bir cehennemlik etmeye kâfidir.”

“Bey! Kaç zamandır asabi buhranlar geçiriyorum. Hastalık Allah’tan. Bu kabahat bende değil asabımda. Birbirimizi dün bugün görmüyoruz. Benim nasıl bir kadın olduğumu elbette anlamışsındır. Bir insan birkaç günün içinde tebdil-i ahlak ve mahiyet edemez ya... Ben yine o eski kadınım. Fakat şimdi üzerime biraz hırçınlık geldi. Nazım sana geçmezse kime geçsin? Âlem benim su-i halime şahadet etse beni müdafaa edecek yine sensin. Ben böyle bilir ve senden yine bunu beklerdim. Halbuki beni bi-gayr-i hakkın ithamda en ileri sen varıyorsun. Hakkın var, bir müddettir sende gördüğüm ıstırabata karşı sükût ediyordum. Bu sükûtum seni de kendim gibi sinir buhranları geçiriyor zannetmemden ileri geliyordu. Belki de bu zannımda hata etmiyordum. Birbirimize karşı öyle vaziyet aldık ki tarafeynden maksat-ı itilafla söylenen her söz aramızda yeni bir fırtına daha koparıyordu. Bundan dolayı sükûtu tercih ettim.”

Seza Hanım bu yolda coşarak ağladı. Söyledi söyledi ağladı. Nöbet-i tazallüm Sermet Bey’e geldi. O da samimiyetle bütün dertlerini, esbap-ı âlâmını döktü. Kaç zamandır maziyi tetkik ve tahlille Seza aleyhinde cem eylemiş olduğu vesaik-i ithamatını birer birer izah eyledi. Kadın bunları büyük bir istiğrapla dinledi, dinledi. Kocasının saffetine güldü. Bu ithamat-ı mevhumenin her birini öyle mukni cevaplarla ret ve cerh etti ki yığın yığın cem edilmiş bu şüpheler kuvvetli bir güneşe maruz kalan çığ kümeleri gibi hep eriyip dağıldı. Nihayet Sermet Bey kendi evhamat-ı mudhikesine gülmeye mecbur oldu.

Zevç-zevce aflar dileyerek yekdiğerinin aguşuna düştüler. O gün henüz dahil-i zifaf olmuşlar gibi beynlerinde yeni, bi-aman, ateşli bir muhabbet-i zevciye başladı. İşte asıl şimdi hakiki bir devre-i lezzet ve mesudiyete girdiler.

21. Rif’at Bey’in Hüseyni makamında, ağır aksak usuldeki şarkısı. (Y.N.)

22. Klasik Türk müziğinde dügâh perdesinde karar kılan bir makam. (Y.N.)

23. Durum. (Y.N.)

24. Ne olursa olsun, ister istemez. (Y.N.)

*****

7

Tabiatın sanki böyle gayeye eren haz ve mesudiyetleri çekemeyen hasut gözleri vardır. Bir ikinci felaket-i gayr-i muntazara Sermet Bey’i bu illiyyun saadet-i zevciyeden bir müddet yine duzah-ı ıstırabata attı.

Sermet Bey, Büyükada’daki muhibbi Nezihi Bey’den bir sabah şu mektubu aldı:

Kardeşim,

Bu akşam beni adanızdaki Şafak Bahçesi’nin deniz üzerine olan aşağıki tenha seddinde bekle. Öyle bir mevki-i hususiyede seninle mahremane görüşmek istiyorum.

Metninde zahiren hiçbir ibare-i muhaşşa görülmeyen şu tezkirecik Sermet’te hafif bir yürek oynaması hasıl etti. Pek sevdiği bir zat kendini bir mevki-i hususide mahremane görüşmeye davet ediyordu. Bundan teşeüme mahal yoktu. Fakat daima bi-teklif yaşadıkları bu zatın o akşam görüşmek için doğrudan doğruya Heybeli’ye, eve gelmeyip de böyle ne’vema külfet iltizam etmesinden maksadı neydi? Herhalde mühim, belki de vahimce bir şey vardı.

Sermet akşamı can sıkıntısıyla etti. Zihninden hayli faraziyeler geçirdi. Şafak Bahçesi’ne vakit-i muayyenden biraz evvel giderek tenha seddin kuru çam dallarıyla yapılmış çardağı altına bir sofra tertip ve taze mezeler ihzar ettirdi.

Birkaç metre aşağıda sakin, bi-çîn ve yer yer koyu ve açık mavi bir deniz cesim bir ayna gibi sahilin bir kısmını sarp kayalıklarıyla, çamlarıyla sinesine çekmişti. Biraz ileriden geçen bir sandal bu aynanın rükûdetini ihlalle peyda ettiği hafif dalgalar arasında su içinden kendinin bir karikatürünü sürükleyip götürür gibi birçok nikattan inkisar etmiş eğri büğrü uzanıp kısalan münakis küreklerle gidiyordu.

Büyükada karşıda iki büyük tepesiyle uzanmış duruyor. Güneşin akşam tezhibatı çamlıklarını, bahçelerini, pencereleri parıldayan ebniyelerini, zarif köşklerini cesim bir tablo sükût ve ihtişamıyla gösteriyor. Kayalar üstünde bir eski şato manzarası arz eden Aya Yorgi Kilisesi’yle çamlar içine gömülmüş aşı boyalı eytamhane25 karşı karşıya iki zirveden lema-dar gözleriyle sanki Marmara’yı bir nezaret-i mütemadiye altında tutuyorlardı.

Sermet dalgın, biraz endişe-nak nazarını bu panorama üzerinde dolaştırıyor. Ara sıra gözü sebebini bilemediği bir merkuziyetle beyaz noktalarda eğleşip kalıyor. Sonra bu itaatten usanmış gibi hedef-i nazarını değiştiriyor. Küçücük Leandros26 adası üzerinde atlayarak Marmara’ya bakıyor. Ta karşı sahili, Olimp27 silsilesi şevahikini dolaşıyor. Bu uzun seyahat-i nazariden yorulmuş denecek işmizazat-ı veçhiyeyle birden yine ceziresine avdet ediyordu.

Delikanlı bu dalgınlık içindeyken omzuna iri, ağır bir el dokundu. Başını çevirdi. Biraz kendisine doğru eğilen Nezihi Bey’le burun buruna geldiler. Nezihi’nin yüzünde büyük bir yorgunluk, gözlerinde aynı dalgınlık vardı. Fakat iptida-ı mülakatta şen bulunmak için o yeis-alud nazarıyla bir tezat-ı tam teşkil eder surette ağzını açıp iri dişlerini göstererek güya güldüğüne arkadaşını inandırmak istiyordu.

