*****

THOMAS MANN

EFENDİ İLE
KÖPEĞİ

BİR İDİL

*****

Can Modern

Efendi ile Köpeği: Bir İdil, Thomas Mann

Almanca aslından çeviren: Esen Tezel

Herr und Hund: Ein Idyll

© 1960, 1974, S. Fischer Verlag GmbH, Frankfurt am Main

© 2015, Can Sanat Yayınları A.Ş.

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 2015

Dizi editörü: Emrah Serdan

Editör: Nükhet Polat

Düzelti: Ebru Aydın

Mizanpaj: Emin Petek

Kapak tasarımı: Utku Lomlu / Lom Creative (www.lom.com.tr)

E-kitap: ISBN 978-975-07-2742-9

CAN SANAT YAYINLARI

YAPIM VE DAĞITIM TİCARET VE SANAYİ A.Ş.

Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul

Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33

canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

Sertifika No: 43514

*****

THOMAS MANN

EFENDİ İLE KÖPEĞİ

BİR İDİL

UZUN ÖYKÜ

Almanca aslından çeviren

Esen Tezel

*****

Thomas Mann’ın Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Buddenbrooklar, 1983

Tonio Kröger, 1997

Büyülü Dağ, 1998

Seçilen, 1998

Venedik’te Ölüm, 2007

Lotte Weimar’da, 2009

Değişen Kafalar, 2011

Zor Saat, 2011

Aldanan Kadın, 2012

Majesteleri Kral, 2013

Mario ile Sihirbaz, 2013

Doktor Faustus, 2013

Dolandırıcı Felix Krull’un İtirafları, 2014

*****

THOMAS MANN, 1875’te Almanya’da doğdu. 1898’de yayımladığı ve Der kleine Herr Friedemann (Küçük Friedemann) adı altında topladığı ilk öykülerinde, daha çok Schopenhauer, Nietzsche ve Wagner’in etkisi altında kalarak sanatçının yaratma sorununa odaklanmıştı. Bu ilk öykülerinin ardından Mann’ı asıl üne kavuşturan Buddenbrooklar adlı toplumsal roman yayımlandı. 1903’te Tonio Kröger, 1912’de Venedik’te Ölüm yayımlandı. Daha sonra Büyülü Dağ’ı yazan Mann, Hitler iktidara gelince Almanya’dan ayrıldı. 1936’da ABD vatandaşlığına geçti ve Almanya’nın karanlık tablosunu çizdiği Yusuf ve Kardeşleri dörtlemesini yayımladı (1933-1942). Dörtlemenin ardından yazmaya koyulduğu Doktor Faustus’ta ise besteci Andreas Leverkühn’ün yaşamöyküsünün ışığında, Alman kültürünün barbarlığa yenik düşmesini anlattı. 1929’da Nobel Edebiyat Ödülü’nü alan Mann, 1955’te Zürih’te öldü.

ESEN TEZEL, 1978’de İstanbul’da doğdu. Alman Lisesi’ni ve İstanbul Üniversitesi Gazetecilik Bölümü’nü bitirdi. Franz Kafka, Stefan Zweig, Thomas Mann, Emine Sevgi Özdamar, Cees Nooteboom gibi yazarların yapıtlarını dilimize kazandırdı. Halen serbest editör ve çevirmen olarak çalışmaktadır.

*****

Köşeyi dönmüş geliyor

Yılın o güzel mevsimi adının hakkını verdiğinde, eğer bir de önceki günü zamanında bitirdiğim için kuşların cıvıltısı beni vakitlice uyandırabildiyse, günün ilk öğününden önce şapkamı almadan yarım saat açık havaya, evin önündeki ağaçlı yola çıkarak, bazen de daha uzaktaki yeşil alanlara giderek taze sabah havasından birkaç nefes çekmeyi ve işe güce dalmadan önce erken saatlerin berraklığının verdiği keyfe biraz ortak olmayı severim. Böyle günlerde evin kapısına çıkan basamaklarda durup iki tondan, ana ses ve daha kalın çeyrek sesten oluşan bir ıslık çalarım, tıpkı Schubert’in Bitmemiş Senfoni’sinin ikinci bölümündeki melodinin başı gibi; iki heceli bir ismin notadaki karşılığı sayılabilecek bir işarettir bu. Hemen sonra, ben bahçe kapısına doğru ilerlerken uzaklardan önce zor duyulan ama süratle yaklaşıp netleşen hafif bir şıngırtı, bir künye tasmanın zincirinin metaline çarptığında çıkan sese benzer bir ses gelir; dönüp baktığımda Bauschan’ın sanki beni ezip geçmeye niyetlenmişçesine hızla evin arka köşesini dönerek bana doğru koştuğunu görürüm. Harcadığı çabadan altdudağı hafifçe sarkmış, böylece alttaki ön dişlerinin iki-üç tanesi ortaya çıkarak sabah güneşinde muhteşem bir beyazlıkla parlar.

Çıkıp geldiği yer, arka tarafta payandaların desteklediği verandanın zemini altında bulunan, değişken gecelerin ardından benim iki heceli ıslığımla alabildiğine canlanana dek uzanıp kısa bir sabah şekerlemesi yaptığı kulübesidir. Kulübenin kaba kumaştan perdeleri vardır ve içi saman kaplıdır, o yüzden de Bauschan’ın yatmaktan azıcık birbirine karışmış tüylerinin, hatta patilerinin arasında daima bir saman çöpü kalır: Bana her seferinde, vaktiyle izlediğim, son derece özenli bir hayal gücünün ürünü bir gösteride, zavallı ayaklarının iki örgü parmağı arasında bir saman çöpüyle açlık kulesinden çıkan Moor Kontu’nu anımsatan bir görüntüdür bu. Üzerime doğru koşunca gayriihtiyarı kenara çekilip savunma pozisyonu alırım; zira ayaklarımın arasına dalarak beni düşürme yönündeki sahte amacının şaşmaz bir kandırma gücü vardır. Oysa son anda, bana çarpmadan hemen önce, hem bedensel hem de ruhsal özdenetiminin bir kanıtı olarak fren yapmayı ve yön değiştirmeyi bilir; sonra da hiç ses çıkarmadan –çünkü yüksek perdeden, ifade yüklü sesini idareli kullanır– etrafımda karmakarışık bir selamlama dansı yapmaya başlar; tepinmeler, özel olarak bu işi gören bir ifade aracı olan kuyrukla sınırlı kalmayıp kaburgalara kadar bütün arka kısmı sarsan dizginsiz sallanmalar, dahası vücudunun kıvrılarak büzülmesi ve kendi ekseni etrafında dönmelerle birlikte gittikçe hızlanan, şiddetlenen zıplamalar; yine de ilginç bir biçimde ben ne yana dönsem tam ters tarafta sergileyerek bakışlarımdan uzak tutmaya çalıştığı gösteriler. Fakat yere eğilip elimi uzatır uzatmaz bir sıçrayışta yanımda biter ve omzunu baldırıma yapıştırıp heykel gibi durur: Güçlü patilerini yere dayayarak bana yaslanır, yüzünü benimkine doğru kaldırır, böylece bana doğru döner, aşağıdan gözlerimin içine bakar ve ben alçak sesle söylediğim güzel sözlerle kürekkemiğine pat pat vururken süren hareketsizliğinden de yine az önceki coşkusundaki yoğunluk ve tutku yayılır.

