*****

HÜSEYİN RAHMİ

GÜRPINAR

SEVDA
PEŞİNDE

GÜNÜMÜZ TÜRKÇESİYLE

*****

Can Miras

Sevda Peşinde, Hüseyin Rahmi Gürpınar

© 2019, Can Sanat Yayınları A.Ş.

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: İbrahim Hilmi; Kitaphane-i Askeri, 1328 (1912)

Can Yayınları’nda 1. basım: Haziran 2019

Dizi editörü: Mustafa Çevikdoğan

Düzelti: Aylin Samancı Elmasdağ

Mizanpaj: Emin Petek

Sanat yönetmeni: Utku Lomlu / Lom Creative (www.lom.com.tr)

Dizi kapak tasarımı: Burak Tığlı

Kapak uyarlama: Furkan Pehlivan

E-kitap: ISBN 978-975-07-4301-6

CAN SANAT YAYINLARI

YAPIM VE DAĞITIM TİCARET VE SANAYİ A.Ş.

Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul

Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33

canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

Sertifika No: 43514

*****

HÜSEYİN RAHMİ

GÜRPINAR

SEVDA
PEŞİNDE

GÜNÜMÜZ TÜRKÇESİYLE

Günümüz Türkçesine uyarlayan

Mustafa Çevikdoğan

ROMAN

*****

Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Gulyabani (Günümüz Türkçesiyle), 2019

Gulyabani (Orijinal Metin), 2019

Sevda Peşinde (Orijinal Metin), 2019

*****

HÜSEYİN RAHMİ GÜRPINAR, 1864’te İstanbul’da doğdu. Dört yaşında annesini kaybetti. Çocukluğu teyzesinin yanında, Aksaray’da geçti. Mahmudiye Rüşdiyesi’nde okudu. Hastalığı sebebiyle Mülkiye’deki eğitimini yarım bıraktı. Kısa süreli birkaç memuriyet denemesi ve bir dönem milletvekilliği haricinde hayatını hep yazdıklarıyla kazandı. Henüz 23 yaşındayken yazdığı ilk romanı Şık, Ahmed Mithat Efendi’nin övgüleriyle karşılandı ve 1887’de Tercüman-ı Hakikat’te tefrika edildi. Sonraki yıllarda verimli bir yazarlık hayatı geçirdi. 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başı İstanbul’unun konak ve sokak hayatını eserlerinde ustalıkla işledi. Klasikleşmiş birçok romanının yanı sıra hikâye, oyun, makale türlerinde de eserler verdi. Edebiyatımızda gerçekçiliğin ve doğalcılığın en önemli temsilcilerinden biri olan Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın eserlerinde halkı pozitif bilimlere yönlendirme isteği de açıkça görülür. 1944’te ölen yazarın mezarı, hayatının son 31 yılını geçirdiği Heybeliada’dadır.

*****

Yayıncının Notu

Sevda Peşinde, ilk olarak 1328’de (1912) basılmıştı. İkinci baskısı ise 1948’de yine Hilmi Kitabevi’nce yapılmıştı. Elinizdeki kitabı yayına hazırlarken, yazar hayattayken yapılan ilk baskıyı esas aldık. Gerek gördükçe daha sonra yapılan baskılara da başvurduk.

Kitabı günümüz Türkçesine uyarlarken yazarın diline en az müdahaleyle artık Türkçe sözlüklerden neredeyse tamamen çıkmış Arapça, Farsça kelimeler ve terkipler için en uygun karşılıkları bulmaya çalıştık; kitaptaki kelimenin tam karşılığı olsa bile metnin ahengini bozacak türdeki yeni kelimeleri metinde kullanmadık. Az da olsa hâlâ kullanımda olan, bağlamdan anlamı çıkarılabilen kelimelere müdahale etmedik, bunlar için kitabın sonuna bir sözlük hazırladık. Bugün sık kullanılmayan Türkçe kökenli bazı kelimelerin, halk deyişlerinin anlamlarını, yaygın anlamında kullanılmayan eski kelimelerin anlamlarını ve gündelik hayata ve döneme dair bazı açıklayıcı bilgileri de dipnotlarda vermeye çalıştık.

*****

Hüseyin Rahmi Gürpınar.

*****

Birinci Kısım

1

Birkaç sene evvel İstanbul gazetelerinde genç, güzel bir Türk kadınının intiharı okundu. Olay Heybeliada’da yaşanmıştı. Bu üzücü olay hakkında mahalli gazetelerin gerçeklik iddiasıyla, diğerlerini yalanlayarak verdikleri çelişkili bilgiler hayli dallandı budaklandı. İnsanlara merak sardı. Olayın ardından iki delikanlı arasında düello olacağı duyuldu. Bu çarpışacaklardan birinin intihar eden kadının kocası, diğerinin de âşığı olduğu söylendi. Halkın merakı bütün bütün arttı.

Düello gibi vahşice bir âdetin memleketimizde yayılması uygun bulunmadı. Bu özel öldürme şekli aleyhinde birçok söz söylendi. Sütunlar yazıldı.

Bir Türk kadınının intiharı bütünüyle işitilmemiş bir olay değildir. Bu türden olaylar nadirdir fakat yaşanır. Ümitsizliğin sevkiyle kendilerini denize, kuyuya atan, ağaca, merdiven parmaklığına asan kadınlar görülüp işitildiği gibi birisi yine Adalar’da olmak üzere son on beş-yirmi sene zarfında kadınlarımız arasında revolverle iki-üç intihar olduğu da zabıtaca kaydedilmiştir.

Avrupa’da yaşanan bu türden üzücü olaylar bizdeki kadar dikkat çekip şaşkınlık yaratmaz. Mesela Paris’te ay, hafta geçmez ki dertlerinin sonunu Seine Nehri’nin derinliklerinde aramaya atılan talihsiz kadınlar işitilmesin.

Fakat bizde öyle değildir. İstanbul’da bir kadının ve hele de bunun gibi oldukça tanınan, terbiyeli, asil bir aileye mensup bir kadının intiharı adeta önemli ve heyecanlı bir olay sayılır. İntiharın tasarlanış şeklindeki hayalperestlik, üzücü şairanelik ile olayı çevreleyen sırlar da bu merak ve heyecanı fevkalade artırmaya sebep oluyordu.

Gazeteler her gün bir buçuk-iki sütunlarını bu olaya ayırıyorlardı. Sosyal hayatlarındaki sadelik ve ahlaklarındaki saflık nedeniyle intihar eden kadının fevkalade cüretine karşı çoğu şaşkın ve sersem kalan kadınlarımız bu tafsilatı dinlerken birer Allah’a sığınma tavrıyla entarilerinin yakalarını ısırarak:

“Ah kardeş ah... Evlere barklara şenlik... dostlar başından ırak... Dinledikçe içim kan ağlıyor. Zavallı kadın gençmiş, güzelmiş, nur topu gibi bir de evlatçığı varmış. Kocası da iyinin iyisi delikanlı bir beyefendiymiş. A zavallı kadıncağız, neydi zorun ki yavrucuğunu öksüz, kocanı bekâr bırakarak tatlı canına kıydın gitti. Allah kimseleri şaşırtıp da böyle kötü yollara düşürmesin. Alnının ne kara yazısı varmış...”

L. Hanım: “Aman, büyük söyleme kardeş... Hepimiz de kadınız. Ne oldum dememeli, ne olacağım demeli.”

T. Hanım: “Oh olsun kahpeye... Helalini bırakıp da haramla fink atmaya başlayınca işte sonu böyle olur. Çok şükür aptesimden şüphem yok elhamdülillah... Her kötü işin bir cezası vardır. İşte bu ettiğini bulmuş.”

C. Hanım: “Hanım, öyle demeyiniz. İçyüzünü Rabbimden başka kimse bilmez. Bazı erkek vardır, böyle fenalıklara sebebiyetlik verir. Adeta çanak açar. İşte bir tanesi de benim başımda... Beni aldığı vakit nur gibi bir kızdım.” Eliyle işaret ederek: “Şu kadarcık kıymetimi bilmedi. Eve gelir gelmez hizmetçi kızdan başladı. Sonra komşuya göz attı. Daha sonra neler neler, neler de neler... anlatmakla bitmez tükenmez. Bana da hiç mi hiç göz açtırmadı. Ayda yılda bir sokağa çıkacak olsam, ‘Kaşlarını kapa, yüzünü ört, önüne bak!’ diye azarlaya azarlaya burnumdan getirirdi. İşte ömrüm böyle heba oldu gitti. Şimdi saçına sakalına ak düştü. Dükkânda sermaye, vücudunda kuvvet kalmadı. Artık maşallah, vaktiyle evine geliyor. Civanlığı başkalarınındı, şimdi kadidi bana kaldı... Ne denir? Geçinme dünyası bu... İşte sesimi çıkarmadan gidiyorum.”

İki taze birbirinin yavaşça kulağına:

“Bu kadın da münasebet olsun olmasın hep gençliğinden, güzelliğinden bahseder. Bin defa dinleye dinleye bıktık. Tazeliğinde nur gibi kızmış. İşit de inanma! Bildim bileli bu kadının yüzü buruşuk, saçları boyalıdır. Eski güzelliğinden çehresinde şu kadarcık bir iz yok. Artık böylesi sokağa ister peçeli çıksın, ister peçesiz... Onu kıskanan kocanın aklıyla beraber midesine de turp sıkayım. İntihar eden genç kadından kendine dair kıyas çıkarıyor. Artık buna da patlar mısın, çatlar mısın!”

M. Hanım: “Zavallı kadının ne kadar kabahati olsa da o artık bu dünyadan elini eteğini çekmiş. Süngü depreşmesin, artık onun aleyhinde söz söylemek iyi değildir. O suçunu kanıyla temizlemiş. Dünya bu, daha nelerim var nelerim... koca sayesinde at, araba, debdebe, saltanat... sürmedikleri safa, etmedikleri zevk kalmayan nice hanımefendiler tanırım ki yemedikleri halt bırakmıyorlar. Bunlardan hiçbirinin aklına kendini öldürmek değil bir taraflarına iğne sokmak bile gelmiyor. Meşhur kelamdır, kadınlarda fukaranın hastalığı, kibarın ...luğu1 belli olmazmış.”

* * *

Gazetelerde, olayın, intihar eden kadının sarı saçlarını rüzgâra karşı saçarak sandaldan dalgaların azgın hücumlarına bedenini bıraktığı andaki feci kısmına gelince dinleyicilerden çoğunun gözleri sulanıyor, hele, “Dur ben odadan çıkayım da orasını sonra oku, gece rüyama giriyor. Pek fena oluyorum,” diyenler de bulunuyordu.

Kadınların bu olayı işitmekten kaynaklı üzüntülerin sevkiyle yürüttükleri muhakemelerinde, mantıki tutarlılıktan mahrum görünen o sözlerinde anlayanlarca derin bir kadınlık felsefesi gizliydi.

1. 1948 baskısında “orospuluğu” şeklinde yazılmıştır. (Y.N.)

*****

2

Gazetelerin evvelce yazdıkları ayrıntıları bazı mertebe yalanlayıp değiştirerek ve her gün yeni soruşturmalar ve haberler ilavesiyle verdikleri bilgilere ve ağızdan ağıza dolaşan söylentilere nazaran intihar olayının yaşanış biçimi şöyledir:

Büyükada’da, Hristos Caddesi’nde kirada oturan Nezihi Bey’in eşi Aynınur Hanım’da birkaç zamandır sinir rahatsızlığı ortaya çıkar. Eşinin yanından kaçmak, yalnız odalara çekilip düşünmek, hazin bir sessizlik, bezgince bir düşünceli halle çamlıklarda tek başına gezinmek... Sebepsizce aniden bir ağlama tutturmak gibi merdümgirizce ve ümitsizce haller görülür. Adanın havası bu sinirliliğin artmasına sebep oluyor zannıyla hasta birkaç defa Erenköyü’ne ve Boğaziçi’ne naklolunur. Fakat hiçbir yerde duramaz. Yine adayı, çamlıklar içindeki hüzünlü yalnızlığı ister. Bazı tıp erbabının tavsiyesi üzerine bu arzusuna karşı çıkılır. Bu hastalık halinin ara sıra bir düzelme devresine girdiğini zannettirecek iyilik ve sakinlik zamanları da olur.

Eylül’ün yirmi ikinci perşembe günü Aynınur Hanım öğleden sonra ince İngiliz şayağından2 yapılma, açık, barudi3 ve yine o rengin koyusu, ipekli harçla4 süslü yeldirmesini5 giyer. Krem rengi bürümcük6 başörtüsünü örter. Samani ipek eldivenlerini takar. Şemsiyesini, el çantasını alır. Sokağa çıkmaya hazırlanır. Hane halkından bu gezintisine eşlik etmek isteyenleri reddeder. Yalnızca gezeceğini söyler. Hane kapısından çıkıp bahçeden geçişi esnasında dadısının kucağında üç yaşındaki oğlu Naim’e tesadüf eder. Çocuğu alır. İnce bir şefkat ve annelere özgü bir özlemle tekrar tekrar göğsüne bastırır. Masumun pembe çehresini hararetli yaşlara gark eder. Birkaç defa elini kalbi üzerine koyarak, gözleri süzülerek baygınlık halleri geçirir. Besbelli daha fazla zaafına yenik düşmekten korkarak Naim’i yine dadısına iadeyle hemen kapıya doğru koşar. Arkasından masumun, “Anneciğim, nereye gidiyorsun, beni de götür,” feryadına karşı, “Şimdi geleceğim cicim, sakın ağlama e mi!” son hitabı ve birkaç ağlama hıçkırığıyla karşılık verir. Parmaklıklı kapıdan çıkar, kaybolur.

Aynınur Hanım ebrulu, menevişli7, gül yaprağına benzeyen pembe beyaz yuvarlak yüzü, ela, iri fakat biraz durgun, süzük gözleri, başörtüsünden taşan altın saçları, balıketinde uzun endamı, ağırbaşlılığı ve yürüyüşündeki tatlılıkla geçtiği yerlerde yabancıların bakışlarını üzerine çekecek yaradılışta bir kadındı. Fakat bir dereceye kadar zavallının hastalığından haberdar olan civar ahalisi vakitli vakitsiz orada burada ona rast gelmeye alışmışlardı. Bu yüzden de o gün böyle tek başına geçmesi kimsede büyük bir merak ve tecessüs uyandırmaz.

Komşulardan bir-iki madama nazikçe ve gülümseyerek baş sallamasıyla selam vererek yokuş aşağıya yürür. Çamlıklara sapmaz, doğru iskeleye iner.

Kayınvalidesi gelinini uzaktan gözetlemesi için arkadan uşak saldırır. Fakat takip olunmak korkusuyla arada bir ardını yoklamaktan geri kalmayan Aynınur Hanım, uşağın oraya buraya sinerek adımlarını gözetlediğini görür. Herifi yanına çağırır. Heybeli’de arkadaşı Seza Hanım’ı ziyarete gideceğini, kendini takibe gerek olmadığını söyleyerek savar.

Hanımın Heybeli’deki arkadaşı Seza Hanım’ı haftada birkaç defa ziyaretinin eski bir âdeti olduğunu hizmetkâr bildiğinden bu cevaba inanarak haneye geri döner. Hanım bu takip belasından kurtulunca o aralık Heybeli’ye hareket etmek üzere düdük çalan römorköre8 hemen atlar.