Bu ilk telaki-i enzarda Sermet Bey arkadaşının edeceği hasbıhalin pek ferahlı olmayacağını anladı. Nezihi Bey gözlerini Sermet’ten kaldırıp sofraya atfederek yine cebri bir beşaşetle:

“Istakoz salatası pek tazeye benziyor. Bayılırım... O... o... taratorlu midye tavası da var. İstrangilos28 pilakisi... bir alay da meyve... bunları meze mi yapacağız karın mı doyuracağız?”

Sermet de zoraki bir tebessümle:

“Gazinocuda taze barbunya da var. Biz işrete başladıktan sonra ızgara yapacak.”

“O hepsinden âlâ... Fakat Sermetçiğim birkaç gündür yine midem bozuk... Kalbimde büyük bir sıkıntı var. Bu iki arızadan evvelkisi içmememi, ikincisi içmemi icap ettiriyor. İşte ben bu iki muhalif icap arasında ezilip duruyorum. Lakin bir meclisin ekseriyet fırkası gibi daima kuvvet rakı tarafında kalıyor. Anlıyorum, bu akşam midem yine bana isma-i şikâyet ve feryat edemeyecek.”

“Haydi doldur, seni bekledim daha siftah etmedim.”

“Dolduracağım, ona şüphe yok. Korktuğum bir mahzur daha var. Onu da söyleyeyim.”

“Söyle... Neymiş?”

“İki-üç kadehten sonra ağzım kızışırsa bu gece küfelik olurum ha...”

“Biz burada sarhoşları küfeye bindirmeyiz. Arabayla taşırız. Sizin evden hanım merak etmezse bu gece bizde kalırsın.”

Hanım sözü olunca Nezihi Bey’in kalın ensesi üzerindeki iri başı iki omzuna doğru bir ağız yatkınlığıyla birkaç kere gitti geldi. Dedi ki:

“Evden bir can sıkıntısıyla çıktım. Doğrusu buraya geleceğimi hanıma haber vermedim. Her gün biz onları merak edecek değiliz ya, bir gece de onlar bizi merak etsinler, ne çıkar...”

Nezihi Bey kırmızı boyalı eski konserve kutusu içinde buzda duran ufak şişeyi çıkarır. Kadehleri doldurur ve toka için refikine uzatarak:

“Bu gece ilk –eğer aklımız başımızda kalırsa– ve son kadehlerimizi sevgili zevcelerimizin muhabbetlerine içeceğiz.”

Sermet Bey birden kızararak:

“Peki, öyle olsun.”

Kadehleri dikerler.

Şu mahremane mülakatın sebep-i talebi zevcelerine ait mühim bir meseleye taalluk ettiğini Sermet derhal anlar.

İlk kadehler söze girişmek için pek cesaret-bahş olamaz. Biraz daha afaki görüşürler. Üçüncü, dördüncü rakıdan sonra başlar açılır. Sigaralar birbiri ardınca tellendirilir. Nezihi Bey elindeki beyaz mendille hemen mütemadiyen dudaklarını, bıyıklarını silip gözlerini oradan oraya dolaştırarak dibace-i kelamını tehyieyle der ki:

“Birader! Bugün ikimiz de mühim fakat vahim birer namus meselesi karşısında bulunuyoruz. Bu vahamet ikimizden biri üzerinde henüz katiyen takarrür etmemiştir. Bakalım piyango hangimize çıkacak!”

“Bir şey anlayamadım.”

“İzah edeceğim.”

“İkimizin zevcelerimizden biri vazife-i zevciye ve ismetinden udul etmiştir. Ama hangisi? İşte aramızda bugün bu nokta-i mühimmeyi tayin edeceğiz. Hele birer daha doldur bakalım.”

Birer daha yuvarlarlar. Sermet’in beş-altı kadeh içki tesiriyle vuzuhu biraz bulanmış olan zihni bu ifşa-i müthiş karşısında birdenbire altüst olur. Derhal dimağında bir muhakeme-i aniye başlar. Zevcesinin geçen günkü ahval-i acibesini tahattur eder. O eski şüpheleri hep birden alevlenir. Nazarında yine hepsi birer renk-i sıhhat ve katiyet alır. Nezihi Bey’in esas ithamatını dinlemeden, mahiyet-i vakayı anlamadan o şimdiden Seza’nın mücrimiyetine karar verir. Bulunduğu yere sığamaz bir hale gelir. Eve gidince karısını boşamak değil, artık bu defa öldürmek, boğmak ister.

Nezihi Bey devam eder:

“Bu hayat içinde, ismine tesadüf denilen keyfiyetten mühim rol oynayan bir şey yoktur. Fikrimce bizim dünyaya gelişimiz bir tesadüftür. Benim Aynınur’u, senin Seza’yı alışımız, birbirimizle dost oluşumuz hep birer tesadüftür. Bu tesadüfün bazen pek garip cilveleri, tekerrürleri vardır. Avrupa’nın meşhur kumarhanelerinin birinde rulet oynanırken bir akşam zar dokuz defa birbiri üzerine kırmızı on dörde isabet eylemiştir ki mesela bire otuz altı vermek mecburiyetinde olan rulet bankosu, ikinci defada otuz altı adedinin beher vahidine yine otuz altışar tediye etmek üzere hasıl olan miktarın yani her hasıl-ı darbın otuz altıya dokuz defa darp-ı mükerreriyle husule gelen milyarları tediye edemediği cihetle kumarhane kapanmıştır. İşte tesadüfün şu acip cilvesi resmen mukayyet olduğunu bir yerden okudum.”

Sermet Bey iskemlesi üzerinde sallanarak:

“Şöyle ucundan gösterdiğin meselenin dehşeti beynimi döndürüyor. Şimdi tesadüfün, ruletin cilvelerini bırak. Bahsin esastan bu kadar ayrılmaya müsaadesi yok. Heyecan içindeyim. Alt tarafını anlat.”

“Anlatacağım birader, telaş etme. Anlatma desen de anlatacağım. Şimdiden helecanlanma. Dur bakalım. Teessüratını biraz da sona bırak. Bak şu çamlara, denizlere... Hem hususi hem ne kadar da şairane bir yerdeyiz. Önümüzde mükemmel bir işret sofrası var. İçeceğiz. Söyleyeceğiz, dertleşeceğiz. Acelen ne? Menkıbeye başlamazdan evvel hele birer tane daha atalım.”