Kendisi kısa tüylü Alman bir av köpeğidir – tabii bu tanımı fazla katı ve kesin almayıp belli bir esneklik payıyla kabul edecek olursak; çünkü aslında Bauschan kitaplarda görülen o can sıkıcı klasiklikteki av köpeklerinden değildir. Bir kere böyle bir köpeğe göre muhtemelen fazla küçüktür; kendisi –ki bunun vurgulanması gerek– kesinlikle bir av köpeğinden daha ufak tefektir, ayrıca ön bacakları düz değil, azıcık dışa kıvrıktır ve bu da aynı şekilde safkanın o ideal görünüşüne ancak belli belirsiz uyar. Yüzüne son derece ağırbaşlı bir ifade veren hafif bir “gıdı”, yani boyunda kat yapmış sarkık derisi ona müthiş yakışır; fakat büyük olasılıkla bu da acımasız safkancılar tarafından bir kusur olarak görülecektir; çünkü duyduğuma göre av köpeğinin boyun derisi, gırtlağı sımsıkı sarmalıymış. Renkleri çok güzeldir. Tüyleri kızıl kahve üzerine siyah harelidir. Fakat araya bolca beyaz da karışmıştır ve bu beyazlar göğsünde, patilerinde ve karnında belirgin şekilde yoğunlaşır; öte yandan basık burnu tamamen siyaha batırılıp çıkarılmış gibi görünür. Geniş kafatası çatısının üzerinde ve hafif soğuk dış kulaklarında siyah tüyler kızıl kahve olanlarla kadifemsi, güzel bir desen oluşturur; görünüşünün en hoş yanıysa, beyazların göğsünde kıvrılarak içine karıştığı ve yaşlı göğüskafesinden enlemesine taşan, saçak ya da püskül sayılabilecek tüy demetidir. Bu arada tüylerindeki biraz keyfî renk dağılımı da soyun kurallarını kişilik değerlerinden önde tutan birine “kabul edilemez” gelebilir; çünkü klasik av köpekleri herhalde tek renktir ya da farklı renk katmanlarıyla süslüdür ama tüyleri kaplan gibi benekli değildir. Yine de Bauschan’ı katı bir biçimde kalıplaşmış bir sınıflandırmanın dışında tutan en önemli unsur, dudaklarının kenarından ve ağzının alt kısmından sarkan, insanın bıyık ya da sakal olarak nitelerken hiç de haksız sayılmayacağı ve onları incelediğinde uzaktan ya da yakından pinscher veya schnauzer cinsi köpeklerin tipini anımsayacağı tüylerdir.

Neticede ister av köpeği olsun ister pinscher; dizime dimdik yaslanışı ve kafasını kaldırıp derin bir sadakatle bana bakışıyla Bauschan nasıl da güzel ve iyi bir hayvandır! Özellikle gözleri güzeldir; bakışları belki biraz donuk olsa da yumuşak ve zekidir. İrisi kızıl kahve, yani tüyleriyle aynı renktir; fakat aslında simsiyah yansıyan gözbebeği iyice büyüdüğünde bu renk yalnızca ince bir halka oluşturur ve göz akına taşarak orada dağılır. Kafa duruşunun ona verdiği ifade, bu aklı başında mertlik ifadesi, onun ahlakının erkeksi yönlerinden birini ortaya koyar, vücut yapısı da bu erkeksiliği fiziksel boyutta tekrarlar: Pürüzsüz ve yumuşak derisinin altında kaburgalarının kuvvetle belirginleştiği şişkin göğüskafesi, içeri çekilmiş kalça, damarları belli olan kaslı bacaklar, sağlam ve biçimli ayaklar – bütün bunlar mertliğin ve erkek ahlakının, köylülere özgü avcı kanının ifadesidir, evet, Bauschan’ın vücut yapısında avcı ve lider kimliği son derece baskındır, bana sorarsanız o gerçek bir av köpeğidir, bununla birlikte varlığını kesinlikle herhangi bir kibirli safkan edimine borçlu değildir; kürekkemiğine pat pat vururken söylediğim, normalde epey karman çorman ve mantıken düzensiz sayılabilecek sözlerin sebebi tam da bu olabilir.

Orada durur ve bakar, ses tonuma kulak kesilir; onunla konuşurken belirgin şekilde yaptığım ve varoluşunun kati onayı anlamına gelen vurgularla birlikte bu sesin içine girer. Ve birdenbire, başını öne uzatarak ve dudaklarını süratle açıp kapayarak, burnumu ısırmak istercesine yüzüme doğru bir hamle yapar; belli ki sözlerime cevap mahiyetinde bir pantomimdir bu ve her seferinde benim kahkahalarla arkaya doğru sendelememe neden olur; Bauschan da bunu önceden bilir. Bu, şefkat ile cilveleşme karışımı bir tür öpücük gönderme, küçüklüğünden beri Bauschan’a özgü olan ve başka hiçbir selefinde gözlemediğim bir manevradır. Bu arada kuyruk sallamalar, kısa reveranslar ve mahcup-mutlu bir yüz ifadesiyle az önce gösterdiği ataklık için derhal özür diler. Sonra bahçe kapısından geçerek açık havaya çıkarız.

Etrafımızı deniz sesi gibi bir ses sarar; evim, hızla akan ve alçak akarsu teraslarında köpüren nehrin neredeyse hemen kıyısındadır; nehir ile evim arasında yalnızca kavaklı bir patika, üzerine akçaağaç fidanları dikilmiş, etrafı çitle çevrili çimen şeritleri ve muazzam telli kavakların, çayır çimene benzer tuhaf hareketlerle salınan ve tohum taşıyan beyaz pamukçukları haziran başında bütün mahalleye kar gibi yağan bu devlerin kenarını süslediği yükseltilmiş bir yol vardır. Nehrin yukarısında, şehre doğru bir yüzer köprüde istihkâmcılar talim yapar. Ağır çizmeleriyle tahta zeminde attıkları adımlar ve amirlerinin bağırışı ta buradan duyulur. Karşı kıyıdan da işleyen sanayinin sesi gelir; orada, evden biraz nehirden gidildiğinde, yüksek pencereleri gecenin her saati karanlığın ortasında ışıl ışıl parlayan, çağa uygun şekilde faaliyet alanı genişletilmiş bir lokomotif fabrikası vardır. Fabrikaya deneme amaçlı yeni ve pırıl pırıl cilalı makineler gelir gider, bazen bir buhar düdüğünün tiz sesi duyulur, ara sıra nereden geldiği bilinmeyen boğuk bir gümbürtü havayı sarsar ve ince uzun bacalardan duman tüter; ama uygun bir rüzgâr bu dumanı alıp karşı yakadaki ormanlara doğru sürükler; yine de duman ancak nehri geçene kadar dayanır. Kısacası bu bölgenin banliyölere ve yarı kırsal alanlara özgü tenhalığında, kendi içine gömülmüş doğanın sesi insana özgü hareketliliğin seslerine karışır, bütün bunların üzerini sabah saatlerinin parlak tazeliği örter.

