*****

MAX FRISCH

KONT ÖDERLAND

ON İKİ SAHNELİK BİR CİNAYET BALADI

*****

Can Modern

Kont Öderland, Max Frisch

Almanca aslından çeviren: Şebnem Sunar

Graf Öderland: Eine Moritat in zwölf Bildern

Bu eser ilk kez 1951’de Suhrkamp Verlag tarafından yayımlanmıştır.

Bu kitapta kaynak alınan baskı: Suhrkamp Verlag, 2013.

© 1961, Suhrkamp Verlag Frankfurt am Main

© 2019, Can Sanat Yayınları A.Ş.

Bu eserin hakları Suhrkamp Verlag Berlin tarafından korunmaktadır.

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Mayıs 2019, İstanbul

Dizi editörü: Emrah Serdan

Düzelti: Aylin Samancı Elmasdağ

Mizanpaj: Emin Petek

Kapak tasarımı: Utku Lomlu / Lom Creative (www.lom.com.tr)

E-kitap: ISBN 978-975-07-4329-0

CAN SANAT YAYINLARI

YAPIM VE DAĞITIM TİCARET VE SANAYİ A.Ş.

Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul

Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33

canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

Sertifika No: 43514

*****

MAX FRISCH

KONT ÖDERLAND

ON İKİ SAHNELİK BİR CİNAYET BALADI

OYUN

Almanca aslından çeviren

Şebnem Sunar

*****

Max Frisch’in Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Homo Faber, 1998

Adım Gantenbein Olsun, 2004

*****

MAX FRISCH, 1911’de Zürih’te doğdu. 1930’da Zürih Üniversitesi’nde başladığı Alman Dili ve Edebiyatı öğrenimini yarıda kesti ve Neue Zürcher Zeitung’da muhabirlik yaptı. 1936’da mimarlık öğrenimi görmeye karar verdi. 1939-1945 arasında İsviçre ordusuna hizmet etti. 1940’lar Frisch’in eleştirel bir politik bilinç geliştirdiği yıllardır. 1941’de mimarlık öğrenimini tamamlayan Frisch, bir süre yazarlık ve mimarlığı bir arada yürüttü. Adından söz ettiren ilk çalışması, 1954 tarihli romanı Stiller’dir. 1957’de Homo Faber adlı romanı yayımlandı. 1958’de ilk kez sahnelenen Biedermann ile Kundakçılar, Frisch’i dünya çapında bir oyun yazarı statüsüne taşıdı. Kimlik ve ırkçılık motiflerini işleyen Andorra, Frisch’in en çok ses getiren oyunudur. Frisch, dramlarının yeterince anlaşılmadığından veya yanlış anlaşıldığından yakındı ve oyunlarında yeni dramaturji olanakları üzerinde çalıştı. Kont Öderland bunlardan biridir. 1964’te kimlik sorunsalı ve cinsiyetler arası ilişkileri ele alan romanı Adım Gantenbein Olsun’u yayımladı. Frisch’in eserlerinde kimlik krizine bireyin kendine yabancılaşması ve burjuva toplumunun ahlaki ikiyüzlülüğü eşlik eder; olgunluk eserlerindeyse bunlara yaşlanma ve ölüm izleği eklenir. Max Frisch, Brecht sonrası tiyatronun en önemli isimlerindendir. Deneme ve günce dallarında da eser veren Frisch, 1991’de Zürih’te öldü.

ŞEBNEM SUNAR, 1972’de İstanbul’da doğdu. İstanbul Üniversitesi Alman Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı’nda lisans eğitimi aldı. Aynı anabilim dalında yüksek lisans ve doktora eğitimini tamamladı. 2005’ten bu yana bu anabilim dalında öğretim üyesi. Eşzamanlı olarak editörlük faaliyetlerini yürütüyor ve çeviri çalışmalarına devam ediyor. Bugüne dek Stefan Zweig, Erich Kästner ve Odo Marquard gibi Alman edebiyatı ve düşüncesinin önde gelen isimlerini Türkçeye kazandırdı. Çok sayıda makale çevirisi, ayrıca kültürel imgeleri söylemleri içinde değerlendiren akademik çalışmaları var.