Atarlar. Nezihi Bey midesinden ettiği şikâyete rağmen meze tabaklarını hep dolaştıktan sonra başlar:

“Sermet! Sen benim kardeşimsin. Artık bunu durup durup tekrara lüzum yok. Sana bugün nakledeceğim şeyleri bir insan öz kardeşine bile açamaz. Demek sen kardeşten de ilerisin! Dinle! Başlıyorum... Fakat her hikâyenin mukaddematı olur. Bu mukaddimeler biraz sıkıntılıdır. Sıkıntılıdır ama ne yaparsın, ruh-i meselenin tavzihi için lazımdır.”

Sermet Bey sabırsızlıkla birkaç defa poflayarak:

“Bu mukaddimeleri mümkün olduğu kadar derle topla, tez geç.”

“Merak etme. Sen yalnız dikkatli dinle. Refikayla geçen günü bozuştuk. Karıkoca arasında olur, insan gâh sevişir gâh bozuşur. Lakin bu defaki sebep-i infialim biraz ağır.” Muhatabının kulağına doğru eğilerek, yavaşça: “Yalnız sana söylüyorum Sermet. Karımın iffetinden şüpheye düştüm. Söylemeye hacet yok. Bilirsin ki ben Aynınur için çıldırırım. Bir insanın zevcesini sevmesi ayıp değildir ya! Beni bir meyusiyet, bir ıstırap aldı ki tarifi mümkün değil. Bir cinayet işlememe haniya ramak kaldı. Cinayeti tebeyyün etse karıyı boşar mıyım? Hayır... Bunun imkânı yok. Onu benden ancak ölüm ayırabilir. Ölüm var ayrılmak yok. Hata, sevap, neyse benim de nazariyem böyle. İffetsizliği katiyen anlaşıldığı gün, bu fenalığı tedavi için hazırladığım gayet basit bir ilaç var. Üç tane kurşun. Biri bana, biri sevgili zevceme, diğeri de hakk-ı zevciyetime iştirak cüretinde bulunan haine mahsus. Üçümüz de hissemizi yutarız, bu suretle dava biter.”

“Mesele böyle kurşun hapına müncer olduktan sonra berbat olmuş demektir. İşi o raddeye getirmeyecek bir çare bulmalı.”

“Keyfiyet pek vahim. Bunda namus var, hubb-ı nefis var. Cinnet derecesinde bir muhabbet var. Böyle bir mesele-i müşkülenin çare-i tesviyesi müteaddit olamaz. Ancak bir türlü olur. Her mesele de icap-ı hale nazaran uzanır, kısalır. Elastikiyet noktaları vaz eden kanun bile buna birkaç nev çare bulamayarak karılarını cürmümeşhut halinde yakalayan erkeklerin ellerine birer alet-i katl tevdiiyle, ‘Haydi bakalım... Arş... Gebert...’ emrini veriyor.”

“Güzel ama zevcesinin iffetsizliğini hissseden her zevç onu cürmümeşhut halinde yakalamak fırsatını daima elde edemez.”

“Hah, işte mesele burada... Bazı hususat yalnız kanunen değil vicdan nazarında da müşkülü’l-ispattır.”

“Evet, insan bir şüpheye düşer. O şüphenin müthiş pençeleri altında ezilir, yanar, kavrulur. Fakat bu işkence daima bir vehim şeklinde vuku bulur. Bir hakikat-i müsbete suretinde değil. O mahuf ‘acaba’lar insanı öldürür öldürür yine diriltir.”

“Bravo... sanki kalbimdekileri söylüyorsun. Yoksa sen de zevcenle benim Aynınur’la geçirdiğim o müellim şüphe safahatını geçirdin mi?”

“Bu yolda ben de epey büyük rahatsızlıklar geçirdim.”

“Şimdi rahat mısın?”

“Bugüne kadar rahattım. Fakat bu sözlerin yine zevcem aleyhindeki şüphelerimi evvelkinden büyük bir dehşetle uyandırıyor.”

“Öyleyse zevcelerimizden birinin sadakatsizliği kati olduğunu sana temin edebilirim.”

“Neyle temin edebiliyorsun?”

“Elimde berahin-i maddiye var.”

“Bu berahin cinayetin hangisine ait olduğunu tefrik edemiyor mu?”

“Bir dereceye kadar.”

“O halde mücrimiyeti akva olan Aynınur mudur Seza mı? Bunu bana çabuk bildir.”

“Hele birer daha atalım.”

25. Yetimler evi. (Y.N.)

26. Tavşan Adası. (Y.N.)

27. Olympos, Uludağ. (Y.N.)

28. İzmaritgillerden, Akdeniz’de yaşayan, eti lezzetli bir balık. (Y.N.)

*****

8

Birer kadeh daha attıktan sonra Nezihi Bey güya rakıyı midesine sindirmek, Sermet de işiteceği söze karşı havsalasına bir kabiliyet-i tevsi vermek ister gibi bir müddet seddin üstünde aşağı yukarı gezindiler.

Bu esnada gazinocu geldi, çardağın ortasında asılı duran fenerin lambasını yaktı. Artık sular kararıyordu. Herif çekildikten sonra ikisi yine masa başına geçtiler. Sermet Bey bir sandalyeye oturdu. Nezihi Bey iki elini pantolonunun ceplerine sokup refikinin karşısında ayakta durarak söze girişti:

“Zevcem aleyhinde dehşetli şüphelere düştüğüm zaman maznuniyetine dair ortada bir alamet-i katiye yoktu. Bak nasıl oldu... Aynınur’da sinir rahatsızlıkları göründü. Aynı zamanda son derece pesimist bir felsefe başladı. Kadının filozofu, bahusus dünyayı kapkara bir darü’l-azap şeklinde gören böyle pesimisti, sinirlisi hiç çekilmiyor. Yavaş yavaş benden yüz çevirdi. Benden insılab-ı teveccühüne en büyük sebep benim neşem, şetaretim oldu. Güldüğüme, şen bulunduğuma pek kızar, hemen felsefe-i bedbinanesinin nazariyat-ı melal-averini sayıp dökerek, ‘Neşe humekaya mahsustur. Hakayık-bin olanlar bu dünyada gülecek, sevinecek bir şey göremezler. Beşikler gül ağacından yapılabilse de mezarlar hep toprağa kazılır. Hayat pek zalim sayyaddır ki şikârlarını netice-i müthişeye kadar avutmak için âkilü’l-ecsad çukurlarının sathını çimenler, yaseminlerle tezyin eder. Yaşamak medid bir gafletten, aldanmaktan ibarettir. Binaenaleyh onun gunagun hayal-i iğfalkârisine karşı aldanmamakta sebat gösterenler vâkıf-ı ledün, uzema-i beşeriyet sayılırlar,’ kabilinden çekilmez ve na-kabil-i itba birtakım mevizelere kalkıştı.”