Olayın bundan öteye bir kısmını maceranın sahibinin kendinden dinleyeceğiz. İntihar eden kadının sandalda bıraktığı el çantasından kurşunkalemiyle yazılmış şu mektup çıkmıştır:

Ben hâlâ yaşıyor muyum? Oh, Rabbim, neredeyim? Güneşli, sonsuz bir gök, hoş kokulu çamlar, uçsuz bucaksız mavi ufuklar, geniş, dalgalı, heyecan dolu bir deniz derinliklerine, karanlık sırlar ülkesine doğru bakışlarımı çekiyor... O inilti nedir? Rüzgâr... Tabiatın seslenişi. Bu inlemelerin hep bana mı? Ne söylüyorsun? Zihnim pek karışık... anlayamıyorum. Senden yardım dileyenleri teselli ediş şeklin bu mudur? Ah, boşa... artık bana teselli etki etmez. Gönlüm inleye inleye her teli bin parça olmuş, nağmesini kaybetmiş harap bir alete döndü. Artık seninle üzüntüde bir olamam. Yetişir, sus... İnleme... İşte dalgalar çırpına çırpına beni davet ediyorlar. Geliyorum. Siz kurtuluş mezarınıza çekip yuttuğunuz vücutları bütün dünyevi dertlerinden kurtarır mısınız? Fakat rica ederim. Benimki acıdan pek bitap düşmüştür. Onu çok hırpalamayınız. Pek incitmeden sakinlik veren ve dinlendiren nimetlerinizle uyutup mutlu ediniz. Dünyada anlamsız bulduğum bu mutluluk sözünün uhrevi anlamına beni erdiriniz.

O ne? Hazin bir cıvıltı. Ne kadar ruh okşayan bir ses... Başucumdaki çamda bir kuş ötüyor. Hayır, kuş değil, Naim beni çağırıyor. Şimdi gelirim dedin, gittin, anneciğim, niye gelmiyorsun, diyor. İşte bakınız, pırrr diye uçtu. Yine kuş oldu. Zavallı mahlukçağız senin de yuvanda yavruların var mı? Bir lokmacık vücudunu yemek lezzetinin açgözlülüğüyle insanlar seni vurdukları vakit öksüzcüklerine kim bakar? Karşıki ağaca kondu, yine ötüyor. Çağırma Naim, gelemem. Senden evvel dalgalara söz verdim. Anasız kalan kuş yavrularıyla beraber seni meleklere emanet ettim. Çünkü işte beni de aman vermez bir avcı öldürüyor.

Sonsuz sessizliğe varmadan evvel daha insanlarla görülecek hesaplarım var. Şu veda ve üzgünlük ânımda bile onlara meram anlatmak külfetinden kendimi kurtaramıyorum. İntiharımdan sonra zabıta belki birçok kimseleri rahatsız eder. Bu hususta kimsenin hatası, günahı yok. Kabahat bende, yaradılışımda, sinirlerimdeki zayıflıkta. Başka kadınların hafif bir nezle geçirir gibi daima savuşturdukları bir kalp sarsıntısı bende onulmaz bir yara şeklini aldı. İşte hastasını götürüyor. Bu dert, kalp afetlerinin en müthişi... Kalp mi? Efendim, size yemin ederim ki Cenabıhak bazı kimseleri bu organdan mahrum yaratmıştır. Dünyaya gözsüz gelenler olduğu gibi kalpsiz doğanlar da var. Size bunu bir macerayla ispat... macera mı! Hayır, hayır nöbet geçiriyorum. Affedersiniz, ne söylediğimi bilmiyorum...

Kimsenin huzursuz edilmemesi için zabıta memurlarına işte bugünkü hareketlerimden hesap veriyorum:

Yavrumu kucaklayarak evimden çıktım. Beni takip eden uşağa Heybeli’de Seza Hanım’a gideceğimi söyledim. Fakat o zavallı kadının semtine bile uğramadım. Onun hiçbir şeyden haberi yok. Hava açık, sert bir poyraz esiyor. Maksadım intihar. Lakin nerede, nasıl? Daha bunu pek kararlaştıramadım. Römorkörde giderken beyaz köpüklü dalgalar arzumu kendine çekti. Seri bir hareketle kendimi küpeşteden bunların arasına salıvermek... Fakat ölmek için bu sureti pek emin bulmadım. Arkamdan bir-iki çımacı atlayarak beni zırıl zırıl sularım aka aka vapura alırlar.

Bu intihar değil bir maskaralık olur. İnsanların hali pek tuhaftır. İnsanlığın belki tedavi edilebilecek ıstıraplarıyla inim inim inleyenlerin acılarını dindirmeye doğru zamanda koşmak kimsenin aklına gelmez de böyle benim gibi acıya daha fazla tahammül edemeyerek dertlerinin sonunu ölümde arayanların tersine bir adalet hissiyle kurtulmalarına koşarlar. Doğrusu büyük cömertlik...

Ben öyle bir yerde ölmek isterim ki cesedim tabiatın keşfedilemeyecek bir çukuruna gömülerek insanların takiplerinden sonsuza kadar saklı kalsın. Bu dibi bulunmayan, bu karanlık kuyuyu nerede bulacağım?

İşte dinleneceğim bu mezarımı aramak için vapurdan çıktım. Çamlıklara yayan gitsem, tek başına genç bir kadın, dikkatleri çekebilirim. Bir tanıdığa rastlamak korkusu da var. Körüğünü örttürerek bir faytona atladım. Bakışlardan korunmak için mümkün olabildiği kadar bir köşeye çekilip büzüldüm. Arabacı sordu:

“Hanumefendim nereye?”

“Turlayacağız.”

“Hangi taraftan başlayalım?”

“Şafak Bahçesi tarafından.”

Araba eczacının köşesinden döndü. Adanın doğu tarafına doğru uzanan yokuşu tutturdu.

Beni gören de olsa, süslü bir hanım gezmelere gelmiş, diyeceklerdi. Evinde sadık, şefkatli bir eşle masum bir yavru bırakarak ölüm aramaya çıkmış bir kadın olduğumu kimse anlayamayacaktı. Araba kim bilir kaç seneden beri denize karşı ayakta birer tefekkür ve saygı tavrı almış gibi bir sıraya duran servileri geçip sola döndükten sonra yokuş bitti. Sol tarafı kilise geliri olan birer katlı haneciklerin alçak bahçe duvarlarından ve sağ tarafı meyilli bir set halini almış çamlıktan oluşan bir yoldan gidiyorduk. Buradaki çamlar biraz seyrek fakat iri, uzun ve gölgeliydi. Çam yeşilliklerinin daimi yıllık düşüşleriyle kaygan bir zemin peyda eden o gölgeler altında sonbaharın beyaz, sarı çiçekleri hazin tebessümlerini saçmaya başlamışlardı.

Duvar tarafında bir ufak türbe göründü. Pencereleri demir parmaklıklarla donanmış. Fakat camları kırılmış. Ortadaki mezarın etrafında, göklerden inerek dizlerini büküp birer yalvarma ve boyun eğme vaziyeti aldıktan sonra önlerindeki mermer kâselere özlem gözyaşları saçarken taşlaşmış zannolunan kanatlı melek çizimleri görülüyordu. Senelerden beri bu mermer gözler artık ağlamaktan yorulup durmuş, kâselerde de matem gözyaşları kalmamış, hep kurumuştu.

Ben bu mezarın hikâyesini dinlemiştim. Bu türbeyi kırk beş sene evvel bir koca, eşinin hatırasına hürmeten yaptırmış. Uyu bahtiyar kadın, uyu... Sevgine, hürmetine layık olduğunu ispat ettiğin bir eşin sana bekçi tayin ettiği bu meleklerin kanatları altında uyu... Fakat of... Mutsuz omuzlarında kocalarının lanetiyle dünyalarını değiştiren kadınlar hangi mezarda? Nerede yatacaklar? İşte ben onu arıyorum.

Çamların, servilerin gölgeleri, loşlukları içine gömülmüş manastıra benzer yapılar, hüzün veren bahçeler, denizi gören setler. Yine birkaç mermer mezar. Bugün her şeyden çok bu mezarların mutlak sessizliklerine imreniyorum. Bugün bunlarla aramda büyük bir çekim var. Bu ahret evlerinin sakinleri dünyanın sefil, açgözlü, zalim idarelerinden kurtulmuş, manevi beldelere dahil olmuş.

Şafak Bahçesi’ni geçtik. Manivelayı yoluyla çevirmeye pek kuvveti yetişmeyen bir kız çocuğu sundurmanın altında laterna9 çalıyor. Biri erkek diğer iki çocuk da birbirlerine sarılarak temposu lüzumundan pek ağır ve kesintili perdelerden çıkan bir vals havasıyla oynamaya uğraşıyorlardı.

Araba yürüdü geçti. Heybeliada biri küçük diğeri nispeten büyük, karşı karşıya iki dağdan oluşur. İşte bu şekilden dolayı Rumca ismi olan Halki Yunanca tabirinden “heybe”yi çıkarıvermişler. Büyük dağın doğu yönündeki sırtında denize paralel olarak açılmış açık bakır renkli toprağı tertemiz bu yoldan gittik. Yolun iki tarafı da çamlık. Yukarı bakılınca gözler, koyu yeşil çamları atladıktan sonra berrak, saf, duru mavi gökyüzüyle buluşuyor. Aşağı tarafına bakarsanız gözleriniz yine yeşil çamlar üzerinden kayarak lacivert bir denize iniyor. Bu aşağıki sırtın pek sarp yerleri var.

Araba bu uçurumların önünden geçerken aşağıya yuvarlanıvermeyi ne kadar arzu ettim. Düşüncesi diğer insanların tüylerini ürpertecek bu kaza benim için ne büyük bir mutluluk yerine geçecekti.

Fakat bu şiddetli temennim yerine gelmeden araba sağ salim Çam Limanı’na indi. Adanın en yüksek noktası olan değirmen tepesinden dağ iki kolunu aşağıya uzatarak sanki denizin ufak bir kısmını kucağına almak istemiş. Kuzey tarafından kopan poyrazın şiddetine rağmen buradaki limancığın suları bu iki yeşil kolun arasında uyuyordu.

Arabacı buradaki iki gazinodan hangisine gideceğimi yoklayarak durdu.

“Gazinolara yanaşma. Arabadan inmeyeceğim,” dedim. Bu yerler bende evvelce hayatımın en cana can katan mutlu kısımlarından sayılırken şimdi pek gönül yakan birer şekil alan pek çok üzücü hatıra uyandırıyordu. Bugün o hatıraları canlandıracak doğa manzaralarıyla karşı karşıya gelmek cesareti gösteremeyeceğim. Evet... O kuvvet, o takatten mahrumum. İşte, istiyorum ki ölüm zihnimden bu hatıratı külliyen silsin. Sonsuza dek yok etsin.

İntihar şeklim hakkında zabıtaya karşı kendi elimle hazırladığım şu belgede bu hatıralarıma kadar geri dönmeye lüzum yoktur.

Dağın yamacına doğru baktım. Çamlar arasında kırmızı boyalı jandarma kulübesi gözüme ilişti. Bu düşündüklerimin bütün içyüzü ve intihar hakkında o andaki kararım zabıtaca manevi bir kuvvetle keşfedilerek derhal tutuklanacakmışım gibi kalbime büyük bir korku geldi. Hemen arabacıya haykırdım:

“Çek, çek! Arsenios Manastırı’nın önüne doğru çek.”

Araba düzlük üzerinden koşmaya başladı. Bu defa limanın batı tarafındaki yokuşa saldırdı. Biraz dolambaç merdivene benzeyen bir sapaktan dönerek çıktık. Yolumuz yine düzlendi.

Çamların arasından uzanan, toprağı sarı, düz bir yoldan gittik. Gittik... nihayet bu yol biraz genişleyerek ikiye ayrıldı. Sola, güney yönüne saptık. Etrafı çamlarla çevrili, tiyatro dekoruna benzeyen bir meydancığa girdik. Bu dekorun sonunda ve doğal büyüklüğünde odundan bir haç görünüyordu. Oh, Yarabbim, dedim, nereye gitsem insanların canavarlığına ait karşıma bir alamet çıkıyor. Hazreti Mesih aleyhinde reva görülen işkenceyi temsil eden bir korkunç şekil.

Bu haç, manastırın girişine alametti. Önünden geçerken arabacım elinin üç parmağını bir araya toplayarak haç çıkardı. Kapısından girdik. Yine iri iri mermerler. Demir şebekeler altında haşir gününü bekleyen birkaç ölü. Arabadan indim. Bir bahçeciğe girdim. Sağ tarafta duvarı badanalı, taştan bir ufak kilise. Penceresinden baktım. Hazreti Meryem, kucağında çocuk Mesih, önlerine konulan kandilin mermer zemin üzerine düşürdüğü titreyen nurani daireye bezgince bir bakış atfederek ayakta duruyor. Bütün aziz tasvirleri bu ibadethanenin loşluğunu yok edemeyen kandillerin kuvvetsiz ışıkları altında rüzgârın çamlardan kopardığı inilti ninnisiyle sanki hep uyukluyorlar.

Bir ufak kapıdan geçtim. Marmara’yı gören bir sedde çıktım. Sol tarafta üç yanı tente peykeli bir çardak. Kilise tarafında birer katlı birkaç zaviye. Peykeye oturdum. Ateşler içinde yanan başımı koluma dayadım. Kışın fırtınalı, kasvetli, soğuk günlerinde sincabi10 bulutlar altında ruhumu üşüten; yazın mehtaplı, o coşku ve sevgi hülyası dolu aydınlık gecelerinde zihnimi istiğraklara düşüren Marmara semayla kavuşup kucak kucağa oluncaya kadar uzanıyor. Dalgalar birbirini güneye doğru kovalıyorlardı.

Gözümün önündeki bu hareketli doğa manzarası artık görmekten yana son hissem, hayatımın son gezinti yeri. O gün bu zavallı vücudum bütün akrabamdan, bütün beni sevenlerden uzakta, kim bilir nerelerde, hayattan ölüme geçecekti. Ölüm, ressamların onu tasvir ettikleri eli tırpanlı bir iskelet suretinde dalgaların üzerinde gezinerek siyah çukur gözleri, dudaksız dişleriyle bana acı, korkutucu tebessümlere başladı. Titredim, tarifsiz bir ümitsizlik yüreğimi koparıyordu. Ölüm korkusu beni niyetimden vazgeçiremez. Ben ona mahkûmum. Ölüm acısı hayatın çektirdiği acılar yanında mutlak hafif kalır.

Gözlerimden boşanan yaşları mendilimle silmekteyken kulağıma hafif bir mırıltı geldi. Başımı çevirdim. Uzun saçları, sakalı keten gibi bembeyaz kesilmiş bir rahibin bana selam verdiğini gördüm. Bu pirifani o anda bana hayatın sonunun bir sembolü gibi göründü.

Hayatın çehrelere bahşedebileceği son mükâfat işte bu beyazlıktı. Bu mükâfata ermeden ölenler mazlum addediliyor. Acaba bu haklı bir dava mıdır? Ben bu mazlumluğu küçük yaşta değil çok yaşayıp vefat edenlerde görüyorum. Hiç doğmamanın en büyük mutluluk olduğuna şüphem yok. Bu kaza yerine bir kere düşen için senelerin her türlü sefillik ve güçlük yüküne vücudunu ezdire ezdire, yaşlılık hastalıklarına tepelete tepelete, zayıflığa düşen her organı vazifesine davet için türlü tembih aracıyla ve çoğu zaman gülünç çarelere müracaat ede ede zorla, bir bakıma yapma bir hayatla yaşamaya uğraşmaktaki mutluluğu –bunu iddia edenlerin ileri sürdükleri felsefelerindeki kuvvete rağmen– ben anlayamıyorum. Fakat hayat ne kadar geçilmesi zor, ne kadar acı bir felaket olsa yine bu tatsızlık kalplerden ölüm korkusunu silemiyor. Bu korku olmasa yahut bunu hiçe indirecek bir kolaylık temin edilse hayatı alkışlayanların iyimser felsefelerini gülünç gösterecek bir çoklukla intiharlar çoğalır, belki dünya yarı yarıya boşalırdı. Bazen hayatın dertleri ve sefilliği o mertebe şiddetleniyor ki işte böyle benim gibi ölüm acısına, o korkuya da meydan okuyanlar bulunuyor.

Genel hükümle tamamen zıt olan kendi görüşümce bu hayatın en büyük mazlumları çok uzun ömür sahipleri olduğundan benim dört ömrüme müsavi, uzun bir hayat görmüş bulunan bu ihtiyar rahip çektiğim sıkıntıların dört mislini geçirmiş demekti. İşte bu sebeple gözümde pek muhteremdi. Sebebini pek tahlil edemeden insanların ihtiyarlar hakkında göstermeye uğraştıkları hürmetin sebebi yine bu olsa gerek.

