*****

SİBEL K. TÜRKER

MECNUN
KELEBEKLER

*****

© 2015, Can Sanat Yayınları A.Ş.

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Ekim 2015, İstanbul

Yayına hazırlayan: Faruk Duman

Düzelti: Ebru Aydın, Zühre Güldoğdu

Mizanpaj: Emin Petek

Kapak tasarımı: Utku Lomlu / Lom Tasarım (www.lom.com.tr)

E-kitap: ISBN 978-975-07-3769-5

CAN SANAT YAYINLARI

YAPIM VE DAĞITIM TİCARET VE SANAYİ A.Ş.

Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul

Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33

canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

Sertifika No: 31730

*****

SİBEL K. TÜRKER

MECNUN
KELEBEKLER

ROMAN

*****

Sibel K. Türker’in Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Hayatı Sevme Hastalığı, 2012

KalpYazan, 2012

Öykü Sersemi, 2012

Ağula, 2012

Meryem’in Biricik Hayatı, 2012

Şair Öldü, 2012

Aşk’ın Kalplerimizdeki Mutat Yolcuğu, 2014

*****

SİBEL K. TÜRKER, 1968’de Ankara’da doğdu. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde öğrenim gördü. Radikal İki’de yazıları, Hayalet Gemi dergisinde öyküleri yayımlandı. Öykülerini KalpYazan (2003), Öykü Sersemi (2005, Yunus Nadi Öykü Ödülü), Ağula (2007, Haldun Taner Öykü Ödülü) ve Aşk’ın Kalplerimizdeki Mutat Yolculuğu (2014); romanlarını ise Şair Öldü (2006), Meryem’in Biricik Hayatı (2008), Benim Bütün Günahlarım (2010) ve Hayatı Sevme Hastalığı (2012, Yunus Nadi Roman Ödülü; Duygu Asena Roman Ödülü) başlıkları altında kitaplaştırdı. Şair Öldü romanı, TEDA projesi kapsamında Almanca, Romence, Bulgarca ve Arapçaya çevrildi.

*****

Bir kavganın orta yerinde kalakalmışlardı.

Vakit öğlen bir buçuk sularıydı. Cemal, Ferhat’ın koluna girmiş, evin önündeki yokuştan yavaş yavaş inerek anacaddeye çıkan sokağın başına gelmişlerdi ki; kopan gürültüyü duydular.

“Neler oluyor?” diye sordu Ferhat, Cemal’in koluna iyice asılarak. Kuşlar gibi ürkmüştü.

Arkalarından yanaşan bir Ford ticari kornaya bastı uzun uzun, kaldırıma çıktılar. Ford çok az ilerleyebildi, kalabalığın orada durmak zorunda kaldı. Sürücü camdan başını çıkardı, kavga edenlere el kol işaretleri yaptı, ancak kimse tınmadı.

Sesler artmıştı, Ford ticarinin kot pantolonu göbeğinden aşağı düşmüş sürücüsü indi, kavganın içine daldı. Cadde üzerindeki marketin sahibi, kasap, çıraklar, taksiciler, yoldan geçen iki-üç adam da karışınca kim kiminle neyin hesabını görüyor, anlamak imkânsızlaştı.

“Hep böyle olur,” dedi Cemal sıkıntıyla içini çekerek. Ferhat’ı neredeyse yanında sürükleyerek bir-iki adım attı.

“Ne böyle olur?”

“Kavgalar... Küçülmez hiç, hep büyürler...”

“Ne oluyor abi, anlatsana?” Bir yandan da yürümemek için direniyor, korkuyla çarpılmış yüzünü medet umar gibi gökyüzüne çeviriyordu.

“Aha, pıçak çektiler!” dedi yanlarında durmakta olan gençten bir çocuk, bunu der demez de içtiği sigarayı kaldırıma fırlatıp “pıçağı” yakından görmek istermiş gibi kavganın göbeğine doğru koştu, geniş çemberi yararak içine daldı.

“Hay salak oğlan!” dedi Cemal.

Gencin kumral kafası havada uçuşan kolların arasında parlıyor, bir sağa bir sola dönüyordu.

“Bıçağı kim çekti?”

“Öndeki aracın sahibi. Kırklı yaşlarda, topluca biri. Sanırım park kavgası. Fakat öbürünün de ağzı durmuyor, habire küfrediyor. Su aracı da yanaştı tam oldu... Bak bak, bizim gence bak resmen intihar pilotu gibi araya daldı bak, hiç korkuyor mu?”

“Polisi arasana,” dedi Ferhat, “ya da gel dönelim abi, başımıza bir iş gelmeden...”

“Aramıştır birileri merak etme,” dedi Cemal. “Uzaktayız buradan bir şey olmaz. Ammannn!..”

Su dağıtım aracının şoförü, “Yandım Allah!” diyerek yere düşmüştü.

“Ne?” diye sordu Ferhat, Cemal’in kolunu daha da sıkarak. “Gel dönelim dedim sana abi.”

“Bıçaklandı, adam bıçaklandı. Hem de kavgayla hiç ilgisi olmayan biri. Sucuyu bıçakladı demin yanımızda duran genç!”

Cemal öne doğru atıldı, Ferhat montunun kolundan bütün gücüyle tuttu.

“Gel dönelim, gel abicim. Bize ne kavgadan?” Ağladı ağlayacaktı.

Ortalık sakinleşmişti. Kavganın tarafları biraz önceki hallerini unutmuş yerde yatan adama bakıyorlardı suspus. Süt dökmüş kediler gibi.

“Ambulans ambulans!” diye bağrışmalar oldu. Birileri yerde yatan adamın yanına diz çöktü, beyaz saçlı, kır bıyıklı biri yaralının başını dizlerine yatırdı.

“Bıçaklandı diyorum, gariban sucuya bak. Olaydaki saçmalığa baksana! O genç daha üç dakika önce yanımızdaydı, bak yere attığı sigara hâlâ yanıyor, ne ara kaptı bıçağı, ne ara sapladı, akıl alır gibi değil...”

“Kan var mı?”

“Göremiyorum ki buradan, durumu nedir? Ciddi mi? Sen şurada dur da bakıp geleyim.”

“Sakın, abi!” diye bağırdı Ferhat. “Bak bastonumu da almadım sen varsın diye, sakın...”

“İyi de adam ölüyor orada.”

“Abi...” Ferhat başını yere eğerek üfledi. “Tamam, biz de yanaşalım azıcık da bak, için rahat etsin. Ama uzaktan, azıcık gidelim, ha?”

Bu arada çevredekiler kumral genci abluka altına almış bırakmıyorlardı. Kapana kısılan gencin kafası bir sağa bir sola dönmeye devam ediyor, yerde yatanı görmek için başına olmadık açılar veriyordu. O sırada bıçak çekmiş olan adam tüm gücüyle gencin kafasını polisler gibi aşağı eğerek öyle tutmaya devam etti, kasaptan getirilen iple de kolları arkadan sıkı sıkıya bağlandı. Kavganın diğer tarafı adam da iş olsun diye gencin ceplerini karıştırıyordu, kimliğini buldu, baktı, gencin sırtına bir yumruk indirdi. Genç ve yerde yatan sucu dışında herkes birbiriyle dost olmuş görünüyordu.

Cemal ağır ağır ilerledi, Ferhat’ı da sürükleyerek. Çemberin en dışında gevşekçe duranlara sordu:

“Yarası ağır mı?”

“Galiba öyleymiş,” dedi şişman, orta yaşlı bir adam. Nefesi sarmısak kokuyordu.

“Karnından bıçaklamış, yer kan gölüne döndü.”

Cemal bir adım daha atmaya yeltendi, Ferhat korkuyla çekiştirdi kolundan.

“Off,” dedi Cemal kolunu silkindi. Gür bıyıklı adama dönerek, “Arkadaş, bir dakika tutar mısın?” diye sordu, adam tuhaf tuhaf baktı ikisine, sonra korkudan bembeyaz kesilmiş Ferhat’ın koluna girdi. Cemal kalabalığı yararak ilerledi.

“Kimsiniz?” diye sordu Ferhat ürkekçe.

“Ben Halit,” dedi gür bıyıklı adam. “Âmâ mısınız?”

“Abim nerede?”

“Gelir şimdi,” dedi adam Ferhat’a bakmaya devam ederek. “Âmâysan da çocuk musun be adam, gelir şimdi.”

Ferhat boşta kalan eliyle saçlarını karıştırmaya, çekiştirmeye başladı.

“Dur ağlama, gelir dedik ya! Kocaman adamsın, yemedik ya seni? Tövbe tövbe...”

“Yanlış anlamayın,” diye kekeledi Ferhat. “Eminim çok iyi birisiniz... Ama bu olanlar sinirlerimi bozdu biraz, hem ben annem ya da ağbim olmadan sokağa hiç çıkmam.”

Adam dinlememişti Ferhat’ı. Kolundaki yükten kurtulmak ister gibi boynunu uzatıyor da uzatıyor, ayak parmakları üzerinde yükselmeye çalışıyordu. Sonunda dayanamadı, “Anam, adam kan kaybından gidecek,” dedi, “ambulans da gelemedi, dur ben de bir bakayım hele.”

Yanındaki adama Ferhat’ın kolunu verdi, iç kısma doğru ilerledi.

“Kimsiniz?” diye sordu Ferhat, tir tir titriyordu.

“Recai,” dedi yanındaki kaba ses.

“Recai Bey, abimi gördünüz mü acaba?”

“Kimmiş senin abin?” diye sordu adam alaylı. O sırada birileri arkadan ittirerek olay mahalline yanaşmaya çalışıyordu.

“Beyler, ittirmeyin lan!”

“Abim Cemal, az önce beni bırakıp içeriye doğru gitti, anlamak için. Ne oluyor orda?”

“Bu mahşer yerinde nerden bileyim senin meraklı abini?” dedi adam asabice. “İşte biri pıçaklandı, polis, ambulans gelecek de... Hem ben de gidiyorum, duramam daha, işim var.”

Adam, Ferhat’ın kolunu bıraktığı gibi sokağın öbür ucuna hızla yürümeye başladı. Arada dönüp arkasına bakıyordu, köşeyi döndü, gözden kayboldu bir anda.

Ferhat boşta kalan kolunu oynattı, ne yapacağını bilemiyordu. Daha fazla dayanamayacaktı. Derin bir nefes çekti içine ciğerlerini patlatırcasına, Cemal’in ismini olanca gücüyle haykırdı. Kalabalık bir an sessizleşip döndü, ona baktı. Ferhat’ın yüzüne utanç ve hiddetten yanan, acı biber gibi bir kan yürümüştü. Cemal üç adımda geldi yanına, kolunu tuttu sıkı sıkı.

“Korkma, tamam, buradayım,” dedi.

“Neden bıraktın beni abi, ha? Biliyorsun işte, beni zorla sen çıkardın evden, gel hava alalım dedin, şu yaptığına bak. Eve götür beni, abi...” Ferhat tir tir titriyordu.

Cemal onu sakinleştirmek için geriye, parkın oraya doğru çekti. Eli sırtında kaldı bir süre.

“Haklısın,” dedi. “Ne desen haklısın ama adam ölüyor orda.”

“Ölüyor mu?” dedi Ferhat daha da korkarak. Kendi meselesini bir anda unutmuştu. O sırada sokağın başından siren sesleri duyuldu. Ambulans göründü, arkasında da polis aracı.

“Hah, geldiler nihayet,” dedi Cemal.

“Cemal Abi bir şey diycem, cüzdanım yok.”

“Ne? Cüzdanın mı yok? Kaç paran vardı içinde?”

“Yirmi lira, bir de kimlik.”

“Emin misin?”

“Evet, montumun cebindeydi, bir de sen bak...” Cemal, Ferhat’ın ceplerini aceleyle yokladı.

“O adam aldı galiba... Recai.”

“Recai kim?” diye sordu Cemal ambulansın yanaşmasını izlerken.

“Recai,” diye yineledi Ferhat. Cemal onu dinlemiyordu.

O sırada ambulans görevlileri koştu, “Açılın, açılın!” komutu veriyordu sırtında “Acil 112” yazan turuncu renk bir mont giymiş olan hemşire. Kıvırcık, sarı saçları vardı. Aynı biçimde giyinmiş bir erkek görevli de ilkyardım çantasını taşıyarak hemşirenin arkasından ilerliyordu. Adama ilk müdahaleler yapıldı, koluna enjektörler sokuldu, oksijen maskesi takıldı. Yaralıyı sedyeye taşırlarken ahali yardım etti, pantolonunun önü vıcık vıcık, ıpıslak kırmızıydı. Kendinde görünmüyor, başı yana düşüyordu kaldırılırken. Ambulans siren öttürerek geri geri gidip tam bir dönüşle yola koyuldu. Polisler çemberi açmıştı. Kolları iple arkadan bağlı gencin yanına geldiler, hem gence hem de ahaliye sorular yöneltiyorlardı.

Cemal iç cebinden çıkardığı siyah güneş gözlüklerini taktı alelacele. Polislerden biri yanlarına doğru seyirtirken Ferhat’a sıkı sıkı yapıştı. Onlardan yana bakarak, “Ne gördünüz beyler?” diye sordu gençten bir polis. Şüpheli bir durum sezmiş gibi bir hali vardı.

“Biz körüz abi, bi şey görmedi ki?” dedi Cemal. Sesini belli belirsiz inceltmişti.

“Görmedik,” dedi Ferhat da utanır gibi. “Buradan geçiyorduk...”

“E, gidin işinize boşuna kalabalık etmeyin o zaman.” Allah Allah der gibi bir el hareketi yaptı.

Neyse ki polis onlarla fazlaca ilgilenemeden, çevresi tanıklık yapmaya can atanlarla sarılmıştı.

“Abi niye öyle dedin?” diye aniden sordu Ferhat parkta otururlarken. Elinde yarısını kemirdiği kâğıthelvayla on yaşında bir çocuk gibi görünüyordu. Dakikalardır şu bankta oturmuş, kuş seslerini, çocuk ve anne seslerini, simitçi ve helvacının bağırışlarını dinliyorlardı. Sanki Ferhat’ın aklına yeni gelmiş gibiydi olanlar. Ya da dakikalardır bu konu hakkında enine boyuna düşünüyordu da, bir yanıt bulamayınca dayanamamış soruvermişti.

Sık ağaçlıklı geniş parkta, yaprakların arasından allı pullu ışıldayan güneş neredeyse çekilmek üzereydi, anneler, çocuklar, simitçi, helvacı ve hatta kuşlar da çekip gitmişti. Üşüyordu ikisi de hafiften.

“Onlarla mı uğraşacaktık?” diye sordu Cemal sıkıntıyla. “Hem pek bir şey gördüğümüz de söylenemez.”

“Doğru abi, hele de ben...” Gülümsedi. “... bari polise paramı çalan adamı söyleseydik...”

Cemal yanıtlamadı, bir sigara yaktı, derin derin nefesler çekti.

“Cemal Ağbi düşünüyordum da?.. Dünya güzel bir yer mi, değil mi? Yani, bazen çok güzel, bazen de...”

“Değil,” dedi Cemal sıkıntıyla. Ferhat’ın bu çocuksu, bitmez tükenmez soruları bazen canını sıkıyor, çok belli etmese de bunaltıyordu. “Niye ki, neden abi, Cemal Abi niye öyle dedin...” Bu sorular sonsuza uzayıp gidiyordu sanki. Gözlüğünü çıkarıp iç cebine koydu, dönüp Ferhat’ın gülümseyen yüzüne baktı yandan. Otuzundaki bu hafiften şişman adam gerçekten de mutlu bir çocuğa benziyordu. Yuvarlacık kafası, kısa, kalın boynunun üzerine asılmış elmaşekeri gibi duruyordu. Düz, ince telli kumral saçlar bu yuvarlak kafaya sakin kıvrımlarla, düzgünce işlenmişti. Küçük, biçimli kulakları başına tatlılıkla yapışmıştı. Minicik bir burnu, gamzeli çenesi, yuvarlacık, pembemsi yanakları vardı. Gerçekten de düzgün, masum, sevgi dolu bir yüzdü bu. “Güzel çocuk,” diye düşündü Cemal, “gariban be bu! Yazık, yazık...”

İçlenip bir sigara daha yaktı.

“Yani haklısın, işte o adam bir anda cüzdanımı yürüttü. Yapmasaydı keşke. Böyle böyle oluyor kötülükler... Ama Allah görür, o benim gibi kör değil ya...” Cemal’den ses gelmeyince durdu.

“Abi bir nefes da bana versene.”

“Sen helvanı ye.”

Cemal iki kez kuvvetle çekti içine dumanı, fikrini değiştirmiş olacak ki; Ferhat’a yaklaşarak ağzına götürdü filtreyi, “Al bakalım, böyle bir nefes, iki nefes derken tiryaki olma da başıma,” diyerek aralanmış dudaklarına kondurdu. Ferhat bir nefes çekince çekip aldı, kendi dudağına yerleştirdi. Ferhat öksürdü iki kez. Cemal helvadan bir parça kopararak Ferhat’ın ağzına tıktı.

“Yok abi, ben tiryaki olmam,” dedi helvayı çiğnerken, incecik bir parça dudağının kenarında kalmış, hazan yaprağı gibi titriyordu. Cemal eğilip eliyle silkeledi. “Birisi sigaradan keyif almak için halka halka kıvrılan dumanını görmek gerekir demişti. Haklı bence...”

“Olabilir. İnsanlar akan, tüten, yanan şeyleri görmeyi severler...”

Bir çınar yaprağı dalından koptu o sırada Ferhat’ın alnına, sonra burnuna çarparak oturdukları bankın üzerine, hemen yanlarına düştü.

“Düşen şeyleri de...”

“Niye ki?”

“...”

Ferhat sorusunda ısrar etmeden aklını kurcalayan asıl meseleye döndü.

“Abi, bıçaklanan adam ölmüş müdür sence? Allah yardım etsin inşallah.”

“Bilmem ki,” dedi Cemal sigarayı fırlatıp üşüyen ellerini montunun ceplerine soktu.

“Kasıktan bıçaklandıysa fena ama yaşar belki, belki yarası derin değildir.”

“İnşallah,” diye cevapladı Ferhat. “Karısı, çocukları da vardır, kim bilir şimdi ne durumdadırlar. Allahım, sen acı...” Başını göğe doğru uzatarak gülümsedi.

Cemal az önce gördüklerine hâlâ bir anlam veremeden düşünüyordu. Yanlarında duran çocuk yaydan fırlayan ok misali koşarak neden tanımadığı bir adamı bıçaklasındı ki? Gerçekten saçmaydı olup bitenler. Belki de sucu, oğlanın eski bir düşmanıydı – o kadar gençti ki diye düşündü Cemal, “eski düşman lafı komik kaçıyor”, belki de kanlısıydı, kim bilebilirdi, belki çocuğun hayırsız eniştesiydi, diye düşünmeye devam etti, ablasını perişan eden çulsuzun tekiydi, oğlan orada onu görüverince fırsat bu fırsat diye kavgaya karışmış, muradına da ermişti, bu belkiler daha da uzatılabilirdi ki birden düşünmekten sıkıldı. “Kim bilir?..” diyerek mırıldandı.

“Cemal Abi?”

Ferhat gülümseyerek havayı koklarmış gibi başını dikmeye devam ederken soruyordu.

“Günler kısalıyor,” dedi Cemal konuyu değiştirmek için kendi kendine söylenircesine.

“Benim için fark etmez,” diye yanıtladı Ferhat. “Annem de hep böyle söylüyor ya... Peki nereye gider bugünler? Nasıl kısalır ki? Kendi kendine mi?”

“Kendi kendine... Sonra da uzar...”

“Neden peki?”

“Oyun olsun diye...”

“Süreyya Yenge’yi görmeye gidecek misin?”

“Yok, şimdi değil.”

“Günler uzayınca?”

“İşte o zaman birlikte gideriz Ferhat, koçum...” Sırtına vurdu pat pat. Ferhat’ın bir türlü bitiremediği helvayı kapıp iki lokmada yutuverdi.