Sermet Bey: “Benimki de filozoflaştı. Fakat onun çeşidi başkaydı. Bizimkinin felsefesi böyle Schopenhauer’ vari29 tabiattan tazallüm üzerine değildi. O bir nev felsefe-i hukuk tutturdu. Bizde ricalin nisvan üzerine hâkimiyet-i vahşiyanelerinden, izdivaçtan, talaktan, dava-i müsavat ve istiklal-i nisvandan, kavanin-i hazıraya muteriz taşkın bir hukuk mezunu talakatiyle bahsediyordu.”

“Zevcemi memnun etmek için ben de dünyaya küskün, sahte bir filozof olmak yolunu tutturdum. Her akşam eve dinleyeni giriban-ı yeis edecek birkaç acıklı fıkra tedarikiyle geliyordum. Böyle hikâyeleri, vakaları unutmamak için defterlere kaydediyor, hayat-ı ruzmerremizin duyabildiğim havadis-i feciasına dair adeta notlar tutuyordum. Zevcemi eğlencesiz bırakmamak için kaht-ı fecayi zamanlarında eve sermayesiz avdetten içtinaben kendim fıkrat-ı müellime icat ediyordum. Benim bu sanattaki acemiliğime rağmen Aynınur’un döktüğü gözyaşları bana adeta hayret veriyordu. Sermayem pek tükendiği zamanlar kedi köpek ölüsünden bahsederdim. Yine bir defa kaht-ı fecayi esnasında, Divanyolu’nda tramvaya çiğnettiğim tombul bir köpek yavrusunun nefes-i va-pesini ânındaki o minimini, gevrek, kesik kesik uluyuşlarını, enin-i ıstırabını ince sesle taklit ederken zevcemin tutturduğu medid giryeyi tamam iki saat dindiremedim. Aynınur’un nevha-i teellümatına aylarca gafilane yardaklık ettikten sonra artık bıktım. Facia repertuvarımı kapadım. Ne oradan buradan girye-aver havadis toplamaya ne de artık icat-ı fecayiye bende takat kalmadı. Facia-hanlıktaki bu acıklı iflasımdan sonra akşamları eve geldikçe zevcem vesile-i cuy-i girye enzarını bana diker beklerdi. Ben bu tuhaflığa gülmemek için diğer bir odaya gider, mendili ağzıma tutarak yüreğimden kaynayan kahkahaları sessizce boşaltıp gelirdim. Bende ağlatmak talakati bitti. Fakat onda ağlamak sermayesi tükenmedi. O şimdi bir güvercin sesine, bir kumru ötüşüne ağlıyordu. Bu suhulet-i teessürü kapı gıcırtısına ağlamak hadd-i azamisini buldu. O zaman anladım ki keramet benim talakat-i fecaat etmemde değilmiş. Ben şarkı söylesem zevcem yine ağlayacakmış. Aynınur’da fevkalade bir asabiyet, bir hal-i marazi olduğunu anladım. Latife derken neşemi ben de yavaş yavaş cidden kaybediyordum. Çünkü zevcem gide gide bana açıktan açığa ilan-ı husumete başladı. Bizim birbirimize ne ahlaken ne de bünye ve mizacen uygun karıkoca olmadığımızı söylüyor, böyle bir münaferet-i hayat içinde yaşamak işkencesinden kurtulmak çaresine ne kadar erken tevessül edersek o kadar kârlı çıkacağımızı anlatıyordu. Mariz bir dimağın bu hezeyanlarına ehemmiyet vermeyerek ben her söze tahammül gösteriyordum. Bazen halinde bir sükûnet peyda oluyor, taşkınlıklarına nedamet gösteriyor, benden özürler diliyordu.”

“Bazı noktalar aynı aynına Seza’nın haline benziyor. Yoksa bu kadınlar zevçlerini tazip için birbirinden ders mi alıyorlar?”

“Zevcemin bu münasebetsizlikleri marazi olduğunu bilmekle beraber kalbime bir kurt düştü. Karıkoca arasında hüküm-ferma olan samimiyet veya caliyet-i efali ketme imkân bırakmayan anlar, zamanlar vardır. İşte bu anlar delaletiyle zevcemin gönlü benden buz gibi soğumuş olduğunu hissediyordum. Zavallı kadının setr-i caliyet için bazen vüs-i beşer fevkinde külfetler ihtiyarına kadar vardığını görüyordum. Çok defa ani feveranlarla yanıma koşar, yüzüme esrarengiz gözlerini diker, mühim bir sır tevdi edecek gibi tavırlar alır. Her nedense yine bir türlü cesaret edemeyerek çekilir giderdi.”

“Buraları karımın haline tamamıyla mutabık. Zevcelerimizin bize açacak mühim bir sırları var. Ama her nedense cesaret edemiyorlar.”

“Bazen haftalarla, aylarla beni yanına, döşeğine kabul etmez. Üzerine varsam adeta kudurup çıldıracağını bildiğimden ısrar etmem. Muvafık eyyam gözlerim, uzun müddet yabancı gibi yaşarız. Böyle küskün zamanlarında o benim gözlerimde ufak bir arzu ve iştiha eseri keşfettiği anda derhal hastalığından bahseder. Muvaffakiyetin müstehil olduğunu anlatarak beni her nev cesaret ve cüretten men eder. Bu hususta beynimizde öyle bir taktik husule geldi ki mahir bir kumandan gibi beni kati işmizazlar ve işaretlerle idareye başladı. Bazen de hava bütün bütün değişir. Hiç muntazır olmadığım bir tufan-ı dumu’uyla gelir, boynuma sarılır. Beni ateş-nak buselerine gark ede ede göğsüne bastırır. Ezip yiyecek gibi bir teşne-gi-i muhabbet gösterir. En büyük yeminlerle temin-i sevda eder. ‘Cenabıhak bana senden başka erkek yüzü görmek kısmet etmesin,’ duasıyla ayaklarıma kapanır.”