Dışarı çıktığımda resmî uygulamaya göre saat yedi buçuk olabilir; yani aslında altı buçuktur. Ellerimi arkada kavuşturarak yumuşak güneş ışığında, kavakların uzun gölgelerinin taradığı yoldan aşağı yürüyorum, buradan nehri görmüyorum ama onun geniş, tekdüze akışını duyuyorum; ağaçlardan yumuşak fısıltılar geliyor, ötücü kuşların cik ciklemeleri, şakımaları, cıvıltıları ve hıçkırığı andıran ses titretmeleri havayı dolduruyor, nemli mavi gökyüzünde doğudan gelen bir uçak, kaskatı mekanik bir kuş, hafifçe yükselip alçalan bir uğultuyla toprağın ve nehrin üzerinden geçerek kendi bağımsız yolunda ilerliyor, Bauschan da çimen şeridinin solundaki alçak çitin üzerinden bir o tarafa bir bu tarafa yaptığı güzel, sıkı atlayışlarla gözümü şenlendiriyor. Atlamasının nedeni benim bundan hoşlandığımı bilmesidir; seslenerek ve pat pat vurarak onu sık sık çitin üzerinden geçmeye teşvik etmiş ve isteğimi yerine getirdiğinde de övmüşümdür; o yüzden şimdi de neredeyse her atlayıştan sonra, kendisine cesur ve zarif bir atlayıcı olduğu söylensin diye gelir, bunu duyduktan sonra da yüzüme doğru sıçrayıp ona engel olmak amacıyla kaldırdığım kolumu ağzının ıslaklığıyla pisletir. Bu egzersizleri aynı zamanda jimnastikli bir sabah temizliği niyetiyle de yapar; sportif hareketlerle birbirine karışmış tüylerini düzleştirerek onları çirkinleştiren yaşlı Moor kontu samanlarından kurtulur.

Sabah böyle dışarı çıkmak iyidir; duyular tazelenir, ruh, gecenin şifalı banyosuyla ve Lethe’den1 uzun uzun içtiği sularla temizlenir. Önünde uzanan güne güçlü bir güvenle bakar ve yine de ona başlayıp başlamama konusunda keyifli bir tereddüt yaşarsın; rüya ile başlamakta olan gün arasındaki sıra dışı, üzerinde hak iddia edilmeyen, dertsiz tasasız, göstermiş olduğun ahlaklı davranışların ödülü olan bir zaman diliminin efendisi olursun. İstikrarlı, basit, derli toplu ve rahatça kendi içine dönmüş bir hayat yanılsaması, tamamen kendi kendine ait olma yanılsaması seni mutlu eder; çünkü insan o anki ruh halini –bu ruh hali ister neşeli olsun ister karmaşık, ister huzurlu olsun ister tutkulu– hayatının gerçek, kendine özgü ve sabit ruh hali sayma, özellikle de her mutlu tesadüfü hayalinde hemen güzel bir kural ve bozulmaz bir âdet haline getirme eğilimindedir; oysa ki gerçekte hazırlıksız ve ahlaken kıtı kıtına yaşamaya mahkûmdur. İşte şimdi sen de sabah havasını içine çekerek kendi özgürlüğüne ve erdemliliğine inanıyorsun; fakat bilmen gerekir ve aslında bilirsin ki dünya seni içine hapsetmek için ağlarını hazır tutuyor ve muhtemelen yarın yine saat dokuza kadar yataktan çıkmayacaksın; çünkü geceleyin o yatağa saat ikide ateşli tartışmaların hararetiyle, kafan dumanlanmış olarak gireceksin... Olsun varsın. Bugün sen ayıklığın ve erken saatlerin adamısın; o arkadaki dünyayla değil de kendisiyle olmak istermiş gibi göründüğün için sevinçten az önce yine çitin üzerine çıkan av köpeğinin sahibisin.

Ağaçlı yolu yaklaşık beş dakika boyunca takip ederiz, ta ki ağaçlı yol olmaktan çıkıp nehir boyunca ilerleyen bir çakıltaşı çölüne dönüştüğü noktaya dek; oraya arkamızı vererek geniş ve tıpkı ağaçlı yol gibi içinden bir bisiklet şeridi geçen ama yapımı henüz tamamlanmamış, daha küçük çakıllarla kaplı bir sokağa saparız; sağdaki bu sokak alçaktaki ağaçlıkların arasından, Bauschan’ın yaşam alanı olan nehir kıyısı mahallemizin doğu sınırındaki yamacına doğru çıkar. Ormanla çayırlık arasından bomboş ilerleyen ve benzer özellikler gösteren bir başka sokağa geçeriz, bu sokak daha yukarıda, şehre ve tramvay durağına yaklaştıkça apartmanlarla doludur; aşağı inen bir çakıltaşlı patika bizi güzel düzenlenmiş, park görünümlü bir alana götürür, bu saatte bütün bölge gibi burası da ıssızdır, kıvrımlı yollarda dinlenmek için banklar vardır ve bu yollar birçok yerde bakımlı çocuk parklarının bulunduğu yuvarlaklara ve geniş çimenliklere açılır; çimenliklerde park düzenine uygun gruplar halinde duran yaşlı ve biçimli ağaçların –karaağaçlar, kayınlar, ıhlamurlar ve gümüşümsü söğütler– dalları yerlere sarkar, öyle ki çimlerin üzerinde köklerinin yalnızca küçük bir parçası görünür. Bana ait olsa bundan daha rahat dolaşamayacağım bu özenli alandan büyük keyif alırım. Hiçbir şeyi eksik bırakılmamıştır. Alanı çevreleyen yumuşak çimenli yamaçlardan inen yollara bile beton kaldırım taşları döşenmiştir. Ayrıca bütün bu yeşilliğin arasından yer yer görünen ve her iki tarafta uzaklardan alana bakan iki villadan birinin mimarisi derin ve hoş manzaralar sunar.

Burada kısa bir süre yollarda gezinirim; Bauschan ise vücudunun merkezkaç yönünde eğik duruşuyla, geniş alanın verdiği mutluluğun sarhoşluğu içinde, çimenlikleri bir sağa bir sola hoplayıp zıplamalarla doldurur; arada bir de içinde öfke ile zevkin birbirine karıştığı havlamalar eşliğinde, korkudan büyülenmiş gibi uçan ya da onunla şakalaşmak için burnunun neredeyse ucunda kanat çırparak kaçan küçük bir kuşu kovalar. Ben bir banka oturunca o da yaklaşarak ayağımın üstündeki yerini alır. Çünkü hayatının kurallarından biri ancak ben de hareket halindeyken koşmak; ama ben bir yere oturur oturmaz aynı şeyi yapıp sükûneti muhafaza etmektir. Bunun akla yakın bir gerekliliği yoktur ama Bauschan kurala sıkı sıkıya bağlıdır.