“Kalkalım mı?” dedi aniden banktan fırlayarak.

Ferhat’ın kolundan tuttu, yardım etti. “Annen merak etmesin.”

“Evet ağbi, tuhaf bir gündü,” dedi Ferhat parktan çıkarlarken. “Anneme uzun uzun anlatalım. Cüzdanı demeyelim ama, kalbine iner. Bir cinayet gördük, daha doğrusu abim gördü, bana anlattı, eh ben de görmüş kadar oldum ama hiç âşık bir çifte rastlamadık diyelim.”

Cemal bu koca çocuğun âşıklara olan zaafını epey önce çözmüştü. Sorularla, Ferhat’ın bitmek bilmeyen sorularıyla. İnsafsız, çözülemez bir ergenlik yaşıyordu. Daha doğrusu ne bedenen ne de ruhen ergenlikten çıkamıyordu. Körse de duyguları körleşmemişti ya? Körse de damarlarında akan kanı, o başa bela hormonların dalgalanması... Annesinin “çıkar, dolaştır” ısrarıyla, evden dışarı adımını atmayan oğlanı “âşıkları görme bahanesiyle” kandırmak zor olmamıştı. En çok da parklarda yakalıyorlardı âşıkları. Bir suç işlermiş gibi gizli gizli, ağaç dallarının altına sığınarak mahcup kumrular gibi koklaşan çiftleri izleyen Cemal, gördüklerini bütün ayrıntılarıyla Ferhat’a anlatıyordu. Bu bir tür oyuna dönüşmüş, artık Cemal de “âşık görme” oyunundan zevk almaya başlamıştı. Ferhat’ın gözlerini boşluğa dikerken âşıkları dinlemesi ve gülümsemeye devam etmesinde olmamış üzümler gibi bir tat buluyordu Cemal. Acı desen değildi, ekşi desen değil. Olmamıştı o kadar. Yalandı. Ayrıca Cemal de bu tuhaf oyunda bir marifet edinmiş, olmayanı anlatma –nereden bulsundu o kadar malzemeyi Cemal?– abartma, olan biteni süsleyerek aktarma sanatını çoktan elde etmişti. Bütün kızlar çok güzel, oğlanlar boylu boslu, yakışıklıydı. Kızlar bazen naz ediyor, oğlanlar acı çekerek gözyaşları döküyordu. Özellikle oğlanlar daha çok seviyor; yanıp tutuşuyordu. Bütün âşıklar birbirinin yüzüne, sonra ufuktaki geleceklerine bakıyordu. Bazen de birbirlerinin ellerini avuçlarına alarak öyle saatlerce seyrediyor, avuç içlerindeki bütün çizgileri ezberliyorlardı. Âşıkları maskeler takmış bin kişinin içine koysan, eşlerini ellerinden tanırlardı, o kadar yani. Hiç kavga etmiyor, uzun uzun susarak tatlı hayallere dalıyorlardı.

Cemal bütün bunların büyük bir “yalan söyleme sanatı” olduğunu biliyor, sanatında ustalaştıkça yalanı daha çok seviyordu. Bazen banka oturmuş iki yaşlı dedeye gözlerini dikerek anlatıyordu masalını, bazen de parkta güneşlenen pireli bir sokak köpeğine. Serçelere, güvercinlere bakıyordu. Bebelere, çocuklara, annelere, kapıcı karılarına, naylon torbalı temizlikçilere, çöpçülere, belediye park ve bahçeler müdürlüğü görevlilerine. Üzerlerine üzerlerine tutuyordu hortumu görevliler, fıskiyeler yalanın şiddetiyle havaya havaya sıçrayarak çoşuyordu. Fakat gerçek şuydu ki, hemen her gün yaptıkları gezintilere rağmen henüz gerçekten âşık bir çift görmüş de değildi. Nereye kaçışmıştı bunlar?

“Rastlarız, Allah’ın günü kısaldıysa bitmedi ya?” dedi Cemal gülerek. “Âşık çiftten çok ne var dünyada? Yarın görürüz ama cinayet daha ilginç.”

“Bence ilginç değildi,” dedi Ferhat bilgiççe konuşarak. Cemal şaşırdı onun bu haline.

“Niye ki?” diye sordu. Parktan çıkmışlardı, az önce olanlar hiç olmamış gibiydi. Caddeye düzen yeniden hâkim olmuş, araçlar, yayalar, hatta tekir kediler geçip gidiyordu. İki kolu ve bir bacağı kesik, paçavralar içindeki dilenci, parkın köşesine kurulmuş, önüne de madenî bir bardak koymuştu. Tırpanlanmış gibiydi, sanki bir ölüm makinesi dönerek ilerlerken çelik bıçaklarıyla adamı biçmişti. Adam rastlantı eseri oradaydı, iki dakika önce başka yerdeydi de, makinenin yoluna kazara çıkıvermişti o an. Nasıl olduysa, tek bacağını kurtarabildiği bu şeytan oyununa kader denmişti. Cemal az önce atılan beş kuruşu çıplak sol ayak parmaklarıyla yakalayıp kutuya atışını hayretle izledi. Uzanan, kavrayan tek organıydı sol ayağı. Herkesin ayağına benzemiyordu, farklılaşmıştı. Zaman içinde belki büyümüş, belki aynı kalmış ama ruhen ayrılmıştı. Belki artık bir ayak bile denemezdi ona. Parmakları solucanlar gibi hareketli, kıvrıktı. Siyah kir izleriyle damarlanmış çıplak ayak, olmadık beceriler, hünerler edinmişti. Tek bacaklı bir örümceğe dönüşmüş dilenciye acıdı, keşke bu kadar yorulmasaydı. Yerde kuruşlar birikince belki biri avuçlayıp atardı bardağa. İyi biri... Paraları dilencinin gözünün içine baka baka cebine atmayacak biri.

Yoldaki kan izlerini boşuna aradı gözleriyle. Yoksa bütün olanlar hiç olmamış mıydı?

“Bence,” diye devam ediyordu Ferhat, “o kadar kişinin ortasında ayan beyan bir adamı bıçaklayıvermek hiç ilginç değil, iğrenç. Cinayet dediğin planlı, gizli saklı olur. Kimseler görmez.”

“O da doğru ya,” dedi Cemal gülerek. Ferhat’ın böyle akıl yürütmesine alışık değildi. Cinayet böyle ayan beyan olur muydu ki? Bir körün görebileceği kadar ortada, soluk güz güneşinin altında, aydınlıklar içinde, günün içinde...

Sokağı dönerlerken Ferhat sordu birdenbire:

“Abi çok âşık var mıdır sahi dünyada?”

Cemal mini mini, mikrop kadar mini, yuvarlacık beş kuruşu getirdi gözünün önüne. Cevap vermedi.

“Cemal Ağbi?..”

Yavaş yavaş çıkacakları dik yokuşu berbat bir gelecekmişçesine düşünerek sıkıldı içi.

*****

İsmet, büfede oturmuş ısıtıcıda kaynattığı suyla yaptığı poşet çayı içiyordu. Cadde bu öğlen saatinde vızır vızır araç ve insan kaynıyordu. Dışarıya açılan küçük pencereden olan biteni seyretmek keyifliydi esasında. Seyretmek hüküm vermenin bir önkoşulu olduğu kadar, amaçsızca eğleşmenin de diğer adıydı. Bir adam geldi, iki gazeteyle bir paket sigara aldı, bir de makineden Süper Loto oynattı. Parayı verip gitti.

İsmet iş alanını daraltmayı düşünüyordu düşünmeye ya bir türlü yapamıyordu bunu. Sadece sigara ve gazete satsa? Su, kâğıt mendil, çakmak da ne oluyordu? Fakat gazete okuyan adam dertlenir bir sigara yakar –ya kibrit ve çakmağı yoksa?– sonra duman boğazına kılçık gibi battığında, gözyaşları genzinden içine içine aktığında da bir yudumcuk su içer, ferahlar. Her tarafını ter basar bazı haberlerden sonra, aranır da aranır ceplerinde bir mendilcik, bulamaz... Hem büfe dediğin işkolunda o da olurdu, bu da, şu da... Hayat kadar kalabalıktı büfeler de. Bunları kaldırsa büfesine büfe denir miydi? Bunca ıncık cıncıktan, ayrıntıdan yılmıştı. Büfede hep küçük ama yararlı, insan hayatında hem çok anlamı olan hem de hiç gerekmeyecek türlü şeyler olurdu. Acil mentollü şekerler, meyveli bonbonlar, çikolatalı drajeler... Acil acil dergiler, ev, dekorasyon, siyaset, karikatür, genç kızlar için, genç erkekler için, dedikodu, sosyete dergileri... İnsanlar aciliyetten büfelere uğrarlardı. Uzun boylu düşünmezlerdi. Alışveriş listesi yapmazlardı. Günlük gazeteler yirmi tane. Her çeşit bisküvi, şişkolar için form ve light olanlarından, cipsler, mısır patlakları... Düşündü, tüm bunları düşündü, ambalajları, cafcaflı ve hışır hışır paketleri, bitter, sütlü, fıstıklı, fındıklı çikolataları... Kutu kolaları, şişe kolalaları, onlar cıs cıss ederek açmayı, madensularını –eskiden ne güzel tek çeşit vardı, şimdi limonlusu, vişnelisi, elmalısı, ananaslısı...– meyve sularını, gazlı, gazsız, doğal ve şeker katkısız, düşündü, düşündü...

Son altı ayının bütün bu cıssslı, köpüklü, hışır hışırlı, tırrttt tırrttlı, cırttt cırtlı nesnelerini getirdi aklına, içi daraldı. Artık bütün dünyası bu nesnelerden mi ibaret olacaktı? Altı metrekarelik dünyası? Boş ve yararsız ambalajların içinde sunulan tüm bu ciddiyetsiz nesneler... Oysa o ne büyük fikirlerin, ideallerin, hayallerin adamıydı. Yoksa kader denilen şey bir karşıdevrim miydi? İnsana dair değil de insana rağmen bir tutumu mu vardı? Kader insanı alır sürgüne gönderir, çöllere atar, hapislere tıkardı. Hep de muhalif insanları ne hikmetse. Sıradan adamı pamuklara sarar yatırır, biraz kafası çalışanı da alır maceradan maceraya, sefillikten sefilliğe atardı.

“Kaderimmiş bu benim,” diyen adamdan tiksinirdi İsmet. Ulan Stalin’i sev ama kaderi sevip de kabullenme be! Kader bir kendini bilmez tiranın insan üstündeki oyunudur, boş ve ölümcül tutkularının hâkimiyetidir, kirli bir oyun olan kaderi kabullenme eşek herif. Burnunu çekme, başını yana yatırma, melul melul bakma. Şu Şark toplumları kaderle olan meseleyi çözemedikçe de bir türlü adam olamayacaklardı.

Fakat İsmet bunları düşünürken kendi kaderini de fark etmeden düşünüp hislendi. Şimdi şu yaşadığı hayat mıydı yani? Bir büyük boşluk –uzay– sonra onun içinde dönüp duran küçük, uzak bir küre –dünyamız– sonra onun üstünde duran ya da gezinen birtakım canlı cansız varlıklar, varlıkların üzerine kapanan boş, mavi ya da gri bir gök, yerin üstünde yalnız ve bomboş bir İsmet, bir küçük büfecikte bomboş ve anlamsız şeylerle çevrili olarak. Yukarıdan bakıldığında her şey çok fena görünüyordu doğrusu. Tanrı’nın da insanı ezmesi bundandı zaten. Tanrı, bakış açısını değiştirmedikçe bu kader oyunu denen zulmü sürdürecekti. Neredeyse kendine acıyacaktı ki, silkindi. Karmaşaya bir çözüm bulmalıydı.

Sadece su, sigara, gazete. Loto moto yok. Şans Topu, On Numara filan yok. Gazete olsun ama, gazeteler son derece iğrenç ama mühimdi. Dergi, birkaç çeşit siyaset, düşünce, felsefe dergisi olabilirdi, gerisi teferruattı. Fakat canı çekince bir meyve suyu da içmesin mi yani insanlar? Peki ya içi kıyıldıysa, ağzına atacak bir bisküvicik de mi olmasın yani? Sebepler, bağlar, neden sonuç ilişkileri içinde kapitalizmin dünyası gibi devleşen ve hiçleşen büfesini düşündü. O olmasa bu olmaz, ötekini alsan şunun gönlü kalırdı.

İsmet böyle böyle iş alanını daraltmayı düşünüyor ancak bir büfenin insanlar için hayati önemini de kavrayarak bunu yapamıyor; beceremiyordu. Hızır Acil’di büfeler, insanlar için. Özellikle büyük şehirlerde, büyük caddelerin köşesine kurulmuş olanlar. İnsanlar bir büfe arardı hep, aramayıp da karşılarına bir büfe çıktığında da nedense sevinirlerdi.

Bir anda kızdı ve limonlu, vişneli, elmalı ve ananaslı madensularını satmamaya karar verdi. Madensuyu dediğin tek çeşit olur, hem bu aromalı şeyler de sağlığa son derece zararlıydı. Evet, evet, diye düşündü, gitgide boyalı ve zararlı şeyler dükkânına dönüştüm kalabalıklaştım. Kardeşim madensuyu içmek isteyen adam gibi tek çeşit ve doğalını içer. Tek, B..., işte bu kadar. Belki bir de K... çayından iri bir yudum daha alırken gitgide sağlıklı ve dinç hissetti kendini. Bu kalbinin ya da ciğerinin sağlığı değildi, daha daha içeride, en dipte, çekirdeğinde duran pembe renkli bir dokuydu sanki. Hatta yavruağzıydı. Neşeli.

O sırada kaldırımın üstüne bir serçe kondu, heyecanlı hareketlerle sekti sekti. İnsanların adımlarından tedirgin oluyor ama vazgeçmiyordu da. İsmet küçük kanatların durmaksızın çırpınışını izledi. Başını yana eğip bir gözüyle yeri, bir gözüyle de yukarıyı kollayarak yiyecek bir şeyler arandı. Ne komik bir bakış biçimiydi bu. Bir kuş neden insanın ta gözlerinin içine içine bakamazdı? Hep yandan ürkerek, sakınarak. İnsana haykırarak, “Sen kötüsün be, şeytanın tekisin. Ondan bakmıyorum ağabeycim gözlerine,” dese yeriydi. Serçe sonunda gagasıyla bir tanecik kapıp yeniden havalandı.

“İşte bu be!” dedi İsmet içinden. Kuş beyinliye nedense büyük bir sempati duymuştu. Daha önce bir serçe görüp görmediğinden bile emin değildi. Hele onlar hakkında düşünüp fikir beyan etmek... Kendine inanamıyordu. “Hep karmaşanın peşinden koştun be İsmet,” dedi başını sallayarak. “Hep en karmaşık makine olan insanın peşinde mutsuz oldun. Eh, o zaman da anafikri kaybettin. Oysa ana fikir bir serçe...”

Aslında abartmıştı, bunun da fena halde farkındaydı. “Hayatın anlamı bir geri zekâlıda yatar,” dese aynı hesaba gelirdi. İnsan olmayacaktı da ne olacaktı yani? Tosbağa mı? İnsan acımasız bir düzenin içinde yaşardı. Bu düzen çelişkiler ve acılar doğururdu da doğururdu. Oysa tabiat ananın neyi neden doğurduğu belliydi. Bunda olsa olsa saf bir kötülük yatardı. Üremenin kötülüğü. Oysa bir düzen hem yapaydı, akılcı bir nedene dayanmazdı hem de çılgınca genişler ve sınırlarını korumak için kartal başlı aslanlar yaratırdı. Bittabi bu acayip hilkatin içinde bir ceylan kalbi de bulunmazdı. Keşke uçan atlar yaratılmış olsaydı hep, o zaman bunu sever ve hayat hakkında bir daha düşünürdü. Ama bir dakika yahu, uçan atları da hep para babaları alırdı. Rezildi rezil, her şey. Yavruağzı doku dışında. Neşeli.

Başını kaşıdı. “Sen şimdi büfeni düşün İsmet. Tüm bunları geceye, uyku gelmeden hemen önceye saklarsın.”

Sonra? Sonra işe cipslerden başlayacaktı. Onları da tek çeşit yapacaktı. Yok peynirli, yok soğanlı, yok ketçaplı. Bu ne saçmalıktı yahu?

“Yok evladım,” diyecekti çocuklara. “Bir tek bu var.”

Çocukların yüzü asılacaktı, asılsındı. Hayal kırıklığı yaşayacaklardı, yaşasınlardı. Hayal kırıklığı öldürmezdi ya adamı.

Evet, evet bütün bu allı pullu, resimli mesimli, kuşlu böcekli şeylerden kurtulmalıydı. Ciddi bir büfe olmalıydı. Ağırbaşlı, siyah beyaz. Az ve öz. Gerçek aciliyetler gibi.

“Şu büfe var ya, çok takdir ediyorum bu büfeyi,” diyecekti bir adam diğerine eliyle göstererek. “Abur cubur şeyler yok. Gereksiz hiçbir şey yok. Gazete, su, madensuyu, sigara ve çakmak. İnsan daha ne ister ki?”

Başıyla onaylayacaktı yanındaki de. Ancak içinden, “Çikolata krizi geçirenlere bir küçücük çikolata da yok, tatsız,” diye düşünecekti. Sonra büfeye doğru ilerleyecek su ve sigara alacaklardı. Birer de gazete.

“Hayat sadeleşmeli,” diye düşündü İsmet ağzına naneli bir sakız atarken. “İki kere iki dört demek için sadeleşmeli biraz. Yoksa iki iki değilken, dördün de dört olacağına nasıl emin olabiliriz ki?”

*****

Filiz düşünüyordu. Sabahtan beridir toplamadığı yatağının içinde bir sigara yakmış, sanki o sabah her şeyi düşünmek mümkünmüş gibi, her şeyi düşünmek, sıcak, gevrek bir simitmişcesine, delice bir açlık, ümitsizlik ve iştahla düşünmek; dahası düşünmeyi de sıcak gevrek bir simitçesine mideye indirmek istiyordu. Fakat her şeyi düşünmek istedikçe hiçbir şey düşünmediğini anlamak onu bitiriyor, sıkıntıyla bir sigara bir sigara daha yakıyordu. Hiçbir şey düşünememek son sınıra dayanmaktı ve karnı ağrıyormuşçasına inleyerek büzüldü, yorganı başına çekerek karanlıkta bir müddet kayboldu önce sağa, sonra sola döndü. “Beni düşün, düşün beni,” diyen şeye karşılık olarak kulaklarını elleriyle kapattı. Sonra da ansızın mezarından fırlayan ölü gibi dimdik kalkarak yatağın içinde oturup karşıdaki duvara korkuyla baktı. Düşünerek düşünmeyi bitiremeyecekti, anlamıştı. “En iyisi düşünmemek,” diyerek bir süre öyle kaldı, kendi kendine tekrarlıyordu: “Takma kafana tokadan başka, tokadan başka takma kafana, kafana takma toka...”