“Bu hazin duayı birkaç defa Seza’nın ağzından da işittim.”

“Bu hareketlerinden ne istidlal edeceğimi, zevcem hakkında ne düşüneceğimi şaşırırım. En müthiş şüpheler beynimi sızlatırken o böyle samimane savletleri, feveranları, bir şelale gibi saçılan ateşli muhabbet coşkunluklarıyla bütün şübühatımı eritir, perişan eder. Böyle melek-siret bir kadın aleyhinde na-reva birtakım ithamlara kalkışmış bulunduğum için kendi kendime levm ederim. Etibbanın verdikleri teminat üzerine Aynınur’un bu garabet-i hali, maraz-ı asabiyesinden ileri geldiğini kabulle böyle geçinip gidiyorduk. Fakat bir tesadüf-i menhus zihnimi yine berbat etti. Hele birer tane daha...

29. Arthur Schopenhauer (1788-1860): Alman filozof ve yazar. (Y.N.)

*****

9

Birer tane daha yuvarladılar. Sermet Bey hikâyenin bu kısmını yakından istima için sandalyesini biraz daha arkadaşına yaklaştırdı. Nezihi Bey bahsin verdiği asabilikle ne yediğini bilmez bir halde elini meze tabakları üzerinde defaatle dolaştırdıktan sonra:

“Geçenlerde, bir çarşamba günü seninle görüşmek için Büyükada’dan Heybeli’ye geçtim. Fakat seni evinde bulamadım. İstanbul’a gittiğini haber verdiler. Aşağıya, gazinolara inmek istemedim. Kendi kendime çamlıklarda gezinmek üzere yola çıktım. Hava da pek latifti. Ne sıcak ne soğuk... Ticaret mektebinin önünden yolu tutturdum, gittim gittim, sağ tarafımda bir hail gibi duran Burgaz artık geride kaldı. Marmara güneşten iktibas ettiği bütün şaşaasıyla gözlerimin önünde açıldı. Biraz daha yürüdüm. Yol sola bir kavis peyda etti. Bu münhaniye dahil olduğum zaman bilmem nasıl bir sevkitabiiyle yolu takip etmeyerek sağa, çamlığa yürüdüm. Saye içinde biraz dolaştım. Mor mor çiçekler açmış fundalar arasında gözüme bir patika ilişti. Oraya daldım. Bu patika beni bir buruna kadar götürdü. Kendimi duvar gibi sarp kayalar üzerinde, denize hâkim, yüksek, latif bir mevkide buldum. Kovuklarında martıların, kargaların aşiyan tuttukları cesim, dik bir kayanın ucu, yükselmiş denize karşı şahnişin-vari bir şekil almış. Bu kayanın üzerine büyük bir çam ağacı yeşil şemsiye gibi dallarını açmış. Mevkinin şairiyeti beni o kadar cezbetti ki uçurumdan aşağı yuvarlanmak tehlikesini hiçe sayarak hemen kayanın üzerine çıkıp yerleştim. Mürtefi bir kanepede oturur gibi ayaklarımı aşağı sallandırdım.

Sekiz-on metre aşağıda, deniz muttarit savletler, hafif şıpırtılarla sahilin kayalarını okşuyor ve her atılışlarında dalgaların kenarları beyaz köpükten dantelalarla sayvanlanıyordu. Birer kumaş gibi serilip serilip toplanan emvacın savletle avdetleri esnasında birbiriyle sarmal dolaş oluşlarını seyrederken nazarım uçurumun üzerinde sabit bir karabaş30 dalı arasına sıkışıp kalmış bir kâğıt parçasına müsadif oldu. Oh, dedim, bu kâğıt mutlak bir muhabbetname parçası olmalıdır. Böyle şairane bir yerde başka ne bulunabilir! Fakat pek tehlikeli bir aşk olacak ki feşafeş tehliliyle hem-ahenk olarak böyle bir uçurum zirvesinde okunduktan sonra mahremiyet-i ağyardan havfen kâğıt parça parça edilip Marmara’nın afak-ı vesia-i ketumisine saçılmış. Bu parçacık nasılsa oraya takılıp kalmış. Biraz ihtiyatla elimi uzatsam kâğıdı oradan alabileceğimi anladım. Besbelli yapacak başka bir işim olmadığından, can sıkıntısından mütevellit acayip bir merak sevkiyle bir elimle sıkı sıkıya bulunduğum kayaya tutunup diğeriyle uzanarak kâğıdı çalıların arasından aldım. Bu varakpare dörde bükülmüştü. Katlarını açtım. İptida ve intihaları muvecc birer şekilde kopmuş, tulleri muhtelif dört satır yazı göründü. Bu satırlar tamamıyla ezberimdedir.”

Nezihi Bey cebinden kurşunkalem, kâğıt çıkardı. Yazmaya başlayarak:

“İlk satırın ibare-i natamamı şöyle: ... yıf ki malikiyet ve memlukiyet-i tamme ile söz alıp vermiş bir kalbin bilahare...

İkinci satır: ... şeyler için bilmem saadet vasfı nas...

Üçüncü satır: ... ama zevcimi, evladımı aşkıma kurban ed...

Dördüncü satır: ... intizaren zavallı adam aldatıldığı hiss...