İhtiyar rahip asasını kakarak, dumanlanmış kırmızı gözleri üzerinde parlayan gözlüğün camları altından bana bakarak yeni yürümeye alışan çocukların sendelemelerini andırır ağır bir yürüyüşle yürüdü. Peykeye oturdu.

Hemen kalktım, elini öptüm. Bütün damarları sayılacak kadar kadit olmuş bu ele dudaklarımın temas ettiği anda gözlerimden bir-iki damla döküldü. İhtiyar o zaman beni dikkatle süzerek Rumca şivesiyle, “Kızım niçin ağlarsın?” Eliyle gökleri, denizleri, ufukları göstererek, “Bak, Allah bize neler ikram etmiş. Böyle ferahlık yerde ağlanır mı?” dedi.

“Rahip efendi,” dedim. “Buraları ferah fakat benim gönlüm dar. Kalbimde büyük bir sıkıntı var. Benim için dua ediniz, Allah bu sıkıntıdan kurtarsın.”

“İstersen sana ferahlık için okuyayım?”

“İsterim efendim, inayet etmiş olursunuz.”

Hemen ihtiyarın önüne oturdum. Rahip sağ elimin üç parmağını bir araya toplayarak alnıma temas ettirdi. Beyaz bıyık ve sakalı arasında pek esmer duran dudakları harekete başladı. Cüppesinin burnuma pek yaklaşmış olan geniş kolu günlük11 kokuyordu.

Bu pirin ruhaniyetinden yardım dileyerek gözlerimi yumdum. Anlayamadığım bir lisandan vuku bulan hafif mırıltılar arasında yüzüme üç defa “puf” diye ılık bir nefes dokundu. Sonra rahip eliyle okşar gibi omzuma temas ederek, “Haydi kızım, kalk, gezin,” dedi.

Gözlerimi açtım. Kısa bir müddet dertlerimi unutarak bütün hassasiyetim o mırıltılar, o günlük kokusu, o ılık nefeslerle meşgul kaldı. Rahibin karşısından çekildiğim halde hâlâ bunları işitiyor, kokluyor gibiydim. Biraz ilerledim, dalgalara baktım, bunlar bana, “Gel gel, seni sallayarak unutalım, senin için başka türlü kurtuluş mümkün değildir,” diyorlar gibi geldi. Yine gönlümü karanlık sıkıntılar kapladı.

Rahip nazarıyla beni takip ediyordu. Yine ona dönerek sordum:

“Cenabıhak günahkârları affetmez mi?”

İki elini kaldırıp gözlerini gökyüzüne dikerek:

“Affeder, affeder. O her şeyden büyüktür. Adildir. Ümit kesme. Nasıl, ferahlık duymadın mı?”

Veda ederken rahibin elini bir daha öperek, “Duydum, duydum... Nefesiniz çok iyi geldi. Teşekkür ederim. İşte büsbütün ferahlamak için gidiyorum,” dedim, yürüdüm.

2. Kaba dokunmuş, dayanıklı bir çeşit yün kumaş. (Y.N.)

3. Koyu gri renkte olan. (Y.N.)

4. Giysiler dikilirken kullanılan tamamlayıcı veya süsleyici şeyler. (Y.N.)

5. Kadınların çarşaf yerine kullandıkları, başörtüsüyle birlikte giyilen hafif üstlük. (Y.N.)

6. Ham ipekten dokunmuş giysi kumaşı. (Y.N.)

7. Bir yüzeyde renk dalgalanması sonucu görülen parlaklık, hare. (Y.N.)

8. Yedeğinde başka taşıtlar götüren deniz taşıtı. (Y.N.)

9. Bir kolun çevrilmesi suretiyle çeşitli havalar çalan, org türünden, sandık biçiminde, sırtta taşınır seyyar çalgı. (Y.N.)

10. Kahverengi ile kurşun rengi arasında olan renk. (Y.N.)

11. Tütsü için kullanılan bir çeşit ağaç sakızı. (Y.N.)

*****

3

İntihar eden kadının sandalda, el çantasında bıraktığı mektup işte burada son buluyor. Bu kâğıtta tarih ve imza görülmemesine bakılırsa Aynınur Hanım’ın galiba üzüntüyle maceranın ardını yazmaya vakit bulamadığı anlaşılıyor.

Arabacının ve tersane iskelesi tarafında bulunan birkaç çocuğun şahitliklerinden ortaya çıktığına göre bu feci olayın sonu şu şekilde cereyan etmiştir.

O gün Aynınur Hanım Arsenios Manastırı’ndan çıkarak arabaya binmiş. Yolun Burgazada’sına karşı odundan korkulukla sağlamlaştırılmış kısmını biraz geçinceye kadar çektirmiş. Orada inmiş. Arabacıya beklemesini tembih ettikten sonra yokuştan aşağıya, sahile doğru yürümüş. Bu hanımın halindeki gariplik fevkalade merakını çekmiş olduğu için arabacı müşterisini nazar-ı teftişinden bir an uzak tutmamış. Sarp bir mahalde büyük bir kaya üzerinde bitmiş, tek bir çamın gölgesine oturarak çantasından çıkardığı kâğıt kalemle denize karşı yazıya başlamış. Ara sıra kâğıt kalemi bırakıp heyecanını yatıştırmak için elini göğsüne, mendilini gözlerine bastırarak hıçkıra hıçkıra, sarsıla sarsıla gözyaşı sağanakları geçirir ve bazen yere yarım uzanarak dalgaların kavga eder gibi seslerine kulak verir, dalarmış.

Bir buçuk-iki saat kadar orada kalmış. Zabıta memurlarına karşı fezleke namıyla yazdığı kâğıdı işte orada karalamış olacak.

Dalgaların aklına düşürdükleriyle karaladığı bu fezlekede, maceranın zabıta memurlarına ifşa ve açıklanmasında kendine hâkim olması icap eden noktalarda gösterdiği coşkunluklar, üzüntüsünün derecesini ve zaman zaman geçirdiği şiddetli buhranları gösteriyor.

Bu karalamadan sonra şemsiyesine dayanarak yorgun adımlar, kıpkırmızı bir çehre ve nemli gözlerle arabaya dönmüş. Faytona atlayabilmek için arabacının yardımına ihtiyaç göstermiş. Konuşmaya bile kudreti yokmuş. Kısaca “çek” emrini vermiş. Ticaret Mektebi’nin önüne gelince çamların arasından denize doğru bakarak gözü pek hoşlandığı bir şeye rastlamış gibi gülümsemeye başlamış. Birden vücudunda bir zindelik hasıl olmuş gibi bir çeviklikle hemen arabadan atlayarak ücretini verip herifi savmış.

Arabacı hanımı taşlarının arasından çimenler fışkırmış o enli, kaldırımlı merdivenden tersane istikametine doğru inerken görmüş. Fakat diğer bir müşteri bulmak acelesiyle işin nereye varacağını beklemeksizin arabasını vapur iskelesine doğru sürmüş gitmiş.

Olayın bundan ötesinin geçişi berraklığını kaybediyor, dumanlanıyor. Orada oynamakta bulunan birkaç çocuğun diğerlerinden biraz farklılıkla verdikleri ifadelere nazaran tersanenin taş iskelesinde iki sandal bağlıymış. Akşama doğru hava şiddetini, deniz dalgalanmasını artırdığından sandal sahipleri müşteri bulmaktan ümidi keserek büyük çınarın rüzgârdan korunan, adeta bir oda büyüklüğündeki kovuğu arasına uykuya yatmışlar.

Aynınur Hanım bu sandalları besbelli ta yukarıdan görmüş olmalı ki iskeleye kadar inmiş. Biraz sağına soluna bakınıp etrafı merakla gözden geçirdikten sonra sandallardan birinin ipini çözerek pervasızca içine atlamış. Zaten kürek çekmesini bildiğinden hemen açılmış. Sert bir poyraz o anda sandalı şiddetli bir akıntıyla iki adanın arasından açığa atıvermiş.

Sandalcı, çınarın kovuğunda bu tehlikeli hareketten tam bir saat sonra uyanmış. Malını aramaya çıkmış. Çocuklar, genç bir Türk kadının sandala binip kaçtığını haber vermişler. Zavallı herifçağız bir elini gözlerinin üzerine siper gibi tutarak bu habersiz müşterinin kaçtığı yeri gözetleyip de açıklarda sandaldan eser göremeyince tek geçim kaynağını kaybettiğinden dolayı çırpınmaya başlamış. Zabıtaya müracaatla durumu anlatmış. Süratle soruşturmaya başlanmış.

Vakit ezanı geçip de Aynınur Hanım Büyükada’daki hanesine dönmeyince aile halkını büyük bir merak alır.

Nezihi Bey gittikçe artan fırtınanın şiddetine ehemmiyet vermeyerek büyük bir balık kayığıyla Heybeli’ye geçer. Seza Hanım’ın zevci Sermet Bey’in hanesine gider. Aynınur Hanım’ın o gün oraya gelmediği haberini alınca üzüntüsünden şaşırır. Zabıtaya müracaata mecbur olur.

Karakoldan içeri girer. Komiseri; sandalcıyı, arabacıyı, çocukları sorgulamakla meşgul bulur. Hakikati anlayınca üzüntüsü son derecesine varır. Bütün sorgulamalar, o gün akşamüstü saat on bire12 doğru açık lacivert yeldirmeli, boylu boslu güzel bir hanımın tersane istikametinde bağlı bulunan Nikoli’nin sandalını çözerek binip açıldığı üzücü sonucuna çıkar.

Nezihi Bey, komisere kendisinin işte o sandalla açılan lacivert yeldirmeli hanımın kocası olduğunu bildirerek eşinin ille o gece buldurulması için zabıtaca ne yapılabilmek mümkünse icrasından geri durulmamasını rica eder. Komiserle aralarında şu konuşma başlar:

Komiser: “Böyle bir havada eşinizin tek başına bir sandala binerek denize açılmasından maksadı ne olabilir?”

Nezihi Bey: “Bilemem.”

Komiser: “Maksadı gezmek olsa sandal sahibini bulup pazarlık etmesi lazım gelirdi.”

Komiserin karşısında el pençe divan duran sandalcı Nikoli, uzun müddet susta vaziyetinde bulunmaktan yorulmuş bir fino tavrıyla başını sağa sola yatırarak üzüntüsünden dudaklarını ısıra ısıra:

“Sağ olasın komiser efendi. Ağzının içinde öpeyim ki haniya böyle söyledin. Pazarlık etmedi. Bana hiçbir se (şey) söylememis. Sandal içerde binmis, kaçmıs... Ah, panayamu... Bu karı divana idi ki böyle havada denizde çıkmis... Ah komiser efendi, üç mecidiye13 verecek idi, yine razı olmayacaktım ki benim sandalda binsin. Daha yeni aldı. Borcuna vermedi. Benim altı tane çocukları var. Ne ilen ekmek parası çıkaracak? Ah, benim zavallı sandal... Bozburun’da gitti. Mudanya’da gitti. Yoksa deniz dibinde gitti. Kim bilir...”

Nezihi Bey: “Sen merak etme, sandalın gelmezse ben sana iki misli bedelini öderim.”

Nikoli: “Allah ömür versin beyefendi. Dört lira bir sandal aldım. İki lira tamir koydum. Boyaladım, altı lira. Ama ne sandal oldu! Bulabileceğin bir daha böyle bir kelepir?”

Komiser: “Sus zevzek herif! Sandalın derdiyle sen bu akşam galiba rakıyı fazla kaçırmışsın.”

Nikoli: “Kaçırdım, yalan söylemem, kaçırdım. Para da yoğdu, veresi kaçırdım.” Eliyle göğsünü göstererek: “Ne vakit içerde büyük dert var, böyle kaçırmazsan gece uyku tutmaz. Rakı çok fenası, çok iyisi.”

Komiser: “Haydi Nikoli dışarıya, beyefendiyle görüşeceğimiz şeyler var.”

“Allah büyük.” Eliyle göğü göstererek: “Biz burada ne yapıyoruz o bize görünüyor. Allah ömür versin, gidiyorum. Gidiyorum. Benim sandal, benim çocuklar unutmazsınız,” istirhamıyla Nikoli çıktı.

Komiser gözlerini Nezihi Bey’e dikerek:

“Böyle bir havada hanımın sandala binme maksadını tayin edemeyecek miyiz?”

“Arz ettim efendim, bilemem.”

“Zihnen bir rahatsızlığı var mıydı?”

“Hayır, yalnız sinirleri biraz zayıftı.”

“Sinir, zihin. Çok defa bu ikisi bir yola çıkar. Sizden veya hanedekilerden bir şikâyeti?”

“Hayır efendim hayır...” Saatine bakarak: “Saat ikiyi14 geçiyor. Bu çeşit sorgulamalarla geçirecek vaktimiz yok. Bir dakika evvel biçareyi bulmak, kurtarmak için lazım gelen tedbirlere müracaat edelim.”

Komiser: “Affedersiniz. Bu akşam vukuat jurnali15 vermeye mecbur olduğumdan dolayı soruyorum. Araştırmaya başlayalım, pekâlâ, fakat nereden?”

“Her şeyden önce sandalın gittiği ciheti tayin etmek lazım gelir.”

“Dört çocuğun ifadelerine nazaran sandal akıntıya kapılıp iki adanın arasından açıklara düşmüş. Yalnız bir çocuk sandalın Burgaz’a doğru gittiğini söylüyor.”

“Çocuklar görmüşler de niçin etrafa haber vermemişler?”

“Efendim çocuk bunlar. Benim sizin gibi düşünebilirler mi? Onlar hanımı eğleniyor zannetmişler. Oyunlarını bozmamışlar.”

“Tek çocuğun ifadesi belki doğrudur. Sandal Burgaz’a gitmiştir. Şimdi bir telgraf çekelim.”

“Heybeli’den Burgaz’a tel yoktur.”

“Bir kayık gönderelim.”

“Bilmem bu havada kayık Değirmenburnu’nu sökebilir mi...”

“Her kaç kuruş ücret isterlerse veririm.”

Nezihi Bey artık üzüntüsünü zapt edemeyerek mendilini çıkarıp ümitsizlik gözyaşlarını sile sile:

“Aman efendim, nasıl bir memlekette yaşıyoruz? Medeni bir mahalde böyle kazalar, facialar vukusunda Afrika’ya bile telgraf çekilip bir anda cevap alınır. Burada birbirine bitişik denecek kadar komşu bulunan şu dört adacık arasında böyle havalarda hiçbir bağlantı, haberleşme aracı yok. Belki zevcem şu anda dalgalar arasında eceliyle güreşiyor. Biz imdadına koşmak için bir araç bulamıyoruz. Efendim, bir istimbot yok mu? Bütün varımı ücret olarak vermeye hazırım.”

“Haklısınız beyefendi. Üzüntünüzün derecesini çehrenizden anlıyorum. Fakat bir vasıta yok. Şurada, limanda İlyasko’nun kano dedikleri biçimde hafif bir istimbotu var. Sahibinin gönlü olsa da bu havada denize çıkamaz. Şimdi iskelede bilmem kaç vapur yatıyor.”

Dışarıdan bir polis çağırarak:

“Rıza Efendi, iskelede kaç vapur var?”

“Şahin’le Neveser var. Römorkör de Maltepe’den şimdi geldi. Fırtınadan Büyükada’yı tutamamış. Oranın müşterilerini de buraya çıkardı.”

Komiser elindeki akik tespihi salavatparmağına dolayıp sağa sola sallayarak:

“Bu vapurları zevcenizi taşıyan kayığın araştırılmasına çıkarmak mümkün olsa da bu fırtınada, bu zifirî gece karanlığında bu koca Marmara’nın ne tarafında sandal arayacaklar? Buradan üç saat evvel kuduz dalgaların önüne katılmış bir sandalcığın şimdi nerelerde bulunduğu kestirilebilir mi?”

“Efendim, bir kere Burgaz’dan bir haber alalım, sonra öte cihetini düşünürüz. Bir kayık, sandal, her ne bulunursa bendeniz gitmeye hazırım. Hatta yüzerek gitmek kabil olsa denize atlayacağım.”