Rahatladı biraz, doğruldu, ayağına terliklerini geçirerek mutfağa çay demlemeye gitti. Mutfakta da azgınca ilerleyen her şeyi düşünme fikrine, işte demlik, işte çaydanlık, işte su, işte çay diye sesli sesli konuşarak katlanmaya çalıştı. Gazı açtı, “fısss” dedi, çakmağı çaktı, “çıt çıt” dedi, sonra da küçük mutfak masasına oturup başını –başını korumak istermiş gibi– neredeyse kucaklayarak ağladı ağladı. İçindeki ağırlık azalmıştı sanki, başını yavaşça kaldırdı. “Bundan daha fazla ağlayamam,” diye düşündü, sınıra dayanmıştı. Rahatlama sandığı şey de esasında bir tür sersemleşme haliydi. Aç karnına içtiği sigaralar, sonra bu çılgınca boşalış onda sahte bir arınma duygusu yaratmıştı besbelli. Masanın üstü çatal, bıçak, tabak ve ekmek kırıntılarıyla doluydu. Rafadan yumurta, içinden civciv çıkmış gibi çatlayarak kırılmıştı başından. Yumurta kabukları muşamba masa örtüsünün üzerine saçılmıştı. Nilay her zamanki gibi yağlı reçelli ekmeğinin yarısını bırakmış, vişne reçeli ekmeğin üzerinden damla damla masa örtüsüne sızmıştı. Çatalında beyazpeynir kırıntıları duruyordu hâlâ, çayının yarısı bardağında soğumuştu. Mısır gevreğininden vazgeçemiyordu bir türlü. Kocaman çukur kâsenin içine çikolatalı gevreği boşaltmış, sütle kaşık kaşık yemişti yine. Kızının sabahın köründe bunca şeyi nasıl da silip süpürebildiğini anlayamıyordu.

Çay suyu kaynamıştı, zorlukla kalkıp demledi. Ocağın altını kıstı, mutfak penceresine doğru gitti. Camı açıp havayı uzun uzun kokladı. Artık ekim ayının sonlarıydı, güneş pek cömert davranmıştı bu yıl, birkaç yağmurlu gün dışında her gün yüzünü göstermişti. İşte yine öyle, hafif serin ama parlak bir gündü. Yakında bozardı hava, iç karartıcı gri bir kap kâğıdı gibi gerilirdi her şeyin üzerine.

“Günler de kısalacak,” diye düşündü. “Kısalsın,” dedi, omzunu silkti. “Bana ne? Erkenden akşam olsun, gece olsun da daha çok uyuyalım.” Yeniden ağlayacaktı ki, kararlı bir hareketle döndü, sandalyeye oturup hırsla kahvaltılıklardan yemeye başladı. Ağzına bolca ekmekle üç zeytin birden attı, çay koymayı unutmuştu; ama işini böyle yarım bırakamazdı. Koca bir dilim peyniri de kurbanlarını bekleyen sunak gibi açılmış ağzının içine tıktı, pek de çiğnemeden yutuverdi. Ekmeği dilimlemeye bile vakti yoktu sanki. Torbanın içinde gittikçe küçülen ekmekten bir parça daha kopararak çatalla tereyağı koydu üstüne, reçelle filan uğraşamazdı. Onu da attı ağzına, bir-iki çevirip yutuverdi. İşte doymuştu. Kalktı yeniden, bardağa çay doldururken bir sigara daha yaktı. Bir an yerdeki açık renk kilime ilişti gözü. Kopmuş bir düğmeyle bakıştı. Düğmenin bezgin ve yılgın duruşundan etkilendi, kimsesiz, boynu bükük bir şeydi. “Aslında kendi kopmuş, suç onda,” diye düşündü. Düğme çocuksu bir saflıkla, sedefli bir tınıyla bakıyordu ona. Kimindi? “Kesin bu eşek kafalı Nilay’ındır,” diyerek yere eğildi. Düğmeye dokunamıyor, dokunursa onu bir yere iliştirmesi gerektiğini düşünüyordu. Fakat nereye? Çünkü düğme dikilmezse çok yalnız, çok bağsız, çok anlamsız kalıverirdi. Düğmeye dokunduğu anda bozulacaktı bir şeyler, biliyordu. Sorumluluğu başlayacak, sonunu getiremeyecekti. “İnsan bir şeye sonunu getirmek için başlar,” dedi kendi kendine konuşur gibi. “Öyle, evlilikler de öyle. Yarım bırakılmaz, hadi ben yaşamıyorum denir mi? Ben oynamıyorum denir mi?” Elini geri çekti, yanmış gibi. Birden kalktı, çayını tıngır tıngır karıştırıp koca bir yudum aldı. Dili yanmıştı. Yanmış dilini, damağına dayayarak bekledi. Dolap kapaklarını açıp kapadı. Sonra yeniden açtı, bakındı. İsmet’in Beşiktaş kupasını görünce sevindi birden, kupayı düğme kaçmasın diye üzerine kapatıverdi. İçi rahatlamıştı. Mutfak kiliminin üzerine sigara küllerini dökerek oturdu, saçlarını kaşıyarak bir müddet öyle kaldı. “Sonunu getirmek,” dedi, parmakları kafa derisinin üzerinde daireler çizerken, “son...”

Bir tek çarşamba günleri böyle boştu. Pazartesi, salı, perşembe, cuma ve cumartesi evlere, pazar günleri de Sersat Pazarlama’nın ofisine temizliğe gidiyordu. Garipti ama en çok pazar günlerini seviyordu. Ofisin boşluğu, masaların sandalyelerin kimsesizliği hoşuna gidiyordu. Yarı çekili storların gölgeli sessizliğinde bir müddet kalıyor, düşünüyordu. İçeride belli belirsiz insan kokuları asılı dururdu. Mutfakta çay, kahve fincanları, tabanı kireçlenmiş ısıtıcıda kalmış su, tezgâhın içindeki tabak çanaklar, ille de mutfağa sinmiş sigara kokusu... hoşuna gidiyordu. Camları bir bir açıp içeriyi havalandırmadan önce bir an kalıyor, yeniden düşünüyordu. Düşünmeksizin düşünme eylemi boşluğun kendisiydi. İnsan orada bir şey bulmamaya alışırdı. Göğe kaçan balonlar gibi olur uçar da uçardı. Sekreter kızın pembe örgü hırkası vestiyerde asılıydı işte. Ayakkabıları ayağını sıktığında giyeceği terlikler ayakkabılıktaydı. Bir çift de spor ayakkabısı dururdu. Ayakkabılığı açıp bakar, sonra kapatırdı. “Acaba patronla sevişiyor mu?” diye düşünürdü. Kızın küçük, aydınlık odasına girer, üç çekmeceden kilitli olmayanını açar, pembe rujuna, allığına, deodoranına, saç fırçasına bakardı. Fırça kıllarla dolu olurdu, temizlemez yerine geri bırakırdı. “Haspa,” derdi, kızın ruj lekeli kahve fincanını eline alırken. Patron Adil Bey’i de bir-iki kez görmüştü. Kel ve göbekliydi, elektrikli süpürgeyi çalıştırdığında fark etmeden birkaç kez ofise girmiş, “Bir-iki dosya alıp çıkacağım,” diyen adamı da gözü tutmamıştı. Ama çok kalmamıştı Adil Bey, onu seyretmeye, gözetlemeye, işine bakmaya gelmiş gibi de değildi. Kayıtsızdı daha çok. Deri koltuğuna kurulup çekmecelerini karıştırmış, aradığını bulunca da beklemeden çekip gitmişti. “Kolay gelsin,” de dememişti, “iyi günler bacı,” da. “Patronlar hep böyle,” dedi fısıltıyla. “Kel ve göbekli. İnce uzun olanlar yolun çok başında.”

Parasını cumartesiden zarfa koyardı sekreter kız. Bir de zarfı yalardı. Bir kere zarfı yırtacağım derken paranın ucunu koparmıştı. Kimseler almamıştı. Elli lirayı Nilay’ın çalıştığı markette kaşla göz arası kasadakiyle değiştokuş etmişlerdi. Sonra ne olmuştu? Sonra? Hatırlamıyordu. Nilay kimseye o elli lirayı kakalayamamıştı. Herkes söz konusu para olunca öylesine dikkat ederdi ki. “Bunun ucu yırtık,” diye reddetmişlerdi. Sanki taze gelin beklendiği üzere bakire çıkmamıştı. Belki de müdürü Nilay’a bağırmıştı. Ucu yırtık parayı alıp da kasaya koyduğu için kızı dikkatsizlikle suçlamış, sonra da maaşından kesivermişti. Gözlerini kapatıp ofisin ıssızlığını düşündü. Bu ıssızlıkta garip bir sevecenlik gizliydi sanki. Sanki sırrını kimseye açmazdı bu deri koltuklar, bu camlı sehpalar. İyi temizlenmediklerinde vır vır etmez, gammazlamazlardı. Yumuşak başlı köpekler gibiydi hepsi. Mahzundular, ne kadar cakalı olurlarsa olsunlar mahzundular işte insansız. Bir an içinde öyle bir özlem duydu ki; neredeyse bu tek izin gününde çıkıp ofise gidecekti. Fakat bir ofiste çarşamba günü, pazarların dinginliğinde olamazdı ki.

“Çok çalışıyorum,” diye düşündü. “Çok çalışıyor az kazanıyorum.” Bunu der demez hesapta bir yanlışlık olduğunu anladı. Böyle olmamalıydı. Az çalışıp çok kazanmak kendisi için mümkün değilse de bu böyle olmamalıydı. Denk olsa idi her şey, herkes; belki mutluluk olurdu. Tırnakları çamaşır suları ve türlü deterjanlardan yumuşamış, kumaşlara, yünlere, bezlere takılıp kendiliğinden kopar olmuştu. Ellerinde yol yol damarlar çıkmış, parmak kemikleri eğilip bükülmüştü. Bilekleri sızım sızım sızlıyordu bez sıkmaktan, ovalamaktan. Minik yağ lekeleri, eceli onlar olmuştu. Minicik, yapışkan, ısrarcı şeyler. Kendileriyle tek tek ilgilenilmesini ister, toptancılığa gelemezler. Özgür ve bağsızdırlar. Cıva taneleri gibi saçılırlar. Neden bir arada kalamaz ve saçılırlardı ki? Şiddet severlerdi. Yumuşak dokunuşlarla araları olmazdı. “Kazı beni, yeryüzünden sil,” derken de çok şehvetliydiler. Filiz de onlardan daha şehvetliydi hani. Şehvetinin acısını, eziyetini de böyle böyle çekiyor olmalıydı.

Oturduğu yerden kilimin yüzeyine dokundu. Eline bir avuç saç geldi. Nilay’ın siyah, dalgalı saçları. Mutfak masasının altında da tozlar uçuşuyordu. Bu kız bu evi çekip çeviremiyordu işte. Pasaklı ve düzensizdi, yola gelmiyordu. Oysaki, kendi evinin de en az temizlediği evler kadar pırıl pırıl olmasını isterdi. Fakat her yer, her şey tozluydu. Çürük çürük kokardı banyo, tuvalet içine bırakılan her şeyi saklarmış gibi, rezil bir serveti biriktiren kumbaraymışçasına leş çukuru gibi kokardı. Bir gün dert çekmekten usanan sevgili gibi kalbine bırakılan yükü artık taşımayacak diye korkuyordu, o zaman ne yapardı? Bu korkudan beton bir silindir koyardı deliğin üstüne. Nilay’ın odacığı, sokak, düş ve uyku kokardı. Biraz da makyaj malzemesi. Pudranın hapşırtan pembe tozu, rujun yapışkan seksapeli, deodoranın yapay çiçek bahçesi... Yastık yüzleri Nilay’a haftada bir değişmeyi öğretemediği için anlamsızca geçen tüm bir hafta gibi kokardı. Keder yüklüydü evi, keder. Sonuçta fakat, her şey hem tozlu hem yağlıydı. Tozlar yağa yapışınca tuhaf şeyler olurdu. Sinsi tabakalar. Yüzler, eller, kulak kepçeleri... Bir türlü hakkından gelinemezdi.

“Bugün de kendi evimi temizlemem gerek,” diye düşündü, saat neredeyse on bir oluyordu. Fakat nasıl, yerinden kalkmaya mecali yoktu. Kafasını ovuşturmaya devam ediyordu. Sonra sol eliyle ağrıyan sağ el bileğini ovdu. Sanki kimse onu sevmediği için kendi kendini seviyordu. Sol el hiçbir işe yaramıyordu. Bir garip eşlikçiydi ya, gönülsüzce yapardı onu da. Beceriksizdi, Bu yüzden onun beceriksizliği ara sıra cezalandırılmalıydı. Pis işler, kafa kaşımak mesela, neden ona yaptırılmasındı? Hayır, sol ele yazı yazmayı, resim çizmeyi filan öğretmek yersizdi. Onun tembelliğine gerçek bir sanatkârmış gibi hürmet etmek demekti bu. Hayır, ona fazladan ceza kesmek lazımdı. Sol elini başkasının eliymiş gibi kabaca tokatladıktan sonra yeniden işe koştu. Dehleyip yularını çekerek sağ elini, o hep yorulan, hep çile çeken elini ovmayı ve bunu da adamakıllı yapmayı emretti. Akşama da ayak bileklerine masaj yaptıracaktı. Bedavadan yaşamak ve el diye geçinmek olmazdı.

Mutfak dolabına kafasını dayayıp gözlerini kapattı. “Çok düşünüyorum,” dedi, “bu böyle olmaz. Belki de artık hiç düşünmemek için evler, apartman daireleri değil, koskoca hanlar, hamamlar temizlemeliyim. Bir uçtan bir uca, içine girdiğinde kendini kaybedeceğin türden. Belki de oralardan ancak ölümü çıkartırlar fakat daha da gencim...”

“Son,” diye bir ses duydu sanki, başını kaldırıp etrafına baktı. “Son mu?” diye sordu mutfağa. “Filmin sonu gibi mi?” Demincek de bunun gibi bir şeyler düşünmemiş miydi? Ama o evliliklerin sonunu kastetmişti. Son. Belalı sözcük fikrisabit gibi dönüyordu kafasında, biri mi söylüyordu, yoksa kendisi artık toparlanıp hesabı kessinler diye içine mi söylemekteydi?

Gözlerini açtı ansızın, “Günlerin uzadığı zamanı görmeyeceğim,” dedi birden, ok gibi yerden fırladı. “Evet, evet. Böyle bu. Kim dedi? Kulağıma değil, kalbime dendi.” Küçücük mutfakta dönüp duruyordu. Kalbi, kurşun ağırlığıyla öne doğru çekti onu, tezgâhın üzerine abanıp karnını tuttu. Ama Vedia Abla dememiş miydi? İnsanlara sonu gösterilmez, söylenmez dememiş miydi? Sonlar yalnızca Rabbin işiydi, bu işin bilgisi de yalnız ondaydı. Kimseyle paylaşmaz, bildirmez dememiş miydi? Bunu nereden uydurmuştu şimdi sabah sabah... Yok canım yok olur muydu öyle şey?

“Ama,” diye söylendi, buharı aspiratörü ıpıslak etmiş çaydanlığa bakarken. “Benim aklım da az değil. Neler söyledi şimdiye kadar? Yoksa öl de kurtul mu demek istedi?” Kırmızı, tombik çaydanlık tütüyor da tütüyordu gözünün önünde. Onu görmüyordu. “Vedia Abla bilir,” dedi, bir sigara daha yakarken. Elleri tir tir titriyordu. Odaya koşup telefonunu aldı, Vedia’yı hızlı aramadan aradı.

“Allo? Filiz?..”

“Abla...”

“Filizzz?”

“Abla tuhaf bir şey oldu...”

“Kız yine ne oldu sabah sabah? Kocan mı geldi?”

“Abla, galiba ölecekmişim...”

“Kız saçma sapan konuşma yine. Evinde sizden çok onlar yaşıyor, cirit atıyorlar. Başına topladın bunları.”

“Abla vallahi...”

“Kız hamamböcekleri gibi fıldır fıldırlar evinin içinde. Ben sana ne diyorum. Elin evini temizlemekten, kendi dip köşeni unuttun. Bak pislik sever bunlar...”

“Abla, geliyorum.”

“E, gel hele. Yüz gram kahve çektir de içelim karşılıklı.”

“Tamam abla, on beş dakikaya...”

“Dakika mı sayıyoruz kızım? Gel işte, ne zaman geleceksen. Evdeyim, hasbinallahhh...”

Filiz koşturuyordu sokaklarda. Arkasında dağınık, toplanmamış yataklar, peynirlerin, reçelli ekmeklerin, yumurta kabuğu kırıntılarının dökülüp saçıldığı masalar, üzeri saç telleriyle örülü kilimler, kopuk bir düğme, aspiratörden damlayan su buharı, kızgın bir çaydanlık –neyse ki kızgın bir koca değildi; sahi ocağı kapamış, ütüyü prizden çekmiş miydi, ütü mü, ne ütüsü, prize takmamıştı ki– bırakarak. Çorap giymeyi bile unutmuştu, çıplak beyaz bacakları sonbahar serinliğinde sahipsiz kalmış kuş yavruları gibi titreşiyordu. Üzerine gri sarkmış bir hırka, çiçekli bir etek geçirivermişti, saçlarını Nilay’ın pembe fileli tokasının içine sokuşturmuştu. Vedia Abla’ya gidene kadar tek şey düşünmemeye yemin etmişti ya, yine de düşünüyordu işte nefes nefese koştururken. Hiçbir şey düşünmemeyi düşünmek düşüncelerin en beteri, en yorucusuydu.

Anacaddeye indi, mağazaların, dükkânların önünden başını kaldırmadan yürüdü, kuruyemişçinin önünden koşar adımlarla geçti, az ileride tam köşeyi dönecekti ki kavrulmuş kahvenin kokusunu alarak durdu. Komut almış gibi geri dönerek yürüdü dükkâna girdi, yüz gram kahveyle, iki yüz gram güllü lokum istedi. Vedia Abla lokum dememişti ama, ona bir şıklık yapmak yerinde olacaktı. Vedia atıştırmayı pek severdi. Parayı uzattı, üzerini hırkasının cebine tıkıştırarak elinde poşetle dükkândan çıktı. Telefonunu da evde unutmuştu işte aceleden. Ümitsizce sokağın başına baktı, geldiği yolu düşündü. Yok, yolu tekrar yürüyemeyecekti. Eve dönmeyi göze alamadı. Güneş uzak ama unutulmamış bir dost gibi parlamaya devam ediyor, sırtını hafiften ısıtıyordu. Artık koşturmak gelmedi içinden, yavaş yavaş yürüyerek hırkasının sol cebine attığı sigara paketini sol eliyle aldı. İçinden bir sigara çıkartarak dudaklarına yerleştirdi, yine cezalı sol eliyle çakmağı çaktı. Yanmamıştı. Bir kez, bir kez daha denedi. Beceremedi, sol ele akşam daha büyük bir ceza vermeyi düşünerek – duvara geçirip kırsa mıydı? Çakmağı sağ eline geçirerek yaktı. Dumanı çeke çeke, keyifle yürümeye başladı. Başlar ona dönüyor, arkasından da bir müddet izliyorlardı onu, görmüyordu. Eşarplı, türbanlı, çiçekli, geometrik desenli, masa örtüleri gibi saten kumaşlarla kaplı başlar, kasketli başlar, bıyıklar... Dönüp bakıyorlardı, yürüyordu. Tespihler ellerde şıkır şıkır, kısa tespihler, mesli ayaklar duruyorlardı ona bakarken. İşi iyice yavaştan alarak içine ansızın doğan huzurun keyfini çıkartarak yürüyordu. “Ölümün huzuru galiba,” dedi içinden, “olsun varsın. Güzel yine.”

Küçük tuhafiye dükkânını görünce çorapsız, hafiften ürperen bacaklarını düşündü. Neredeyse bitmek üzere olan sigarasını kaldırımın köşesine atarak ezdi, dükkâna girdi. “Dizde siyah ince çorap,” dedi dudaklarını koyu pembe kalemle çerçeve yapmış esmer kıza. Renkli boncuklar takmıştı gerdanına, ellerini oynattıkça ucuz, şıkır şıkır, renkli bilezikleri şıngırdıyordu. Kız onun kaşlarına bakıyordu nedense. “Şaşı galiba,” diye düşündü, “kalın cinsi de olabilir aslında,” dedi kararsızca. Yüzünü raflardan çeviren kız, döndü ve sıkıntıyla kaşlarına sordu: “Karar verseniz? İnce mi kalın mı?” Filiz, kızın bir an olsun ölümü düşünüp düşünmediğini merak etti.“Tamam ten rengi kalın olsun,” dedi bunu düşünürken de, birkaç dakika bekledi, verdiği kutuyu alıp aceleyle açtı, “Şurada giyiversem?” Kız omzunu oynattı, bilezikler çıngırdadı yine. Filiz kasanın orada ayakkabılarını alelacele çıkarıp eğilerek çorapları giydi, dengesini yitirir gibi oldu bir an, kasaya tutundu. Kız ani bir refleksle kasanın üzerine koydu elini. Çorapları dizlerine kadar çekti. Borcunu ödeyip çıktı. “Kaşlarımda ne var ki?” diye düşünüyordu köşeyi dönerken. “Alın yazımı mı okudu yoksa?”