Evet, tahminimde yanılmamışım. İşte bir muhabbetname parçası. Hem de zevcini, evladını aşkına kurban etmiş yahut etmek üzere bulunan bir kadın tarafından yazılmış. Dördüncü satırdaki ‘zavallı’ hitap-ı hüzün-amizi de bu zevce karşı sarf olunuyor. Çünkü zavallı adam aldatıldığını artık hissetmiş veya etmek raddesine gelmiş de henüz def-i felakete bir çare bulamamış olacak. Siyak u sibak-ı suturdan bu anlaşılıyor. Vah zavallı, vah zavallı diye kemal-i samimiyetle bu bedbaht zevç-i meçhule birkaç zavallı da ben ithaf ettim. Aynınur’a karşı kalbimde müthiş şüpheler uyandığı zamanlardaki ıstırabatımı tahattura başladım. Tüylerimde bir ürperti hasıl oldu. Elimdeki kâğıt parçasının keşf-i esrarına uğraşır bir merkuziyetle gözlerim o kopuk satırlara dikilmiş dururken vehleten beynimde şimşekler çakar gibi oldu. Birdenbire hattı tanımıştım. Zevcemin yazısıydı. Şiddet-i teessürden her tarafıma felç-i umumi arız oldu zannettim. Bulunduğum yere yığılakaldım. Elimdeki kâğıda bakıyor fakat düz beyaz bir zeminden başka bir şey göremiyordum. Bütün satırlar silinmiş, kaybolmuştu. Sanki etrafımı kesif bir sis istila etti. Artık bir şey seçemiyordum. Bir ziruh değil, adeta bir insan kütlesi haline geldim. İlk sadme-i teessürü böyle bir bi-huşide geçirdikten sonra yavaş yavaş hissiyatıma avdete başladım. Ben neredeydim? Etrafıma baktım. O elimdeki kâğıt neydi? Bu varakparenin tayin-i mahiyetine uğraşırken yüreğim sızladı. Bir zehir-i yeis bütün vücudumu kaplamış, beni sanki nevmid bir hasta haline getirmişti. Dayanacak, tutunacak bir yer aradım. Gözlerim birdenbire etrafımı ihata eden uçuruma dikildi. Tehlikeyi anladım. O muhataralı taşın üstünden ağır ağır çekildim. Ayaklarım sağlam toprağı bulduktan sonra bir çam ağacına dayandım. Parmaklarımın arasındaki kâğıdı la-yenkati evirip çeviriyordum. Elimde zevcemin cinayetini müsbit bir vesika vardı. Fakat bu natamam dört satırcıkla ben bu hıyanetin bütün tafsilat-ı lazımesine nasıl meydana çıkarabilecektim? Aynınur bu mektubu kime yazmış? Bu âşığın keşf-i hüviyetine ne vasıtayla muvaffak olabileceğim? Zevcem bu muhabbetnameyi bir malikiyet ve memlukiyet-i tamla söz alıp vermiş olduğu bir erkeğe yazmış. Onlar birbirinin maliki, memlukü olmuşlar. Pekâlâ ama o herif bu kadar mühim bir mektubu neden öyle parça parça edip oralara savuruvermiş? İnsana sevgilisinden gelen mektubun hatıra-i sevda namına müebbet bir kıymet-i maneviyesi olmaz mı? Demek o herif benim o anda oturduğum mahalle gelmiş, oralarda gezinmiş, bu mektubu okumuş, birçok düşünmüş, zevcemin aşkıyla denizlere, ufuklara karşı tefekkürat-ı şairanede bulunmuş, bade’l-kıraat her nedense muhabbetnameyi yırtmaya, mahva lüzum görmüş. İhtimal ki zevcemin bu şerik-i cinayeti deminden benim oturduğum uçurum üzerindeki taşa o da oturmuş, o anda benim dayanmakta olduğum çama o da yaslanmıştı. Bu sevdavi mevkide kim bilir zevcemle ne kadar âşıkane, muhterisane sözler teati etmişler, ne gizli müşafehelerde bulunmuşlardı. Oralarda bu herifin hüviyetinden dökülmüş, saçılmış bazı asara müsadif olabilmek ümidiyle kalktım. Hatve be hatve etrafı nazar-ı tetkik ve taharriden geçirmeye başladım. Evvela bulduğum bir kalıp sigarası31 ucu oldu. Herhangi bir vaka-i cinaiyede taharri-i hakikat ve cem-i delaile uğraşılırken en ehemmiyetsiz zannedilen şeyleri bile nazar-ı müsamahayla geçmek pek büyük bir hatadır. Vehle-i ulada hiç sanılan bir şey bazen sübut-ı hakikate medar olur. İşte bu itibarla sigara ucunu ari-i ehemmiyet addetmeyerek aldım, cebime attım. Yine taharriye başladım. İkinci keşfim adeta mühim oldu. Bir firkete buldum. Bunu da cep-i vesaika indirdim. Bir hayli dolaştım. Üç sigara ucu daha buldum. Bu uçlardan yalnız birinin nevi, rengi başkaydı. Yine bir çam altına oturdum. Mektup parçasını, sigara uçlarını, firketeyi bir sıraya dizdim. İthamnamemi tanzim için bu üç nev şeyin sübut-ı hakikate kabiliyet-i delaletlerini muşikâfane tetkike giriştim. Mektubun kâğıdı zevcemin kullandığı kâğıt nevinden değildi. Elime geçen parça, tabakanın ortasından kopmuş olduğu için şöyle ziyaya karşı tutulunca satırların altında Royal Bucks markası vazıhen okunuyordu.”

Bu markayı duyar duymaz Sermet Bey’in benzi derhal uçuverdi. Ellerinde hafif bir raşe peyda oldu. Mühtez bir seda-i teessürle sordu:

“Zemini pürüzlü gibi biraz şekerrenk32 bir İngiliz kâğıdı değil mi?”

“Evet, tıpkı dediğin gibi.”

Sermet Bey beynini iki avucu arasına alıp birkaç defa sıkarak hal-i tabiiyesine nazaran şimdi biraz büyümüş gibi duran gözleri önünde sabit bir noktaya dikilmiş bir tefekkür-i mustaribaneyle:

“Zevceni nafile itham etmişsin. Bu haber verdiğin marka aynıyla refikamın kullandığı mektupluk kâğıtların markasıdır. Beyoğlu’ndan kutuyla kendim alıp getiririm. Cani-i hakiki şimdi anlaşıldı. Aynınur artık tamamıyla beraat etti.”

“Acele etme birader. Yazı tamamıyla Aynınur’un yazısı. Bir müşabehet-i katiyeyle onun yazısı.”

“Bu iki kadının hatları yekdiğerine ne dereceye kadar müşabihtir? Şimdiye kadar tetkik etmedim. Fakat bu cihetin tayini kolay. Şimdi sana soracağım iki suale vereceğin cevaplarla hakikat katiyen taayyün edecektir. Çünkü zevcemin pek seyrek olarak kullandığı sigaralar ‘sigar’33 renginde ince ve gayr-i maktu hanım sigaralarıdır. Bulduğun uçların içinde böylesi var mı?”

Nezihi Bey birdenbire yerinden fırladı. Tedbirsizlikte bulunmuş olmaktan mütevellit bir tavır-ı nadimaneyi andırır surette işret sofrası etrafında bir-iki defa dolaştıktan sonra gelip iki elini refikinin omuzlarına dayayarak:

“Birader, netice-i tetkikatta tebeyyün edecek hakikat ikimizden birinin hayatı üzerinde ihtimal ki kati ve mühlik bir tesir gösterecektir. Fakat işte bir kere başladık. Bunu yarıda bırakmak artık kabil olamaz. Evet, sigaralardan biri yaprak sigarası renginde ince, hanım sigarası ucu...”