*****

Kişiler

SAVCI

ELSA, savcının karısı

DOKTOR HAHN

HILDE, INGE, COCO (aynı oyuncu)

KATİL

GARDİYAN

BABA

ANNE

MARIO, medyum

KÖMÜRCÜLER

KONSİYERJ

JANDARMA

ŞOFÖR

İÇİŞLERİ BAKANI

KOMİSER

MÜDÜR

GENERAL

MAHKÛM

ÖĞRENCİ

İKİ KÜLTÜR TAŞIYICISI

İKİ GARSON

İHTİYAR DEVLET BAŞKANI

BAYAN HOFMEIER

*****

1. Savcı bıkkındır

(Savcının villasında çalışma odası. Gece. Yazı masasının üzerinde bir lamba yanmaktadır. Savcı, elli yaşlarında, gücü kuvveti yerinde ve boylu boslu bir adam, kıpırdamadan durmaktadır; elleri pantolon ceplerinde, bakışları klasör dolu duvardadır; fakat o, bu klasörlere bakmamaktadır, düşüncelere dalmıştır. Kulenin saati ikiyi vurur. Ardından bir kadın sesi duyulur.)

SES:

Martin? Martin!..

(Savcı, sesi ansızın yanı başında duyuncaya dek aldırmaz: Işığı kapatır, öyle ki kadın içeriye girdiğinde oda karanlıktır.)

Martin? Martin!.. Ama nereye gitti bu – (Kadın tavandan sarkan büyük lambayı yakar.) – buradaymışsın!

(Savcı istifini bozmaz; karısının üzerinde sabahlık vardır; güzel ama uykuludur.)

ELSA:

Bütün evde seni arıyorum, neden cevap vermiyorsun? Çıkıp gittin sandım.

SAVCI:

Nereye?

ELSA:

Ne oldu?

SAVCI:

Giyindim sadece.

ELSA:

Gecenin bir yarısı mı?

SAVCI:

Öyle görünüyor.

ELSA:

Neden uyumuyorsun?

SAVCI:

Sen neden uyumuyorsun? (Kendine bir puro alır, sakince ucunu keser.) Üzgünüm Elsa, seni uyandırmak istemedim. Ne olabilir ki? Gördüğün gibi, bir puro içmek için giyindim. Hepsi bu. (Puroyu yakar.) Uyuyamıyorum.

ELSA:

Çok fazla puro içiyorsun.

SAVCI:

Olabilir...

ELSA:

Çok çalışıyorsun.

SAVCI:

Şüphesiz... Hepimiz öyle yapıyoruz bu ülkede. Ta ki zincirinden boşanıncaya dek. Sonra da biri baltaya davranınca, akıllı uslu jüri üyelerimiz hayrete düşüyor. (Purosunu içer, ardından güler.) Senin şu Doktor Hahn, sözüm ona o zavallıyı savunan avukat: İşlenen suça hiç akıl erdiremeyişini pek eğlenceli buluyorum doğrusu!

ELSA:

Neden bahsettiğini anlamıyorum.

SAVCI:

Bugün itiraf etti.

ELSA:

Kim?

SAVCI:

Katil. (Purosunu içer.) Doktor Hahn değil, katil...

ELSA:

Ne demek istiyorsun?

SAVCI:

Kâr hırsı cinayeti, intikam cinayeti, kıskançlık cinayeti, ırkçı cinayet; hepsi tamam. Hepsinin bir açıklaması, hepsinin bir cezası var. Ama bunun gibi bir cinayetin? Duvardaki çatlak gibi bir şey bu. Çatlağı görmemek için duvarı kâğıtla kaplayabilir insan. Oysa çatlak kalır. İnsan kendi dört duvarı arasında kendini bir daha asla evinde hissedemez. (Purosunu içer.) Hepsi bu...

ELSA:

Martin, saat iki oldu.

SAVCI:

Biliyorum, iddianameyi sunmak için sekiz saat sonra mahkemenin huzurunda olacağım, ben, karalar içinde ve korkunç – giderek daha iyi anladığım bir adam da karşımdaki sırada oturuyor olacak. Yakında kendimden bile daha iyi anlayacağım o adamı. Hiçbir şeyi açıklayamayacak olsa da. Otuz yedi yaşında bir adam, bir bankada veznedar, akıllı uslu, yaşamı boyunca sorumluluk sahibi olmuş biri, sorumluluk sahibi ve soluk benizli; işte güzel bir akşam baltayı kaptığı gibi hiçbir suçu olmayan bekçiyi öldürür. Neden?

ELSA:

Neden peki? (Savcı purosunu içer ve susar.) Sürekli davalarını düşünmemelisin Martin. Kendini hasta ediyorsun. Her gece çalışmayı kimse kaldıramaz.

SAVCI:

Baltayı kaptığı gibi...