Vedia kapıyı açar açmaz, şakacı bir hayretle, “Ne yaptın yüzüne?” diye sordu. “Niye, ne var ki abla?” Vedia onu kolundan çekerek vestiyer aynasının önüne getirdi. Yüzü gözü sigara küllerinden islenmiş, ağladıkça da isleri yüzüne yaymıştı. Kaşlarının ortası en beteriydi. Hain bir elif kaşlarının ortasında hafif yan yatık duruyordu kendinden emin. Aynaya iyice eğilip baktı korkuyla. Sanki Arapça harfler, yazılar gördü, kalbini tutarak geri çekildi.

“Abla yüzümde yazılar var sanki...”

“Dal var, şin var. Kaf bile var. Banyoya git de yıka yüzünü, şapşal sen de...” Vedia kahve poşetini elinden alarak arkasından ittirdi. Bir yandan da gülüyordu.

“Yazıymış... Kim yazacak yüzüne, Allah mı? Tövbe...”

Lavaboya eğilerek yüzünü iyice yıkadı. Tekrar karşılaştı aynayla, temizlenmişti. Askılığa asılmış iki havluya baktı, yukarı kaldırarak inceledi. Vazgeçti, hırkasının kollarına sildi yüzünü. Saçlarını nemli elleriyle kulak arkasına ittirerek çıktı.

Vedia mutfaktan tepsiyle geldi.

“Lokum da almışın, sağ olasın.”

“Afiyet olsun.”

“Gel hele, gel de kahveni vereyim. Otur şuraya...”

Vedia pek övündüğü kırmızı kadife kumaş döşeli koltuğa buyur etti onu.

Filiz oturur oturmaz ağlamaya başladı hıçkırarak.

“Kızım,” dedi Vedia yanına otururken. “Allah yüzüne yazmamış belki ya, akıllar dağıtılırken sana pek cimri davranmış. Ne diye ağlıyorsun öyle çocuk gibi?”

“Sinirlerim bozuk abla, bilemiyorum...”

Vedia tepsiye eğilerek lokumluktan bir lokum alıp ağzına attı, kahvesini höpürdeterek içti, boğazında telveli şekerli bir gıcıklanmayla sordu:

“Niye?”

“Niyesi var mı abla? İsmet işte...”

“Tabii ya İsmet... başkaca, ne olacak?”

Filiz bozulmuştu. Sessizce kahvesinden bir yudum aldı, ağzına bir lokum daha atan Vedia’ya ürkekçe baktı.

“Ahhh ah!” dedi Vedia, içini çekerek sehpaya eğilip bir sigara aldı. Komik bir hareketle yakıp gözlerini şaşı yaparak ucuna bakarken de puf pufladı. Filiz gülecekti neredeyse, kendini toparladı.

“Neydi o demin telefonda gevelediklerin? Yok ölecekmiş de, yok ayan olmuş da... Ulan ölsem ben ölürdüm be! Koca yok, iş yok, para desen eh o da yok, otuz yaşında kör bir oğlanla...”

Filiz belli etmemeye çalışarak Vedia’ya bakıyordu. Gerçekten zenciydi bu kadın. Yol yol beyazlar düşmüş kara, kıvırcık saçlarını tepesinde toplamıştı. Minik, yassı bir burnu, kalın kahverengi dudakları vardı. Kafası top gibi yuvarlacıktı, alnı geniş ve çıkık. Beyazı az, karası fazla kocaman gözlü, uzun mu uzun kirpikli Vedia’ya güzel bile denebilirdi. Yüz çizgileri kusursuzdu neredeyse. “Zencinin iki ton açılmışı,” diye düşündü Filiz. Avuç içleri de gerçek zencilerinki gibi pembe. “Nübyeliyim ben kızım,” derdi ve eklerdi. “Nefertiti de Nübyeliymiş, güzelliği oradan gelirmiş.” Başını sallardı bilgiç bilgiç.

“Evet abla...” derdi Filiz, “siz de zamanında kim bilir ne güzeldiniz.”

Vedia biraz içerler, “Şimdi güzel değilim yani, öyle mi? Kocam, karabiberim diye diye gitti,” diye kırıtırdı.

“Olur mu abla, yaşına göre...”

“Ne varmış ayol yaşımda? Elli küsur. Daha kanamadan kesilmedim bile.”

Vedia’nın hayat hikâyesinde Osmanlı zamanında Afrika’dan getirilen büyük büyük büyükanne vardı. Bey paşa evlerinde halayıktı; ne demekse diye sorardı içinden Filiz. Padişah sarayı görmüşlüğü vardı bu halayık büyük büyükannenin.

“Büyükannen de mi halayıktı?” diye sormuştu bir keresinde. Bir yandan da böyle bir çiçek adı duyduğunu düşünmüştü.

“Halayık şekerim. Konağı çekip çeviren başkadın demek. Eh, Osmanlı’nın son devrinde o da usul icabı halayıkmış.”

Filiz’in aklı bu halayık işine yatmamıştı. Harem kadını gibi bir şeydi herhalde ve hiç de düzgün bir iş sayılmazdı. Evin beyi paşası artık kimse, canı zenci bir kadın istedi mi... Vedia’nın bununla gurur duyması da çok yersizdi esasında. İnsan olan utanırdı. İyi ki cumhuriyete geçmiştik yoksa Vedia da aile geleneği olarak halayıklığı sürdürür ortada ar namus filan kalmazdı.

Konu burada kapanmamıştı. Vedia’nın dörtte bir zenci olduğunu bir akşam can sıkıntısından mutfak masasında şema çizerek hesaplamıştı. Yoksa sekizde bir miydi ki? Büyük büyük dedeler Türk asıllı, Vedia’nın rahmetli marangoz babası muhacır, Vedia’nın sevgili kocacığı sarışın bir Trakyalı olunca... Offf...

Yanında motor takmışçasına cep telefonuyla konuşan Vedia’ya döndü yine. Kadın bildiğin zenciydi. Ne sekizde biri yahu? Sesi de kart horozlar gibi genizden genizden geliyor, bir süre sonra insanı rahatsız ediyordu. Al bunu iki Amerikanca kelime öğret, herkes yutar vallahi diye düşündü. Adına da şey de... Gazetelerden görüp de pek beğendiği panter vücutlu mankeni getirdi gözünün önüne. Düşündü. Buldu. “Bu Naomi de. Herkes inanır.” Peki oğlan nasıl olmuştu ki bundan? Oğlanın pembe beyaz rengi, kumral saçları, belki biraz burnu anasına benziyor, dudaklarının kıvrımı, diye düşündü. Bir de şu top gibi yusyuvarlak kafa. Şu dünyada yemyeşil gözlü zenciler, kıvırcık saçlı Japonlar, sarı saçlı Kızılderililer yok muydu yani? Oluyordu işte, kan kana karışınca.

Vedia çatal çatal sesiyle konuşmaya devam ediyordu:

“Şekerim gel sen bana, fal da bakarım, gerekirse başka şeyler de... Okuyup üflerim. Bende demokrasiler gibi çare tükenmez. Yarın değil anam babam, ötesi gün gel öğlen. Bekliyorum hadi hadi...”

Vedia üfleyerek telefonu kapattı.

“Bu karılar niye böyle aptal?” diye sordu Filiz’e. Filiz fena halde üstüne alınarak sustu.

Vedia omzuna dirsek attı.

“Kız sana mı diyorum, asma suratını. Ama şunca yıl gördüm ki bizim kadınlar pek alık. Her şey dert, her şey sorun. Koca sorun, kaynana sorun, görümce; yetmedi kızlar, oğlanlar, damatlar, gelinler, torunlar sorun. İplere dolanmış gibi yaşıyorlar. Ulan çekip çevireceğin bir ev be, yuh olsun sana!”

“Neymiş abla, kimdi o?”

“Amannn, uzun hikâye... Boş ver. Sen şu ölüm meselesini bir anlat bakayım.”

“...”

“Demek buraya susmaya geldin. Eh, hadi gül yüzümü seyret dur o zaman...”

Filiz onun bu alaycılığından hoşlanmıyordu. Adamı zaman zaman güldürürdü güldürmesine ya, kendini pek akıllı sanması Filiz’in canını sıkıyordu. Yeteneklerinden de emin değildi doğrusu. İşte İsmet’le olan durumu... Beş aydır Nuh deyip peygamber demeyen İsmet, dönmüyor, dönmüyordu. Filiz ağlamak istedi yeniden, kendini tutmak için güç sarf edince şakaklarından gözlerine doğru keskin bir acı yayıldı. Bu kez de acıdan yaşardı gözleri. “Ağlamamak imkânsız,” dedi, önüne baktı.

Vedia yeniden dürttü kolunu.

“Kızım belki de senin içime doğdu dediğin şey esasında şu kıyamet söylentisidir. Bak her gün gazetede, televizyonda, orada burada bu konuyu bır bır yazıp konuşuyorlar. Koca koca deprem profesörlerine bile sordular geçen akşam... Bilmeden, fark etmeden asabın bozulmuştur. Ferhat bile sorup duruyor, anne kıyamet kopar mı sence, diye. Eveleyip geveliyorum. Bence kopmalı da zaten, böyle yer olur mu be? Ne demiş Orhan Gencebay, ‘Batsın be bu dünya’. Eh, işte çocuğa dünyanın başını da sonunu da Allah bilir, diyorum. Bence burada bu kadar kaldığımız marifet...” Dayanamayarak devamını getirip içini rahatlattı: “Hem sen niye ölecekmişsin, İsmet ölsün.”

Filiz ürkerek elini kalbinin üzerine koydu. Doğru ya, bunu neden düşünememişti? Aylardır bir “kıyamet kopacak” söylentisi dolaşıp duruyordu ortalıkta. Hatta tarihi bile belliydi. Aralık ayının... hangi günüydü de? Sonuna, sonlarına doğru ayın. İnsanlar bunu istermiş gibi şevkle, aşkla ve gülümseyerek bahsediyordu konudan. Kıyamet bir yalan, bir hakikat ya da bir saçmalıkmış; hatta bunların hepsiymiş gibi. Bazı insanlar diğer insanlara, “sonunuz geldi,” der gibi sırıtıyorlardı ekranda. Fakat kıyamet koptuğunda Filiz’in hayatta kalarak İsmet’in ölmesi de olmayacak bir şeydi. Bit bile ölecekti, karınca. Dünya dev bir kâğıttan harita gibi ucundan dürüldüğünde...

“Abla sen kocan ölsün ister miydin?”

“Kızım benim kocam gül gibi, melek gibi adamdı. İşinde gücünde. Gözü benden başkasını görmezdi ki garibin. Evden işe, işten eve. İyiliğinden öldü. Seninki öyle mi ya?”

“Bak kızım,” dedi, elini Filiz’in elinin üzerine koydu. Galiba merhamete gelmişti.

“Kız ellerin hasır gibi resmen, kaşağı olmuş. Tımar et bunlarla, atlar da nasıl hoşlanır,” dedi güldü yine. Filiz ümidini iyiden iyiye kesmişti, Vedia ve merhamet ha? Kıyamet kopsa değişmeyecek bir şey.

“Kızım, dediğimi dinle. Bak evini, el evlerini nasıl yapıyorsan öyle temiz tut. Bunlar pisi, pisliği sever, dedim kaç kere. Sana bir de dua öğreteyim, eve girince yedi kez oku, her yere üfle. İsmet’e de bir iyilik, olmadı iki iyilik daha düşünelim.”

“Abla, kendi evime vakit mi kalıyor, gün yirmi dört saat, yetişemiyorum, hem artık günler kısalıyor da.”

“E Nilay’a ne demeli?”

“Abla, o da çok çalışıp yoruluyor işte... Genç kız, bir izin gününde...”

“Kız o zaman bir işe yarasınlar, evi şu seninkilere temizlet.” Vedia bu söylediğine o kadar çok güldü ki, ne Filiz’in kızaran yüzünü gördü ne de sokak kapısının açıldığını duydu.

Ferhat’la yanında kırk yaşlarında bir adam salonun girişinde bitivermişlerdi. Filiz istemsizce toparlanarak hırkasının önünü kavuşturdu. “Kıyamet dediğin,” diye düşünüyordu o sırada, “olsa olsa çok kalabalık bir pazaryeri gibidir.” Vedia söyleyene kadar bu kelime üzerine düşünmemişti. Bilmediği bir kelime miydi yani? Hayır, insana normal zamanlarda kalabalık bir yeri anımsatırdı. İtiş kakışlı bir yeri. İnsanların birbirinin üzerine yığıldığı, hava almak için denizden yeni tutulmuş balıklar gibi ağızlarını çok, daha çok açtığı bir yeri. Hatta maymunlar gibi zıplardı insanlar o yerden kurtulmak, dışarı çıkmak için. Ama herkesin kendi derdine düşüp kurtulmak için çırpındığı bir yeri de anlatmaz mıydı? Orada kimse kimseye öncelik vermez, yardım etmez, kurtarmaz ve zaten kurtaramazdı.

Vedia bu kelimeyi böylece ortaya attığında bir ürkü duymuştu önce. Bilinmedik kelimelere duyulan ürkü değildi bu, bir kelimenin yeni ve çok korkunç anlamını henüz anlamak gibiydi daha çok. Sözcüğün bilinmeyen yüzüyle karşılaşmak gibi. Esasında sözcük korkunçluğunu hiç saklamamıştı. Dürüsttü. Hiçbir zaman iyi bir anlamı olacağını da iddia etmemişti. Fakat insanlar onu gürültüye boğarak gizlemişlerdi. “Pazar kıyamet yeri gibiydi bugün,” demişler, gülmüşlerdi. Neye? Kurtulduklarına mı? Fakat kelime dünyanın en korkunç hayvanı kadar korkunçtu işte. O harflerin dizilişi, sonunun “met” diye bitişi. Berbat bir sırıtışa ve tehditkâr bir ifadeye sahipti. Hayır, onunla kalabalık filan anlatılmazdı. Belki barbarca bir yönü de vardı. Fakat bu bile hafif kalıyordu kurduğu pis düzenin yanında. Basbayağı Vedia’nın dediği o korkunç son...

Çivilerden yapılmış bir elbise giymiş gibi huzursuzlandı.

Kendisi güzel ama anlamı kötü bir kelime düşünüyordu. Ve kendisi “kıyamet” kelimesi kadar çirkin ama anlamı güzel bir kelimeyi. Bulamıyordu.

Saniye geçmişti. Tık etmişti yelkovan. O bütün bunları düşünürken bir tık.

Vedia o sırada ayağa fırladı, yüzünde boydan boya bir gülümsemeyle havaya bakan kara gözlüklü Ferhat’ının ellerine yapıştı.

“Aman kim gelmiş, paşam gelmişşş, bak teyzesi gezmelerden gelmişşş.” Ferhat’ın yanağına sesli, abartılı bir öpücük kondurdu.

Filiz içinde ki yılgınlık duyusunun devamı olarak, “37 yaşımı yeni bitirdim. Koca oğlanın teyzesi mi olurum?” diye düşünürken Ferhat’ın kesmece karpuz gibi çenesini boydan boya yaran gülümseyişine bakakaldı. “Bu oğlan da hep neşeli,” dedi, “neyine neşeliyse?” Ferhat’ın yanında sıkıntıyla duran, uzamış sakallı, bakımsız adama da baktı şöyle bir, adamla göz göze gelince utanıp başını yere eğdi.

“Sen de hoş geldin,” diye cıvıldamaya çalışıyordu Vedia. Fakat kart sesiyle ancak bir ana karga gibi gakladı.

“Bak Filiz bu ağbimin oğlu Cemal. İki aydır bende...” Cemal başıyla belli belirsiz bir memnun oldum işareti yaparak Filiz’e baktı, sonra kafasını sıkıntıyla çevirdi.

Ferhat atıldı:

“Aaa, Filiz Teyze hoş geldin...”

“Nasılsın Ferhat?” Gülümsemeye çalışıyordu, içi denizde çalkalanan bir gemi gibi bulantıyla dolu.

“Allah’a çok şükür teyze. Biz de Cemal Abimle dolaştık biraz...”

Cemal Bey, halasını andırıyordu doğrusu. Uzun, ince boyu ve koyu teniyle o da bir Nübyeliydi. Saçları çok kısa kesildiğinden kıvırcıklığı anlaşılmıyordu ama iri etli dudakları ve yine işte yine çıkık alınlı top gibi yuvarlacık kafa... Onda da aynıydı. Filiz bu top gibi kafaları sevimli buluyordu doğrusu. Gözleri uzun kirpikliydi adamın, güzeldi. “Çok esmer,” dedi Filiz. “Kıyamet gibi,” diye de ekledi. Adamı ilk görüşte sevmemişti. Koltuğun ucuna kadar gelerek ellerimi kucağına bastırdı, kalkmaya hazır olduğunu belli etmek istedi.

“Abla ben...”

“Ay, kız otur, kalkma daha. Bak sana ne vereceğim. Ayol yabancı değilsin ya, bunlar odaya geçer şimdi.”

“Anne biz bir cinayet gördük,” deyiverdi Ferhat. Salonun ortasında gülümseyerek dururken bir kıt akıllıyı andırıyordu.

Vedia hiçbir şaşkınlık belirtisi göstermeyerek oğlanın ağzının içine düşmüş, dinliyordu. Belki de Ferhat’ın gözlerinin mucize eseri açıldığını sanmıştı.

“Gündüz vakti? Ay oğulcuğum, deme. Nerede, seni nerelere götürüyor bu Cemal? Ya paşama da bir zarar gelseydi?”

Cemal sıkıntıyla söze girdi: “Aman hala. Şu alt caddede, adam yaralandı, ölüp ölmediği belli de...”

“Paramı da çaldılar...” Ferhat az önce Cemal’e verdiği sözü unutup söyleyivermişti.

Vedia ta yüreğinden bir “ahhh” sesi çıkarmıştı. Bir “ah” ki, ciğeri pare pare sökülmüş gibiydi.

“Cemal niye göz kulak olmuyorsun, yazıklar olsun! Ayy, gitti mi yirmi lira?” Ses tellerini zorlamış olacak ki, bir öksürük tutturdu. Ancak davasının peşindeydi, öksürüğünü zorla yatıştırarak bağırıyordu.