Yakıcı sıcaklığı ayağıma işleyen gövdesiyle orada oturuşunu duyumsamak tuhaf, hoş ve eğlencelidir. Onun yanındayken ve etrafa onun gözüyle bakarken içim neredeyse sürekli neşe ve empatiyle dolar. Kürekkemiklerini dışa çevirip patilerini orantısız şekilde içe kıvırışıyla Bauschan’ın oturuş tarzı köylülerinkine çok benzer. Bu pozisyonda vücudu gerçekte olduğundan daha küçük ve hantal görünür; komik bir etki sonucu göğsündeki beyaz tüy kıvrımı da bu sırada öne çıkar. Fakat vakarla ensesine dayadığı başı, içindeki o yoğun odaklanmayla, güzel oturuşa ilişkin bütün eksiklikleri telafi eder... Ortalık o kadar sessiz ki ikimiz de bu sessizliğe uyarız. Uzaklardan boğuk bir seda halinde nehrin şırıltısı gelir. Etraftaki küçük, gizli hareketler anlam kazanarak duyuları uyarır: bir kertenkelenin kısa hışırtısı, bir kuş cıvıltısı, yerdeki bir köstebeğin toprağı eşeleyişi. Bauschan’ın kulakları, bu geniş, sarkık kulaklardaki kasların izin verdiği ölçüde dikilir. İşitme duyusunu keskinleştirmek için başını yana eğer. Ve nemli siyah burnunun kanatları bitmek bilmeyen, kokulara duyarlı bir hareket halindedir.

Sonra yere yatar, bunu yaparken de ayağımla temas halinde olmaya özen gösterir. Asırlar öncesinden kalma, simetrik, hayvansı-puta benzer sfenks duruşuyla profilini bana doğru çevirir, başı dik, göğsü çıkıktır, dört uyluğunu gövdesine yapıştırıp patilerini birbirine paralel olarak öne doğru uzatır. Sıcak bastığı için ağzını açar, bu da yüzünde toplanmış olan bütün o zekâ ifadesini bir anda hayvansılığa dönüştürür, gözleri kırpışa kırpışa küçülür ve beyaz, kuvvetli köpekdişlerinin arasından koyu pembe bir dil upuzun sarkar.

1. Yunanca “unutmak” sözcüğünden türeyen ve mitolojide ruhların, ölüler dünyasına girmeden önce geçmiş hayatlarından arınmak için suyundan içtikleri nehir. (Ç.N.)

*****

Bauschan’ı nasıl aldık

Bauschan’la tanışmamızı ve onu almamızı sağlayan kişi, hoş bir etine dolgunluğu olan, siyah gözlü, hızla büyüyüp serpilen ve kendisi gibi siyah gözlü kızının desteğiyle Tölz yakınlarında bir dağ pansiyonu işleten bir Fräulein’dı2. Bu iki yıl önceydi, o zamanlar Bauschan altı aylıktı. Anastasia, –pansiyonun sahibesinin adı bu– zararsız türden bir sinir hastalığı olan İskoç çoban köpeğimiz Percy’mizi, ileri yaşta kendisine ıstırap çektirip görünüşünü deforme eden bir deri hastalığı nedeniyle vurdurmak zorunda kaldığımızı ve çoktandır bekçisiz olduğumuzu biliyordu. Bu nedenle dağdaki pansiyonundan telefon ederek kendisinde, ücret ve komisyon karşılığı alabileceğimiz, tam bize uygun bir köpek olduğunu, istediğimiz zaman gidip görebileceğimizi söyledi.

Böylece, çocuklar ısrar ettiği ve büyüklerin merakı da onlarınkinden geri kalmadığı için hemen ertesi gün öğleden sonra Anastasia’nın yerine tırmandık ve pansiyoncuyu sıcak ve besleyici kokularla dolu, derli toplu mutfağında bulduk; yuvarlak alt kolları çıplak, elbisesinin yakası açık bir halde, kıpkırmızı, ter içinde kalmış bir suratla pansiyonerleri için akşam yemeği hazırlıyor, kızı da sakin bir çalışkanlıkla sağa sola giderek ona yardım ediyordu. Kadın bizi dostça karşıladı, bu işi ertelemediğimiz ve hemen bir yolunu bulup geldiğimiz için övgüler yağdırdı. Sorarcasına etrafa bakınmamız üzerine kızı Resi bizi mutfak masasının önüne götürdü; ellerini dizlerine dayayarak çömeldi ve masanın altına doğru birkaç cesaret verici tatlı söz söyledi. Orada, çürük bir iple masanın ayağına bağlanmış bir canlı vardı; mutfağın titrek, ölgün ışığında o âna dek onu fark etmemiştik, görünüşü karşısındaysa hiçbirimiz kendimizi merhamet dolu bir kahkaha patlatmaktan alıkoyamadık.

Kuyruğu arka uyluklarının arasında, dört ayağı neredeyse birbirine yapışık, sırtı kambur, uzun çarpık bacaklarının üzerinde durmuş titriyordu. Titremesi belki de korkudandı ama edindiğimiz izlenim daha ziyade bunun, kendisini sıcak tutacak kadar eti olmayışından kaynaklandığı yönündeydi; çünkü hayvan küçük bir iskeletten ibaretti, omurgasına yapışık göğüskafesinin üstü sert tüylerle kaplıydı ve dört çubuğun üzerinde duruyordu. Kulakları arkaya yatıktı; bir köpeğin fizyonomisindeki her türlü zekâ dolu neşe ışığını bir anda söndüren bir kas yapısıydı bu, ayrıca söz konusu etki onun son derece çocuksu yüzünde öylesine yoğundu ki, ifadesinde aptallık, perişanlık ve yalvarma raddesinde bir hoşgörü ricasından başka şey, yoktu. Bunun yanı sıra, sakalı ve bıyığı sayılabilecek şey, o zamanlar şimdiye kıyasla çok daha yoğundu ve görünüşünün bütün o acınasılığına buruk bir melankoli gölgesi katıyordu.