ELSA:

Ne dediğimi duymuyor musun? (Savcı purosunu içer ve susar.) Saat ikiyi geçti, diyorum.

SAVCI:

Onu anladığım anlar oluyor...

ELSA:

Uyuyamıyorsan neden ilaç almıyorsun? Bütün gece bir ileri bir geri volta atıp duruyorsun. Neye yarıyor! Tutuklu gibi. Ne geçiyor eline? Ertesi sabah yine bitkinsin. Genç değilsin artık Martin–

SAVCI:

Hiç olmadım ki. (Masadan bir fotoğraf alır.) Böyle görünüyor işte!

ELSA:

Seni anlamıyorum Martin.

SAVCI:

Biliyorum.

ELSA:

Nasıl hiç genç olmadın? (Savcı purosunu içer ve fotoğrafa bakar.) Neden hiç tatil yapmıyorsun?

SAVCI:

... veznede on dört yıl, aybeay, haftabehafta, günbegün hepimiz gibi görevini yapan bir adam. Bak ona! Kötü huyları olmayan bir insan, bütün tanıklar bunu onaylıyor, sessiz ve sakin bir kiracı, doğayı ve yürümeyi seven biri, apolitik, bekâr, tek tutkusu mantar toplamak, hırsları olmayan bir insan, utangaç ve çalışkan, adeta örnek bir memur. (Fotoğrafı yerine koyar.) Bazı anlar var ki, insan baltaya sarılmayana şaşıyor. Herkes bir şeylerle uzlaşıyor, belayla bile. Erdem olarak çalışma. Zevkin yedeği olarak erdem. Erdem kâfi gelmezse, diğer bir yedek de eğlence: paydos, hafta sonu, beyazperdede bir macera – (Elsa esner.) Haklısın Elsa, saat iki. Belki kendimi iyi ifade edemiyorum. Yorgunsun, seni sıkıyorum. Ben konuşmaya başlayınca sen esniyorsun.

ELSA:

Affedersin.

SAVCI:

Uyumalısın.

ELSA:

Sana söyleyebileceğim şey hep aynı–

SAVCI:

Bir doktora görünmem gerektiği.

ELSA:

Ama yapmıyorsun. Çünkü doktorun sana ne söyleyeceğini biliyorsun: –

SAVCI:

Bunun böyle sürüp gitmeyeceği.

ELSA:

Bunu sana dostların da söylüyor.

SAVCI:

Örneğin kim?

ELSA:

Örneğin Hahn – Doktor Hahn.

SAVCI:

Doktor Hahn benim dostum değil.

ELSA:

Ya kimin?–

SAVCI:

Senin.

ELSA:

Martin!

SAVCI:

Yeri gelmişken söyledim. (Yazı masasına oturur.) Bırakalım bunu. Mesele bu değil... Benim tek insan olduğumu söylüyor, onu anlayan ilk insan, öyle diyor.

ELSA:

Kim?

SAVCI:

Katil.

ELSA:

Martin, üşüyorum.

SAVCI:

Burası soğuk.

ELSA:

Çok yorgunsun Martin, hepsi bu. Gerginsin. Peş peşe davalar! Ve senin gibi her şeyi böylesine düzgün yerine getiren, böylesine sorumluluk sahibi bir insan–

SAVCI:

Biliyorum.

ELSA:

Neden hiç tatil yapmıyorsun?

SAVCI:

İspanya’da tatil.

ELSA:

İnsanın buna ihtiyacı var Martin.

SAVCI:

Belki var. (Dosyaları karıştırır.) Belki yok... Paydos umudu, hafta sonu umudu, hayat boyu hep bir yedek bulma umudu; acınası öbür dünya umudu da buna dahil. Her gün masalarının başında tüneyen milyonlarca çalışanın yüreğinden bu tür umutlar çekip alınsaydı, belki anca olurdu: – Dehşet de değişim de büyük olurdu. Kim bilir! Cinayet dediğimiz eylem, sonuçta hayatın bizzat açtığı kanlı bir davadan başka bir şey değildir. Umuda karşı, dahası yedek bulmaya, ertelemeye karşı...

(Kulenin saati vurur.)

ELSA:

Darılma Martin ama sahiden de ayakta duramayacak kadar yorgunum.

SAVCI:

Görüyorum.

ELSA:

Kurcalamak hiçbir şeyi değiştirmez.

SAVCI:

Bunda haklısın. (Ayağa kalkıp karısını alnından öper.) Git yat Elsa!

ELSA:

Sen de.

SAVCI:

İyi geceler.