Bu ifşa-i mühim üzerine birer tefekkür-i elimle kaşlar çatıldı. Bir müddet sükûtla geçti. İkisi de hamuşane kadehlerini doldurup içtiler. Biçare Sermet o kadar şaşırdı ki irat edeceği ikinci suali tamamıyla unuttu. Bu esnada gazinocu geldi. Şişeyi, mezeleri tazeledi. Nihayet Nezihi Bey dedi ki:

“Bu sigara ucu zevcenin mücrimiyetine kati bir delil olamaz. Aynı sigarayı başka biri de içebilir.”

“Teselli istemem. Neticeye kadar kemal-i cesaret ve metanetle yürüyeceğiz.”

“Evet bu azmimiz katidir. Bu vesaiki şimdi birlikte, doğrudan doğruya tetkik edelim.”

Nezihi Bey elini ceketinin yan cebine sokarak üzeri sarı markalı koyu neftî meşinden bir cüzdan çıkardı. Bunun gözünden bir kâğıt alarak:

“İşte birader, bahsettiğim mektup parçasının aslı.”

Sermet Bey hemen kâğıdı çekti. Fenerin ziyasında uzun uzadıya tetkik ettikten sonra:

“Yazı zevcemin hatt-ı destine benziyor. Fakat katiyen odur diyemem.”

Nezihi Bey yumruğunu sofraya vurarak:

“İşte senin tereddüt gösterdiğin bu hususa ben katiyetle hükmedebilirim. Bu yazı zevcemin yazısıdır. Senin şu tereddüdün hükmümdeki isabete daha ziyade kuvvet hatta katiyet veriyor. Sen bu yazı katiyen zevcemindir diyeydin o zaman ben, hüküm-i evvelimi ihtiyatla telakkiye lüzum görürdüm. Senin bu tereddüdünde Aynınur’un mücrimiyeti tezahür ediyor.”

“Kardeşim, mevkimiz pek nazik... Heyecana, teessüre mağlubiyetle amiyane hükümler verivermekten içtinap edelim. Bu hattı ben zevcemin yazısına pek benzetemedim. Doğrusu bu...”

“O halde felaket piyangosu bana çıkıyor demektir. Çünkü zevcen Seza Hanım’ın medar-ı ithamı olabilecek ortada bir sigara ucu var. Bu o kadar katiyeti haiz bir delil değildir. Fakat şu yazı Aynınur’un olmak itibarıyla mücrimiyeti emrinde hiçbir gune şüphe ve tereddüde mahal bırakmıyor.”

“Her ne surette olursa olsun, kati hükümler vermekte pek o kadar acele etmeyelim. Henüz tetkikatımızın bidayetindeyiz. Bu ilk anlarımızı altüst edecek kim bilir daha ne gibi ahvale müsadif olacağız...”

“Evet, birbirimizi ihtiyata davete uğraşalım. Teselliye yol arayıp duralım. Şimdi mizan-ı felaketin bir kefesinde sen oturuyorsun, diğerinde ben. Hangimizin nuhuset-i talihi ağır basarsa o hufre-i bedbahtiye inecek. Diğeri yükselip kurtulacak. Benim böyle bir gayya-i yeise sukutum ıstırarıyla sen talep-i saadete nasıl razı olacaksın? Yahut ben aynı şartla temin-i bahtiyariye nasıl tahammül edebileceğim? Birimizin halası diğerinin mahvıyla tahakkuk edecek. Garip vaziyet...”

“Cidden garip. Fakat bu müşkül vaziyetten kurtulmak için bir çare var.”

“Nedir?”

“Hakikatin bundan ilerisine varmayarak ikimiz birden karılarımızı bırakmak.”

“Bu savab bir hareket olmaz.”

“Neden?”

“Çünkü bu iki kadından biri külliyen bi-günahsa bu masumun asıl günahkârla aynı derecede ceza görmesi nasıl muvafık-ı vicdan ve nasfet olabilir?”

“Bu da doğru ama ben bu felaketi o kadar vahim görüyorum ki ikimizden hangisi buna duçar olursa onun için mahv muhakkak olacağından kable’l-tahakkuk bu musibeti beynimizde münasafeten taksim ederek tesir-i müthişini bu suretle taklile bir yol bulmuş olmak istiyorum.”

“Bu da bir fikir fakat pek musib değil. Çünkü bu felaketi yarı yarıya bölüşmeye imkân yoktur. Elbette bir gün hakikat meydana çıkacak. Hangimizin zevcesi mücrim olduğu anlaşılacaktır. Hiçbir hususta setr-i hakikatle temin-i saadet kabil olamaz. Hakikatin tezahürüne mâni olmayalım. Yalnız bu tezahürden sonra felaketten masun kalan, musibet-dide olana son derecede fedakârane muavenetle onu bu vahametten tahlise uğraşsın. Buna söz veriyor musun?”

“İcap ederse son katre-i hunumu bu uğurda isar etmek suretiyle söz veriyorum.”

“Öyleyse ver elini toka!”

“Al elimi... Toka...”

“Besa34 mı?”

“Besa!”

“Bu besanın üzerine birer tane daha?”

“Hayhay...”

Kadehleri diktikten sonra Nezihi Bey mestane bir nazarla:

“Yaşasın besa!”

“Yaşasın!”

“Kahrolsun rakibimiz!”

“Gebersin melun!”

“Fakat elmasım... Sermetçiğim... Benim için bu besanın da o kadar hükmü yok.”

“Yoook, dehşetli protesto ederim! Sarhoş mu oldun? Şimdi besa deyip de iki lakırdıdan sonra sözünü geri almak... İşte bu olmaz. Besa kelime-i muteberesini böyle oyuncak ettiğini Arnavutlar duysalar seni kurşuna dizerler.”

“Azıcık, azıcık ama pek azıcık sarhoş oldum. Onu inkâr etmem. Fakat lafımı bilemeyecek kadar değil. Şimdiye kadar bir şeyim yoktu. Şimdi birdenbire cüzi başıma vurur gibi oldu. Ben besamı geriye almıyorum. Sen benden ziyade sarhoş olmuşsun ki binaenaleyh... binaenalazalik... efendim? Lafımı anlamıyorsun.”

“Amenna ben sarhoş oldum fakat rakıyla değil.”

“Tuhaf... ya neyle? Istakoz salatasıyla mı?”