Bu sefalet tablosuna yumuşak ve avutucu sözler yöneltmek üzere hep birden eğildik. Çocukların merhamet bağırışları arasında Anastasia ocağın başından bu pansiyonerin kim olduğu konusunda bazı açıklamalar yaptı. Ona şimdilik Lux dediklerini ve çok iyi bir ana babanın oğlu olduğunu söyledi hoş, ciddi bir ses tonuyla. Anneyi bizzat tanıyormuş, baba hakkında da hep iyi şeyler duymuş. Lux, Huglfing’de bir çiftlikte doğmuş ve sahipleri onu sırf birtakım koşullardan ötürü uygun fiyata satmak istiyorlarmış; bu nedenle de evindeki yoğun insan trafiğini göz önünde bulundurarak hayvanı kendisine getirmişler. Küçük at arabalarıyla gelmişler ve Lux bütün o yirmi kilometre boyunca yılmadan arka tekerleklerin arasında koşmuş. İyi bir köpek aradığımız için pansiyoncu kadın hemen bu hayvanı bizim için düşünmüş; onu almaya karar vereceğimizden neredeyse eminmiş. Eğer bunu yapacak olursak her iki tarafa da yardım edilmiş olacakmış! Bu köpekten kesinlikle çok hoşlanacakmışız; köpek de kendi payına artık bu dünyada yalnız olmayacak, rahat bir yuvaya kavuşacak, böylece kendisi, yani Anastasia da onu huzurla hatırlayacakmış. Köpeğin şu anki yüz ifadesine bakıp ondan soğumamalıymışız. Şimdi yabancı bir çevrede olduğu için şaşkın ve güvensizmiş. Fakat müthiş iyi bir ana babanın evladı olduğu kısa sürede ortaya çıkarmış.

- İyi de annesiyle babası birbirine pek uygun değilmiş sanki?

- Aksine; ikisi de mükemmel hayvanlarmış. Oğulları da olabilecek en iyi özelliklere sahipmiş; kendisi, yani Fräulein Anastasia buna garanti veriyormuş. Ayrıca bu köpek ihtiyaçları konusunda da şımarıklıktan uzak ve ölçülüymüş, ki bu devirde bu da önemli bir ayrıntıymış: Şimdiye kadar sadece patates kabuklarıyla beslenmiş. Denemek için onu bir kez olsun tasma takmadan eve götürmeliymişiz. Ola ki sevmezsek, kendisi gelip onu alacak ve ödediğimiz ufak meblağı bize geri verecekmiş. Bunu rahatça söylüyor ve sözünü senet saymamızdan hiç endişe etmiyormuş. Çünkü bu köpeği ve bizi –yani her iki tarafı– tanıdığı kadarıyla, ona bağlanacağımızdan ve bir daha ayrılmayı düşünmeyeceğimizden eminmiş.

Ocağın başında iş yaparken ve ara sıra hokus pokus misali önünde alevler yükselirken sakin, akıcı ve tatlı bir biçimde bu minvalde daha bir sürü laf etti. En sonunda da bizzat gelip bize güzel dişlerini ve nedendir bilinmez pembe, girintili damağını göstermek amacıyla Lux’un ağzını iki eliyle açtı. Köpeğin gençlik hastalığı geçirip geçirmediği yolundaki uzmanca sorumuz karşısında hafif bir sabırsızlıkla bunu bilmediğini söyledi. Ne kadar büyüyeceği konusunda da tam bir hazırcevaplıkla, ölen köpeğimiz Percy kadar olacağını belirtti. Soru cevap safhası, çocukların yalvarıp yakarmalarından güç alan Anastasia’nın tatlı dille ikna çabaları ve bizim kısmi kararsızlığımız daha epey sürdü. Sonunda düşünmek için kısa bir mühlet istedik, o da memnuniyetle kabul etti; bunun üzerine dalgın dalgın, izlenimlerimizi gözden geçirip enikonu tartarak dışarı çıkıp vadiye doğru yürüdük.

Oysa masanın altındaki bu dört ayaklı sefil tabii ki çocukların kalbini çalmıştı, biz yetişkinlerse onların seçme ve değerlendirme konusundaki eksiklikleriyle alay etmemek için kendimizi zor tutuyorduk; aslında biz de içimizin cız ettiğini hissediyor ve zavallı Lux’un görüntüsünü hafızamızdan silmekte zorlanacağımızı anlıyorduk. Onu reddedersek ne yapacaktı? Kimlerin eline düşecekti? Hayalimizde karanlık, korkunç bir tip belirmişti: Vaktiyle silah tamircisinin birkaç cesur kurşunu ve bahçemizin kenarındaki saygıya şayan bir mezar sayesinde Percy’ yi zalimce saldırısından koruduğumuz hayvan celladıydı bu. Lux’u belirsiz ve belki de korkunç bir kadere terk edeceksek, onunla yakınlaşmaktan ve sakallı bıyıklı çocuk yüzünü incelemekten kaçınmalıydık; görünüşe bakılırsa artık bir kez varlığından haberdar olmamız bize inkâr etmesi güç, hatta çok güç bir sorumluluk yüklemişti. Dolayısıyla daha üçüncü gün kendimizi tekrar Alpler’in o az eğimli eteklerini tırmanırken bulduk. Köpeği almaya karar vermiş değildik. Fakat bu koşullarda meselenin başka şekilde sonuçlanamayacağını biliyorduk.

Anastasia ve kızı bu kez mutfak masasının dar kenarlarına karşılıklı oturmuş, kahve içiyorlardı. Aralarında, masanın önünde, eski adıyla Lux oturuyordu – bugün de oturmaya özen gösterdiği şekilde kürekkemikleri köylü usulü dışa dönük, patileri içe kıvrıktı ve aşınmış deri tasmasının arasına, görünüşüne tartışmasız bir bayram şıklığı katan ve ona kısmen pazar günleri gezmeye çıkan bir köy delikanlısı ya da taşralı bir damat havası veren küçük bir kır çiçeği demeti iliştirilmişti. Daha genç olan Fräulein, korseli yöresel elbisesi içinde kendisi de gayet şıktı, bizzat söylediğine göre köpeği yeni yuvasına gidişi şerefine böyle süslemişti. Anne kız, Lux’umuzu almak için geri geleceğimizden adları gibi emin olduklarını söylediler; üstelik tam da sözleşildiği üzere bugün.

Böylece daha içeri girdiğimiz anda her türlü tartışmanın baştan önü kesilmişti. On mark olan satış ücretini kendisine verdiğimizde Anastasia, o sevimli haliyle teşekkür etti. Belli ki bu ücreti kendisinin ya da köpeğin eski sahibinin çıkarlarından ziyade, bizim ilgimizi çekmek üzere belirlemişti; amacı, zavallı Lux’un kafamızda olumlu ve rakamlarla ifade edilebilecek bir değer kazanmasıydı. Bunu anladık ve parayı seve seve ödedik. Lux, masanın ayağından çözüldü, ipin ucu benim elime tutuşturuldu; böylece en iyi dilekler ve vaatlerle uğurlanarak Fräulein Anastasia’nın mutfak eşiğini geçtik.