ELSA:

İyi geceler.

SAVCI:

Şu puromu bitireyim.

(Elsa uzaklaşır, savcı en başta olduğu gibi durur. Purosunu içer. Öbür kapıdan bir kadın figürünün içeriye girdiğini fark etmez; yalınayak bir kızdır, daha neredeyse bir çocuk, kolunun altında odunlar. Şöminenin önünde diz çöktüğünde kütüklerden biri yere düşünce savcı korkar.)

HILDE:

Sizi korkuttum mu?

SAVCI:

Sen de kimsin?

HILDE:

Hilde.

SAVCI:

Ne vardı?

HILDE:

Savcı bey zili çaldılar.

SAVCI:

Ben mi?

HILDE:

Burası soğuk. Ateş yaksam iyi olur. Savcı bey saçlarımın dağınıklığını mazur görsünler, yataktan kalktım da.

SAVCI:

Zili ben çalmadım.

HILDE:

Ateşi yakayım. (Savcı kıza bakar.) Kar hâlâ yağıp duruyor. Damdan büyük bir kar yığını düştü. Ondan uyandım. Büyük bir gümbürtü koptu. Savcı bey duymadılar mı? Tıpkı deprem oluyormuş gibi her şey sallandı. (Ara) Savcı bey yine bütün gece okudular mı?

SAVCI:

Sen düş görmüşsün yavrum, zili ben çalmadım.

HILDE:

İşte yanıyor. (Ateşin parıltısı) Savcı bey bana neden öyle bakıyorlar? (Savcı susar.) Savcı bey benim hep periye benzediğimi söylerler. Ama savcı bey perilere inanmıyorlar, farkındayım. Savcı bey benimle eğleniyorlar. Bizim oralarda, yukarıdaki ormanda sırf benim gibi aptal hizmetçiler değil, erkekler de inanır bunlara.

SAVCI:

Periye benziyorsun.

HILDE:

Şehirde insanlar hiçbir şeye inanmıyorlar, bunun farkındayım, onlardan söz ettiğimde yalnızca gülümsüyorlar.

SAVCI:

Nelerden?

HILDE:

İşte, hikâyelerden. (Ateşi karıştırır.) İşte yanıyor!

SAVCI:

Evet...

HILDE:

Savcı beyin sürekli okumaları gereken bütün bu kâğıtları neden yakmıyorsunuz savcı bey?

SAVCI:

Yakmak mı?

HILDE:

Ben olsam öyle yapardım.

SAVCI:

Çocuk gibi konuşuyorsun.

HILDE:

Ben olsam öyle yapardım.

SAVCI:

Yap o zaman!

HILDE:

Yaparım! (Savcı güler ve Hilde’ye bir tomar dosya verir.) Yaparım. (Hilde dosya tomarını ateşe atar, savcı sanki dosyalar ateşe atılmamış da sırf akıldan geçirilmiş gibi seyreder ve usul usul güler. Hilde ikinci bir tomar alır, bir üçüncüyü, sonunda ne var ne yok hepsini; dosyalar alev alev yanar, öyle ki bütün oda kıpkırmızı aydınlanır.) Nasıl da görünüyor!

SAVCI:

Evet...

HILDE:

Ormandaki kömürcülerde nasılsa öyle!

SAVCI:

Evet...

HILDE:

İnsanın dans edesi geliyor!

SAVCI:

Evet...

HILDE:

Kömürcülerde nasılsa öyle Kont Öderland gelince. Yaşasın kont! Yanan kendi kulübeleri olunca ve kömürcüler korkunca, köyler ve şehirler yanınca, dedi ki peri–

SAVCI:

Ne dedi o zaman peri?

HILDE:

Nasıl da görünüyor!

*****

2. Katil

(Hapishane hücresi. Doktor Hahn kerevetin üstünde oturmaktadır, başında şapka, dizlerinin üstünde dosyalar. Katil ayaktadır, elleri pantolonunun cebinde, demir parmaklıklı pencereden dışarıya bakar.)

KATİL:

Kar...

DOKTOR HAHN:

Ne diyorsunuz?

KATİL:

Kar, diyorum...

DOKTOR HAHN:

Sorularıma yanıt vermezseniz, sizi nasıl savunabilirim? Savcı olarak sormuyorum. Sorguları sizi yordu, bunu anlıyorum; sorguları ünlüdür, bakışı, anlayışı da. Nasıl oluyor da bugün buradayım? Masum olduğunuza ikna olmuştum.

KATİL:

Biliyorum...