Filiz konuşmaları dinlemiyordu. Bu kez de “cinayet” kelimesinin peşinden gidiyordu. Bu düpedüz kırmızı bir kelimeydi, kıyametin rengi kadar alacalı bulacalı değildi nedense. Her şeye rağmen havadardı bir de. Aralarındaki uyak sadece paylaştıkları çirkinlikten geliyordu. Bir yandan çocukluğundan beri işlemek istediği cinayeti düşünüyor, bir yandan da iç dünyası hakkında yorumlarda bulunuyordu. “Beni tersyüz etseler var ya...” diyordu. “İpe giderim ipe... Şöyle içimi dışıma bir çeviriverseler...” Neyse ki dışımız vardı da koruyordu bizi. Ceviz kabuğu gibiydi dışımız, iyi ki vardı. Hele mantolarımızı, paltolarımızı giydiğimizde şapka, bere ve atkı taktığımızda tam korunuyorduk, koruyorduk içimizi. Neyden? Hain saldırılardan. Fakat Filiz’e göre herkesin içi pisti, bir onun ki miydi yani? Çocukluğundan beri hep birini öldürmek istemişti. Bu kişiler: Sekiz yaşındayken beslediği sokak köpeği Cimcir’e önce tekme atan, sonra da zehirli kıyma verip ölmesine yol açan komşu Gülali, sevdiği oğlanı elinden alıp bir de okul önünde fingirdeyerek caka satan Melek, eski Türk filmlerindeki Aliye Rona ve Lale Belkıs, bazı dizilerdeki kötü kadın ve adamlar, gittiği bazı evlerdeki hanımlar –bir tanesi Fil Fahriye idi fakat ayrıntıları şu an düşünemezdi– iş başvurularını reddeden bazı patronlar ve onların maşa sekreterleri –adlarını sonra eve gidince anardı, şimdi vakit yoktu– daha binlercesi... Tek bir kişiyi öldürmeye hakkı vardı, fazlası değil. Bu sebeple seçim yapmakta zorlanıyordu. Fakat, fakat, fakat... Son üç aydır, dünyada İsmet’ten daha fazla öldürmek istediği hiç kimse yoktu. Belki de onu öldürmemeli, kıyamet sözcüğü kendi içinden nasıl bir köpekbalığı gibi dişleyip kopararak geçiyorsa, kocasını o kelimenin içinde tutsak etmeli, çektiği acıyı bir görmeliydi. İsmet o köpekbalığının midesine girmeliydi. O pis kelimeyi ona yollamanın bir yolunu bulsa... Dünya gözünden silinmişti. İsmet, İsmet, İsmet... Bu planını da belki gerçekleştirebilir, belki de gerçekleştiremezdi. Kısmet, kısmet, kısmet...

Gündüz vakti ha? Oysa o cinayetlerini hep karanlıkta işlemeyi hayal etmişti. İsmet’i de bir gece vakti... Sözle ölmüyordu İsmet. Sözle belki çok yaşlılar, kalbi, tansiyonu, astımı olanlar ölebilirdi. Bir de kitaba düşkün olan hassas ruhlar. Onca kitap okumuş olan İsmet sözcüklere karşı aşılıydı. Çünkü onun okuduğu siyasi kitaplar bünyeyi kuvvetlendiren vitaminler gibiydi. Sözcükler dirençli, mantıklı, savaşçıydılar. Bileylenmiş bıçaklar gibi olurdu o kitapların sözleri. Dolayısıyla kocasının da hem gözleri hem sözleri. O çocukken kitaptan ölen birini tanımıştı mahallede. Genç bir üniversite öğrencisi. Salim. Zayıf, uzun, sarı, gözü yerden kalkmayan bir oğlan diye hatırlıyordu onu. Çok şiir okurmuş, bir gün dayanamamış, işte öyle öldü demişlerdi. Öyle birden, şiirden. Şiir neydi ki, bilemiyordu Filiz, bilmek de istemezdi o gün bugündür bu sebeple. Fakat düşünceler... Dağılıyorlardı duman gibi, tutmak, yakalamak ne mümkündü onları? İsmet belki bir şiirle belki de ancak kıyamet sözcüğüyle yola gelirdi. İki ay sonra gelecek bir kıyamet varsa da cinayet işlemek çok anlamsız olacaktı.

“Ayol, nerelere gittin yine. Ay, iyi saatte olsunlar. Kız bana da ağırlık çöktürdün...”

Vedia kolunu çekiştiriyordu.

“Kız burası dualı ev, bana ilişemezler ama senin halin hal değil vallahi, seni kendi yurtlarına çekip götürecekler. Sen de gönlünle gideceksin, gelinleri olacaksın. Şu haline bir bak. Ne daldın yine?”

Silkindi.

“Abla, bu cinayet işleri beni rahatsız etti, dinleyemedim de... Kusuruma bakma...”

“Ay kız ne hassassın sen? Kan görmeden kan mı tuttu?”

İçini çekti Vedia, bir sigara daha yaktı.

“Aman dünya böyle be!” dedi, dertlenmişti. “Herkes birbirinin eceli olmuş... Baksana oğlanın parasını da çalıvermişler o hengamede. Yaramasın inşallah.”

“Bak sana ne vericem,” dedi birden, kalkıp masanın arkasındaki ceviz büfenin alt kapağını açtı. Elinde küçük, ağzı bağlanmış bir poşetle koltuğa çöktü yine, poşeti hışır hışır salladı.

“Bak bu uykusuzluğa, mutsuzluğa, daralmaya, fenalığa iyi gelen bir şey. Kırk aktar gezdim, kırk ottan kendim hazırladım.”

Filiz’in eline torbayı tutuşturdu.

“Ne bu abla?”

“Kızım dedim ya, bu bir nevi ot karışımı. Kendim hazırladım. İçeceksin bunu. Demliğe iki kaşık at, çay gibi demle, o bunalımlı kızına da içir. İstersen içine bal kat. Bak ne tasa kalır ne gam. Dene de gör.”

“Dediğin gibiyse... Dokunmaz değil mi?”

“Kız sana dokunanlar dokunmuş zaten. Beni görmüyor musun, benim oğlana baksana. Ağzı kulaklarında geziyor öyle garibim. Çaldırdığı paraya da zil takıp oynayacak. Bizim gülecek halimiz mi var? Cemal bile sakinledi, duruldu. ‘Mutluluk çayı’ bu.”

Mutluluk çayı.

Filiz gülümsedi. Torbayı elinde bir düş bahçesinin meyvelerini toplamış gibi tatlılıkla göz hizasında tuttu, mutluluk hapı diye bir şey duymuştu duymasına ama haplar hep sorun çıkaran şeylerdi. Mutluluğun bir de çayının olması, çay tiryakisi olan kendisine harikulade bir fikir gibi gelmişti. Her şey bu kadar kolaydı demek. İki kaşık at demliğe, mutluluk...

“E, hadi günler kısaldı. Neredeyse akşam çökecek,” dedi Vedia. “Ben de bir tencerecik yemeğimi yapayım. Erkeklerden kurtulamadım ki...”

“Çok sağ ol abla, sen de olmasan...” diyerek kalktı Filiz.

“Borcum?” diye tedirginlikle sordu.

“Eh, ver varsa bir yirmilik madem.”

Filiz hırkasının sarkık cebini karıştırdı, eline bir onluk geldi. Uzattı, Vedia çok da beğenmeyerek aldı parayı.

“Gerisi borcum olsun,” dedi Filiz ayakkabılarını giyerken. O sırada Cemal’in tam karşıda kalan mutfağa girdiğini gördü, siyah çoraplıydı, terliksiz. Kolları iki yanında neredeyse dizine değiyordu. Çocukluğunda annesinin Hızır’ı uzun kollarından da tanıyabileceğimizi söylediğini hatırladı. Cemal sırtında göz hissetmiş gibi başını çevirip Filiz’e baktı, yüzünde hâlâ kanlı bir cinayeti görmenin izi kalmış gibiydi. Belki o da öldürülmüş biriydi, yüzünde ne kan ne renk vardı. Bir hayalet gibi anlıyordu diğer hayaletlerin dilini. Ansızın küçücük mutfakta kayboldu.

Hızır da böyle ansızın kaybolmaz mıydı, diye düşündü Filiz.

Vedia hızını alamamış gibi kapı aralığından fısır fısır konuşuyordu.

“Bak ben daha etkili bir yol deneyeceğim kocan için... Ahdım olsun yapacağım kızım. Herif asabımı bozuyor, ben ki kimleri, kimleri... Neyse, sen haftaya ara beni.”

*****

Nilay tam yedi saat kırk bir dakikadır kasada oturuyordu. Yarım saat öğle yemeği ve iki defa beşer dakikalık sigara çay molasını saymazsa bütün gününü “dııtt dıtt” diye öterek geçirmişti. Şimdi önünde gururla duran kocaman lahananın kodunu bir türlü hatırlayamıyor, listede bulamıyor, arka kasadaki Selcan’a herkesin içinde bağırarak sormayı da gururuna yediremiyordu. Lahana öyle büyük ve ağırdı ki bir insanın üzerine düşse öldürebilirdi. Sabırsızlanan elli yaşlarındaki hanım, “Öff,” dedi. “Öff,” diye karşılık verdi Nilay da. “Kasa tartmıyor muydu bunu?” diye sordu kadın başını sallayarak. “Makine arıza yaptı herhalde,” diye cevapladı Nilay sıkıntıyla.

“E n’olucak şimdi?”

Lahana da almayıver, dedi içinden. Eksik kalsın. Dünyanın çivisi çıkmıştı çoktan, bu kadın ve dört kiloluk tombul bebeği hiçbir şeyi umursamıyorlardı. Görecekti bebek. Kadın eve götürdüğünde tombul bebeğin giysilerini cart cart sökerek kaynar tuzlu suya atacaktı. Sevgileri gerçek değildi, sonra kocasıyla masa başına oturup sökülmüş, haşlanmış ve bükülmüş bebeği silip süpüreceklerdi. Kadın bir defada alınabilecek ne varsa yüklenmişti zaten. Kutu kutu sütler, yoğurt ve peynirler, patlıcan, domates, biber, yufka, ekmek kadayıfı bile almıştı. Bal, kaymak, tahin, pekmez almıştı. Nohut, kuru fasulye, pirinç almıştı. Tuvalet kâğıdı, ıslak mendil, kâğıt havlu almıştı. Fındık, fıstık, ceviz de almıştı. Bayram geliyordu da haberi mi yoktu Nilay’ın. Lahanayı oturduğu yerde tartıyor ancak kodu hatalı girdiği için işlem sona eremiyordu. Yüzü sinirden, yorgunluktan alev alevdi. O sırada yanından kasa taşıyarak geçen Cihan’ı gördü, “Baksana,” dedi, ayıp bir şey soruyormuş gibi fısıltıyla lahananın kodunu sordu. Cihan gülerek eğildi, kodu girdi, ağırbaşlılıkla kasada oturmakta olan lahana, “dıtt” sesi vererek kasadan geçti. Kadına borcunu haykırarak söyledi: “Yüz otuz yedi lira on altı kuruş.”

“Yani bu kadar bekletmek de hayret bir şey,” dedi kadın, kusurlu hizmet yüzünden indirim ister gibi bir hali vardı. Bakıştılar, çaresizce cüzdan açıldı, kart uzatıldı, şifre girildi, “dırrttt, bip bipp” kartı çıkartınız uyarısı verildi. Kadın aldıklarını torbalara tıkmaya uğraşırken Nilay kartı ve fişi çekti, faturayla birlikte kadına uzattı. Kadın hâlâ torbalarla boğuşuyordu, Nilay’a ve uzattığı karta şöyle bir baktı. Sıradaki müşteri sabırsızlığını belli eder gibi ürünleri seri bir hareketle Nilay’ın önüne sürdü.

“Kartınız hanımefendi.”

“Ay iki torbayı da ben doldurayım, demiyor da öyle bakıyor,” dedi kadın, sinirle kartı alıp cüzdanına soktu. Bitmek bilmeyen ürünler ve torbalarla boğuşmaya devam ediyordu. “Nasıl götürecek acaba eve?” diye düşündü Nilay. Bu arada yeni ürünler “dıtt dıtt” diyerek kasadan geçiyor, kadının bitmek bilmeyen savaşına yabancı askerler gibi sızıyordu.

“Hanımefendi o beyazpeynir benimdi,” diye bağırdı adam. Kadın torbasına atıvermişti. “Benimdi” lafı güldürdü Nilay’ı. Kafasını eğdi.

“Ay pardon beyefendi, yanlışlıkla...”

“Siz de benimkileri o tarafa itmesenize,” diye çıkıştı adam, Nilay’a. “Görmüyor musunuz da habire oraya atıyorsunuz...”

“Onun zaten işle bir ilgisi yok,” dedi torbaları yüklenen ve kızarmış kadın. “Umurunda değil.”

“Dolmalarınızı yetiştiremeyeceksiniz bu gidişle,” dedi Nilay. Hemen de pişman oldu. Torba torba alışveriş yapan kadınların ne gözü dönmüş olduğunu iyi biliyordu. Bu işte sekiz ayını tamamlamıştı ve her müşteriyi hem gözünden hem de ürünlerinden tanıyacak kadar pişmişti. Bu kadınlar bu torbalar için üçüncü dünya savaşını başlatırdı.

“Ne dedin sen?” Kadının yüzü alev alev yanıyordu.

“Dolmalar...” diye geveledi.

“Bak terbiyesize! Hem kasada beklet babam beklet, işini iyi yapma, hem de...”

Nilay “dıtt dıtt” ederek ürün geçirmeye devam ediyordu. Bu sefer de orta boy kaymaklı yoğurt naz niyaz ederek zor bir kitapmış gibi okunmamakta diretiyor, Nilay’ın başı dönüyordu. Yoğurt gamsız ve edalı, kasada beklerken adam da çıkıştı:

“İşini iyi yapan mı kalmış memlekette?”

“Siz iyi mi yapıyorsunuz?” dedi Nilay. NE İŞ YAPARSINIZ SİZ? ERKEN EMEKLİ? Fakat bunları içinden söylemişti, adam duymadı.

“Müdürün nerde senin?”

Kadın gözüpek bir tavırla torbaları yere bırakmış, cakalı bir havayla marketin içine doğru bağırıyordu. “Müdürrr... Müdürrr!” diye bağıracaktı az kalsın. Bunu hep yaparlar. Sessiz ve sitemsizce iç kısımlara, idare odasına doğru yürümezler de çalışana bir tehdit bir zorbalıkla müdürünü sorarlar.

“Siz zahmet etmeyin hanımefendi. Ben çağırır gelirim şimdi...”

Ya da:

“Şöyle içe yürüyün çünkü idareciler hep iç kısımda olurlar çünkü idare bir iç iştir, kasabın ordan sola dönüverin. Üzerinde, İdari Personel, yazılı ana kapıdan geçince...”

Bunu mu demesini bekliyorlardı yani...

Gözleri yaşarmıştı, öğle arasında aceleyle sürdüğü rimel gözüne batıyor, eliyle dokunamıyordu. Hem elleri pisti hem de yanlış anlaşılırdı. Sağ omzunu kaldırarak gözünü silmeye çalıştı olmadı, ürünler “dıtt dııtt” geçiyordu. Ağlayacaktı, o da olmayacaktı. Akıtılması engellenen gözyaşları gerçek bir ızdıraptı. Saçma taneleri gibi saçılıp ağırlaşıyor, burnunu sızlatıyorlardı.

“Bana baksana sen. Müdürün dedim...”

Kadına yan gözle şöyle bir baktı, kafasını eğdi yine. Adama dönüp, “Seksen lira on iki kuruş,” dedi.

“Bak terbiyesiz, cevap bile vermiyor...”

“Hanımefendi inanın değmez,” dedi adam üstten bakan bir tavırla. Eli pantalonunun arkasına gitti, cüzdanını çıkardı.

Cihan, kadının yanında bitiverdi o sıra. Gerçek bir kahraman gibi. Bir kasa domatesli kahraman.

“Ablacığım yardım edeyim, aracınız var mı, taksi çevireyim mi?” diye sordu öne eğilerek.

“Arkadaş yeni, tam öğrenemedi de...” dedi kısık bir sesle. “Affedin lütfen...”

“Kendi dese ya...” dedi azıcık yumuşayan kadın. “Bak hiç oralı olmuyor...”

“Ablacım, yeni işte, bilemiyor...”

“Kardeşim mecbur muyuz bunu çekmeye?” diye söylendi, torbalarını doldurmaya başlamış adam. Yüzünde çiçekbozukları vardı, kara sarı tenliydi. “İyice öğrensin, pişsin, öyle alın kasaya. Allah Allah! Maaş günü gelince koşarak gidersiniz ama...”

Nilay dudaklarını dişliyordu. Dudaklarını dişlediğinde burnunun sızısının hafiflediğini öğrenmişti. Dudağını kanatacak kadar ısırdığındaysa gözyaşları geldikleri deliğe kaçıyor, ortada sorun kalmıyordu.

“Evet ağabeycim. Haklısınız,” dedi Cihan. Kadının torbalarını yüklenmişti, Nilay’ın yüzüne kaçamak bir bakış attıktan sonra torbaları kapıdan çıkardı, kadın da torbalarından ayrı düşmeyi göze alamadığı için arkasından dışarı seyirtti. Mesele ucuz atlatılmıştı. Şimdilik...

On yaşlarındaki çocuk bir dondurma, bir de gofret almıştı. İki “dıt”la bitecek bir şey. Çocuğa içi ısındı Nilay’ ın eli kafasına uzanarak hafiften karıştırdı. Oğlan kafasını kaldırıp gülümsedi. İki “dıt”, üç “dıt”, bilemedin beş “dıt”lık işleri ve insanları çok seviyordu. Gözü tok kişilerdi bunlar. Alacağını vereceğini bilen, az ve öz yiyen, sınırlarını bilen insanlar. Onları masum buluyordu. İşte altmış yaşlarındaki teyze de bir torba pirinçle bir şişe sıvıyağ almıştı. Harika bir insan bu diye düşündü Nilay. Az ve öz, az ve öz...

Selcan arkadan dürtükledi.

“Hadi çık da hava al biraz. Ben bakarım.”

“Akşam saati kalabalık...”

“Canım beş dakika. Sonra da ben çıkarım.”

Kasaya “kapalı” işaretini koydu, Selcan arkadan bağırdı.

“Sıradakileri bu kasadan alayım...” İki kişi Selcan’ın kasasına doğru memnuniyetsiz yüzlerle ilerledi.

Ona kınayarak bakmışlardı sanki. Kınayan gözler... Ona “tembel, işe yaramaz” diyen gözler. Ona beş dakika hava almayı bir sigarayı yarısına kadar içmeyi çok gören gözler, hisler... “Faşist bunlar,” dedi dışarı çıkarken. Babasının dediği gibi “ş”yi ıslık çalar gibi söyledi. Faşist kelimesinde iki önemli harf vardı. “Ş” ve “t”. Sigarasını yaktı, havaya sinirle üfledi. Sol altdudağının ucu yanıyordu, hafiften yaladı. “Ş” ve “t” harfleri olmasa bu kelime de bir şeye benzemeyecekti. Fasis, faşis, fasi. Yok yok tam yerinde, oturaklı bir kelimeydi bu. Küfürdü hatta, okkalı. Türkçe miydi ki? Sanmazdı.

Caddenin kalabalığına bakıyordu, hava kararmak üzereydi, evlerin, mağazaların, dükkânların ışıkları birer birer yanıyordu. Hava da enikonu serindi. Derin bir nefes daha çekti, omuzlarını büzüştürerek titredi. “Red Kit gibi,” diye düşündü. O da böyle boynunu içeri çeker, omuzlarının arasına, kambur yürür. “Ben yalnız bir kovboyum...”

“Napıyosun?” Cihan elindeki boş mandalina kasasını diğerlerinin üzerine atarak yanına geldi. Gülümsüyordu. Cebinden bir sigara çıkarıp yaktı o da, kırmızı beyaz market gömleğinin üzerine aynı renkte bir kasket takmıştı, siperliğini arkaya kaydırdı, ayaklarının üzerinde sallandı.

“Teyzeyi iyi savuşturdun,” dedi Nilay.

“Ne yapayım? Şikâyete gidecekti harbi. İşinden mi olsaydın?”

“Sağ ol ama fazla uyumlusun,” dedi Nilay. Sigarasını yere atıp ezdi.

“Uyumdan zarar gelmez,” dedi Cihan. “Sen de kimseyle dalaşma, işini yap. Tavsiyem budur.”

“Dıttt, dıtt, dıttt,” dedi Nilay. “Robotum ben...”

Cihan kasketi böyle çevirince rap’çilere benzemişti, bunu ona söyledi.

“E rap’çiyim zaten,” dedi Cihan. “Bak şu an bi şey yazdım. Söyleyim mi?”

“İçeri giriyorum, Selcan zor durumdadır.”

“Anadannn babadann kalmamışsa miras tek mirasın emeğindir arkadaşım dayan şerefsiz para basar yan gelir de yatar kıçındaki pireler bile sana caka satarr arkadaşım dayan dayannn dayan tek mirasın bedenindir şerefle dayannn kaderine inan gücüne dayannn.” Ellerini de gerçek bir rap’çi gibi sallıyordu Cihan. Nilay güldü, hoşuna gitmişti doğrusu.