Yeni ev arkadaşımızla birlikte geride bıraktığımız yaklaşık bir saatlik dönüş yolunda zafer alayı sayılmazdık; özellikle de damat daha hareket eder etmez boynundaki çiçek demetini kaybettikten sonra. Karşılaştığımız insanların bakışlarında sempati ama aynı zamanda alaycı bir küçümseme okunuyor, yolumuzun kasabalardan, üstelik uzunlamasına kasabalardan geçmesi insanlarla karşılaşma vesilesini birkaç kat artırıyordu. Bu da yetmezmiş gibi çok geçmeden Lux’un muhtemelen uzun zamandır, ishal sorunu olduğu ortaya çıktı; bu da bizi kasaba sakinlerinin bakışları altında sık sık durmaya mecbur bırakıyordu. Böyle durumlarda koruyucu bir çember oluşturarak onun iç sefaletini gizliyor, acaba bunlar gençlik hastalığının kötü belirtileri olabilir mi, diye düşünüyorduk; gelecek bize bunun asılsız bir endişe olduğunu gösterecek, salgın ve iptilalara rağmen şu âna kadar özünde dayanıklı olduğunu kanıtlayan saf ve sağlam bir bünyeyle karşı karşıya bulunduğumuzu öğretecekti.

Eve varır varmaz hizmetçilerden, ailenin yeni üyesiyle tanışmak ve onun hakkındaki naçizane fikirlerini söylemek üzere yerlerini almaları istendi. Hayran kalmaya ne kadar hazır oldukları görülüyordu; fakat ona alıcı gözle bakıp bizim mütereddit yüz ifadelerimizi de okuduktan sonra alenen güldüler, melül melül bakan köpeğe arkalarını dönüp onu uzak tutmaya yönelik el hareketleri yaptılar. Dolayısıyla Anastasia’nın bizden talep ettiği ücretin insaniyet namına anlamının bu hizmetçiler tarafından kavranabileceği konusunda gittikçe derinleşen bir şüpheye düşerek köpeğin hediye olduğunu söyledik ve ona zengin artıklardan oluşan bir karşılama yemeği sunmak üzere Lux’u verandaya çıkardık.

Korkaklığı yüzünden her şeyi geri çeviriyordu. Yemeye teşvik edildiği lokmaları kokluyor ama sonra ürkekçe uzaklaşıyor, peynir kabuğu ve tavuk budunun kendisine layık görülmüş olabileceğine inanmaya cesaret edemiyordu. Buna karşılık, rahatı için koridora konulan, içi su yosunuyla doldurulmuş çuval bezinden mindere itiraz etmemiş, içerideki odalarda gelecekte kullanacağı isim tartışılır ve nihai olarak belirlenirken patilerini altına çekerek o minderin üzerinde oturmuştu.

Ertesi gün de yemek yemeyi reddetti, ardındansa miktar ve fark gözetmeksizin ağzına geleni mideye indirdiği bir dönem geldi; ta ki nihayet beslenmeyle ilgili konularda istikrarlı bir kurala ve seçici bir vakara ulaşana dek. Yeni hayatına alışma ve yerleşik hale gelme süreci ana hatlarıyla bu şekilde tasvir edilebilir. Bu sürecin allı pullu bir portresine kendimi kaptırmış değilim. Bauschan’ ın bir ara kaybolması süreci sekteye uğratmıştı: Çocuklar onu bahçeye çıkararak hareket özgürlüğü olsun diye ipini çözmüş, o da kimsenin bakmadığı bir anda bahçe çiti ile toprak arasındaki dar boşluktan sıvışıvermişti. Kaybolması telaş ve üzüntü yarattı, en azından ev sahipleri cephesinde; çünkü hizmetçiler hediye bir köpeğin kaybını hafife alma, hatta bunu bir kayıp olarak görmeme eğilimindeydi. Anastasia’nın dağ pansiyonu ile bizim ev arasında yoğun bir telefon trafiği yaşanıyordu; bir ümit köpeğin oraya gitmiş olabileceğini düşünüyorduk. Fakat nafile, orada değildi; ancak aradan iki gün geçtikten sonra Fräulein bizi arayarak Huglfing’den haber geldiğini, Lux’un bir buçuk saat önce eski evi olan çiftlikte ortaya çıktığını haber verdi. Evet, oradaydı; içgüdüsünün idealizmi onu patates kabuklarının dünyasına geri çekmiş ve daha önce tekerleklerin arasında geldiği yirmi kilometrelik yolu bir başına her türlü koşulda yürüyerek dönmesine neden olmuştu! Böylece eski sahipleri onu öncelikle tekrar Anastasia’nın ellerine teslim etmek üzere yeniden atlarını arabaya koşmak zorunda kalmış, bundan iki gün sonra da biz serseri mayını almak üzere tekrar yola koyulduk ve onu daha önceki gibi masanın ayağına bağlanmış, hırpalanmış ve bitap düşmüş, şoselerin çamuruna bulanmış bir halde bulduk. Sevincimizi görünce o da bizi tanıma ve sevinme belirtileri gösterdi sahiden! İyi de o zaman neden bizi terk etmişti?

Sonra, artık çiftliği tamamen aklından çıkardığı ama henüz bizim yanımızda da tam anlamıyla kök salamadığı, dolayısıyla kendini sahipsiz, adeta rüzgârda savrulan yaprak gibi hissettiği bir döneme girildi. O dönem yürüyüşe çıktığımızda gözümüzü bir an olsun ondan ayırmamamız gerekiyordu; çünkü onunla aramızdaki zayıf, tatlı bağı çaktırmadan koparıp ormana kaçma eğilimindeydi; oysa oraya gitse kuşkusuz başıboş gezeceği bir yaşam tarzı sonucu vahşi atalarının durumuna düşecekti. Gösterdiğimiz ihtimam onu bu karanlık kaderden korudu ve kendi türünün binlerce yılda ulaştığı, insanın yanındaki yüksek medeniyet seviyesinde kalmasına yardımcı oldu; ardındansa radikal bir mekân değişikliği şehre, daha doğrusu banliyöye taşınmamız onun bir anda yüzünü bariz bir biçimde bize dönmesini ve kati surette eve bağlanmasını sağladı.