DOKTOR HAHN:

Neden birdenbire itiraf ettiniz? (Katil omuz silker.) Bugün hüküm verilecek. Bense hafifletici nedenleri nereden bulacağımı hâlâ bilmiyorum. Bilmiyorum! Eğer siz bana yardımcı olmazsanız. (Ara)

KATİL:

Doktor, bir sigaranız daha var mı? (Doktor Hahn sigara tutar.) Ayrıca doktor, sizin bana daha önce anlattığınız şey doğru değil: savcının purolarla yaptığı şey yani.

DOKTOR HAHN:

Ya ne?

KATİL:

Bilmiyorum. (Doktor Hahn çakmağı tutar.) O anlıyor işte beni. İnsan aylarca sorguya çekilip de bu sorgular üst üste tekrarlanırsa, sonra birden salonda biri, karşısındakini anlayan biri çıkarsa, savcıymış, değilmiş ne çıkar, oh Tanrım, bana nasıl da iyi geldi... (Sigarasını içer.) Teşekkürler...

DOKTOR HAHN:

Soruma dönüyorum: O tarihte, geçen yılın 21 Şubat’ından söz ediyorum, adı geçen yerden çıkarken ne düşündünüz, daha doğrusu ne hissettiniz?

KATİL:

... siz ne isterseniz.

DOKTOR HAHN:

Hatırlayın!

KATİL:

Söylemesi kolay.

DOKTOR HAHN:

Tuvalete gittiniz.

KATİL:

Halen de ara sıra gittiğim gibi!

DOKTOR HAHN:

Dosyalara dayanarak soruyorum.

KATİL:

Dosyalarda yazanlar doğruysa doktor, bütün hayatımı adı geçen yerde geçirdiğim sanılabilir.

DOKTOR HAHN:

Dosyalarda yazanlar, sizin kendi ifadeniz.

KATİL:

Biliyorum.

DOKTOR HAHN:

O zaman.

KATİL:

Olabilir!–

DOKTOR HAHN:

Ne olabilir?

KATİL:

Doğru olabilir. Bir dereceye kadar. Hayatımı bir dereceye kadar adı geçen yerde geçirdiğim. Hatırlıyorum da, sık sık böyle bir duyguya kapıldığım olurdu.

DOKTOR HAHN:

Çalışma saatlerini hep orada geçirdiğinizi söylemiştiniz daha önce. Jüri üyelerini güldüren bir şakaydı bu. İnsanın bazen jüri üyelerini güldürmesine karşı değilim. Ama mevzu bu değil; bütün çalışanlar yapar bunu.

KATİL:

Mevzunun bu olmadığı duygusu bende de vardı, doktor, her sabah aynanın önünde dikilip tıraş olurken de, ki hep kusursuz tıraş olmamız gerekirdi, ya da her sabah saat tam sekizde veznede olmak için ayakkabılarımı bağlarken ve arada kahvaltı ederken... her sabah...

DOKTOR HAHN:

Söylemek istediğiniz nedir?

KATİL:

Altı yıl içinde temsilci olacaktım. (Sigarasını içer.) Haklısınız, bu bile bir şey değiştirmezdi. Aklıma geliverdi. Union Bank’tan kesinlikle hiç şikâyet etmiyorum. Bankamız örnek bir işletmeydi, bunu söylemem lazım; bekçimizin hangi kapının en son ne zaman yağlandığını gösteren bir takvimi vardı. Takvimi kendi gözlerimle gördüm. Gıcırdayan bir kapı bulamazdınız ya da başka bir şey. Bunu söylemek lazım.

DOKTOR HAHN:

Sadede gelecek olursak: –

KATİL:

Evet: Mevzu ne?

DOKTOR HAHN:

Özetliyorum: Pazar öğleden sonra milli takımın futbol maçındaymışsınız; takımımızın yenilgisi canınızı sıkmış; akşama sinemaya gitmişsiniz; fakat film sizi sarmamış, yürüyerek eve dönmüşsünüz; dosyalara göre hiçbir keyifsizliğiniz yokmuş.

KATİL:

Sadece can sıkıntısı.

DOKTOR HAHN:

–evde televizyon seyretmişsiniz, ama o da sizi sarmamış; on biri yirmi geçe yeniden şehre inmişsiniz, bir bakkaliyeye girmişsiniz, alkol almamışsınız, gece yarısından biraz önce Union Bank’ın arka kapısını çalmışsınız...

KATİL:

Ön kapı kapalı olduğu için.