“Çok güzeldi ya...” dedi kıkırdayarak. “Başka var mı?”

“Çokkk,” dedi Cihan siperliğini öne getirdi yeniden. “Bir gün dinlersen hepsini söylerim...”

*****

Filiz karanlıkta yatağında oturmuş sigara içiyordu. Çay tabağında duran eğilmiş bir mum, gecesini sanki odada melekler varmış, tülden kanatlarını hafif hafif kıpırdatıyorlarmış gibi titreyişlerle dolduruyordu. Mumun eğreti zayıflığı, uzunluğu, başını öne eğmişliği gariban bir adamı hatırlatıyordu ona. Gariban, yoksul, kimsesiz birini. Alevden bir damladan başı vardı. Baş yandıkça gövdesi eriyordu adamın. Hummalar içindeydi. Tükeniyordu. Belki de kendisi gibi çok düşünen biriydi bu mum. Çaresizce düşünen. Efkârlı. Çaresizce düşünene, çare bulamayana efkârlı denir. Zaten mum da bakkaldan alınmış, alelade, yirmi kuruşluk bir şeydi. Kendi değersizliğini fark ederek tükenmek istiyor gibiydi.

Çift kişilik yatağın solunda, yastığı yatak başına dayamış oturuyordu. On dokuz yıl yatağın sağında yatmıştı, İsmet’in geniş, kıllı, sıcak gövdesi gidince bu koskoca yatakta daha da büzülmüş, sağın da sağına kıvrılmıştı bir süre. Bir yıl önce kendi isteğiyle, zorla aldırdığı güzelim yatağın pek de keyfini sürememiş, yatak kocaman bir yalnızlık gibi, üzerindeki kırmızı güllü çarşafıyla kendisiyle alay eder olmuştu. Kırmızı güllü, dallı, kocaman bir yalnızlık olan yatağı bir gece dövmüştü. Tozu dumana katmıştı bir gece. Farbelalı yastık kılıflarını da dövmüştü. Yatak hiç oralı olmamış, duruşunu bir nebze değiştirmeden, 2. 20’ye 1.80 bir dikdörtgen alan olarak ağırbaşlılıkla durmaya devam etmişti. Yalnız kaztüyü yastıklar –ne de olsa kuş canı taşıyorlardı– biraz yamulmuş, hatta İsmet’in ki baş tarafından patlayarak masum, peri kanadı gibi beyaz, teleği kalın bir tüycük kenardan başını uzatmıştı. Filiz sanki bütün bunların bir anlamı varmış gibi, beyaz tüycüğü alıp camdan dışarı bırakmış, karanlıkta sokağın taşlarına hüzünle düşüşünü –savrularak, dengesini yitirerek, ama düşmeye devam ederek– izlemişti. Bu tek tüyün kaderine acımıştı nedense. Kopmuş demişti, benim gibi o da. Sonra sonra bir yokluğun belki özgürlük manasına da gelebileceğine aklı keserek sağın ortasına uzatmıştı bir ayağını. İsmet’in alanına çoktan girmişti, derken bu alan o kadar hoşuna gitti ki, bir ay sonra tek yastığı –İsmet’in ucundan patlamış yastığını dolaba kaldırmıştı– yatağın tam da ortasına koyarak, ağrıyan bacaklarını aça aça, döne döne yatmaya alıştı. Merkeze alışınca da canı artık ne sağa ne sola kaymak istedi. Hatta İsmet şu an çıkıp gelse, onu nerede yatıracağını bilemezdi.

Ev sessizdi. Elektrik olmayınca evler de sessizleşirdi nedense. Bir gülüş duyulmazdı, televizyonun sesi olmayınca hiçbir şey duyulmazdı. İnsanlar neşesizleşirdi ışık olmayınca. Nilay da salonda, üzerine battaniyeyi çekmiş uyukluyordu. İki aydır ödenmeyen elektrik faturası yüzünden, bugün Vedia’dayken gelip saati söküp götürmüşlerdi. Nilay eve gelince bağırmıştı. “Sorumsuzsun anne,” demişti, “söyleseydin yatırırdım, şimdi kim uğraşacak saati taktırmak için acaba?” “Ben yaparım,” demişti Filiz, “temizlikten erken çıkarım koşa koşa giderim...” Bunu yapamayacağını daha söylerken biliyordu. Çünkü temizlikten erken çıkmak mümkün değildi. Evlerin böyle çok yüzlü, çok boyutlu olduğunu bilmezdi daha önce. Oysa evin içinde bir ev, onun içinde bir ev daha vardı. Hepsinin yüzü kirli. Evler sınırsızdı, büyüktü, devdi. Baştan başa yürümekle bitmeyecek bir ülke gibi. Evlerin midesi vardı, pisliği durmaksızın kusan. Bir ev ne bakmakla, ne gezmekle, ne temizlemekle bitirilebilirdi. Sonra evlerin o aç ruhu, sahiplerinin bu ev ülkesinin aç ruhuna olan kölece itaati. Efendi kimdi sahi?

Nilay kalkıp mutfağa geçmiş, dünden kalan yemekleri ısıtmaya başlamıştı. Midesi kazınmıştı demek. Pilavın altını açmıştı, çatur çutur ediyordu tencere. Filiz, “Kıs şunun altını!” diye bağırmak istediyse de gücü yetmedi. Tabakları, bardakları sinirle indiriyordu şak şuk sesini abartarak. Filiz gücünü toparlayıp seslenmişti, “Sen ye, ben yorgunum, yatacağım,” diye. Nilay cevap vermemişti. Onun yerine bir bardak kırmış, sonra da bir küfür sallamıştı. Faraşın cam kırıklarını süpüren sesi, çöp kovasına boşaltılışı sonra. “Karnını doyur iyice,” diye bağırmıştı gücünün son noktasında, Nilay’dan yine ses yok. Yarın mutfağa terliksiz girmemeliydi, bu alacakaranlıkta gözden kaçıp toplanamayan cam parçaları hain elmaslar gibi parıldayarak dişlerini biliyor, kuytularda bekleşiyorlardı. Filiz öyle yorgundu ki yüz yıl uyusa kemikleri dinlenemezdi. Cam fincanda Vedia’nın “mutluluk çayı”ndan bir tutam dibe çökmüş demleniyordu. Keşke Vedia buna mutluluk çayı demeseydi. Adı yorgunluk çayı olsa daha çok işine gelirdi. Çünkü Filiz’in mutluluğa ihtiyacı yoktu; zaten mutluluk verilemezdi; ancak yorgunluk bir parça giderilebilecek bir şeydi. Fincandan ıssız kırlarda dolaşır gibi, çorak bozkırda çiçekli ıtırlı bir tarlaya denk gelmiş gibi kokular yükseliyordu. Tanıdığı bildiği kokular değildi bunlar. Karanfil değil, tarçın değil, papatya, yasemin değil. Fincana burnunu uzattı, sidik gibi de bir koku geldi burnuna, geri çekildi. İçip içmemekte kararsızdı, Vedia’ nın Lokman hekim edasıyla kırk çeşit bitkiyi bir araya getirip karışını düşündü. Otuz dokuz olsa hatırı kalırdı. Kırk çeşit... Fincanı alarak üç yudumda bitirdi. Kararlı bir tavır takınmıştı, içki bardağını dipler gibi. Neyse ne dedi, öldürse bile fark etmez. Hatta ölümü ister gibiyim. Gibi miyim? Ama adının mutluluk çayı olması çok saçma. Eğer mutluluk denilen Kafdağı’nın ardındaki şeye ulaşmak, böyle türlü mahlukatın, kedinin, köpeğin bile pislediği kırk çeşitçik otu bir araya getirip elde edilecekse herkes ederdi. Dört yüz çeşit ot, bitki olsa da ederdi. Bütün o padişahlar, sultanlar, mutsuzluk hastalığına tutulmuş çeşit çeşit insanlar, masallardaki o güzel kızlar, oğlanlar... Kırk çeşit pek az. Vedia’yı içten içe küçümsedi.

Mum iyice küçülmüştü. “Adam,” dedi, “dertle eriyip bitti.” Mumun alevi şiddetli bir rüzgâra tutulmuş gibi titriyor, sönecek gibiyken son bir kararlılıkla başını dikiyordu. Odadaki karanlık koyulaşmıştı. Dolap heyula gibi dikiliyordu yanı başında. Tatlı bir uyuşukluğa gömülmüştü hafiften, kanı damarlarında ılık ılık akıyordu. Yastığa başını dayayarak gülümsedi, bir sigara daha yaktı. “Gariban bir isim düşün. Bekir. Hah, adamın adı Bekir... Mum Bekir. Mahallede öyle derlermiş. Adam bilinmez bir dertle günbegün erir gidermiş. Sonunda çocuk kadar kalmış...” Dönüp muma baktı. Artık gövdesinin yerinde yeller esiyor, tabağa akarak erimiş yağ peltesinin ortasındaki minicik alev ana karnındaki iki aylık cenin gibi büzüşüp kıvrılıyordu. Filiz böyle gözünün önünde anbean eriyip biten bir şeyi daha önce hiç görmemiş gibi mumun ölümüne dehşetle baktı, baktı. Oda karanlığa boğuldu aniden. Sigarası da parmaklarının arasında çoktan tükenip sönmüştü.

“Saati kurayım da kadını arayayım erkenden. Abla böyle böyle diyeyim, elektrik idaresine gideceğim iki saat geç kalırım, diyeyim. Olmadı, bokunuzu kendiniz temizleyin, diyeyim. Nilay, babasından para aldı mı ki? Sormayı da unuttum. E, neyle yatıracağım yüz yetmiş beş lirayı acaba? Salak kafam...”

Güneşini yitirmiş dünya gibi üşüyerek esnedi. Ne bir şey görüyor ne de bir şey düşünebiliyordu artık. Sanki düşünmenin bir sınırı varmış da öteye geçmek isterken tel örgülere takılmış gibiydi. Tatlı bir istek duyuyor, bu istekten karnı kaşınıyordu. O eskiden böyle de düşüngeç değildi. Düşüngeç. Yeni yeni oldu bu. Düşünmenin dipsiz kuyularında Mum Bekir gibi dertli ve avare gezinmeyi bir de sigara içmeyi sevdi. Mum Bekir de sigara içiyordu. Gam ve sigara ayrılmaz ikiliydi. Kendisi eskiden ne üşengeç ne düşüngeç, ne... esnedi çenelerini ayıra ayıra. Ne de esnengeçti. Hiçbir şeyin, çayın, kocasının bile tiryakisi değildi. Vedia ya haksızlık mı etmişti? Çay bulutların üstüne üstüne çıkarmıştı şimdi onu. Böyle tepelerde ağırlığı olmadan uçmak güzeldi. Kuş bile değil, kuşun kalbiydi sanki. Heyula dolap da kâğıttan bir hayvandı şimdi. Katlanıp sinmiş.

Banyoda Nilay’ın böğüre böğüre kustuğunu duydu, ama oralı olmadı. Karanlığın gözüne bakıyordu. Böyle cesur olabileceğini bilmezdi. Çünkü karanlık da gözden ibaret varlığıyla izliyordu onu. Her şeyini biliyordu, her şeyini. Meme uçlarına dayanmıştı. Sonra pembe bir ışık doğdu, açılıp saçılarak ona doğru geldi. Helezonlar çizerek gözünün ta içine bakıyordu, onun karanlığa gözünü diktiği gibi. Pembeye boyanmış bir körlükte yalnızlığı hiç bu kadar tatlı olmamıştı. Işık canavarlaşıp azgınlaşarak yataktaki bedenini kavradı, yuttu. Yutulduğunu hissediyordu, eritilip sindirildiğini. Işıklaşmıştı. Hiçbir şeyin ağırlığı yoktu artık. Başı yastıkta uykuya mı, ölüme mi bilinmez bir deryaya daldı.

*****

Nilay sabahın yedi buçuğunda büfenin önüne gelmişti, rengi sapsarıydı. İsmet gazete ve dergileri dizmekle meşguldü.

“Günaydın baba.”

“Ooo...” diyerek döndü İsmet. Kızına sarılmak için bir hamle yaptı, Nilay geri çekildi.

“Nilnehri gelmiş. Nassın kızım?”

Nilay sinirle başını gökyüzüne kaldırıp derin bir nefes çekti. Ekim ayının sonlarına doğru hava sabah ve akşamları çok soğuk oluyordu. Bugün de kapalıydı sanki, bulutlar ıslak, soğuk güneşin önüne geçmek için hızla hareket ediyordu. İsmet boşta kalan kollarını doldurmak için bir yığın gazete aldı koynuna, onlara sarınarak durdu, gülümsedi.

“Baba rica etsem bana bu isimle hitap etmekten vazgeçebilir misin artık?”

İsmet kaşlarını kaldırarak şaşırmış göründü.

“Neden? Senin ismin Nilnehri değil mi? Onu ben koymadım mı, nüfus kâğıdında öyle yazmıyor mu?”

“Baba bunu konuştuk ya defalarca. Beni herkes, annem dahil Nilay diye çağırıyor. Böylesi iyi. O komik...”

İsmet acılı; oldukça teatral bir ifadeyle başını sallayarak kucağındaki gazetelere daha bir sıkı sarındı.

“Komik ha? Babalarımızın koyduğu isimler komik olmaz Nilnehri. Ben senin ismini bulmak için iki ay düşündüm; karıştırmadığım sözlük, ansiklopedi, kitap kalmadı.”

“Tamam baba, tamam. İşe geç kalacağım. Zaten bütün gece uyumadım, tartışmayalım,” dedi Nilay sinirle. İçinden “biip bipp” sesi yükseldi, neredeyse dudaklarından fırlayacakken zorlukla bastırdı. Lahanayı düşündü, kasada ümitsizlik ve bir tür gururla yatan dört kiloluk yeşil canavarı. Küfretti.

“Neden, neden uyumadın kızım?”

“Baba elektrik faturasını ödeyemedik, elektrik saatini söküp götürmüşler.”

“Nilnehri karanlıkta daha güzel uyunmaz mı?” diye sordu İsmet. “Yatağında, derin derin, kıvrıla, uzana...”

“Baba...” Nilay dayanamayarak çantasından bir sigara alıp yaktı.

“Olmadı bu,” dedi İsmet. Nilay duymamış gibi yaptı.

“İki günlük kıymalı patates elektrik de gidince bütün gün dolapta bozulmuş galiba. Akşam ısıtınca... Neyse annem yemedi, ben bütün gece kustum.”

“Dur sana hemen ayran vereyim,” dedi İsmet, büfenin içine girdi.

“Her şeye de bir çaresi var sözümona,” diye düşündü Nilay. “İstemem baba sabah sabah.”

“İtiraz yok,” diyerek kafasını eğdi İsmet, eğilip dolaptan ayranı çıkarıp salladı. Jelatin kapağı açarak Nilay’a uzattı.

Nilay bir yudum aldı ayrandan, hoşuna gitti nedense. Akşam yoğurt yemediğine hayıflandı. Ama dolapta yoğurt da ekşimiş olabilirdi. Dolap... Eyvah, içinde bozulacak ne varsa atmayı da unutmuştu işte! Buzluktaki tavuk da kokmuş olmalıydı. Neyse, elektrik parasını yatırınca akşam her şeyi şöyle bir elden geçirirdi. Marketten de alırdı taze bir şeyler. Peynir, süt, yoğurt... Ayrandan iri yudumlar aldı, ferahlamıştı.

“İyi geldi değil mi?” diye sordu İsmet, Nilay başını salladı. Boş kutuyu büfenin önünde duran kirden rengi kararmış çöp kutusuna attı.

İsmet elektrik faturasını sormuyor, onun yerine gülümsemeye devam ediyordu. Nilay, “Ne kadar yüzsüz bir yüz bu?” diye düşündü.

“Baba, bu ayki nafakayı almaya gelmiştim, geçen hafta vermedin, eh...”

İsmet önündeki tabladan bir naneli sakız alarak kâğıdını açtı, ağzına attı. O sırada, üstü başı düzgün bir genç geldi, elinde siyah deri, iş çantası vardu. Bankacıya benziyordu, iki paket sigara istedi çantayı bacaklarının arasına sıkıştırarak Birinin kâğıdını açtı aceleyle, hemen yaktı. Derin bir nefes çekti, Nilay’a yandan baktı şöyle bir. Parayı uzattı, İsmet’e dönüp, “Sabahın ilk sigarası,” dedi. İsmet anlamsızca baktı gence, o ise cakalı bir edayla sallanıp tüttürerek yürüdü gitti.

“Bir ülkede insanlar kadar fabrika bacaları da tütmüyorsa o ülkeden hayır beklenmez,” dedi. Devam etti: “Zaten fabrika bacaları tütmediği için insanlar böyle tütüyor ya. Laf mı benimki de?”

“Başladı yine Sümerbank kafası,” dedi Nilay içinden. “Üretim tüketim diye devam etmez inşallah.”

“Açıköğretim işini düşündün değil mi? Bu sene gir sınava yine.”

“Baba vaktim yok,” dedi Nilay sabırsızlıkla.

“Neye vaktin yok? Sınava girmeye mi? Evlenecek misin yoksa? Nasıl olur da bir genç kadın üniversite okumayı düşünmez? Aklım almıyor doğrusu. Üniversite, yani evrensel doğruların öğretildiği yer diyorum Nilnehri. Adıgüzelim...”

“Baba ekonomik sebeplerden olabilir mi? Bizim evin bacası da tütmüyor olabilir mi acaba?”

“Olamaz kızım. Bahane arama. İki kez sınava girdin, çok düşük puan aldın. Yani barajı iki puanla geçtin daha doğrusu. Sonra da çalışacağım, diye tutturdun, unuttun mu?”

Nilay gitgide keyifsizleşmişti. Hayatın en basit tezatı olarak tepede gün açıldıkça içi kararmıştı.

“Peki şimdi baba? Şimdi eskisinden de kötü durumdayız. Ben işten çıkarsam ne olacak acaba?”

“Açıköğretim,” dedi İsmet başını sallayarak. “Hem çalışır hem okursun. En güzel çözüm bu bence. Azgelişmiş ülke için neredeyse Köy Enstitüleri kadar gerekli.”

“Bakarız... Ama bu benden çok senin için harika bir çözüm, öyle değil mi baba? Bir tür ara yol. Neyse baba yalvartma yine beni... Yoksa her an evlenebilirim.” Bir an durdu, İsmet’i kalbinden vuracak cümleyi bulmuştu. “Bu yaptığın insan onuruna aykırı öncelikle.”

İsmet’in yüzünden karanlık bir bulut geçti. Çenesini eğerek ceplerini karıştırdı, bir ellilik çıkarıp Nilay’a uzattı.

“Al kızım, işe de taksiyle git. Böyle hasta hasta...”

“Baba dalga mı geçiyorsun sen?” diye bağırdı Nilay. Az uzakta duran simitçinin simitlerine çevirdi başını. Simitler iki iri damla yaş gördüler gözünde. Birçok, faydasız sıfıra benziyorlardı. Susamlı sıfırlar. Bir şey etmezlerdi, bir sürü gevrek sıfır. “Görmediniz, unutun,” dedi Nilay, gözlerini aceleyle silip babasına dik dik baktı.

“Sadece fatura yüz yetmiş beş lira baba. Sen sormadan söyleyeyim, iki aylık. Bir de sökülen sayacın parası var. Sen bize her ay dört yüz verecektin ya?”

“Kızım memlekette fakirlikten çok ne var?” dedi İsmet yüzünü buruşturarak. “Gazete de mi okumuyorsun sen? İşsizlik, pahalılık, geçim sıkıntısı... Eh, ben de...”