Nezihi Bey üzüntüsünün büyüklüğünden ne yapacağını bilemez. Vapur kaptanlarına müracaat eder. Kaptanlar idareden emir almadıkça belli vakitler haricinde böyle fırtınada gece yarısı vapur kaldıramayacaklarını, bunun için her kaç lira teklif edilirse hükmü olamayacağını söylerler.

Römorkörün kaptanını arar. Onu da bir meyhanede küp dibinde bulur. Şişman, kanlı canlı bir herif. Ağzındaki pipoya tütünü basmış. Önündeki kadehe tıka basa şarabı doldurmuş, kasketi bir tarafa eğmiş keyif çatıyor. Eliyle havada birtakım kavisler resmederek saat birden sonra fırtınanın peyda eylediği şiddetten bahsediyor.

Mesele kaptana anlatılır. Bu teklife karşı herif derhal o kalın ensesi üzerindeki başını fırıl fırıl sağa sola çevirip işaretparmağını da başının bu allegro vivace16 temposuna uydurarak şiddetle sallaya sallaya kabul etmediğini ifade eder. Bu acayip teklifin hayret verici tesiriyle önündeki dolu kadehi birden diker. Son damlasına kadar sömürür. Gözleri parlar. Zayıf Türkçesiyle fikrini anlatmaya başlar:

“Ne dedi? Marmara’da bir karı kaçmış... Ki gidelum onu bulmaya... a ba ba ba ba ba... o kaçtı ama benim akıl daha kaçırmadı. Bir sandal için batıracağım benim vapur? Tayfaları da beraber? Yok... Yok... Bu olamaz.”

Zavallı Nezihi Bey ne tarafa başvursa bir çare, bir araştırma aracı bulmak mümkün olmaz. Marmara’ya çıkmak değil, Burgaz’a gitmek için bile hiçbir kayıkçıyı ikna edemez. Hatta kendini Büyükada’dan getiren kayıkçılar bile fırtınanın şiddetinden dolayı geri dönemeyeceklerinden o geceyi Heybeli’de geçirmek lüzumunu bildirirler.

Nezihi Bey’e son bir nasihat olarak komiser nihayet der ki:

“Beyefendi, bu gece denizde araştırma yapmak hususundaki imkânsızlığı görüyorsunuz. Eşiniz hakkındaki şefkatinizi, muhabbetinizi hep gördük, takdir ettik. Onu kurtarabilmek için olmayacak şeylere saldırmak derecesinde gayret gösteriyorsunuz. Fakat imkânsızlığa karşı ne yapılabilir? Hanım Burgaz’daysa güvende bulundurulacağından emin olunuz. Orada değilse bu gece Burgaz’a gitmekten ne fayda çıkar? Bu gece gidip Sermet Bey’in evinde kalınız. Yarın bakalım. Allah büyüktür. İnşallah hayırlı bir haber alırız.”

Nezihi Bey hâlâ komiserin bu sözlerini kabul etmemekte ısrarla ne kadar büyük zorluklar ve imkânsızlıklar karşısında bulunsa yine o gece araştırma yapmaktan vazgeçemeyeceğini söylemekten geri durmaz. Komiser bu zavallı zevcin şu faydasız ısrarlarından zihninin ne derece perişan olduğunu anlayarak biçareye acır.

İkisi bu mücadeledeyken komiser odasından içeri Sermet Bey girer. Uzun boylu, tıknazca, yuvarlak çehreli, kumral kaşlı, gür bıyıklı, gözlüklü, giyim kuşamı temiz, şık, vakur, yirmi dokuz-otuz yaşlarında, güzel bir delikanlı.

Sermet’te fevkalade bir üzüntü vardı. Gözlerinde esrarengiz birer endişe anlamı parlıyor gibiydi. Aynınur Hanım’ın üzücü kaybıyla sona eren bilmecenin anahtarı ondaymış da bunu kimseye sezdirmemek için haliyle ve sözleriyle ne yolda tedbir alacağını bilemiyormuş gibi bir korku ve şaşkınlıkla bir müddet sustuktan sonra dedi ki:

“Nezihi, kardeşim... Buraya, yanına çabuk gelemediğim için beni affet. Evde bizimki çıldırıyor. Üç-dört kişi şimdiye kadar güç zapt ettik. Bilirsin ya, eşinle öz kardeşten çok sevişirlerdi. Hanım bulunmuş, Burgaz’dan haber geldi, oradaymış diye bir yalan uydurduk da neyse biraz sakinleşti. Nedir bu başımıza gelen Yarabbi... Benimki de sağlam bir mahluk değil ki, zayıf sinirli, meraklı, evhamlı, sade hastalık bir kadın. Ne yapacağımı bilemiyorum. Haydi kalk, bize gidelim.”

Nezihi Bey karşısındaki bu iki çehre üzerinde belirsiz, ağır, ümitsizce bir bakış dolaştırarak, “Size mi gidelim? Aynınur’un cesedi dalgaların üzerinde çalkansın, biz döşeklere girip uyuyalım öyle mi? O zavallı kadın benim eşimse senin de kız kardeşin demekti. Sen kardeş matemini böyle mi tutarsın?”

Sermet Bey gözlerinin ucuyla komisere, baktığı ettiği yeri göremez derecede dalgın, acayip bir bakış fırlatarak biraz tereddütle:

“Evet, benim de kız kardeşim demekti. Ona hiç şüphe yok. Fakat bu karakolda sabaha kadar oturulmaz. Komiser efendi de evine gidecek, biz de evimize gidelim. Döşeklere girip yatmak hususuna gelince, bu gece o rahatın bizim evde hiç kimse için mümkün olamayacağını sana kuvvetle temin edebilirim. Haydi kalk, yürü...”

Komiser, Sermet Bey’in kulağına eğilerek, “Götürünüz fakat bir dakika yalnız bırakmayınız. Zavallıyı pek karamsar görüyorum,” dedi.

12. Alaturka saate göre, akşam ezanından bir saat önce. (Y.N.)

13. 1840 yılında basılmış, 20 kuruş değerinde olan gümüş sikke. (Y.N.)

14. Alaturka saate göre, akşam ezanından iki saat sonra. (Y.N.)

15. Günlük rapor. (Y.N.)

16. Tez canlı, uçar gibi bir çabuklukta. (Y.N.)

*****

4

Nezihi Bey, bir manyetizmacının emrine itaat eden bir uyuşuk insan gibi ağır ağır yerinden kalkar. İki delikanlı karakoldan çıkarlar. Nezihi yürürken adeta sarhoş gibi sendelediğinden, Sermet, düşmekten koruyarak zavallının koltuğuna girer. Gündüz kira merkepleri duran dörtyol ağzı meydancığa kadar gelirler. Eve gitmek üzere yokuşa sapacakları esnada Nezihi Bey birdenbire manyetizmasından uyanır gibi bir itaatsizlik tavrıyla irkilerek:

“Birader, senden bir ricam var.”

“Emret kardeşim.”

“Eve gitmeyelim.”

“Ya nereye gidelim?”

“Şu büyük çamlığın altındaki tersane iskelesine.”

“Bu karanlıkta orada ne yapacağız?”

“Orada zevcemin hayaline tesadüf edeceğim zannediyorum.”

“Çocukluk lazım değil Nezihi.”

“Ne halde olduğumu bilmiyorsun.”

“Gayet ıstırapta olduğunu biliyorum, görüyorum.”

“Öyleyse merhamet et, gidelim.”

“Oraya gidince üzüntün daha artar. Sonra ne yaptığını bilmez bir halde gelip bazı çılgınlıklara kalkarsın. Seni zapt edemezsem... Yook, evde bir zavallı validenle bir de masum çocuğun olduğunu da düşün.”

“Bu kadar senelik hukuk ve kardeşliğimiz namına sana yalvarıyorum. Gidelim... Yahut beni kendi halime bırak, yalnız gideyim.”

“Seni böyle bir gecede yalnız bırakmak... Hayır, bunun ihtimali yok. Ne olacaksak bu gece beraber olacağız. Kendini denize atarsan ben de beraber atacağım. Varsın benim de eşim dul, çocuğum yetim kalsın. Fakat şu tersane iskelesinde ne yapacağını söyle de gidelim.”

“Beni sokaklarda haykıra haykıra ağlatma rica ederim. Eşimin bastığı taşlara, topraklara yüzümü gözümü sürmek, hep oraları gözyaşlarımı serperek örtmek istiyorum.”

“Bu da karamsarlıktan kaynaklanan bir tür cinnet. Maksadın bundan ibaretse peki gidelim.”

“Ne yapayım, çıldıracağım. Başka türlü üzüntümü hafifletmeye imkân yok.”

“Fakat çok uzatmayalım. Evde bizim Seza’nın da yarı mecnun bir halde olduğunu unutmayalım. Kim bilir şimdiye kadar neler oldu...”

“Peki, çabuk döneriz. Ben benimkini kaybettim. Allah seninkini bağışlasın.”

Bir müddet yürürler. Halki Palas’ın önüne gelirler. Nezihi Bey, belediyenin sokaklarda yeşil boyalı sırıkların tepelerinde yaktığı petrol lambalı bir fenerin önünde durarak arkadaşının çehresini dikkatli dikkatli süzerek:

“Sermet, birbirimize söyleyecek çok şeylerimiz var değil mi?”

Sermet Bey bu soru karşısında adeta derin bir titreme geçirir. Yüzünün kızarıklığını göstermemek için başını biraz karanlığa döndürür. Ve heyecanla bekler.

Nezihi Bey arkadaşının bu telaşını fark etmemiş gibi devamla:

“Hayli zaman oluyor. Bu adada, Şafak Bahçesi’nde şiddetli bir tartışmada bulunmuştuk. Hatırlıyor musun?”

“Nasıl hatırlamam!”

“İkimiz de eşlerimizden şüphe ediyorduk.”

“Evet, eşlerimizden birinin hıyanetine dair ortada birtakım işaretler vardı.”

“Öyleydi.”

“Sonra bu işaretler eşin Seza Hanım’ın üzerine sabit oldu.”

“Öyle olduydu.”

“Bu önemli hususu sen bana felsefesi hiç hoşuma gitmeyen, uzun, garip bir mektupla itiraf etmiştin.”

“Bu da doğru.”

“Hıyaneti sabit olmuş bir kadını nikâhında tuttuğun için ben senden adeta soğumuştum.”

“Evet, o günden beri bana olan davranışın hep soğuktu.”

“Suç sahibi senin eşin olduğu halde benimki neden intihar ediyor? Bu acayip sırrı bana anlatabilir misin?”

“Eşimin hıyaneti, seninkinin intiharı... Bunlar başka başka iki mesele olmak lazım gelir. Ben bu iki şey arasında bir bağlantı göremiyorum.”

“Peki, dediğin gibi olsun. Fakat bir gün vapurda yanıma geldin. Bulut gibi sarhoştun. O gün ağzından kaçırmış olduğun bir sözü hatırlıyor musun?”

“Hayır.”

“Bilmem ne münasebetle eşim Aynınur’dan bahsolunurken sen bana, ‘Bu kadının yüzünden bir gün büyük bir belaya uğrayacaksın ama bakalım ne vakit!’ dedindi. İşte bak sözün çıktı. Bunu nereden keşfetmiştin?”

“Sarhoşlukla böyle bir kehanet savurmuş olabilirim. Fakat bu sözün hiçbir aslı faslı olmadığına emin ol.”

“Hayır hayır, bu sözün elbette bir esasa dayanıyor olacak.”

“Aynınur’un ne kadar densiz, huysuz, sinirli, rahatsız edici bir kadın olduğunu biliyordum. İşte bugünkü hareketi de akıl ve erdemlerine değil, durumundaki garipliklere ve cinnetine delalet eder. O meşrepte bir kadının bir gün böyle bir cürette bulunacağını keşfetmek büyük bir kehanete muhtaç değildir. O sözü belki bu nokta-i nazardan söylemişimdir. Yoksa hiçbir ciddi sebebe dayanarak değil.”

“Ben eşimi aşırı bir aşkla sevdiğim için ona dair en adi bir hususa karşı bile kayıtsız bulunamazdım. Dikkat ediyordum. Son zamanlarda sende Aynınur aleyhine bir hiddet, galeyan ve hatta bir öfke peyda olmuştu. Onun sözü oldukça daima çehren kızarıyor, adeta vücuduna hafif bir titreme geliyor. Mühim şeyler ifşaya hazırlanır gibi tavırlar aldıktan sonra her nedense yine söylemeye cesaret edemeyerek yutkunmaya başlıyordun. Yahut ki eşime ait en ufak bir şeyi büyütmek vehmiyle rahatsız olduğum için bana öyle geliyordu.”

Sermet Bey, Nezihi’nin bu iddiasını elinde olmadan onaylayıp bir hayli kızardığı halde yine gerçeği reddetmeye uğraşarak:

“Kuruntu birader, kuruntu...”

“Kuruntu olabilir. Fakat rica ederim, dikkat et. Kuruntu denilen şeye hakikat şeklini verdirecek kuvvette bazen bak ne gibi garip kazalar musallat oluyor. Şimdi şu saatte eşimden bahsolunurken bana yine dilin dolaşıyor, yine yüzün kızarıyor gibi geliyor.”

“Eskiden beri eşine ilişkin meselelere lüzumundan fazla ehemmiyet verdiğini şimdi itiraf ettin. Kuruntu diye, bir hususa zihinde bir ölçünün üstünde ehemmiyet vermeye derler. İşte bu şimdiki de kuruntudan başka bir şey değil.”

“Peki, kuruntu olsun. Öyle kabul edelim. Şimdi Aynınur’dan bahsolunurken o zavallıyı huysuz, densiz, sinirli, rahatsız edici bir kadın olarak tasvir ettin. Onun üzücü kaybına rastlayan böyle bir felaket ânında ismini daha uygun sıfatlarla anabilirdin. Hiç olmazsa o zavallının hatırasına göstereceğin hürmetin beni ne kadar memnun edeceğini düşünerek öyle davranmak lütfunda bulunmalıydın. Onun aleyhindeki hep bu iradesizce çıkışların benim iddialarıma birer delil teşkil ediyor. Sen yine hep bu sözlerimi kuruntudan ibaret say.”

Sermet cevap vermedi. Bir müddet sessizlikle geçti. Rüzgârın şamatasıyla denizin coşkusunun çamlarda peyda ettiği yankılar ve inilti gittikçe artıyordu. Halki Palas’tan sonra devam eden alçak, beyaz duvarın nihayetine kadar yürüyüp sağ cihete yokuş aşağıya, çamların içine indiler.

Nezihi, Sermet’in bu sessizliğini susturucu, gerekli bir mukaddime sayarak devam etti:

“Şimdi Aynınur kayıp. Taş iskeleden tek başına sandala binip açıklara düştüğü rivayet ediliyor. Burgaz’a gittiğini de söyleyen var. Şu anda pek fazla teselliye muhtaç bir haldeyim. İstiyorum ki eşimin ölmediğini ispat için karşımda sayılabilecek teselli edici varsayımların hepsi dile getirilsin. Fakat maalesef ki ağzından bu anlamda bir kelimecik bile çıkmıyor.”

Nezihi bekledi. Arkadaşından bir cevap çıkmayınca yine devamla:

“Cevap vermiyorsun. Demek ki Aynınur’un ölmüş olmasını istiyorsun. Bunu pek tabii ve belki de gerekli görüyorsun. Biliyor musun Sermet, zevcemin bir başına sandala binerek açılması intihar kastından başka bir şeye mal edilemez. İntihar içinse bazı üzücü, kederli... sebepler lazım. Eşimin bu hareketteki sebebinin ne olduğunu bana söyler misin?”

Biraz bekledikten sonra:

“Susuyorsun Sermet susuyorsun. Bu sessizliğin bende doğuracağı dehşeti hiç önemsemiyorsun.”