DOKTOR HAHN:

Bekçi kapıyı açınca, ona adı geçen yere gitmeniz gerektiğini... bunun için neden özellikle de Union Bank’a gittiğinizi –günlerden pazardı– hâlâ anlamıyorum.

KATİL:

Ben de anlamıyorum.

DOKTOR HAHN:

Devam edin!

KATİL:

Alışkanlık işte.

DOKTOR HAHN:

Ne olursa olsun Hofmeier sizi içeriye aldı.

KATİL:

Çok iyi bir adamdı.

DOKTOR HAHN:

Gece gece gelmenize şaşırmadı mı?

KATİL:

Tabii ki şaşırdı.

DOKTOR HAHN:

Ama?

KATİL:

Ben de şaşırdım, kalorifer kazanını nasıl yaktığına baktım ve en az beş dakika da lafladık.

DOKTOR HAHN:

Ne hakkında?

KATİL:

Ona dedim ki: Seni şuracıkta öldürmeli! Güldük.

DOKTOR HAHN:

Peki sonra?

KATİL:

Adı geçen yere gittim.

DOKTOR HAHN:

Peki sonra?

KATİL:

O işi yaptım. (Sigarayı yerde ezer.) Başka ne öğrenmek istediğinizi bilmiyorum doktor.

DOKTOR HAHN:

Kötü bir gençlik mi geçirdiniz?

KATİL:

Niye ki?

DOKTOR HAHN:

Babanız size kötü mü davranırdı?

KATİL:

Nereden çıkarıyorsunuz?

DOKTOR HAHN:

Anneniz sizi ihmal mi ederdi?

KATİL:

Bilakis.

DOKTOR HAHN:

Hımm.

KATİL:

Olsaydı söylerdim doktor, ama hiçbir nedenim yok...

DOKTOR HAHN:

Hımm.

KATİL:

Doğru söylüyorum.

DOKTOR HAHN:

Dosyalardan anladığım kadarıyla, maktul Karl Anton Hofmeier’in nispeten genç bir karısı varmış...

KATİL:

Onun için üzülüyorum.

DOKTOR HAHN:

Bayan Hofmeier’i tanır mıydınız?

KATİL:

Çamaşırlarımı yamardı.

DOKTOR HAHN:

Hımm.

KATİL:

Para kazanmak için.

DOKTOR HAHN:

Union Bank’ta bekçi Karl Anton Hofmeier’in kıskançlık için hiçbir nedeni yok muydu?

KATİL:

Bilmiyorum.

DOKTOR HAHN:

Yani: sizden dolayı?

KATİL:

Böyle bir şeyi hiç fark etmedim.

DOKTOR HAHN:

Yani: Hofmeier sizin için bir engel değil miydi?

KATİL:

Niye ki?

DOKTOR HAHN:

Politik bir nedeniniz de yoktu!

KATİL:

Politikadan hiç anlamam.

DOKTOR HAHN:

Mesela şiddet kullanarak dünyanın düzeltilebileceğine de inanmıyorsunuz?

KATİL:

Bilmiyorum.

DOKTOR HAHN:

Yani: Kasten adam öldürmeyi her koşulda caniyane bir eylem olarak mı görüyorsunuz?

KATİL:

Her koşulda.

DOKTOR HAHN:

Hımm.

KATİL:

Sorularınızın çoğunu anlamıyorum, doktor.

DOKTOR HAHN:

Karl Anton Hofmeier öldü–

KATİL:

Biliyorum.

DOKTOR HAHN:

Bundan ne umuyordunuz?

KATİL:

Hiçbir şey.

DOKTOR HAHN:

Sizi nasıl savunacağımı bilmiyorum. Mahkemeye bu cinayeti sırf o anda elinizde bir balta olduğu, sırf orada Karl Anton Hofmeier’den başka biri bulunmadığı için işlediğinizi mi söyleyeyim?

KATİL:

Öyle oldu ama. (Ara) Bir sigaranız daha var mı, doktor? (Doktor Hahn sigara tutar.) Teşekkürler. (Boşuna ateş bekler.) Para işlerinden daha iyi anlasaydım, belki her şey başka türlü gelişirdi.

DOKTOR HAHN:

Ne demek istiyorsunuz?

KATİL:

Öyle.

DOKTOR HAHN:

Elinizden milyonlar geçti. Sizin için aslolan para değildi. Tüm savunmam buna dayanıyor. Baltaya elinizi sürmeden de milyonları iç edebilirdiniz. Sizinkisi cinayet ama bir soygun cinayeti değil. Ve ben de bu hususu zorlayacağım!