“Baba, bu parayı her ay, ayın belli tarihinde vermek zorundasın. Biz de geçimimizi bilelim. Mahkemeye gitse annem, karar aldırırdı çoktan...” Nilay sinirden kızarıyordu. Midesi de yeniden bulanmaya başlamıştı sanki.

“Kaldı üçyüz elli lira borç desene...” dedi İsmet dertlenerek.

“Baba geçen aylar da hep eksikti. Ben çalışmasam, annemin gittiği gündeliklerle...”

İsmet pantolonunun cebini, tekinsiz bir mağaraya girmiş gibi ürküntüyle karıştırıp bir yüz lira daha çıkardı, uzattı. Durdu, düşündü, iki paket sigarayı da raftan çekerek kızına ümitsiz gözlerle verdi.

“Baba bak haftaya uğrayacağım, kalanı da alacağım. Bıktım dilenmekten ya...” Sinirle paraları ve sigara paketlerini çantasına tıkıştırdı. “Hoşça kal...”

“Hoşça kal Nilnehri,” dedi arkasından İsmet. “Açıköğretim’i ciddiyetle düşün.” Birden sesini yükseltti:

“Hem ben sana ne diyorum? Toplumcu ol, gerçekçi ol, insancıl ol. Daima!..”

“Kafayı çatlatmış bu,” dedi Nilay, otobüs durağına koşarken. “Yemin ederim deli bu. İnsancılmış. Cimri bu adam, işte bu. Cebinde hakikaten akrep beslediğinden şüpheleniyorum. Gerçek, kanlı canlı bir akrep. Ona da bir isim takmıştır kesin. Cep değil, sanki iç organlarına yürüyen bir ölüm yolu. Titriyor adam para çıkarırken. Sanki ciğerini veriyor. Şuna bak, üç kuruşu bize çok görüyor. Fena da kazanmıyordur, bir başına ne yapıyorsa?”

Sabahın o saatinde tıkış tıkış olan otobüse zorlukla bindi. Biletçi, “İlerleyelim,” diye bağırırken, arkasından binerek bütün ağırlığıyla ona abanan adamın bunaltısıyla düşündü. “Keşke intihar bombacısı olsam. İpi çek kurtul. Hem giderken bir sürü işe yaramaz aptalı da al götür. Özeniyorum yeminle onlara...”

*****

Cebinde bir akrep olduğunu İsmet de biliyordu. Ve evet, ona elbette ki bir isim vermişti. İsmet’in sözel zekâsı, yeteneği vardı, en güzel isimleri de o bulur, koyardı. Bu konuda mütevazı da olamazdı. Eli en son bulduğu isimleri not ettiği kâğıda gitti, gerçi dün akşam pek de yaratıcı olamamıştı. Zaten hayatta isim konusunda en yaratıcı olduğu nokta Nilnehri’ydi Onun üzerine isim tanımıyordu. Eğer Filiz oğullarına dört buçuk aylıkken düşük yapmamış olsaydı onun da harika bir ismi olacaktı: Denizler. Böylece oğlunun bir gibi görünen üç ismi birden olacaktı.

Kâğıdı eline alıp bulduğu kız ve erkek isimlerine yeniden baktı:

Ulaşan-bey-

Işıyan-bey-

Ahmer- Arapçada kırmızı- bey, hanım-

Andlar-bey-

Hüman-bey, hanım-

Ümitvar-bey, hanım-

Kızılca-bey-(ama çok mu abartmıştı?)

Kalemini eline alarak az önce Nilnehri’ne söylediği şeyi yazdı. Daima –hanım– beğenmişti. Arapçaydı ancak Hintçe gibi bir sesi de vardı. Farsça da olabilir miydi ki?

Eh, fena bir liste değildi; ancak bu isimlerin hiçbiri içini tam da rahatlatmıyordu. Hayatının en güzel ürünü olacak bir ismi de –kız veya erkek fark etmezdi– henüz bulamamıştı. Gerçi bulmak mı yaratmak mı gerektiği konusunda bir sıkıntısı da vardı. Ama kayıp bir hazine gibi saklanarak sonunda keşfedilmiş şey de keşfedicisi tarafından yaratılmış olmuyor muydu? Hem bu biricik ismi bulsa bile kime koyacaktı? Nilnehri evlenip de kendisine bir torun verirse belki ona. Ancak kızı kendi ismini sevmiyor, benimsemiyordu ki, onun önerdiği başka bir isme sıcak baksın... Neyse önemli olan bu buluşu gerçekleştirmekti. İsimler önünde sonunda bizi belirlerdi. İsimler insanın geldiği yer, çıkış noktasıydı. İsmine sadık kalarak yaşayan bir insan doğru yaşamış olurdu, çünkü isimler hiçbir zaman kötü olmazdı. “Devgenç,” dedi birden. Ağzından dökülüverene kendi de bir müddet şaştı. İsmi büyük harflerle kâğıda geçirirken eski bir dönemde duvarlara kırmızı boyayla yazılanları düşündü. Kendisi de bu yasak lezzeti az tatmamıştı. İşte oğlan bir toruna sahip olursa koyacağı tek isim de bu olurdu doğrusu. Aptal damat sorarsa da, “Dev gibi, aslan gibi bir genç demek,” derdi sırıtarak. Hem ülkede dev adamlar vardı da dev gençler yok muydu yani? Fakat damadı inandırmak yetmiyordu, bir de nüfus memuru barikatı vardı. Sonra yasa, belki şikâyet bile edilirdi isim, mahkemeye gidilirdi. Sahi, insanlar çocuklarına istedikleri ismi koyamazlar mıydı? Eh, peki canım sorun çıkarsa kızı sıkıntıya sokmaz, bu isim göbek adı oluverirdi. Bütün göbek adları içte kalan, bir şekilde konulamayan isimler değil miydi en nihayetinde? Hem bazen öyle sevilir benimsenirlerdi ki resmî adın önüne bile geçerler, birinci ligde oynarlardı. Fakat bulduğu bu isim gerçekten de harika bir şeydi. Yazık olacaktı, yazık!

İki şeyden vazgeçemiyordu. Örnekli Büyük Türkçe Sözlük ve Resimli Dünya Atlası. Her gün ama her gün bıkmadan sayfalarını karıştırdığı iki eser. Evden kitaplarıyla birlikte en önce bunları almıştı. Hatta geçen yaz torunu olan eski bir dava arkadaşı kendisine isim önerisi sorduğunda, “Varlık koyun,” da demişti. Arkadaşı şöyle bir düşünüp yavaş sesle mırıldanmıştı: “Varlık.”

Arkadaşının hamlığı onu üzmüştü. “Servet gibi parasal manada değil. Var olmak anlamında...”

“Güzel,” demişti arkadaşı aklaşmış başını kaşıyarak. Emekli maaşını sayan bir zavallıya dönüşmesi İsmet’i fazlasıyla üzüyordu. “Hamal,” dedi içinden, “sana da yakışan isim bu dostum.” Sonra torunun ismi Efe oluvermişti. İsmet bu işe de fena bozulmuştu. Arkadaşı açıklama yapma gereği duyarak, “Vallahi gelin koydu, bizi karıştırmadı,” dese de İsmet inanmamış, bir daha gerçek, kanlı canlı insanlara değil de hayalinde yaşattığı insan evladına isim arama işine girişmişti.

Hem o akılsız Filiz de sözümona yıllarca koynunda bir yılan besleyip de adını İsmet koymamış mıydı? Dahası bunu İsmet’in yüzüne haykırmamış mıydı?

İsmet, Filiz’in koynunda yıllar içinde semirerek gerçek bir kobraya dönüşen Yılan İsmet’i düşündü. Filiz’in kemikleri sayılan, biraz zorlanınca da çatur çutur sesler çıkaran etsiz koynunda, küçük, pörsümüş memelerinde bir yılan nasıl yaşayabilirdi ki? Kim bilir ne mutsuz bir yılandı o Yılan İsmet. Yuva diye seçtiği yere bir bak. Hint fakirlerinin sepetlerindeki, kaval sesiyle büyülenip dans eden arkadaşları bile ondan daha mutlu olmalıydı. Yılanda kendi fiziksel özelliklerinden izler aradı. Cep aynasını çıkarıp uzun uzun gözlerine baktı. Kara mı kara gözlerinde hâlâ içten, samimiyetle parlayan bir ışık vardı. Hayatın söndüremediği iki bitmez mum yanıyordu sanki içlerinde. Hayat amansız bir rüzgârdı, ne rüzgârı be kasırgaydı hayat! Hayvanın, diktatörün tekiydi. Neredeyse Castro’nunkiler kadar beyazlamış bıyıklarını sıvazladı, bıyıklar... Adamın çilesi bıyıklarından belli olurdu. Ama İsmet sincap değil de bir yılan olduğuna göre bıyıkları değil, gözleri Yılan İsmet’e benziyor olmalıydı. Fakat yılanların gözleri de soğuk mu soğuk olmaz mıydı? Aynayı sıkılarak bir köşeye koydu, rahat edemedi uzanıp ters çevirdi bu kez.

Ne diyordu? Evet akrep... Celalî adını verdiği bu pek muhterem zat, elini cebine daldırıp karıştırdığında uyarı mahiyetinde küçük vuruşlar yapıyordu. İsmet, Celalî’yi doğasının gerektirdiğinden de vahşi yetiştirmişti. Celalî daha bebekken onu karşısına alıp, “Bak,” demişti, “sen, beni bana karşı savunacaksın. Bunu hiçbir zaman unutma. Benim çıkarlarımı savunmanı istiyorum. Biz insanların çıkarları genelde, içinde seni büyüteceğim ve hayatının geri kalanında yuvan olacak, cep adındaki yerlerde olur. Biraz karanlıktır ama sıcaktır. Orada rahat edeceksin, meraklanma. O cepten bir şey çıkarmama izin vermeyeceksin, anlaşıldı mı? Yani tabii, küçük küçük şeyler çıkarabilirim ama elim orada uzun süre kalırsa, yuvanı karıştırmaya kalkarsa sok beni. Allah belamı versin ki buna memnun olurum Celalî. Sen bilmezsin, biz insanlar ne denli müsrifizdir. Müsrif ne mi demek? Yani nasıl anlatayım, işte cep dediğimiz yerlerde taşıdığımız o kâğıttan şeyleri –ki çok değerlidir, bu dünyada bir tek onlar değerlidir hatta, ve bizler yaşamak için onlara muhtacız– hemen savurur, bitirir ve sonra aç kalırız senin anlayacağın. Celalî onlar bitince ne olur biliyor musun? Hani seni daire içine alarak ateşe attıklarında sen kendini sokarsın ya, işte bize de öyle olur koçum. Yani kendi ümitsizliğini bir düşün, bizlere de aynısı olur. Efendin kendini sokarsa, artık bir cebi de olmaz Celalî, dolayısıyla senin de bir yuvan olmaz. Anladın mı? Bir cepten çıkınca da öyle kolayca başka bir cebe, başkasının cebine giremezsin. Çünkü herkesin akrebi başkadır, başka türlüdür. Herkes kendi akrebine, akrepleri de kendilerine benzer. Cepleri kalplerine benzer. Hem sen yadırgarsın hem de cepler, ceplerin sahibi diğer insanlar. Alışamaz, uyuşamazsınız. Bu sebeple akrepler yumurta içindeyken cebe alınır Celalî. Sizi küçüklükten yetiştiririz. İşte bu yüzden cebimin muhafızı sensin. Göreyim seni. Hani olur ya, biz insanlar kimi kez iradesiz oluruz, çok içeriz, nasıl anlatsam? Sarhoş oluruz, ilaç alırız, her zamanki biz olmayız. Yani aklımız başımızda olmayabilir. O zaman ceplerimiz tehlikededir. O cebi sen koruyacaksın Celalî. Sana güveniyorum. Etim senin, kemiğim senin. Ben de efendin olarak sana iyi davranacak, sıcak ve güvenli bir yuva sunacak, aç bırakmayacağım –gerçi bunca yıldır Celalî ne yiyordu, bildiği de yoktu. Ama açlıktan ölmediğine göre kendince yiyordu bir şeyler. Para biti mesela, cepte gezinen başka başka mikroorganizmalar, doktorların sürekli ikaz ettiği, aman paraya dokununca ellerinizi hemen bol su ve sabun ile yıkayın dediği türlü stafilokoklar...– Seni çok seveceğim en önemlisi. Hadi göreyim...”

İsmet bu işten hiç de pişman değildi. Akrebi cebine sokmayı evliliğinin ilk yıllarında akıl etmediği için kendine kızıyordu esas. Yıllar boyu Filiz’in gereksiz harcamalarına ses çıkarmadan, daha doğrusu sabrederek katlanmış, her günün her sabahı yaptığı ilk hareket elini cebine sokarak karısına para vermek olmuştu. Fakat karısı doymuyordu, ev denilen canavar da karısıyla bir olarak ağzını açmış bekliyordu. Kira, su, elektrik, telefon, gaz faturaları, mutfak alışverişi, çocuğun beslenmesi, giyimi, okulu, yeni eşyalar, halılar, kilimler, dolaplar, koltuklar, dişçi, doktor masrafları... İflahı kesilmişti bu aptalist düzenden. İşte yine bir buluş. Apitalist mi deseydi? Karşılığında ne görmüştü peki? Bir çift güzel söz, bir gülümseyiş mi? Ne gezer? Filiz zaten hayalcinin, ayakları yere basmayanın biriydi. Onun sayıklamalarından, korkularından, rüyalarından, fallarından bıkmıştı. Tuhaf tatsız yemeklerinden usanmıştı. Bir dilim peynir, ekmeği Filiz’in mutfakta dalgınlaşarak çatur çutur yaktığı, yakmasa bile mutlaka bir-iki malzemesini unuttuğu, unuttuğu şeyleri telafi etmek için gereksizce fazladan kattığı malzemelerle de köpek yalı gibi ettiği yemeklere tercih ederdi. Kadın, ocağın başında uyuyordu resmen. Hırkalarının kollarını yakıyordu, saçlarını, kirpiklerini bile yaktığı olmuştu. Sigara külleri pilavların içine düşüyordu, yanık saç tutamları nasıl oluyorsa çorbaların üzerinde kavrulmuş susamlar gibi yüzüyordu. “Balık burcuyum ben,” deyip duruyordu, “sen de Aslan’sın İsmet. Hiç anlaşamayız, sen beni avladığın gibi...” “Saçmalama,” diyordu İsmet. “Aslan, balık yer mi be?” “Yani temsili olarak konuşuyorum,” diyordu Filiz. Kızın önünde, masada bir ağlama tutturuyordu. “Ben hassasım,” diyordu, “sen anlamazsın İsmet.” Nilnehri zavallı bir köpek yavrusu gibi mutsuz kalakalıyordu masada. “Ben Balık’ım İsmet,” diyordu. “En çok sinirsel rahatsızlıklar, stres ve baş ağrılarından mustarip olurum.” Başını tutuyordu, başı ve çenesi ağrıyordu. Hep hep. Dişleri. Dişetleri kanıyordu. Ağzını sirkeyle, karbonatla gargara ediyordu. “İsmet, sen Aslan’sın anlamazsın, benim gezegenim Neptün. Neptün hayaller, rüyalar gezegenidir. Çok uzaktır dünyamıza, esrarlı bir gezegendir.” “Benim manevi bir hayatım var,” diye de ekliyordu. Manevi hayat... Eski ve bilinçli bir solcu olarak İsmet’in buna bir itirazı vardı. Öncelikle kendisi determinizme göre yaşayan materyalist biriydi. Peki, karısı bu bilinçten yoksun olsundu, İsmet bunu da sineye çekerdi. Ne de olsa biraz okuyan, düşünen bir kadın almamıştı. Bunu kendi özbeöz hatası sayardı. Fakat karısının durmaksızın söz ettiği şu manevi hayatına akıttığı paralar ne oluyordu peki? Böyle üst orta sınıfa dahillermiş gibi, İsmet bir emekçi değilmiş gibi harcanan paralar ne oluyordu, bir tür boşluk olan maneviyata mı gidiyordu yani? Yani dipsiz bir kubura. Sifonu da Filiz mi çekiyordu?

Manevi... Ne demekti yahu bu? Belki de sıkıntıya verilen soyut bir addı. Belki kara kara gözlerinin içinde hâlâ yanmakta olan o iki mumdu. Belki bazı güzel ve de kötü şeylerin, ele geçmez şeylerin bir toplamıydı. Olsa olsa eşyanın gölgesiydi, yani eşya olmadıkça olamayacak olan şey. Pöhhh!..

İsmet sakızını çiğnemeye devam ediyordu, küçük, sıkılgan bir de balon patlattı. Amele tipli biri geldi, kupon aldı, uzun uzun düşünerek sayıları işaretledi, İsmet’e uzattı. İsmet makineden geçirdi kuponu, dört kolon oynamıştı. Onlar, yirmiler, otuzlar, kırklar. Her birinden sayılar seçmişti adam sırayla. 8, 17, 22, 34, 41, 48. Bir de kırklar çok mühimmiş, illa onlar çıkarmış gibi bol bol oynarlar. Neymiş, topun üzerinde kırklı sayılar, çiftli rakamlar belli bir ağırlık yapıyormuş da top aşağı düşüyormuş da... Bunlara inanıyorlar bir de. Şu yozlaşan proleteryaya bir bak. Eşek herifler. “Çıkmaz bunlar,” diye düşündü, içinden, “işçisin sen işçi kal,” diyerek adama kuponu uzattı. “4, 40, bol şanslar,” dedi. Şans lafına da ayrıca gıcık oldu, ağzına yakışmamıştı. Bu da boşluklar kraliçesi Filiz’in manevi dediği şeye tam da uygun bir laftı. Beş lirayı aldı, altmış kuruş uzattı. Adam çekip gitti, bir umut, bir heves kuponu cüzdanına yerleştirerek. İsmet arkasından acıdı talihsiz kupona. Olmayacak işlerin kâğıda dökülmüş bütün hallerine dudak bükerek bir yandan, acıma duyardı. Dosyalara, dosyaların içinde delinip tellenerek sabitlenen kâğıtların üzerindeki yazılara. Sunulmuş şeylere, dosyalar, zarflar içinde. Zımbalanmış, tutturulmuş kâğıtlara. Kâğıtta yazan niyetlere. Arzuhallere. Bir makamdan cevap beklenen, beklenirken ümit edilen her türlü evraka acırdı. Kâğıdın bu en sefil hallerine.

“Yanlış umutlar dünyanın en iğrenç, en aşağılık şeyidir,” diye düşündü. “Onursuzdur be yavrum Celalî...”

Neyse ki Nilnehri büyümüştü de mutfağa giriyor, hiç değilse yenecek ve tok tutacak şeyler pişiriyordu. Karısı konu ettiği bütün bu saçmalıkları nereden öğreniyordu acaba? Bütün gün izlediği kadın programlarından mı, gazete eklerinden mi, yoksa gittiği falcılardan mı? İsmet’in canına tak etmişti. Kadın ölmeden ölmüş ve ruh olmuş biriydi. Zayıflığı, solgunluğu, bitkinliği, unutkanlığı, dudaklarını kemirmesi... Hele hele son aylarda sürmeyi âdet edindiği o korkunç kırmızı ruj... Kafasını iki yana salladı. Filiz’i düşünmek istemiyordu. Fakat elinde olmadan düşünmeye devam etti. Bu düşünme hastalığı yüzünden kafasını kesmek istiyordu bazen. Kafasıyla hiçbir yere gitmek, onu şanlı bir taç gibi bedeninin üzerinde gezdirmek istemiyordu. Kafası, başı... İçinde yüzlerce vahşi atın deli gibi koşturup durduğu başı. Ağrılı, atların ürküntüsünden, soluklarından yorulmuş, uğultulu başı. Filiz’in kırmızı ruju. Âdet edindiği. O solgun sarı yüzde bir tehditmiş gibi açılan korkunç kırmızılık. Kırmızıyı bu denli seven bir adamı bile ürkütüyorsa ne demeliydi artık? Kan tükürmüş gibi oluyordu kadın. Ciğerlerinden tükürmüş gibi. Kendini böyle güzel mi sanıyordu yani? Dahası mühürlenmiş gibi oluyordu. Filiz’in acınası manevi dünyasını düşündü. Bütün soyut varlıkları, rüyaları ve düşleriyle. Korku ve sakınmalarıyla. İçini çekmeleriyle, susmalarıyla cırtlak bir kırmızının bütün bu saçmalığa tüy dikişini düşündü. İnsanlar kırmızıdan korkardı esasında. Bu korkuyu da üst başlarında, evlerinde, kapılarında, bayraklarında taşıyarak yenmeye çalışırlardı. Filiz’e bir şamar atıp dudaklarını yarsa, kadın korkudan ölebilirdi hatta. Ama kırmızı giyilen, taşınan, sürülen bir şey olduğunda canlarını yakmıyordu demek ki. Balık burcu ya da Neptün gezegeninin, dahası bütün manevi şeylerin rengi de böyle cırtlak bir kırmızı olmalıydı. Bilinmedik bir güç tarafından mühürlenmiş gibi...