“Hayır... Hayır...”

Sermet Bey elinde tutmakta olduğu mektup parçasını lambanın ziyasına yaklaştırıp biraz mestane telaffuzla okuyarak:

“Zevcimi... evladımı... aşkıma kurban et...” Hah, ben işte bu birkaç kelimeyle sarhoş oldum. Bu sözleri her defa-i kıraatte bir-iki okka içmiş kadar sarhoş... hayır, sarhoş değil, berbat oluyorum.” Yumruğuyla masanın üzerine vurarak: “Affedersin Nezihi, bu karı hangimizin karısıysa hay Allah belasını versin... Vay kahpenin kızı be... Behey kasap karı... Kocana, hele o minimini yavruna nasıl kıyıyorsun? Karının kestiği kurban mekruhtur bre imansız...” Bir daha kıraatle: “Zevcimi, evladımı aşkıma kurban... Behey kaltak, senin aşkına da üstüne de başına da...” En alt satıra geçerek: “İntizaren zavallı adam aldatıldığını artık hiss... Hain karı yalan yazmış, öyle değil mi Nezihi? Sen aldatıldığını hissettin mi?”

“Hayır, yalnız şüphelendim.”

“Ben de öyle... Aldatıldığını hissetmek başka, şüphelenmek başka. Bunu katiyen hissedeydim yapacağımı ben bilirdim.”

“Şimdi şüphesi filan kalmadı. Ne yapacağız?”

“Kocasını, evladını aşkına yani sevgilisi beyefendiye kurban eden bir kadına ne yapmak lazım gelirse onu yapacağız.”

“Dur bakalım, bu cinayet sevgili hanımlarımızdan biri üzerinde takarrür etsin.”

“Ay, cinayet Seza yahut Aynınur’un üzerine tebeyyün etmekle cezanın nevi değişecek mi?”

“Kim bilir... Ne halt edeceğimi biliyor muyum... Böyle rakı masası başında atıp tutmak kolay ama ben meseleyi pek müşkül buluyorum. Senin kendi karın için tayin edeceğin cezayı belki ben benimki için beğenmem. Hafif yahut ağır bulurum.”

“Zevcini, çocuğunu aşkı uğruna kurban eden bir kadın için tayin olunacak en ağır ceza şu cinayetin büyüklüğüne nazaran hafif, ehaff kalır.”

“İşin içinde belki esbab-ı muhaffefe veya müşeddide vardır.”

“Saçmalama birader... Sen bu meselede esbab-ı muhaffefe kabul eder misin?”

“Kim bilir... İşi katiyetle bilemiyoruz. Bu böyle sarhoşken karar verilecek bir keyfiyet değildir.”

“Şu elimize geçen mektup parçasından daha kati bir vesika ne olabilir?”

“Nezihi, ben karımı çok severim. Şimdi şu sarhoşlukla alimallah misk gibi gözümde tütüyor. Seza, sen bu hatayı işledinse ben seni hangi cezaya çarpayım hain karı!”

“Benim zevceme karşı hissettiğim düşkünlüğü tarif için sevgi, muhabbet, aşk sözleri pek kuvvetsiz kalır. Bunu adeta şedit bir cinayetten başka bir şeyle izah edemem. İşte bunun içindir ki onu çarpacağım cezanın, şiddeten bu muhabbetimin azametiyle mütenasip olmasını arzu ediyorum.”

“Cezanın tayininden evvel cinayetin katiyen sübutu elzemdir.”

“Sübut-ı cinayet için daha ne istiyorsun? Elindeki kâğıt parçası, o vesika kâfi değil mi?”

“Ben bu hattı zevcemin yazısına benzetemiyorum. Bu emirde acele işlenecek en ufak bir hata pek büyük felaketlere, nedametlere sebep olur. Önümüzde meydan varken düşünelim.”

“Sen sarhoş oldun, fikrini değiştirdin. Deminden böyle söylemiyordun.”

“Hayır, değiştirmedim. Cinayetleri tebeyyün ederse karılarımızı baltayla gebertelim. Fakat bir kâğıt parçası, iki sigara ucuyla evlat sahibi bir zevcenin idamına hükmolunmaz. İçtikçe kalbimde bu iki kadına karşı nihayetsiz bir şefkat uyanıyor. Kendilerini söyletmedikçe aleyhlerinde bir hüküm veremeyeceğim. Kanun-ı adalet böyledir. Evvela caniyi söyletirler, hükmü sonra verirler.”

“Ya itiraf-ı cürüm ederlerse?”

“O vakit başka... Buna akan sular durur.”

“Sermet Bey kardeşim, bu yazının zevcem Aynınur’un hattı olduğuna ben katiyen hükmediyorum. Royal Bucks işaretinin de zevcen Seza’nın kullandığı kâğıdın markası olduğunu sen tasdik ediyorsun. Yazı benimkinin. Kâğıt seninkinin. Artık sen şu cinayeti bu iki kadın arasında istediğin gibi taksim et.”

“Yazı zevcenin hattı olduğunu sen suret-i katiyette iddia ediyorsun. Bu mesuliyet sana aittir. Bana kalsa bu yazıyı asıl zevcenin yazılarıyla uzun uzadıya mukayese ve tetkik ederim. Hatta bu hususta ehil-i hibreye müracaattan da geri durmam. Zevcem Seza’nın aleyhine bir delil addeylediğimiz Royal markasına gelince, o fabrika bu kâğıdı yalnız bizim için çıkarmıyor ya! Bu satılık bir mal. Ömer de iştira edebilir Zeyd de... Bunda da ben o kadar bir katiyet göremiyorum.”

Nezihi Bey elini yine cüzdana sokarak:

“Tetkik edilecek bir vesika daha var.”

“Nedir?”

“Bulunan firkete.”

“Ha, sahi... Deminden sana soracağım ikinci sual buydu. Şaşkınlıkla unuttum. Zevcemin kullandığı firketelerin rengi siyah değildir.”

“Bu firkete de siyah değil.”

“Ya ne renk?”

“İşte.”

Nezihi Bey firketeyi uzatınca Sermet Bey müthiş bir şey görmüş zannolunacak bir tevahhuşla iki adım geriye çekilerek:

“Evet, işte koyu kumral renkli... Seza’nın firketelerinden biri. Yüreğim ne kadar çarpıyor, dizlerim titriyor, düşecek gibi oluyorum.” Kafasını yumruklayarak: “Ah ben ne şaşkın herifim.