KATİL:

Ben de öyle demek istememiştim zaten.

DOKTOR HAHN:

Nasıl yani?

KATİL:

Para işlerinden daha iyi anlasaydım diyorum, on dört yıl boyunca canım böylesine sıkılmazdı belki.

DOKTOR HAHN:

Sıkılmaz mıydınız?

KATİL:

Kesinlikle.

DOKTOR HAHN:

Mahkemeye yaşlı bekçiyi sıkıntıdan öldürdüğünüzü mü söylemek istiyorsunuz –sıkıntıdan, sırf can sıkıntısından? (Kapı vurulur.) Girin! (İçeriye elinde bir mektupla gardiyan girer.) Ne vardı?

GARDİYAN:

Yanıtınızı beklemem söylendi. (Doktor Hahn mektubu açar ve okur.) Yemek şimdi geliyor.

DOKTOR HAHN:

Bu da ne demek oluyor?

GARDİYAN:

Hiç bilgim yok.

DOKTOR HAHN:

Ayrıntılar bilinmiyor mu?

GARDİYAN:

Savcının eşi aşağıda bekliyor.

DOKTOR HAHN:

Mahkemeye haber verildi mi?

GARDİYAN:

Evet efendim.

DOKTOR HAHN:

Hemen geliyorum. (Gardiyan gider, doktor dosyalarını toplar.) Şansınız var.

KATİL:

Nasıl da yağıyor kar...

DOKTOR HAHN:

Duruşma ertelendi.

KATİL:

Bu manzaranın, doktor, benim için ne kadar tanıdık olduğunu tahmin edemezsiniz: hep bu yedi demir çubuk, ardında dünya; daha çalışırken, henüz özgürken, veznede otururken de böyleydi bu...

DOKTOR HAHN:

Ne dediğimi duymadınız mı? Duruşma ertelendi. Size sorduklarım üzerinde düşünün. Rahat rahat düşünün. Bugün cuma; önümüzdeki pazartesi yine konuşacağız. Şimdi acelem var.

(Gardiyan gelir.)

GARDİYAN:

Tamam mı?

DOKTOR HAHN:

Tamam.

(Doktor Hahn çıkar; gardiyan kalır, yemeği getirmiştir, teneke bir tabak ve bir de büyük kova.)

GARDİYAN:

Buna ne diyorsunuz?

KATİL:

Yine mi fasulye çorbası?

GARDİYAN:

Düpedüz ortadan kayboldu, yok olup gitti, bir savcı, düpedüz ortadan kayboldu, yok olup gitti. Hiç böyle bir şey olmamıştı. Arıcıya benzediğimi söylerdi hep bana...

KATİL:

Ekmek de var mı?

GARDİYAN:

Sorarım size, ne diyorsunuz buna?

KATİL:

Yazık.

GARDİYAN:

Neye yazık?

KATİL:

Beni anlayan bir tek o...

(Katil ekmeğini ısırır, ardından gardiyanın doldurmuş olduğu çorbayı kaşıklar. Gardiyan sohbet etmek için boş yere bekler, sonra gider; dışarıdan kapanan hapishane kapılarının sesleri duyulur.)

*****

3. Savcı baltasına kavuşur

(Ormanda bir kulübe. Inge, sarı saçlı genç bir kız, ocağın başında durmaktadır. Yaşlı bir kadın olan annesi masaya üç tabak koyar.)

INGE:

Çorba hazır. Babam gelmezse, yine soğuyacak.

ANNE:

Hep aynı terane!

INGE:

Sonra suçlu yine ben.

ANNE:

Jens! Jens...

(Anne seslene seslene dışarı çıkar.)

INGE:

Hayatımız böyle işte

Günbegün, sürüp

giderdi böyle

ihtiyarlayıp ölünceye–

(Dışarıdan babanın sövüp saydığı duyulur.)

Sürüp giderdi böyle

Günbegün.

Ama bir gün

her zamanki, her zamanki gibi

yem verirken tavuklara,

her şey baştan başlasa,

ve babam kızağı koşup da

yardım etmemi istese ormanda

her zamanki, her zamanki gibi–

bir gün:

Duruyor işte odada

birden

Öderland Kontu.

Duruyor işte orada

ve elinde bir balta.

Vay haline!

Yolumuzu kesenlerin,

vay haline,

vay sizin hepinize,

devrilirsiniz böyle

ormandaki ağaçlar gibi işte!