Sermet Bey bir lahavle geçirip başını iki tarafa salladıktan sonra:

“Birader, senin üzerinde şiddetli bir nöbet var. Ne söylediğini bilmiyorsun. Ben Aynınur’un öldüğünü istiyormuşum. Bunu tabii, belki de lazım görüyormuşum. Bunlar nasıl lakırdı? Bu saçmalara benden cevap bekliyorsun. Cevap anlamlı sözlere verilir. Affedersin, saçmalamalara cevap olmaz. Sabah olsun bakalım, olayın içyüzü anlaşılsın. Zihnine biraz sakinlik gelsin. O zaman soracağın şeylerin tamamına gerekli cevapları vermekten geri durmam. Uğradığın felaket büyüktür. Bu tesirle zihninde büyük bir kargaşa var. Mazursun. Şu saatte bana karşı her ne türlü saldırıda bulunursan kadim kardeşlik ve hukukumuz namına tahammül göstereceğime işte söz veriyorum. Söyle, her şeyi hazmederim.”

Nezihi arkasını bir çam ağacına dayayıp ellerini ovuştura ovuştura anlamlı bir bakışla arkadaşının gözlerinin içine bakmak isteyerek:

“Sermet, bu felaketi yalnız bana mal etme. Bunda tamamıyla ortağız.”

“Tabii... Sana gelen felaket aynen bana da gelmiş demektir.”

“Hayır, öyle değil. Bu felakette somut olarak ortağız. Çünkü birkaç gün sonra sen de bu yerlerde benim gibi sevgili zevcenin hayalini aramaya geleceksin.”

“Anlayamadım.”

“Anlayamadın mı? Bu sözüm evvelkiler kadar saçma değil zannederim.”

“Bu hakikaten anlamlı bir sözse ispat et.”

“Böyle bir sözün anlamı ne yolda mantıklı delillerle ispat olunabilir? Şimdi ona zihnimi yorabilecek bir halde değilim. Yalnız senden şunu sorayım ki: eşim Aynınur karamsarlıktan intihar etti diyelim. Fakat şimdi senin eşine ne oluyor ki onun arkasından çıldırmak işaretleri gösteriyor? Senin eşin bu işe tamamıyla yabancı değildir. Onun da kokusu sonra çıkacak.”

“Eşimin bu matemi, Aynınur’u öz kız kardeşinden çok sevdiği içindir.”

“Bir insanın anası babası, evladı, öz kardeşi vefat ederse geriye kalan yine çıldırmaz. Şu seninki öz olmayan kardeşine neden çıldırıyor? Bunu bana açıklayabilir misin?”

“Bir kadının kız kardeş saydığı bir arkadaşına karşı gösterdiği matemde bu kadar derin açıklamayı gerektirecek bir taraf göremiyorum.”

“Göremiyorsan ben sana haber vereyim ki o iki kadın dehşetli bir sırla diğerine bağlıydılar. Ben bunu son zamanlarda anladım.”

“Anladın da bunu bana biraz olsun niye sezdirmedin?”

“Araştırmakla meşguldüm. Böyle vahim bir meselede ufak bir hatanın doğuracağı felaketi bildiğimden kusursuz bir tetkikat yaptıktan sonra sana hakikati bildirecektim.”

“Eşin tetkikata kalkıştığını hissettiği için hakikatin ortaya çıkmasından evvel bu dünyadan çekilmeye lüzum görmüş olmalı.”

“Ah Sermet ah... Benim tahminimce intiharı hak eden benim eşim değil seninkiydi.”

“Belki...”

“Aynınur bir melekti. O, eşin Seza’nın şerrine uğradı.”

“Yaşananların sonunun melek saydığın bu kadının hatırasını karartmayacak şekilde ortaya çıkmasını arzu ederim fakat...”

Şiddetli bir rüzgâr sağanağı Sermet’in sözlerinin geri kalanını kendi gürültüsüne karıştırdı. Diğerinin eşini suçlama şeklinde başlayan bu garip iddiada daha ileri varılmayarak ikisi de sustu.

Sermet, Nezihi’nin kolunu bırakmıyordu. Artık konuşmadan, büyük, acılı düşüncelerle gidiyorlardı. Bir hendek atladıktan sonra biraz sağa döndüler.

Yokuş daha da dikleşti. Bu kaygan yolda arada bir, iki arkadaştan birisi sendeliyor fakat diğeri kolundan tutarak düşmesine engel oluyordu.

Taş iskeleye yaklaştılar. Artık gözleri karanlığa alışmıştı. Etrafı biraz seçebiliyorlardı. Dalgalar iskeleye çarparak bir-iki insan boyu yükseldikten sonra ejder başları gibi kıvrılıp kıvrılıp birer şelale şeklinde taşların üzerine düşerek köpükler içinde tuzla buz oluyordu.

Daha fazla denize yaklaşamayarak bulundukları noktada ikisi de durdular. Karayel güzergâhından gelen serin, şiddetli bir hava karanlık içinde yüzlerini kamçılaya kamçılaya çeşitli gamlardan17 inceli kalınlı ıslıklarını öttürerek bu velveleli müziğiyle birbirini izleyen göze görünmez alaylar gibi geçip geçip enginlere dağılıyordu.

Bu rüzgârın Aynınur’u götürdüğü ölüm semti acaba hangi uzak bölgeydi?

Nezihi Bey de şimdi kendini bu öfkeli dalgaların arasına bırakıverse sevgili eşine kavuşabilir miydi? Zavallı kadın o çelimsiz vücuduyla üstün unsur denilen bu suların içinde kim bilir ne kadar didinmiş, debelenmiş, ne müthiş can acıları çekmişti. Fakat Aynınur’u bu kadar korkunç bir intihara mecbur eden sebep neydi?

Nezihi Bey’in istidlalince Aynınur masum, Seza suçluydu. Günahkâr bir hayat kalsın da günahsız olan, nefsini neden idama müstahak saysın? Nezihi işte bu sual karşısında mütehayyir kalıyor. Meselenin araştırılması gereken, derin yönleri bulunduğuna hükümde şimdi mecbur bulunuyordu. Eşinin demek sinir hastalığı şekli altında örtülü başka fenalıkları varmış.

Zavallı Nezihi, eşinin zihninde dolaşan hayalini canlandırmak için kendinde ortaya çıkarmaya uğraştığı tabiat üstü bir zihnî uyarım yardımıyla onun yüz hatlarını gözü önüne getirmeye uğraşıyor fakat bir şey göremiyor. Dün kendine pek yakın olan bu çehreyi şimdi hayalen bile erişilmez, sonsuz bir ayrılık âleminde buluyor ve ağlayarak diyordu ki:

“Şimdiki zamanın maziye dönüşümünde öyle üzücü bir hız var ki birkaç saat evvel şurada bir yer tutmuş bir vücudun artık maddi ve gerçek âleme iadesi mümkün değil. Hiçliği izleyen bu varlıklarımızdan gurur duymak ve hoşnut olmak ahmaklığıyla malul bulunmasak hayat bizi bu derece kandıramaz.”

Nezihi bu büyük ümitsizlik karşısındaki âcizliğini hissettikçe üzüntüsünden ağlayarak yerlerde, topraklar içinde yuvarlandı, yuvarlandı. Evet, zihnini yakan bu ıstırap ateşini biraz sakinleştirmek için yuvarlandığı yerleri o gün Aynınur’un çiğnemiş olduğunu düşünerek bundan bir tür teselli bulmaktan başka çare yoktu. Of, bu ne âciz, ne alçakça bir teselliydi...

Rüzgâr ve dalgaların o kararsız şamatası, o gece karanlığı içindeki çam karaltıları üzüntüsünü öyle dayanılmaz bir derecede şiddetlendirdi ki arkadaşına, “Haydi gidelim. Şurada sanki Aynınur’un defin merasimini icra ettik. Mezarlıkta bundan fazla oturulmaz. Bırakalım, rüzgâr da telkin18 versin,” dedi.

Yürüdüler.

* * *

Ertesi sabah fırtına dindi. Burgaz’da edilen araştırmada o eşkalde bir hanımın ne sandal ne vapurla adaya ayak atmamış olmasından başka bir bilgi alınamadı.

İki gün sonra Mudanya’dan gelen bir vapur, açıklarda serseri dolaşan bir sandala rastlar. Her gün gazetelerin bu maceraya dair yazdıkları satırlardan kulağı dolgun bulunan kaptan, bunun Aynınur Hanım’ın bindiği sandal olması ihtimalini düşünerek serseriyi vapuruna bağlayarak limana getirir.

Sandalın teknesinde büyük bir hasar yok. Fakat içinde kürek filan bulunmaz. Kıç tarafında bir çekme göz açılır. İçinden intihar eden kadının el çantası biraz nemli olarak görülür. Bundan da zabıtaya karşı yazılmış o mektup çıkar.

Gazeteler bu facianın Nezihi ile Sermet arasında cereyan eden özel konuşmadan başka kısımlarını şairlik becerileri yettiği kadarıyla süsleyip ayrıntılandırarak yazarlar. Hele Aynınur Hanım’ın kalp sıkıntılarını bütün gençlik sırlarıyla, aşkıyla, emelleriyle beraber denizin sonsuza kadar ketum derinliklerine gömmek için dalgalara vücudunu teslim ettiği ânın günbatımına rastlamasını ve zavallının rüzgârla dalgalanan sırma saçlarında güneşin son hazin renkleri parlarken bu iki parlak cismin siyah sularda karşı karşıya batış şeklini büyük bir üzüntüyle tasvir ederler.

Fakat macerayı sarmalayan sırların feci içyüzü gazetelerin haber satırlarından hariç kalır ki işte o da ilerleyen sayfalarda açıklanmıştır.

17. Sekiz notanın kalın sesten inceye veya inceden kalına gitmek üzere sıralanmış dizisi. (Y.N.)

18. Talkın. Ölü gömüldükten sonra imam tarafından söylenen sözler. (Y.N.)

*****

5

Sermet Bey evliliği ölüme benzeten dedikoducuların karamsar söylentilerinden ürkerek bir müddet evlenememiş yani diriyken gerdek mezarına girmek istememişti. Fakat gerçek ölüm, yutacağı bedenlerin evvelce izinlerini almaya lüzum görmediği gibi evlilik denen ölümden kaçanlar da bazen ister istemez nikâhın avı olurlar. İşte Sermet de bu türden olarak yakasını bir güzelliğe kaptırmıştı.

Evliliğin ilk günlerini bala benzeten nükteciler, zarafetten tamamıyla nasiplerini alamamışlar. Bir güzel kadın nerede, bal nerede... bir güzelliğin hoşluğu güzel sanatlar ölçüleriyle ölçülür. Böyle nazik bir meselede bal nevinden oburlara yakışır bir kelimeyle gerçeği ifade etmeye kalkışmak kadınlara karşı ne büyük bir haksızlıktır. Ne affolunamaz bir küstahlıktır.

Evliliğin yalnız ilk ayı değil birinci, ikinci senesi de bala şekere kıyaslanabilecek derecenin pek üstünde bir tatlılıkla geçti. En açgözlülere bile baldan dört günde gına gelir. Sermet Bey iki senede zevcesinden bıkmak değil onun dolgunluk içinde bir incelik gösteren güzel endamına, uzun kirpiklerle, çizgili iri siyah gözlerine Şark güzelliğinin en tipik örneği olan biraz uzunca, biçimli simasına, hasılı hiçbir tarafına henüz zerre kadar doymamıştı.

Ağaçlara, asmalara saldıran mikroplar gibi evlilik mutluluğuna musallat talihsizlikler vardır. İki sene arızasız geçen bir evlilik mutluluğu hiç görülmemiş değilse de enderdir.

Pek kendilerine ait olmayan bir olay, bu karıkocanın ev huzurlarını ihlal etti. Geçimlerinin tadını kaçırdı.

Birkaç zamandır Seza Hanım’a bir dalgınlık arız oldu. Gide gide bu dalgınlığın derecesi o kadar arttı ki kadıncağız uyurgezer gibi gezip yürüdüğünü, adeta ne yaptığını bilmez bir hale geldi. Bu hal Sermet Bey gibi inceleyici bir erkeğin dikkatli ve dehşetli nazarlarından kaçmazdı. Evet, Seza’nın büyük, büyük olduğu kadar da gizli bir derdi vardı. Bir kadının aile fertlerinden, hele de kocasından gizlemeye mecbur kaldığı derdi ne olabilir?

Bir gün odalarında karşı karşıya oturup pencereden denizi seyrettikleri esnada yarım saat kadar devam eden sakinlik ve sessizliği Seza Hanım birdenbire ihlalle hemen yerinden fırlayıp iki elini zevcinin omuzlarına koyarak gözlerini onun gözbebeklerine diker. Büyük ve mühim bir şey söylemeye hazırlandığını ima eder. Heyecanlı bir tavırla, adeta haykırarak, “Bey!” der. İşte o kadar. Besbelli ifadesini tamamlamakta yine büyük bir mahzur görerek susar. Kocası söyletmek için çok uğraşır. Nihayet ağzından almayı becerebildiği sözler şunlar olur:

“Karıkoca arasında ismine aile mutluluğu denilen efsanelerin en uzunu acaba kaç sene sürer?”

Sermet şaşırarak:

“Aile mutluluğunu sen efsane mi sayıyorsun? Bizim şimdiki evlilik mutluluğumuz bir hayal, bir efsane midir?”

“Onun ne olduğunu ne sen ne ben, ikimiz de bilemeyiz. Bu sualin cevabını bize gelecek günler verecektir. Zaman hakikat zannolunan çok şeylerin foyalarını meydana çıkarmıştır.”

“Emin ol Seza, bizim muhabbetimiz foyalı değildir. O som bir pırlantadır. Zamanla onun kıymeti eksilmez.”

“Yanılıyorsun beyim.”

“Neden?”

“Çünkü evlilikten bir müddet sonra ya erkek kadından ya kadın erkekten yahut ki ikisi de birbirinden bıkıyorlar. İşte bu bıkkınlıktan o kadar sakıncalar, fenalıklar doğuyor ki... Sayılacak gibi değil. Bu usanç yalnız bir taraftan olursa evvela birtakım gizli felaketler başlıyor.”

“Ne gibi gizli felaketler?”

“Ne gibi olacak... Eşinden usanan erkek yahut erkeğinden bıkan kadın meşru aşk haricinde sevdalarla gönül eğlendirmeye kalkıyor. Bizde erkeğin bu hususta birçok özel imtiyazları vardır. Evvela istediği kadar evlenebilir. İki, kadından bıktığı zaman avucuna nikâh bedelini koyarak, ‘Haydi, iraden elinde olsun,’ diye boşayarak kapı dışarıya atar. Üç, eşini boşamakta bir sakınca görüyorsa onun ayağını köstekli bırakarak üzerine birkaç tanesini daha getirir. Dört, servetine göre odalık, metres, mantinota19, kapatma namlarıyla da istediği kadar kadın kiralayabilir. Beş... Altı... kadınlara karşı erkeklerin sahip oldukları hukuk ve imtiyazlara son yoktur. Meşru şirazesinden çıkan gönül, kadına aitse o zaman aman Allahım, ne felaket... ne dehşet... O zavallı kadın bu suçunu gizli tutmazsa onun için sığınılacak bir yer yoktur. Ölmeli, gebermeli, bu yüz karasını toprakla örtmeli. Anladın mı bey?”

Sermet Bey, eşinin şuuruna bir fenalık gelmemiş olduğunu anlamak için dikkatle yüzüne bakarak:

“Aman Seza, bunlar nasıl söz! Zannederim ki çevremizde bu azarlamalara ilk hedef olan koca benim.”

“Evet... Annenin babana karşı böyle sual ve sızlanmalarda bulunmadığına eminim. Fakat gitgide çevre değişiyor. Medeni ilerlemelerin her gün doğurduğu yeni fikirler büyüye büyüye kuvvet bularak eski kasabaları deviren kasırgalar gibi buralara kadar nüfuzla köhne kafaları delik deşik edip kendine mecralar açacak ve bugün minimini bulunan kızımızın eşine karşı kalkacağı eşitlik ve bağımsızlık davası daha müthiş olacaktır.”

Sermet hayretler içinde:

“Bu sözleri nereden bulup çıkarıyorsun?”

Seza Hanım çatkınlığını koruyup elini bir küçük kütüphanenin raflarına uzatarak:

“İşte oradaki sayfalardan.”