2. Bekâr kadınlara yönelik eski bir hitap şekli. (Ç.N.)

*****

Bauschan’ın yaşam tarzına ve karakterine dair birtakım bilgiler

Isar Vadisi’nde bir adam bana, bu cins bir köpeğin insanı bıktırabileceğini, hep sahibinin yanında olmak isteyeceğini söylemişti. Böylece Bauschan’ın çok geçmeden bana göstermeye başladığı yoğun sadakati özünde tamamen kişisel almamam konusunda önceden uyarılmıştım; öte yandan bu uyarı benim bu sadakati dizginlememi ve icap ettikçe geri çevirmemi de kolaylaştırdı. Burada söz konusu olan, köpeğe atalarından miras bir ataerkillik içgüdüsüdür; bu içgüdü onu, en azından kendi erkeksi ve açık havayı seven doğasında, erkeği evin ve ailenin reisini kayıtsız şartsız efendisi olarak görmeye, onu yuvanın koruyucusu, saha hâkimi olarak kabul etmeye ve saymaya, onunla özel bir sadakat oranı çerçevesinde sürdürdüğü efendi, köle dostluğunda kendi yaşam onurunu bulmaya, evin diğer sakinleri karşısında ise çok daha büyük bir bağımsızlık sergilemeye yöneltir. İşte Bauschan da neredeyse ilk günden itibaren bu ruh hali içinde hareket etti; emir bekliyormuşçasına bana yapışıyor –ki ben de bu emirleri vermemeyi tercih ediyordum çünkü söz dinleme konusunda kesinlikle başarılı sayılmayacağı kısa sürede ortaya çıkmıştı– ve benden ayrılamazlığının eşyanın kutsal tabiatından kaynaklandığı yolundaki gözle görülür inancıyla peşimi bir an olsun bırakmıyordu. Doğal olarak aile ortamında başka hiç kimsenin değil, benim ayağımın dibine oturuyordu. Yine doğal olarak, tek başıma bir yere gitmek üzere diğerlerinden ayrıldığımda da bana katılıyor, adımlarımı takip ediyordu. Aynı şekilde çalışırken de bana eşlik ediyor, bahçe kapısının kapalı olduğunu görürse ani, irkiltici bir hamleyle, odaya bir sürü çakıltaşı saçarak açık pencereden içeri giriyor ve yüksek sesle iç çekerek kendini çalışma masasının altına atıyordu.

Fakat canlı olan her şeyin dikkatimizi dağıttığı, yalnız kalmak söz konusu olduğunda bir köpeğin varlığının bile bizi rahatsız etmesine neden olacak kadar duyarlı olduğumuz zamanlar vardır; böyle zamanlarda Bauschan beni gözle görülür biçimde de rahatsız ederdi. Sandalyemin yanına gelir, kuyruğunu sallar, delici bakışlarını üstüme diker ve davetkâr bir biçimde tepinirdi. Karşılık mahiyetindeki en ufak hareketimin sonucu ön ayaklarıyla koltuğun koluna tırmanması, göğsüme yaslanması, havaya dağıttığı öpücüklerle beni güldürmesi, ardından ben sık sık üstüne eğildiğime göre mutlaka yiyecek bir şey olması gerektiği varsayımıyla masayı teftiş etmesi ve az evvel yazdığım yazıyı geniş, tüylü avcı patileriyle silmesi olurdu. Sert bir dille uslu durmasını istediğimde yere uzanıp uykuya dalardı. Fakat dalar dalmaz da rüya görmeye başlar, bir yandan uzattığı dört ayağıyla koşma hareketleri yaparken bir yandan da karnından konuşurcasına, hem yüksek hem boğuk, adeta başka bir dünyadan gelen sesler çıkarırdı. Bunun bana asap bozucu gelmesi ve dikkatimi dağıtması şaşırtıcı sayılmaz; çünkü birincisi tekinsizdi, ayrıca vicdanıma dokunuyor, hatta yük oluyordu. Bu rüya hayatı belli ki yalnızca onun tabiatının hazırlandığı gerçek koşma ve avlanmanın yapay bir ikamesiydi; çünkü benimle yaşamak ona kanının ve duyularının ihtiyaç duyduğu ölçüde açık havada hareket mutluluğu vermiyordu. Bu bana çok dokunuyordu fakat durum değişmeyeceği için bu rahatsızlıktan kurtulma gereği gibi daha önemli hassasiyetler baskın gelince Bauschan’ın kötü havalarda odaya çok pislik taşıdığına, üstüne üstlük tırnaklarıyla halıyı yırttığına kendi kendimi ikna ettim.

Böylece evin oturma alanlarında bulunması ve evde olduğum müddetçe benim yanımda durması bazı istisnalar haricinde esasen yasaklandı, o da yasağı çabucak kavrayarak doğasına aykırı bu durumu kabullendi; çünkü söz konusu olan, sahibin, evin tek hâkiminin akıl sır ermez isteğiydi. Bauschan için, sıklıkla ve özelikle de kış mevsiminde günün büyük bir bölümü benden uzak kalmak, gerçek bir ayrılık ve kopuş değil, yalnızca benden uzak kalmaktır. Benim yanımda, benim emrim altımda değildir ama bu da yalnızca bir emrin yerine getirilmesi, yanımda olmanın yasaklanmış halidir ve Bauschan’ın bensiz geçirdiği bu saatler boyunca başına buyruk bir hayat sürmesinden söz edilemez. Odamın cam kapısından, onun evin önündeki küçük çimenlikte amcavari, beceriksizce maskara pozlarda çocukların oyununa katıldığını görürüm. Fakat ara sıra mutlaka yukarı, kapıya gelir, iç kısımdaki tül paravandan beni göremediği için aralığı koklayarak varlığımdan emin olur ve odaya arkasını dönerek muhafız pozisyonunda basamaklara oturur. Gerçi masamdan baktığımda onu, karşıdaki tümsekli yolda, yaşlı kavakların arasında yürüyüş adımlarıyla kös kös dolanırken gördüğüm de olur; fakat bu tür gezintiler yalnızca öylesine vakit geçirmek içindir, gurur, mutluluk ve hayattan yoksundur ve kimse onu bundan alıkoymadığı, sonradan ortaya çıkacağı üzere bunun için benim varlığım gerekmediği halde Bauschan’ın o müthiş av zevkini kendi kendine yaşaması kesinlikle düşünülemez.

Onun hayatı ben dışarı çıkınca başlar; ama hayır, o zaman bile çoğu zaman başlamaz! Çünkü evden çıktığımda, sağa dönüp ağaçlı yoldan aşağı, açıklığa ve avlanma alanımızın yalnızlığına doğru mu yürüyeceğim, yoksa şehre gitmek üzere sola, tramvay durağına mı yöneleceğim belirsizdir; ancak ilk durumda Bauschan için bana eşlik etmenin bir anlamı vardır. İlk başlarda, hayata karışmayı seçtiğim zaman bana sımsıkı yapışır, yanından yıldırım gibi geçen arabaları hayretle algılar, ürkekliğini güçlükle bastırarak kör ve sadık bir sıçrayışla peşimden tramvayın sahanlığına, insanların arasına çıkardı. Fakat bir umumi infial dalgası onu tekrar aşağı iterdi ve böylece en sonunda hızla giden, uzun zaman önce tekerleklerinin arasında yürüdüğü küçük at arabasına pek benzemeyen bu aracın yanında dörtnala koşmaya karar verirdi. Canla başla, mümkün olduğunca ayak uydurmaya çalışırdı, nefesi de hiç kesilecek gibi görünmezdi. Fakat şehir işleri bu çiftlik çocuğunu serseme çeviriyordu; insanların ayaklarına dolanıyor, yabancı köpeklerle yan yana geliyor, benzerini hiç bilmediği yabani kokulardan oluşan bir karmaşa duyularını tahrik ve rahatsız ediyor, eski maceraların esanslarıyla dolu ev köşeleri onu karşı koyamayacağı şekilde çekiyordu, hal böyleyken de geride kalıyordu; gerçi koşup raylı aracı tekrar yakalıyor ama bu yakaladığı, ötekinin tıpatıp aynısı yanlış bir araç oluyordu; körlemesine yanlış yönde koşuyor, azgın yabancılığın derinlerine doğru ilerledikçe ilerliyor ve ancak iki gün sonra açlıktan bitap düşmüş bir halde, topallayarak bu arada sahibinin de dönmeyi akıl edebildiği, nehre en yakın evin huzuruna geri gelebiliyordu.