(İçeriye anne ile yaşlı bir kömürcü olan baba girer; babanın elinde balta vardır. Baba baltayı kapının yanına, duvara dayar. Hepsi oturur.)

BABA:

Bütün işler bir kişiye bakıyor.

ANNE:

Yüce İsa Mesih, gel, konuğumuz ol, bize bağışladıklarını kutsa, âmin.

(Inge çorba koyar.)

BABA:

Ne menem bir herif bu dışarıdaki? Yine evin etrafında dolanıyor.

ANNE:

Kim?

BABA:

Ben ona sordum.

INGE:

Bana mı?

BABA:

Ne menem bir herif bu.

INGE:

Ben nereden bileyim.

BABA:

Benim peşimde dolanmıyor.

INGE:

Ben kimseyi görmedim.

BABA:

Sofrada tuz da yok! (Inge kalkar ve tuz getirir.) Daha dün ormanda, çam kabuklarını soyduğum yerde saatlerce dikildi. Ağaçların arkasında durup şaşkın şaşkın baktığını görmedim sanıyor. Ben onun peşinde koşmam. Yolu bilmiyorsa sorabilir.

ANNE:

Dünden beri mi?

INGE:

Bütün gece neredeydi acaba?

ANNE:

Bu karda!

BABA:

Bize ne... (Inge yemeyi bırakır.) Yine nereye bakıyor bu boş boş?

ANNE:

Bırak onu.

BABA:

Niçin çorbasını içmiyor?

(Anne ve baba yemeklerine devam ederler.)

INGE:

Hayatımız böyle işte

Günbegün.

Ama bir gün

Duruyor işte odada

birden

Öderland Kontu,

Duruyor işte orada

ve elinde bir balta,

ve yolumuzu kesenlerin,

vay haline,

vay sizin hepinize,

devrilirsiniz böyle

ormandaki ağaçlar gibi işte...

BABA:

Yine aklı fikri kontunda.

ANNE:

Bırak onu.

BABA:

Sürekli.

INGE:

Dünyayı dolaşıyor Kont Öderland,

Elinde balta gidiyor Kont Öderland,

Dünyayı dolaşıyor Kont Öderland!

(Anne ve baba korkuyla kapıya doğru bakarlar. Inge kıpırtısız oturmaktadır ve gözlerini boşluğa dikmiştir; elinde deri evrak çantasıyla savcı kapıda belirir, şapka ve paltosu karla kaplanmıştır.)

ANNE:

Bize mi baktınız?

(Savcı susar.)

BABA:

Yemek yiyorduk.

(Savcı susar.)

ANNE:

Siz kimsiniz?

(Savcı susar.)

INGE:

Beyefendi oturmak isterler mi? (Taburesini savcıya verir.) Beyefendi geceden yorgunlar sanırım.

SAVCI:

Çok. (Susarlar.) Rahatsız etmek istemem...

ANNE:

Buraya şehirden mi geldiniz?

SAVCI:

Pek benim yapacağım şey değil...

INGE:

Beyefendi bir şey yemek isterler mi?

ANNE:

Sırf çorbamız var.

INGE:

Fasulye çorbası.

ANNE:

Tabağı getir, öbürünü.

(Inge dışarı çıkar.)

BABA:

Evet.

SAVCI:

Issız bir yer burası...

BABA:

Evet.

ANNE:

Kışın yollar kardan kapandığında, kiminin yolunu kaybettiği oldu. Ama köye gitmek istiyorsanız yolunuzu şaşırmanıza imkân yok. Dere boyunca gideceksiniz hep. Şimdi o da buz tuttu, köprüye de ihtiyacınız yok, nereden isterseniz oradan geçebilirsiniz karşıya. (Ara) Tabii, köye mi gitmek istiyorsunuz, bilmiyorum. (Ara) Buralara kimse uğramaz. (Savcı susar.)

BABA:

Alıp götürecek bir şey yok burada, demek istiyor! Kulübe, iki ay hiç güneş almaz, bir kızak ve bir beygir, beni görüyorsunuz işte, ne var ne yok hepsi bu, odun, ola ki bilmek isterseniz, bir keçi ve on dokuz tavuk, hepsi bu, beygir de para etmez.

SAVCI:

Ne demek istiyorsunuz?

ANNE:

Fakiriz, demek istiyor!

BABA:

Bir gün biri geldi–

ANNE:

Bırak şunu! (Baba çorbasını kaşıklar.) Beyefendi biraz sabredecekler artık. Çocuğun daha tabağı yıkaması