“Pek tuhaf fikirler.”

“A, tuhaf değil, aksine pek acı. Pek feci... Her hakikat tecrübeyle sabit olur. Bu feci şeyleri tuhaf zannedenler senin gibi bu acılardan tatmayan gafil kocalardır.”

Sermet Bey artık dayanamadı. Eşinin üstüne saldırır gibi birden fırlayarak:

“Karşındaki adamın kocan olduğunu unutuyorsun. Evlendiğimiz günden beri çevremizin anlayabileceği kadar hakkında gösterdiğim müsaade, en medeni saydığın milletlerin kadınlarından aşağı değildir. İşte bunun en büyük delili de bana karşı aldığın şu azarlayıcı tavır ve karşılık olarak bende gördüğün bu tahammüldür. Emin ol memleketimizde senden başka hiçbir kadın kocasına karşı böyle bir cürette bulunamamıştır. Memleketimizdeki birkaç kadınlı, metresli, kapatmalı kocaların fenalıklarından ben niçin mesul olayım? Bana ne? Ahlakça, âdetçe, kanunca uygun görmediğin kötü hareketlerden bizim aramızda bir şey var mı? Neme lazım âlemin dırdırı? Biz kendi mutluluğumuza bakalım. Şimdi sarf ettiğin son sözlerin hükümleri nereye kadar varacağını düşünüyor musun? ‘Her hakikat tecrübeyle sabit olurmuş.’ Demek ki senin bu konuda büyük büyük tecrübelerin var. Bu feci şeyleri tuhaf zannedenler bu acılardan tatmayan gafil kocalarmış. Gafil koca ben, öyle mi? Hanım? Evlilik hayatımız boyunca gaflet ettiğim hakikatlerin neler olduğunu lütfen bana söyler misin?”

Seza Hanım geri çekilerek:

“Gözlerini açmış üstüme yürüyorsun. Beni dövecek misin?”

“Aklım başımda oldukça dövmek istemem. Fakat insanın iradesine sahip olamadığı bazı anları vardır. Gönlü meşru şirazesinden çıkan bir kadının bu suçu duyulursa aman Allahım, ne dehşetmiş, ne felaketmiş... Bu cümlenin anlamının ne olduğunu bana anlat Seza...”

“Benden şüphe mi ediyorsun?”

“Etmek istemiyorum. Fakat şüphemi davet için olanca gücünle çalışıyorsun. Maksadın nedir? Kesinlikle anlamak isterim.”

“En medeni, en hürriyete düşkün bir zevç olmak övüncüyle şimdi gururlanırken bir dakika sonra bu aldığın parçalayıcı hal nedir? Bütün masumiyetimle bu maksadımı itiraf etsem kim bilir ondan kaç anlam çıkarırsın...”

“Bunu itiraf edeceksin. Buna kesin bir lüzum vardır.”

“Peki... Maksadım hıyaneti ortaya çıkmış bir kadına zevcinin vereceği cezayı anlamaktır. Sen de evlisin, kıyasla bir hüküm ver.”

“Bu hükmü sen deminden verdin. Böyle bir kadın gebermeli. Bu yüz karası toprakla örtülmelidir. Zaten kanun suçüstü halinde yakalanan kadınların kanlarını kocalara helal kılıyor.”

Seza Hanım müstehzice bir tebessümle ağzını yayarak:

“Aynı suçla suçlanan erkeklere verilecek ceza nedir? Hiç... çünkü bir adam sevdiği bir ikinci, bir üçüncü kadını nikâhına alarak bütün söylentilere set çekebilir. Medeni, ileri bir genç Türk’ün bu sual hakkındaki reyini, fikrini öğrenmek istiyordum. Şimdi anladım, memnun oldum. Teşekkür ederim.”

Eşini daha ziyade söyletmek için Sermet Bey’in nöbet nöbet gösterdiği şiddetler, tehditler, ricalar, minnetler hiçbir para etmedi. Artık Seza Hanım bu meseleye dair zevcine karşı bir mermer heykel kadar suskunluk ve dayanıklılık gösteriyor, onun bu sürekli inadına karşılık zavallı Sermet’te sabır ve tahammül bütün bütün tükeniyordu.

Evet, eşinin halinde mühim bir değişiklik vardı. Kocalı bir kadının gönlü meşru şirazeden çıkarsa, aman Yarabbi, ne dehşetmiş... Ne dehşet... Bu ne demek olacak? Evlilik sadakatinden sapan kadınlara ses çıkarmamalı mı? “Sevda suçlarını gizli tutmayan kadınlar için bu dünyada artık bir sığınacak bir yer yokmuş.” Demek ki meselenin önemi cinayetin vukusunda değil onu gizli tutabilmekteymiş. Ya bütün bu saçma sapan sözleri takip eden “bu feci şeyleri tuhaf zanneden gafil kocalar” gibi cüretkâr bir telmih bir koca için tahammül olunur sözlerden midir?

Seza Hanım’ın bir ümitsizlik ve öfke ânına mağlubiyetle ağzından kaçırdığı bu sayıklamaların toplamından kısaca ne anlam çıkıyor?

Hanımın gönlü meşru şirazeden çıkmış. Şimdi bu suçu gizleyebilmek ihtimalleri sarpa sarmış, Sermet elan gaflet deryasına batıvermiş. Dehşet mi dehşet...

Durumun hakikati bu merkezdeyse Seza’nın şu ifşaları mertçe bir hareket demekti. Suçu kocasına haber veriyor, ona gözünü aç diyor. Gafletini ayıplıyordu. Biraz düşündükten sonra Sermet Bey uzun gafletini kendi kendine de lanetlemeye başladı. O âna kadar niçin bu mertebe gözü kapalı ve sersemce yaşamıştı?

Eşinden zerre kadar şüpheye düşmeyi acaba neden adeta büyük bir suç sayıp durmuştu?

19. Kapatma, metres. (Y.N.)

*****

6

İşin sonu Seza Hanım’ın ister beraatini ister suçluluğunu ispatlasın, bu sonuca ermedikçe Sermet için artık bir saniye rahat yaşamak mümkün olamayacaktı. Seza’nın bu inatçı sükûtuna karşılık şimdi o da inceleme adımlarını başka bir cihetten atmak çaresini düşünmeye başladı.

Eşinin birkaç ay evvelki hayatına geri dönerek her günü yeniden birer birer canlandırıp dikkate değer bulacağı olayları bir yere toplayarak bunları incelemekten bir netice çıkarmak yolunu düşündü. Bu şekilde araştırmaya giriştikten kısa müddet sonra meydana o kadar açık hakikatler bulup çıkardı ki bu apaçık durumlara karşı şimdiye kadar nasıl olup da kör gibi yaşamış bulunduğuna başına yumruklar indirerek teessüfler etti.

Seza’nın en ziyade sıkı fıkı görüştüğü dostu Nezihi Bey’in zevcesi Aynınur Hanım’dı. Bu kadın ne vakit Büyükada’dan misafir olarak Heybeli’ye gelse evin içinde bir çalma çığırmadır başlar. İki genç kadın ellerine udları alarak hem çalar hem söylerler. Okumaktan bıkıp usanmadıkları şarkı da şudur:

Görünür mü gayri âlem dideme

Ben elimle yâre açtım sineme20

Fasıla bu Hüseyni21 şarkıyla başlarlar. Saatlerden sonra yine bununla müziği bitirirler. Bir şarkıya düşkün olmak büyük bir günah sayılmaz. Bu şarkının tekrar tekrar okunmasından evvelce kötü fikirlere kapılmak Sermet’in aklına bile gelmemişken şimdi bunu pek anlamlı buluyor, bu hanımlardan birinin gözlerinin amansız, şiddetli bir aşk rüzgârıyla dünyayı göremeyecek kadar kararmış olduğunu anlıyordu. Eliyle sinesine yara açan, bu iki hanımdan acaba hangisiydi? Yoksa ikisi birden mi aşktan yaralılardı?

Sermet Bey bir sabah evden çıkar, iskeleye kadar iner. Bilet almak üzere gişenin önünde cebini yokladığı sırada para çantasını unutmuş olduğunu görür. Haneye geri dönmeye mecbur olur. Fakat eve gidince hanımı, kapıyı içeriden kilitleyerek odaya kapanmış bulur. Kapıyı dışarıdan bir hayli müddet yumrukladıktan sonra açtırmayı başarır. Fakat adeta uyurgezer gibi dalgın, saçlar perişan, göğüs bağır açık, pek derbeder bir kıyafette meydana çıkan Seza, beyini görünce fevkalade şaşırır ve, “A, siz mi geldiniz?” yadırgamasıyla haykırır. Hemen beyden evvel odaya koşar, oraya buraya bir şeyler tıkıştırarak besbelli birtakım suç belgelerini ortadan gizler.

Bu apaçıklıklara karşı Sermet Bey en ufak bir şüpheye düşmek gibi makul bir düşüncede bulunamaz. İnsanların en büyük ahmaklığı, tam bir kere doğrulukla güvendikleri şeyler hakkında artık bitmez tükenmez bir emniyette bulunmak gibi garip zayıflıklarında görülür. Şüphe etmelidir. Daima ve her şeyden şüphe üzere bulunmalıdır. Dünyada bir halde kararlı bir şey bulunmadığı için güvende de emniyette de kararlılık doğru değildir.

Sermet Bey şimdi böyle düşünüyordu. Eşinin sapkınlığını ispat eden bu apaçık şeylerden vaktiyle şüpheye düşmek akıllılığını gösterebilmiş olsaydı aile mutluluğunu tehdit eden bugünkü güçlüğün önünü almış bulunurdu. İş bu peleseye22 gelmemiş olurdu.

Zavallı delikanlı birkaç aylık geçmişi zihninde canlandırarak düşüne düşüne eşi aleyhindeki şüphelerini toplayıp birbiri üzerine yığa yığa adeta dağlar oluşturdu. Bu şekilde vücuda getirdiği suçlama yazısını kendi kendine okuyor ve her okuyuşunda bu ilk şüphelerini besleyecek daha kuvvetli noktalara, işaretlere, açık delillere rastlıyor, karamsarlığı büsbütün artıyordu.

Sermet eşini severdi. Fakat bu sevgisinin delilik derecesinde olduğunu bilmezdi. Onu şimdi anlıyordu. Büyük bir sevginin karamsarlığa dönüşümü ne müthiş oluyor! Fakat hıyaneti ortaya çıkan bir kadını sevmekte devam, ısrar etmek, işte bunu kendi için büyük bir ar, affolunmaz bir fenalık sayıyordu. İnkârla bir hakikatin içyüzünü bozmak mümkün müdür? Her ne olursa olsun seviyordu. Büyük bir isyanla eşi gelip de bu suçu alenen yüzüne bağırsa belki yine sevmekte devam edecekti. Ahlakın ne müthiş çukurları var... İnsan mezara indirilir gibi bazen elinde olmadan bunlardan birine düşüyor. Suçu doğrulanan kadınları nikâhlarında tutan erkekleri herkesle beraber kendi de şiddetle kınardı. Birkaç gün evvel böyle düşünüyordu. Şimdi işte o tür eşlerden biri de kendi olmuş, bunun zannedildiği kadar sade ve kolay bir mesele olmadığını anlamıştı.

Aman Yarabbi, bu ne cehennemî bir hayat, ne korkunç bir hastalıktı... En müthiş hastalıklardan müthiş ateşleri, nöbetleri vardı. Sermet birkaç gün içinde eridi, artık gözlerine uyku denen şey girmiyor, çiğnediği lokma boğazından inmiyor, hayatını sürdürmesi için gerekli olan gıdaların hiçbirini artık vücudu kabul etmiyordu. En dayanıklı bünyelerin bu azaba uzun müddet dayanabilmelerine ihtimal yoktu.

Sermet Bey’in hanesi halkı, kendisi, eşi, bir yaşında kızcağızı, iki kadın hizmetçi, bir uşak bir de erkek aşçıdan ibaretti.

Eşini evinde bağımsız bir hanım bulundurmak için annesiyle kız kardeşinden ayrı hanede oturtuyordu. Fakat Seza Hanım işte bu özgürlüğünü kötüye kullandı. Sermet Bey şimdi onu şiddetli bir kontrol ve teftiş altında bulundurmak için annesiyle kız kardeşini İstanbul’dan Heybeli’ye getirtti.

Kayınvalideyle görümce zaten gelinlerinin Sermet Bey üzerindeki etkisini çekemediklerinden karıkoca arasındaki soğukluğun esasını pek anlayamamakla beraber her ikisi de evin içinde gelin hanımın üzerine gözcü kesildiler. Akşam beyefendi gelince gelin hanımın o günü kaç defa pencereden bakıp ne kadar öksürdüğüne varıncaya kadar her hareketine dair ayrıntı vermekte ana kız yarışırcasına can atıyorlardı.

Bir kadının gönlüne cidden sahip ve hâkim olamadıktan sonra onu zorla, baskıyla kendinize boyun eğdirmiş görünmekte ne lezzet bulunur?

Bir müddet de böyle geçti. Kontrollerden kesin bir şey anlaşılamadı. Bu acılı hayat artık Sermet’e pek dayanılmaz gelmeye başladı. Çözülemeyecek bir meseleyle uğraşan bir matematikçi gibi bu maceraya bir hal şekli bulamamaktan bunaldı, ezildi. Nihayet herçi-bada bad23 tevekkülüyle verdiği son kararı uygulamak üzere eşini odaya getirterek dedi ki:

“Seza, görüp anlıyorsun ki birkaç zamandır pek acı çekiyorum. Bu acının sevkiyle seni çok rahatsız ediyorum. Bu geçirdiğimiz şey bir evlilik hayatı değil, büyük bir cehennem azabı... Akıbetinden hayır umulmayan bir evlilik bağının bu kadar talihsizce bir surette devamına uğraşmanın büyük bir alıklık olduğunu anladım. Benim ve senin için de dayanılmaz olan bu hale artık bir nihayet vermek zamanı geldi. Bu ümitsizliğimin ilk günlerinde karamsarlığın sevkiyle pek delice, belki de vahşice bir karara uymaktan korkarak hiçbir harekete cesaret edememiş, kızgınlıklarımın biraz sakinlemesini beklemiştim. Fakat beklenenin aksine, duygularımda giderek peyda olan şey sakinlik değil, can dayanmaz bir şiddettir. Artık bu mücadeleden yorgun ve yenik düştüm. Şimdiye kadar sana karşı evvela kocalık vazifelerimde tam manasıyla medeni bir adama yaraşır şekilde hareket ettim. Bunu inkâr edemezsin. İkimizin de kurtuluşu namına şimdi bir çare kaldı. Seni boşamak benim için gerçi bir intihar demektir. Fakat her intihar da bir mecburiyet neticesidir.”

Bu neticeye kadar sakin sakin dinleyen Seza Hanım hemen o anda bir sebil gözyaşlarıyla yerinden fırlayıp kocasının ağzını tutarak:

“Sus Sermet sus... Allah aşkına sus... Eğer medeni bir eşe yaraşan hareket buysa sen bir vahşi gibi davran da iki senelik mutlu bir evlilikten sonra beni kucağımda çocuğumla kapı dışarıya atma. Allah bana senden gayrı erkek yüzü göstermesin... Günahım ne... Sermet... Allah’ tan, vicdanından sıkılmıyor musun?”

Sermet Bey bu protestoya, bu coşkuya karşı şaşırır kalır. Eşinin kendini temize çıkarmak için kullanmaya kalkıştığı bu masumluk diline bir türlü inanamaz. O da ağlamasını zapt edemeyerek:

“Günahım ne mi? Garip sual... Senin hiç günahın olmasa; benim kaç zamandır çekip durduğum şiddetli acılara karşı teselli edici bir kelimeyle imdadıma yetişmeyerek gözümün önünde bir inat heykeli gibi kayıtsızlığını koruyarak durman... İşte bu günah seni bir cehennemlik etmeye yeterlidir.”