Bu iki ya da üç kez oldu; sonra Bauschan vazgeçti ve sola doğru gittiğimde bana eşlik etmeyi tamamen bıraktı. Aklımda ne olduğunu, avlanma alanına mı gideceğimi yoksa hayata mı karışacağımı daha ben kapıdan çıkarken hemen anlar. Üzerinde yatarak dışarı çıkmamı beklediği, koruyucu sokak kapısı kemerinin altındaki paspastan ayağa fırlar. Ayağa fırlar ve aynı anda niyetimin ne olduğunu görür: Bunu ona kılığım kıyafetim, elimdeki baston, aynı zamanda muhtemelen yüz ifadem ve duruşum, soğuk ve meşgul bir edayla onu sıyırıp geçen ya da davetkâr bir biçimde ona yönelen bakışlarım söyler. Hemen anlar. Dışarı çıkmak kesin göründü mü basamakları hızla, paldır küldür iner ve savruk dönüşlerle dans ederek sessiz bir heyecanla önüm sıra bahçe çitine doğru ilerler; ümitleri suya düşmüşse kafasını eğer, kulaklarını arkaya yatırır, yüzündeki ateş söner, adeta kederden yanıp kül olur ve gözleri, mutsuzluğun insan ve hayvan bakışlarında yarattığı o ürkek günahkâr sefaleti ifadesiyle dolar.

Bazen gördüğü ve bildiği şeye, yani bu seferlik her şeyin bittiğine ve ava gidilmeyeceğine inanamaz. O kadar büyük bir hırsa kapılır ki işaretleri inkâr eder; şehir bastonumu, yüksek burjuvalara özgü giyim kuşamımı görmek istemez. Benimle birlikte kapıdan geçer, dışarıda kendi ekseninde havaya sıçrar, sağa doğru dörtnala koşup kafasını çevirerek beni de o yöne çekmeye çalışır ve kendini, çabalarına karşılık verdiğim, kaderi olan “hayır” cevabını görmezden gelmeye zorlar. Gerçekten sola gidersem geri gelir, göğsünün derinlerinden nefes alıp vererek ve içindeki aşırı gerilimden kopup gelen alçak, karmakarışık, tiz sesler çıkararak ön bahçenin çiti boyunca bana eşlik eder ve bitişikteki açık alanın parmaklığı üzerinden bir o tarafa bir bu tarafa zıplar; üstelik parmaklık oldukça yüksek olduğu ve zıplarken kendi canını yakma korkusuyla havada hafiften inlediği halde. Zıplamasının altında umutsuz, gerçekleri reddeden bir tür neşe ve ayrıca benim aklımı çelme, becerisiyle beni kazanma isteği vardır. Çünkü henüz her şey tamamen, bütün imkânsızlığa rağmen yüzde yüz bitmiş değildir; açık alanın sonuna gelince yine de şehre giden yoldan sapabilir, bir kez daha sola dönebilir ve onu en kestirme yoldan, yani alınacak mektubum varsa posta kutusunun oradan geçerek yine de gezintiye çıkarabilirim. Bunu yapmasına yaparım ama nadiren; ve bu umut da yerle bir olunca Bauschan yere oturarak gitmeme izin verir.

O hantal köylü pozisyonunda sokağın ortasında oturur ve bütün o uzun yol boyunca arkamdan bakar. Başımı ona doğru çevirirsem kulaklarını diker ama peşimden gelmez; seslenecek ya da ıslık çalacak olsaydım da gelmezdi, bunun abes olacağını bilir. Yolun sonuna vardığımda onun küçük, koyu renk, hantal bir noktacık halinde hâlâ sokağın ortasında oturduğunu görürüm ve içim cız eder, tramvaya vicdanım sızlayarak binerim. Çok fazla beklemiştir; beklemenin nasıl bir işkence olabileceğini bilirsiniz! Hayatı beklemekten, bir sonraki açık hava yürüyüşünü beklemekten ibarettir ve bu bekleyiş, bir önceki yürüyüşün yorgunluğunu atar atmaz başlar. Gece de bekler çünkü onun uykusu güneşin hareketinin yirmi dört saatine dağılmış durumdadır, güneş tüylerini ısıtırken bahçedeki çim halının üzerinde ya da kulübesindeki perdelerin ardında geçirdiği uyku saatleri gün içindeki boş zaman dilimlerini kısaltır. Dolayısıyla gece uykusu da bölük pörçüktür, sık sık karanlıkta avluya ve bahçeye sürüklenir, kendini bir oraya bir buraya atarak bekler. Kim olduğunu gayet iyi bildiği halde, ayaklarını vura vura dolaşmasına acı haber verircesine havlayarak eşlik ettiği fenerli gece bekçisinin tekrarlayan ziyaretini bekler; gökyüzünün ağarmasını, uzak bir bostandaki horozun ötmesini, sabah rüzgârının ağaçlarda uyanmasını ve ardından, içeri dalıp ocağın başında ısınabilmesi için mutfak kapısının açılmasını bekler.

Fakat bana göre Bauschan’ın gece çektiği can sıkıntısının verdiği azap, gündüz vakti, hele ki ister yaz olsun ister kış hava güzelse, güneş onu açık havaya çağırıyorsa, bol bol hareket etme isteği bütün kaslarını geriyorsa ve onsuz bir kez olsun doğru dürüst bir teşebbüste bulunamayacağı sahibi hâlâ cam kapının arkasındaki yerini terk etmek istemiyorsa katlanmak zorunda kaldığına kıyasla daha hafiftir. Bauschan’ın hareketli, küçük, içinde yaşamın nabzının böylesine hızlı ve ateşli attığı gövdesi iyice ve hatta fazlasıyla dinlenmiştir, artık uyuması düşünülemez. Verandaya, kapımın önüne gelir, derinden bir iç çekişle kendini çakıltaşlarının üstüne atar ve kafasını patilerinin üstüne koyarak mağdur bakışlarla yukarı, gökyüzüne bakar. Bu yalnızca birkaç saniye sürer, sonra bu pozisyona doyar ve hatta bundan bıkar, hep böyle kalamayacağını anlar. Yapabileceği bir şey daha vardır. Basamakları inerek gül tarhlarının yanında bulunan, piramit şeklindeki küçük mazılardan birinin, Bauschan’ın alışkanlıkları yüzünden yıl boyu aldığı asitten kuruyan ve değiştirilmek zorunda kalan sağ taraftakinin kenarına gelip bacağını kaldırır. Aşağı iner ve gerçekten ihtiyaç duymadığı halde, sırf kendine geçici bir eğlence olsun diye çişini yapar. Bu çişten en ufak bir randıman almadığı halde