“Bey! Kaç zamandır sinir buhranları geçiriyorum. Hastalık Allah’tan. Bu kabahat bende değil sinirlerimde. Birbirimizi dün bugün görmüyoruz. Benim nasıl bir kadın olduğumu elbette anlamışsındır. Bir insan birkaç günün içinde ahlakını ve özünü değiştiremez ya... Ben yine o eski kadınım. Fakat şimdi üzerime biraz hırçınlık geldi. Nazım sana geçmezse kime geçsin? Âlem benim kötü halime şahadet etse beni koruyacak yine sensin. Ben böyle bilir ve senden yine bunu beklerdim. Halbuki beni haksız yere suçlamada en ileri sen varıyorsun. Hakkın var, bir müddettir sende gördüğüm acılara karşı sessiz kalıyordum. Bu sessizliğim seni de kendim gibi sinir buhranları geçiriyor zannetmemden ileri geliyordu. Belki de bu zannımda hata etmiyordum. Birbirimize karşı öyle vaziyet aldık ki iki taraftan uzlaşmak için söylenen her söz aramızda yeni bir fırtına daha koparıyordu. Bundan dolayı susmayı tercih ettim.”

Seza Hanım bu yolda coşarak ağladı. Söyledi söyledi ağladı. Yakınma sırası Sermet Bey’e geldi. O da samimiyetle bütün dertlerini, acılarının sebeplerini döktü. Kaç zamandır maziyi inceleyip tahlil ederek Seza aleyhinde toplamış olduğu suçlama belgelerini birer birer açıkladı. Kadın bunları büyük bir garipsemeyle dinledi, dinledi. Kocasının saflığına güldü. Bu kuruntu mahsulü suçlamaların her birini öyle ikna edici cevaplarla reddedip çürüttü ki yığın yığın toplanmış bu şüpheler kuvvetli bir güneşe maruz kalan çığ kümeleri gibi hep eriyip dağıldı. Nihayet Sermet Bey kendi gülünç kuruntularına gülmeye mecbur oldu.

Karıkoca aflar dileyerek diğerinin kucağına düştüler. O gün henüz yeni gerdeğe girmişler gibi aralarında yeni, amansız, ateşli bir evlilik sevgisi başladı. İşte asıl şimdi hakiki bir lezzet ve mutluluk devresine girdiler.

20. Rif’at Bey’in Hüseyni makamında, ağır aksak usuldeki şarkısı. (Y.N.)

21. Klasik Türk müziğinde dügâh perdesinde karar kılan bir makam. (Y.N.)

22. Durum. (Y.N.)

23. Ne olursa olsun, ister istemez. (Y.N.)

*****

7

Tabiatın sanki böyle en uç noktasına eren haz ve mutlulukları çekemeyen kıskanç gözleri vardır. Bir ikinci beklenmeyen felaket, Sermet Bey’i bu yüce evlilik mutluluğundan bir müddet yine acılar cehennemine attı.

Sermet Bey, Büyükada’daki dostu Nezihi Bey’den bir sabah şu mektubu aldı:

Kardeşim,

Bu akşam beni adanızdaki Şafak Bahçesi’nin deniz üzerine olan aşağıki tenha seddinde bekle. Öyle özel bir mevkide seninle gizli olarak görüşmek istiyorum.

Metninde görünürde hiçbir not ibaresi görülmeyen şu pusulacık Sermet’te hafif bir yürek oynaması hasıl etti. Pek sevdiği bir zat, kendini özel bir mevkide gizli olarak görüşmeye davet ediyordu. Bundan kötü bir anlam çıkarmaya gerek yoktu. Fakat daima teklifsiz yaşadıkları bu zatın o akşam görüşmek için doğrudan doğruya Heybeli’ye, eve gelmeyip de böyle bir bakıma zorluğu tercih etmekten maksadı neydi? Herhalde önemli, belki de vahimce bir şey vardı.

Sermet akşamı can sıkıntısıyla etti. Zihninden hayli varsayımlar geçirdi. Şafak Bahçesi’ne belirlenen vakitten biraz evvel giderek tenha seddin kuru çam dallarıyla yapılmış çardağı altına bir sofra ve taze mezeler hazırlattı.

Birkaç metre aşağıda sakin, dalgasız ve yer yer koyu ve açık mavi bir deniz kocaman bir ayna gibi sahilin bir kısmını sarp kayalıklarıyla, çamlarıyla sinesine çekmişti. Biraz ileriden geçen bir sandal bu aynanın durgunluğunu ihlalle oluşturduğu hafif dalgalar arasında su içinden kendinin bir karikatürünü sürükleyip götürür gibi birçok noktadan kırılmış eğri büğrü uzanıp kısalan, yansıyan küreklerle gidiyordu.

Büyükada karşıda iki büyük tepesiyle uzanmış duruyor. Güneşin akşam yaldızları çamlıklarını, bahçelerini, pencereleri parıldayan binalarını, zarif köşklerini büyük bir tablo sessizliği ve ihtişamıyla gösteriyor. Kayalar üstünde bir eski şato manzarası arz eden Aya Yorgi Kilisesi’yle çamlar içine gömülmüş aşıboyalı eytamhane24 karşı karşıya iki zirveden pırıltılı gözleriyle sanki Marmara’yı sürekli bir gözetleme altında tutuyorlardı.

Sermet dalgın, biraz endişeli gözlerini bu panorama üzerinde dolaştırıyor. Ara sıra gözü sebebini bilemediği bir saplanıp kalmalarla beyaz noktalarda eğleşip kalıyor. Sonra bu itaatten usanmış gibi bakışının hedefini değiştiriyor. Küçücük Leandros25 adası üzerinde atlayarak Marmara’ya bakıyor. Ta karşı sahili, Olimp26 silsilesi zirvelerini dolaşıyor. Bu uzun bakış seyahatinden yorulmuş denecek yüz çizgileriyle birden yine adasına geri dönüyordu.

Delikanlı bu dalgınlık içindeyken omzuna iri, ağır bir el dokundu. Başını çevirdi. Biraz kendisine doğru eğilen Nezihi Bey’le burun buruna geldiler. Nezihi’nin yüzünde büyük bir yorgunluk, gözlerinde aynı dalgınlık vardı. Fakat konuşmanın başında şen bulunmak için o ümitsizlikle karışık gözleriyle tam bir tezat oluşturur şekilde ağzını açıp iri dişlerini göstererek güya güldüğüne arkadaşını inandırmak istiyordu.

Bu gözlerin ilk buluşmasında Sermet Bey arkadaşının edeceği hasbıhalin pek ferahlı olmayacağını anladı. Nezihi Bey gözlerini Sermet’ten kaldırıp sofraya yönelterek yine zoraki bir neşeyle:

“Istakoz salatası pek tazeye benziyor. Bayılırım... O... o... taratorlu midye tavası da var. İstrangilos27 pilakisi... bir alay da meyve... bunları meze mi yapacağız karın mı doyuracağız?”

Sermet de zoraki bir tebessümle:

“Gazinocuda taze barbunya da var. Biz içmeye başladıktan sonra ızgara yapacak.”

“O hepsinden âlâ... Fakat Sermetçiğim birkaç gündür yine midem bozuk... Kalbimde büyük bir sıkıntı var. Bu iki arızadan evvelkisi içmememi, ikincisi içmemi gerektiriyor. İşte ben bu iki muhalif icap arasında ezilip duruyorum. Lakin bir meclisin çoğunluk fırkası gibi daima kuvvet rakı tarafında kalıyor. Anlıyorum, bu akşam midem yine bana şikâyetini ve feryadını dinletemeyecek.”

“Haydi doldur, seni bekledim, daha siftah etmedim.”

“Dolduracağım, ona şüphe yok. Korktuğum bir sakınca daha var. Onu da söyleyeyim.”

“Söyle... Neymiş?”

“İki-üç kadehten sonra ağzım kızışırsa bu gece küfelik olurum ha...”

“Biz burada sarhoşları küfeye bindirmeyiz. Arabayla taşırız. Sizin evden hanım merak etmezse bu gece bizde kalırsın.”

Hanım sözü olunca Nezihi Bey’in kalın ensesi üzerindeki iri başı iki omzuna doğru bir ağız yatkınlığıyla birkaç kere gitti geldi. Dedi ki:

“Evden bir can sıkıntısıyla çıktım. Doğrusu buraya geleceğimi hanıma haber vermedim. Her gün biz onları merak edecek değiliz ya, bir gece de onlar bizi merak etsinler, ne çıkar...”

Nezihi Bey kırmızı boyalı eski konserve kutusu içinde buzda duran ufak şişeyi çıkarır. Kadehleri doldurur ve toka için arkadaşına uzatarak:

“Bu gece ilk –eğer aklımız başımızda kalırsa– ve son kadehlerimizi sevgili eşlerimizin sevgilerine içeceğiz.”

Sermet Bey birden kızararak:

“Peki, öyle olsun.”

Kadehleri dikerler.

Şu mahrem görüşmenin talep edilme sebebinin eşlerine ait önemli bir meseleye dair olduğunu Sermet derhal anlar.

İlk kadehler söze girişmek için pek cesaret verici olamaz. Biraz daha havadan sudan görüşürler. Üçüncü, dördüncü rakıdan sonra başlar açılır. Sigaralar birbiri ardınca tellendirilir. Nezihi Bey elindeki beyaz mendille hemen sürekli dudaklarını, bıyıklarını silip gözlerini oradan oraya dolaştırarak sözünün girişini hazırlayarak der ki:

“Birader! Bugün ikimiz de mühim fakat vahim birer namus meselesi karşısında bulunuyoruz. Bu vahamet ikimizden biri üzerinde henüz tam olarak karar kılmamıştır. Bakalım piyango hangimize çıkacak!”

“Bir şey anlayamadım.”

“Açıklayacağım.”

“Eşlerimizden biri karılık vazifesinden, saflığından uzaklaşmıştır. Ama hangisi? İşte aramızda bugün bu mühim noktayı tayin edeceğiz. Hele birer daha doldur bakalım.”

Birer daha yuvarlarlar. Sermet’in beş-altı kadeh içki tesiriyle berraklığı biraz bulanmış olan zihni bu müthiş ifşa karşısında birdenbire altüst olur. Derhal dimağında ani bir muhakeme başlar. Eşinin geçen günkü acayip hallerini hatırlar. O eski şüpheleri hep birden alevlenir. Gözünde yine hepsi birer sıhhat ve kesinlik rengi alır. Nezihi Bey’in esas suçlamalarını dinlemeden, olayın içyüzünü anlamadan o şimdiden Seza’nın suçluluğuna karar verir. Bulunduğu yere sığamaz bir hale gelir. Eve gidince karısını boşamak değil, artık bu defa öldürmek, boğmak ister.

Nezihi Bey devam eder:

“Bu hayat içinde, ismine tesadüf denilen durumdan önemli rol oynayan bir şey yoktur. Fikrimce bizim dünyaya gelişimiz bir tesadüftür. Benim Aynınur’u, senin Seza’yı alışımız, birbirimizle dost oluşumuz hep birer tesadüftür. Bu tesadüfün bazen pek garip cilveleri, tekrarları vardır. Avrupa’nın meşhur kumarhanelerinin birinde rulet oynanırken bir akşam zar dokuz defa birbiri üzerine kırmızı on dörde isabet eylemiştir ki mesela bire otuz altı vermek mecburiyetinde olan rulet bankosu, ikinci defada otuz altı adedinin her birine yine otuz altışar ödemek üzere, hasıl olan miktarın yani her çarpımın otuz altıya dokuz defa tekrar tekrar çarpılmasıyla ortaya çıkan milyarları ödeyemediği için kumarhane kapanmıştır. İşte tesadüfün şu acayip cilvesinin resmen gerçekleştiğini bir yerden okudum.”

Sermet Bey iskemlesi üzerinde sallanarak:

“Şöyle ucundan gösterdiğin meselenin dehşeti beynimi döndürüyor. Şimdi tesadüfün, ruletin cilvelerini bırak. Konunun esastan bu kadar ayrılmaya müsaadesi yok. Heyecan içindeyim. Alt tarafını anlat.”

“Anlatacağım birader, telaş etme. Anlatma desen de anlatacağım. Şimdiden helecanlanma. Dur bakalım. Üzüntülerini biraz da sona bırak. Bak şu çamlara, denizlere... Hem özel hem ne kadar da şairane bir yerdeyiz. Önümüzde mükemmel bir içki sofrası var. İçeceğiz. Söyleyeceğiz, dertleşeceğiz. Acelen ne? Menkıbeye başlamazdan evvel hele birer tane daha atalım.”

Atarlar. Nezihi Bey midesinden ettiği şikâyete rağmen meze tabaklarını hep dolaştıktan sonra başlar:

“Sermet! Sen benim kardeşimsin. Artık bunu durup durup tekrara lüzum yok. Sana bugün nakledeceğim şeyleri bir insan öz kardeşine bile açamaz. Demek sen kardeşten de ilerisin! Dinle! Başlıyorum... fakat her hikâyenin sunuşu olur. Bu sunuşlar biraz sıkıntılıdır. Sıkıntılıdır ama ne yaparsın, meselenin ruhunun aydınlanması için lazımdır.”

Sermet Bey sabırsızlıkla birkaç defa poflayarak:

“Bu sunuşları mümkün olduğu kadar derle topla, tez geç.”

“Merak etme. Sen yalnız dikkatli dinle. Karımla geçen günü bozuştuk. Karıkoca arasında olur, insan gâh sevişir gâh bozuşur. Lakin bu defaki kızgınlık sebebim biraz ağır.” Muhatabının kulağına doğru eğilerek, yavaşça: “Yalnız sana söylüyorum Sermet. Karımın namusundan şüpheye düştüm. Söylemeye gerek yok. Bilirsin ki ben Aynınur için çıldırırım. Bir insanın eşini sevmesi ayıp değildir ya! Beni bir karamsarlık, bir ıstırap aldı ki tarifi mümkün değil. Bir cinayet işlememe haniya ramak kaldı. Suçu ortaya çıksa etse karıyı boşar mıyım? Hayır... Bunun imkânı yok. Onu benden ancak ölüm ayırabilir. Ölüm var ayrılmak yok. Hata, sevap, neyse benim de fikrim böyle. Namussuzluğu kesin olarak anlaşıldığı gün, bu fenalığı tedavi için hazırladığım gayet basit bir ilaç var. Üç tane kurşun. Biri bana, biri sevgili eşime, diğeri de kocalık hakkıma ortak olmak cüretinde bulunan haine mahsus. Üçümüz de hissemizi yutarız, bu suretle dava biter.”

“Mesele böyle kurşun hapına dayandıktan sonra berbat olmuş demektir. İşi o raddeye getirmeyecek bir çare bulmalı.”

“Durum pek vahim. Bunda namus var, izzetinefis var. Delilik derecesinde bir muhabbet var. Böyle zor bir meselenin yoluna konulma çaresi birden fazla olamaz. Ancak bir türlü olur. Her mesele de durumun gereklerine göre uzanır, kısalır. Esneklik noktaları koyan kanun bile buna birkaç türlü çare bulamayarak karılarını suçüstü yakalayan erkeklerin ellerine birer cinayet aleti vererek, ‘Haydi bakalım... Arş... Gebert...’ emrini veriyor.”

“Güzel ama eşinin namussuzluğunu hissseden her koca onu suçüstü yakalamak fırsatını daima elde edemez.”

“Hah, işte mesele burada... Bazı hususlar yalnız kanunen değil vicdan nazarında da zor ispat edilir.”

“Evet, insan bir şüpheye düşer. O şüphenin müthiş pençeleri altında ezilir, yanar, kavrulur. Fakat bu işkence daima bir kuruntu şeklinde ortaya çıkar. Somut bir gerçek şeklinde değil. O korkunç ‘acabalar’ insanı öldürür öldürür yine diriltir.”

“Bravo... sanki kalbimdekileri söylüyorsun. Yoksa sen de eşinle benim Aynınur’la geçirdiğim o üzücü şüphe devrelerini geçirdin mi?”

“Bu yolda ben de epey büyük rahatsızlıklar geçirdim.”

“Şimdi rahat mısın?”

“Bugüne kadar rahattım. Fakat bu sözlerin yine eşim aleyhindeki şüphelerimi evvelkinden büyük bir dehşetle uyandırıyor.”

“Öyleyse karılarımızdan birinin sadakatsizliği kesin olduğunu sana temin edebilirim.”

“Neyle temin edebiliyorsun?”

“Elimde maddi deliller var.”

“Bu deliller suçun hangisine ait olduğunu söylemiyor mu?”

“Bir dereceye kadar.”

“O halde suçluluğu sağlam olan Aynınur mudur Seza mı? Bunu bana çabuk bildir.”

“Hele birer daha atalım.”

24. Yetimler evi. (Y.N.)

25. Tavşan Adası. (Y.N.)

26. Olympos, Uludağ. (Y.N.)

27. İzmaritgillerden, Akdeniz’de yaşayan, eti lezzetli bir balık. (Y.N.)

*****

8

Birer kadeh daha attıktan sonra Nezihi Bey güya rakıyı midesine sindirmek, Sermet de işiteceği söze karşı havsalasına bir genişlik kabiliyeti vermek ister gibi bir müddet seddin üstünde aşağı yukarı gezindiler.

Bu esnada gazinocu geldi, çardağın ortasında asılı duran fenerin lambasını yaktı. Artık sular kararıyordu. Herif çekildikten sonra ikisi yine masa başına geçtiler. Sermet Bey bir sandalyeye oturdu. Nezihi Bey iki elini pantolonunun ceplerine sokup arkadaşının karşısında ayakta durarak söze girişti:

“Eşim aleyhinde dehşetli şüphelere düştüğüm zaman suçluluğuna dair ortada kesin bir işaret yoktu. Bak nasıl oldu... Aynınur’da sinir rahatsızlıkları göründü. Aynı zamanda son derece pesimist bir felsefe başladı. Kadının filozofu, hele de dünyayı kapkara bir azap yuvası şeklinde gören böyle pesimisti, sinirlisi hiç çekilmiyor. Yavaş yavaş benden yüz çevirdi. Benden uzaklaşmasına en büyük sebep benim neşem, sevinçliliğim oldu. Güldüğüme, şen bulunduğuma pek kızar, hemen kötümser felsefesinin can sıkıcı görüşlerini sayıp dökerek, ‘Neşe ahmaklara mahsustur. Gerçekleri görebilenler bu dünyada gülecek, sevinecek bir şey göremezler. Beşikler gül ağacından yapılabilse de mezarlar hep toprağa kazılır. Hayat pek zalim bir avcıdır ki avlarını korkunç sonuca kadar avutmak için ceset yiyen çukurlarının üzerini çimenler, yaseminlerle süsler. Yaşamak uzun bir gafletten, aldanmaktan ibarettir. Bununla birlikte onun türlü türlü aldatıcı hayallerine karşı aldanmamakta direnenler derin sırlara ermiş, insanların büyükleri sayılırlar,’ türünden çekilmez ve uyulmaz birtakım vaazlara kalkıştı.”

Sermet Bey: “Benimki de filozoflaştı. Fakat onun çeşidi başkaydı. Bizimkinin felsefesi böyle Schopenhauer’vari28 tabiattan sızlanma üzerine değildi. O bir çeşit hak hukuk felsefesi tutturdu. Bizde erkeklerin kadınlar üzerine vahşice hâkimiyetlerinden, evlilikten, boşanmadan, eşitlik davası ve kadınların özgürlüğünden, mevcut kanunlara itiraz eden taşkın bir hukuk mezunu talakatiyle bahsediyordu.”

“Eşimi memnun etmek için ben de dünyaya küskün, sahte bir filozof olmak yolunu tutturdum. Her akşam eve dinleyeni karamsarlaştıracak birkaç acıklı fıkra tedarikiyle geliyordum. Böyle hikâyeleri, olayları unutmamak için defterlere kaydediyor, günlük hayatımızın duyabildiğim feci havadislerine dair adeta notlar tutuyordum. Eşimi eğlencesiz bırakmamak için facia kıtlığı zamanlarında eve sermayesiz dönmekten kaçınarak kendim üzücü fıkralar icat ediyordum. Benim bu sanattaki acemiliğime rağmen Aynınur’un döktüğü gözyaşları bana adeta hayret veriyordu. Sermayem pek tükendiği zamanlar kedi köpek ölüsünden bahsederdim. Yine bir defa facia kıtlığı esnasında, Divanyolu’nda tramvaya çiğnettiğim tombul bir köpek yavrusunun son nefesi ânındaki o minimini, gevrek, kesik kesik uluyuşlarını, acı inlemelerini ince sesle taklit ederken karımın tutturduğu uzun gözyaşlarını tamam iki saat dindiremedim. Aynınur’un üzüntüden ağlamalarına aylarca üstünde durmadan yardaklık ettikten sonra artık bıktım. Facia repertuvarımı kapadım. Ne oradan buradan ağlatıcı haberler toplamaya ne de artık facia icadına bende takat kalmadı. Facia anlatıcılıktaki bu acıklı iflasımdan sonra akşamları eve geldikçe eşim ağlamaya bahane arayan gözlerini bana diker beklerdi. Ben bu tuhaflığa gülmemek için diğer bir odaya gider, mendili ağzıma tutarak yüreğimden kaynayan kahkahaları sessizce boşaltıp gelirdim. Bende ağlatmak talakati bitti. Fakat onda ağlamak sermayesi tükenmedi. O şimdi bir güvercin sesine, bir kumru ötüşüne ağlıyordu. Bu kolay üzülme hali kapı gıcırtısına ağlamak noktasını buldu. O zaman anladım ki keramet benim facia anlatışlarımda değilmiş. Ben şarkı söylesem eşim yine ağlayacakmış. Aynınur’da fevkalade bir sinirlilik, bir hastalıklı bir hal olduğunu anladım. Latife derken neşemi ben de yavaş yavaş cidden kaybediyordum. Çünkü karım gide gide bana açıktan açığa düşmanlık ilanına başladı. Bizim birbirimize ne ahlaken ne de bünye ve yaradılış olarak uygun karıkoca olmadığımızı söylüyor, böyle karşılıklı nefret içinde yaşamak işkencesinden kurtulmak çaresine ne kadar erken bakarsak o kadar kârlı çıkacağımızı anlatıyordu. Hasta bir bilincin bu sayıklamalarının üstünde durmayarak ben her söze tahammül gösteriyordum. Bazen haline bir sakinlik geliyor, taşkınlıklarına pişman oluyor, benden özürler diliyordu.”

“Bazı noktalar aynı aynına Seza’nın haline benziyor. Yoksa bu kadınlar kocalarını üzmek için birbirinden ders mi alıyorlar?”

“Eşimin bu münasebetsizliklerinin hastalıklı olduğunu bilmekle beraber kalbime bir kurt düştü. Karıkoca arasında hüküm süren samimi veya yapmacık davranışları gizlemeye imkân bırakmayan anlar, zamanlar vardır. İşte bu anların kılavuzluğuyla zevcemin gönlü benden buz gibi soğumuş olduğunu hissediyordum. Zavallı kadının yapmacıklığını gizlemek için bazen insan gücünün üstünde zorluklara katlandığını görüyordum. Çok defa ani parlamalarla yanıma koşar, yüzüme esrarengiz gözlerini diker, mühim bir sır verecekmiş gibi tavırlar alır. Her nedense yine bir türlü cesaret edemeyerek çekilir giderdi.”

“Buraları karımın haline tamamıyla uyuyor. Eşlerimizin bize açacak mühim bir sırları var. Ama her nedense cesaret edemiyorlar.”

“Bazen haftalarla, aylarla beni yanına, döşeğine kabul etmez. Üzerine varsam adeta kudurup çıldıracağını bildiğimden ısrar etmem. Uygun günü gözlerim, uzun müddet yabancı gibi yaşarız. Böyle küskün zamanlarında o benim gözlerimde ufak bir arzu ve arzu eseri keşfettiği anda derhal hastalığından bahseder. Muvaffakiyetin imkânsız olduğunu anlatarak beni her türlü cesaret ve cüretten alıkoyar. Bu hususta aramızda öyle bir taktik oluşageldi ki maharetli bir kumandan gibi beni kesin yüz ekşitmeler ve işaretlerle idareye başladı. Bazen de hava bütün bütün değişir. Hiç beklemediğim bir gözyaşı tufanıyla gelir, boynuma sarılır. Beni ateşli öpücüklerine gark ede ede göğsüne bastırır. Ezip yiyecek gibi bir sevgi susuzluğu gösterir. En büyük yeminlerle sevgisini temin eder. ‘Cenabıhak bana senden başka erkek yüzü görmek kısmet etmesin,’ duasıyla ayaklarıma kapanır.”

“Bu hazin duayı birkaç defa Seza’nın ağzından da işittim.”

“Bu hareketlerinden ne çıkaracağımı, eşim hakkında ne düşüneceğimi şaşırırım. En müthiş şüpheler beynimi sızlatırken o böyle samimi atılışları, parlamaları, bir şelale gibi saçılan ateşli sevda coşkunluklarıyla bütün şüphelerimi eritir, perişan eder. Böyle melek gibi bir kadın aleyhinde reva görülmeyecek birtakım suçlamalara kalkışmış bulunduğum için kendi kendime kızarım. Doktorların verdikleri teminat üzerine Aynınur’un halindeki bu garipliğin sinir hastalığından ileri geldiğini kabulle böyle geçinip gidiyorduk. Fakat bir uğursuz bir tesadüf zihnimi yine berbat etti. Hele birer tane daha...”

28. Arthur Schopenhauer (1788-1860): Alman filozof ve yazar. (Y.N.)

*****

9

Birer tane daha yuvarladılar. Sermet Bey hikâyenin bu kısmını yakından duymak için sandalyesini biraz daha arkadaşına yaklaştırdı. Nezihi Bey bahsin verdiği sinirle ne yediğini bilmez bir halde elini meze tabakları üzerinde defalarca dolaştırdıktan sonra:

“Geçenlerde, bir çarşamba günü seninle görüşmek için Büyükada’dan Heybeli’ye geçtim. Fakat seni evinde bulamadım. İstanbul’a gittiğini haber verdiler. Aşağıya, gazinolara inmek istemedim. Kendi kendime çamlıklarda gezinmek üzere yola çıktım. Hava da pek hoştu. Ne sıcak ne soğuk... Ticaret mektebinin önünden yolu tutturdum, gittim gittim, sağ tarafımda bir duvar gibi duran Burgaz artık geride kaldı. Marmara güneşten ödünç aldığı bütün şaşaasıyla gözlerimin önünde açıldı. Biraz daha yürüdüm. Yol sola kavislendi. Bu kıvrıma dahil olduğum zaman bilmem nasıl bir içgüdüyle yolu takip etmeyerek sağa, çamlığa yürüdüm. Gölge içinde biraz dolaştım. Mor mor çiçekler açmış fundalar arasında gözüme bir patika ilişti. Oraya daldım. Bu patika beni bir buruna kadar götürdü. Kendimi duvar gibi sarp kayalar üzerinde, denize hâkim, yüksek, hoş bir mevkide buldum. Kovuklarında martıların, kargaların aşiyan tuttukları büyük, dik bir kayanın ucu, yükselmiş denize karşı balkon gibi bir şekil almış. Bu kayanın üzerine büyük bir çam ağacı yeşil şemsiye gibi dallarını açmış. Mevkinin şiirselliği beni o kadar çekti ki uçurumdan aşağı yuvarlanmak tehlikesini hiçe sayarak hemen kayanın üzerine çıkıp yerleştim. Yüksek bir kanepede oturur gibi ayaklarımı aşağı sallandırdım.

Sekiz-on metre aşağıda, deniz tekdüze atılışlar, hafif şıpırtılarla sahilin kayalarını okşuyor ve her atılışlarında dalgaların kenarları beyaz köpükten dantelalarla sayvanlanıyordu. Birer kumaş gibi serilip serilip toplanan dalgaların gidiş gelişleri esnasında birbiriyle sarmal dolaş oluşlarını seyrederken gözüm uçurumun üzerinde sabit bir karabaş29 dalı arasına sıkışıp kalmış bir kâğıt parçasına çarptı. Oh, dedim, bu kâğıt mutlak bir aşk mektubu parçası olmalıdır. Böyle şairane bir yerde başka ne bulunabilir! Fakat pek tehlikeli bir aşk olacak ki denizin hışırtısıyla eş olarak böyle bir uçurum zirvesinde okunduktan sonra yabancı gözlerden korkularak kâğıt parça parça edilip Marmara’nın sır tutan geniş ufuklarına saçılmış. Bu parçacık nasılsa oraya takılıp kalmış. Biraz ihtiyatla elimi uzatsam kâğıdı oradan alabileceğimi anladım. Besbelli yapacak başka bir işim olmadığından, can sıkıntısından gelen acayip bir merak sevkiyle bir elimle sıkı sıkıya bulunduğum kayaya tutunup diğeriyle uzanarak kâğıdı çalıların arasından aldım. Bu kâğıt parçası dörde bükülmüştü. Katlarını açtım. Baş ve sonları dalgalı birer şekilde kopmuş, farklı uzunluklarda dört satır yazı göründü. Bu satırlar tamamıyla ezberimdedir.”

Nezihi Bey cebinden kurşunkalem, kâğıt çıkardı. Yazmaya başlayarak:

“İlk satırın tamamlanmamış ibaresi şöyle: ... yıf ki tam bir sahip ve malik oluşla söz alıp vermiş bir kalbin sonradan...

İkinci satır: ... şeyler için bilmem mutluluk vasfı nas...

Üçüncü satır: ... ama kocamı, evladımı aşkıma kurban ed...

Dördüncü satır: ... bekleyerek zavallı adam aldatıldığı hiss...

Evet, tahminimde yanılmamışım. İşte bir aşk mektubu parçası. Hem de kocasını, evladını aşkına kurban etmiş yahut etmek üzere bulunan bir kadın tarafından yazılmış. Dördüncü satırdaki hüzün veren “zavallı” hitabı da bu kocaya karşı kullanılıyor. Çünkü zavallı adam aldatıldığını artık hissetmiş veya etmek noktasına gelmiş de henüz felaketi def etmeye bir çare bulamamış olacak. Sözün gelişinden bu anlaşılıyor. Vah zavallı, vah zavallı diye samimi olarak bu meçhul, zavallı kocaya birkaç zavallı da ben ithaf ettim. Aynınur’a karşı kalbimde müthiş şüpheler uyandığı zamanlardaki acılarımı hatırlamaya başladım. Tüylerimde bir ürperti hasıl oldu. Elimdeki kâğıt parçasının sırlarının keşfine uğraşır bir odaklanmayla gözlerim o kopuk satırlara dikilmiş dururken aniden beynimde şimşekler çakar gibi oldu. Birdenbire yazıyı tanımıştım. Eşimin yazısıydı. Üzüntümün şiddetinden her tarafıma felç indi zannettim. Bulunduğum yere yığılakaldım. Elimdeki kâğıda bakıyor fakat düz beyaz bir zeminden başka bir şey göremiyordum. Bütün satırlar silinmiş, kaybolmuştu. Sanki etrafımı yoğun bir sis istila etti. Artık bir şey seçemiyordum. Bir canlı değil, adeta bir insan kütlesi haline geldim. İlk üzüntü darbesini böyle bir sersemlikte geçirdikten sonra yavaş yavaş duygularıma dönmeye başladım. Ben neredeydim? Etrafıma baktım. O elimdeki kâğıt neydi? Bu kâğıt parçasının içyüzünü anlamaya uğraşırken yüreğim sızladı. Bir ümitsizlik zehri bütün vücudumu kaplamış, beni sanki üzgün bir hasta haline getirmişti. Dayanacak, tutunacak bir yer aradım. Gözlerim birdenbire etrafımı saran uçuruma dikildi. Tehlikeyi anladım. O tehlikeli taşın üstünden ağır ağır çekildim. Ayaklarım sağlam toprağı bulduktan sonra bir çam ağacına dayandım. Parmaklarımın arasındaki kâğıdı durmadan evirip çeviriyordum. Elimde eşimin suçunu ispat eden bir belge vardı. Fakat bu eksik dört satırcıkla ben bu hıyanetin