Hayatına yeni bir yön vermişti artık, o ağzını açmış bekleyen canavara, yani eve dönmeyi de hiç düşünmüyordu. Ama Filiz’in bunu istediğini, her şeyden çok istediğini de biliyordu. Bunu aşk için filan istemiyordu Filiz. Aslında İsmet’ten bütün kalbiyle nefret ediyordu. Bu ülkede kocasından nefret etmeyen bir kadın tahayyül edilebilir miydi ki? Derdi neydi peki? Derdi canavara yiyecek yetiştirmekti elbette, başka ne olacaktı? Manevi hayatına devam etmesi için de İsmet gerekliydi. “Yok canım?” dedi yüksek sesle, sigara paketlerini düzeltmeye girişti. Simitçi koşarak geldi, “Ellilik bozar mısın?” İsmet şöyle bir düşündü. Kılıksız, zayıf simitçiye acıdı. Tablanın kenarında dikilmekte olan azman bir herif, koca lokmalarla simidi ısırıyordu, neredeyse yarılamıştı. Kasayı açtı, iki beşlik, iki yirmilik uzattı, elliliği alıp kasaya koydu. “Abi şu beşliği de bozsana... Adam kızacak ödemeden gidecek simidin parasını.” İsmet, “Ya sabır!” dedi, dört tane birlik verdi beşliği alıp, iki de elli kuruş. Simitçi, bozuklukları şakırdatarak tablasının yanına gitti. Herif ayaküstü simidi bitirmişti, parasının üzerini alıp uzaklaştı.

Celalî iyi bir muhafız olmuştu, sessiz ve sinsiydi. Bütün karanlık güçler gibi saklanıyor, sabrediyor yeri geldiğinde saldırıyordu. İsmet onun sokmalarının iki kez kurbanı olmuş, ikisinde de hayata güçbela dönebilmişti. Birinde, Filiz ona haber vermeden salon takımı almış, taksitleri ödeyemeyince, İsmet’in o zamanki işyerine hacze gelmişlerdi. İsmet cebindeki son üç yüz lirayı, haczi durdurmak için verince gerçek bir acıyla kasılmış, Celalî’ye sıkı bir küfür savurmuştu ağzından tükürükler saçarak titrerken. Fakat Celalî’nin bütün karanlık güçler gibi sadece kendi ininden bilgisi olup diğer cepten haberi bile yoktu. İsmet ona pantolonların, mont kaban ve paltoların iki cepli olduğunu söylememişti. Bu tür bilgiler prensip olarak gizlenirdi. Öteki cepte taşınan şey Celalî’nin panzehiriydi. İsmet her zaman sol cebinde, sağ cebindeki kadar kâğıt para bulundururdu. İşte hayatının iksiri, panzehiri buydu. Nefes alması gitgide zorlaşırken para transferini gerçekleştirmeye muvaffak oldu, Celalî yeni gelen paraların üzerine ağırbaşlılıkla çöreklendi ve İsmet rahat bir nefes alarak yaşama döndü.

İkinci olay ise evde ayrıldıktan sonra –bundan beş ay önce– kiralık ev bakmak için gezindiği günlerde, rasgele bir emlakçıya uğradığında gerçekleşmişti. Emlakçı onu kombili, iki oda bir salon bir eve götürmüş; İsmet de bu evi çok ama çok beğenmişti. Hani hep söyledikleri gibi, kutu gibi bir şeydi ev. Kendince düzenli, bakımlıydı. Güneş, ay, gökyüzü alıyordu pencerelerinden. Küçük, ağaçlıklı bir bahçeye bakan bir balkonu da vardı. Odaların birinde kız yatardı, babasını ziyarete geldiğinde. Diğerinde o, tek kişilik yatağında, yanında çay bardağı, gazete ve dergileriyle, sultanlarda olmayan bir keyfi çatardı. Küçük kare biçiminde, dolapları, rafları yeni yapılmış mutfakta sahanda yumurtalar yapardı. Geçerdi duşakabinli, vitra lavabolu, mavi fayanslı banyoya şırıl şırıl yıkanır, hayatın pisliğini üzerinden atardı. Çoraplarını leğene basardı, iç çamaşırlarını. Bir makine alırdı ya da canım, ne olacak?

Emlakçı gözleri parlayan İsmet’e, “650,” demiş, bir o kadar da kapora ve kendi ücretini istemişti. İsmet rüya âlemindeymiş gibi açık duran balkon kapısından ağaçların yapraklarına bakmış, ağaçları daha bir sevmiş, “Tamam,” deyivermişti. Emlakçı hiç değilse kaporayı istiyordu, şimdi, hemen. Evin çok taliplisi vardı. İsmet evin koca bekleyen güzel, sevimli, edalı bir kızoğlankız olduğunu düşünüp kendi şehvetinden utanmıştı. Fakat kaybetmek istemiyordu bu nazlı güzeli. Emlakçı yanında getirdiği sözleşmeyi çıkarmış, mutfak taşına yayarak doldurmaya başlamıştı. İsmet elini cebine soktuğunda ani bir acıyla irkildi. Zehir damarlarına zerk olunmuş, yüzünü kaskatı germişti. Celalî görevini canla başla yerine getirmişti yine. Emlakçı kafasını kaldırdı ve acıyla büzülen, kıpkırmızı olan suratına baktı İsmet’in. “Bir sorun mu var?” diye sordu. İsmet nefes alamıyordu. Musluğu işaret etti, adam geri çekildi. Can havliyle yüzüne su serpti, elini dayayarak kana kana içti. Biraz kendine geldiğinde, “Kardeş, yanıma para almamışım,” diye kekeledi. “Mahcup oldum sana da. Unutkanımdır ben çok. Beşe kadar mühlet ver, para alıp senin ofise geleyim.”

Adam şaşırmıştı, güvenmez, kuşku dolu gözlerle bakıyordu şimdi. “Bekletemem,” dedi bir baba edasıyla. İsmet içinden ekledi: “Bu güzel kızı...” Ev bir kızdı, kızoğlankız. Sarışındı, güne bakandı, sessiz ve alçakgönüllüydü; ama pahalıydı. Filiz’le oturdukları evler hep yaşlı, çirkin adamlardı. Rutubetli, kenef adamlar. Öyle beceriksizlerdi öyle destursuzlardı ki, odaları salona açıyorlardı. Ev öyle kaba tasarlanmıştı ki, kapıdan girer girmez bitip tükeniyordu. Hayale ve ufka kapalılardı. Güzel şeylere, rahat bir içtenliğe, keyfe. Kendileri gibi can sıkıcı diğer adamlara bakıyorlardı. Yığış yığış. Camlarını fare delikleri gibi küçük tutuyorlardı. Duvarları incecik oluyordu güvenilmez kişiler gibi. Boz toprağın ortasında gamlı ve yılgın oturuyorlardı. Düz ayaklardı, düztabanlardı. Özensizlerdi. Bir tanesi, ilk evlendiklerinde oturdukları gecekondu, yağlı, yılgın, boz bir kocakarıydı. Kendini pembeye boyamıştı. Filiz’in ilk korkuları o gecekonduda yeşermişti işte. Bahçeden dut topladığında bile ağlıyor, içindeki ne olduğu belirsiz özlemi dillendiremiyordu. Evi geceleri dağdan inen kurtların basacağını düşünerek büzüşüyordu. Hamileydi, bebeğe yelekler örerken, İsmet fabrikadayken geceleri kocakarının ölmüş arkadaşları evin çevresinde geziniyor, mırıl mırıl ağıtlar, dualar okuyor ve Filiz’i kendi dünyalarına götürmek için evin çevresini sarıyorlardı. En azından karısının anlattığı buydu.

Evler... böyleydi işte. Bu ev hariç hepsi korkunç ve düzenbazdı. Dört duvar, bir tavan ve bir tabandan oluştuklarını unutmuş gibi, sanki evrenimizmiş gibi, sanki onlarsız yaşayamazmışız gibi büyüklenip duruyorlardı. Evler, girdaplardı. Kuburlardı daha çok, içine çekip götüren, kurtuluş umudu olmayan. Fakat şu gelinlik kızoğlankız da çok paracıydı. Evlenilmezdi onunla, adamın başına iş açardı.

İsmet merdivenleri üçer-beşer atlayarak inerken emlakçının arkasından sinkaf ettiğini biliyordu, sokağın sonuna dek koştu. Sin ve kaf, s ve k harfleri. Arapçası çok edepli, hatta havalı oluyordu doğrusu. Nefes nefese kalmıştı. Celalî teşekkür beklemezdi ama o cebini dışından okşayarak kendisine teşekkür etti. Mayıs göğünün tatlı, parlak, hareketli bulutlarına baktı, yavaş adımlarla sokağı dönerek ve nefesini bir düzene sokarak yürüdü gitti.

Şimmdii, diye düşündü. Ne mutlu ki bana bir eve ihtiyacım yok. Ne mutlu bana...

İşte altı ay önce Celalî sayesinde biriktirdiği bütün parayı yatırıp bu büfeyi devralmıştı. Hatta biraz borçlanmıştı bile. Bundan sonra geçim kapısı bu olacaktı. Altı metrekarelik bir dünya, şimdi gerçek bir sığınaktı da. Ne Filiz ne de Nilnehri geceleri de burada kaldığını, burayı kendine yuva seçtiğini bilmiyorlardı. Bu konuda kızın ısrarlı sorularına karşın inatçı ve başarılı bir suskunluk sergilediği için kendini tebrik etti. Tecavüzden uzak bir hayat artık tüm temennisiydi.

Bir genç kadın yanaşıp adres sordu, İsmet hatıraların denizinden kupkuru çıkmışçasına kendinden emin kolunu camdan uzatarak tarif etti. Kadın bunun karşılığında bir kepekli bisküvi istedi, utanmış gibi. Liseli bir oğlan gelip vişneli soda aldı dolaptan. İsmet açtı kapağını, uzattı, “Sade soda daha iyiydi genç adam,” dedi içinden.

*****

Vedia yatakta gözlerini tavana dikmiş düşünüyordu. Saat gecenin ikisi olmuştu, hâlâ uyku tutmuyordu. Çoğu geceler böyle, gözleri tavanda, kulağı yanı başındaki çalar saatin beyne işleyen tik taklarında sabahı ediyordu. Kalkıp bir sigara içmeyi düşündü, vazgeçip pozisyonunu koruyarak uzanmaya devam etti. Keşke oğlanlara hazırladığı çaydan bir fincan da o içseydi. Demleyebilirdi mutfağa geçip, oğlanlar öteki âleme göçmüş günahkâr ruhlar gibi inleyerek nefes veriyor, işkenceye ara verildiğinde şeytana küfreder gibi horluyorlardı. Çay iyi uyutuyordu ama uykunun tüm katmanlarında, yedi kat dibinde bile yine ızdırap vardı. İşkence yine başlıyordu sonra, bir ara Ferhat cennet kuşları gibi ötüştü, Cemal şeytandan uzaklaşıp koşmaya çalışırken pufladı, ayağı tökezleyip düştü, ensesinden yakalanıp ateş kuyusuna atılmadan önce korkak bir fare gibi de cikledi.

Vedia, bu esinle hız alarak günahları düşünmeye başladı. İnsan düşünecek daha iyi bir şey yoksa düşünürdü onları. Para, mal, ümit yoksa düşünüverirdi. Bir de sonu yakınsa... Gerçi dedikleri gibiyse herkesin, kurdun kuşun da sonu olacaktı ya! Ama ne olsa da son herkesin kendine ait bir şeydi. Özeldi ölüm, kahretsin ki hediye verilen bir pırlanta yüzük kadar özeldi.

Neden günah vardı, dahası neden öteki dünya vardı? Bu dünya derdi tasası ve bitmeyen yorgunluğuyla insanlara yetmiyor muydu ki? Ayaklarını birbirine sürttü. Sağ ayağının başparmağı yanında peydah olmuş sivri kemiğin ağrısı canına okuyordu. Önce önemsememişti onu. Kemik de minik bir çıkıntı olarak birkaç yıl varlığını sürdürmüş, sonra şiddetle büyümüş, Vedia’nın başparmağını bütün kuvvetiyle ittirerek diğer parmaklarının üzerine yatırmıştı. O zaman acıdan çıldırmıştı Vedia. Ayağı neredeyse üç harfliler gibi ters dönecekti. Kemik de iri bir kuzunun inciği gibi şişmiş, azmış, mosmor deriden uç edinmişti. Vedia organların birbirine olan bu şiddetini anlayamıyordu. Mide neden sarkıp bağırsakların üzerine inerdi, kalp neden büyüyerek göğüskafesini zorlardı, beyin neden su alıp şişerek kafatasından çıkmak isterdi, neden hatta damar damar üstüne binerdi? Neyse ki böbrekler şehrin iki yakası gibi uzaktı birbirine. Ne zararları vardı ne de faydaları ötekine. Bağsız yaşayıp giderler, biri bazen çürüyüverir, öteki sessizce işini yapmaya devam ederdi. Memur böbrekler... Düğümlenen bağırsaklar neden düğümlenirdi ki? Yaramaz oldukları için mi? Sahipleri çokça çember çevirdiği için mi?

Vedia da pufladı, soluna döndü. Sağ ayağını dikkatlice solunun üzerine yatırdı. Hain kemiği dışarıda bırakarak, dikkatlice yaptı bu işi. Ona bir tür bağımsızlık –havada bir ülke!– vererek dırdırından kurtulmayı umuyordu. Bir akşam bu hain kemiği testereyle kesmeye bile kalkmıştı. Acıdan kudurmuştu resmen. Sonra dualı bir macun hazırlamayı akıl etmiş, bu macunu kırk gün kemiğine sarmıştı. Acısı biraz olsun hafiflemişti ya, kemiğin ayağından doğma çabasının önüne geçememişti. Hakikaten etini yararak doğmak istiyordu kemik. Baş vermek istiyordu. Bu dünyada ne yapacaktıysa? Faydasızlığına burada yer arayan bir şey daha. Çıkıntı.

Vedia yorganı havalandırarak sağına döndü bu kez. Sol ayağıyla kemiği yokladı. Oradaydı işte, yaşlılığın birden çökmesi gibi gerçek, dehşetli, çıkık ve acılı. “Ameliyat olabilir,” demişti doktor, “ama istirahat gerekir. Size bakacak biri var mı?” Yoktu, yoktu işte. Vedia’nın bakmak zorunda olduğu kişiler vardı. Erkekler... Hep olmuştu, hep erkeklere bakmak görevi olmuştu hayatta. Önce en önce, Vedia gelin olmadan önce dedesi Hayrullah, sonra yıllar sonra Vedia, anne olduğunda babası Mustafa, daha sonra bokları karnında plastik bir torbaya doldurulan ve böyle böyle iki seneye yakın yaşayan kocası Şükrü. Yetmedi, şimdi iki adam daha. Biri kör bir oğlan; oğlu. Diğeri küçük bir şehirden yaralı bir kalple gelip yanlarına yerleşen yeğeni. İki adam. Vedia işleri bu sonradan olma kemiğe yüklemek istese de kemik uyanık çıkacak, üstüne sorumluluk almayacaktı. O çıkık kemik kendine göz, kulak, burun edinip ikinci bir Vedia gibi yaşamaya ant etse bile Vedia desteksiz, yalnız başına ayakta duracaktı. Belki çıkık kemik de zencileşip kıvırcık siyah saçlar edinecekti. Kemiğin iri, vişne moru dudakları, pembe avuç içleri olacaktı. Vedia bütün bunları umursamadan koşturacaktı. Ayakkabılara, terliklere girmeyen o kemiğin peşinde olan aç köpekleri kovalayarak. Kemik, “Dışlanıyorum,” diye sızlanacaktı, “beni dışlıyorsun, kendinden saymıyorsun Vedia.” Ödevlerden yana hiç oralı olmayan uyanık kemik, talepler konusunda gayet ısrarcı olacaktı.

Kaç yıl önceydi, televizyonda görmüş, konu ilgisini çekince de izlemeye doyamamıştı. Çin’de eskiden kadınların ayakları çok sert bantlarla kat kat sarılırmış. Ta çocukken başlarlarmış bu sarma işlemine. Üç-dört yaşındaki kızların ayacıklarını kalın kalın sargılarla cendere içine alır, bebek ayakkabıları giydirerek hizaya sokarlarmış. Bunun tek sebebi ise, toplumda küçük ayaklı kadınların makbul sayılmasıymış. Erkekler asla ve asla kocaman ayaklı kadınlarla evlenmezlermiş. Fakat bu sarma işlemi öyle acılar, sıkıntılar verirmiş ki bu kızlara. Hele de büyüyüp evlendiklerinde, ev işlerine koşup, bebek bakıp, su taşıyıp yemek yaparlarken, hep o küçük bebek ayakkabılarının içindeki ayaklar sızım sızım sızlar, bazı kızlar, kadın olmuş kızlar acıdan ağlarmış. Sonra vücut ağırlığını taşıyamayan ayak bilekleri çıtır çıtır kırılırmış. Öyle sesizce, öyle belirsiz kırılırlarmış ki, önce genç kadınlar anlayamazlarmış bir yerlerinin kırıldığını. Dünyada sessizce olup biten diğer şeyler gibi, ayçiçeklerinin açılıvermesi gibi, gecenin yavaş yavaş aydınlanması gibi. Belde, kaburgada bile çatlaklar oluşurmuş zamanla. Kadınlar yürümeye ve kocalarını memnun etmeye devam ederlermiş ama. Çünkü önemli olan, küçücük, minicik bebek ayakkabılarının içine girebilen ayaklara sahip olmakmış. Sonra Atatürk gibi bir lider gelmiş Çin’e adı da neydi, neyse, inkılaplar yapmış ve bu tuhaf âdeti kesinkes yasaklamış. Kadınların sargılarını çıkarttırıp ayacıkları özgür bırakmış. Bırakmış bırakmasına ya –Vedia televizyonda gördüğü şeylere inanamadan bakıyordu– bu ayacıklar sargılar açıldığında binlerce yıl öncesinde kalan yavru fil fosilleri gibi olmuştu. Ayaklar, parmakların geriye kıvrılması ve tabanın içine geçmesiyle, tuhaf yeryüzü şekillerine de benzemişti. Buruşuk, katmanlı, yumrulu kök bitkiler gibi, bir damlacık kalakalmış ayacıklar. Bu yaşlı kadınlar artık yürüyemiyor, adım atamıyor ama yine de Çinlilere özgü o gözleri daha da küçültüp hiçleştiren gülümseyişlerle bakıyorlardı. Vedia ne kadar gülse de gözleri küçülmezdi, gözleri açılır, açılır, büyürdü. Ayakları...

Sabahın bu vakti bunları düşününce içi bir tuhaf oldu, kalktı yatağın içinde oturdu. Hayatın yükünü ayaklar mı, yürek mi çekerdi acaba? Akılsız başın cezasını ayaklar çekerdi de, akılsız hayatların cezasını elbet yürekler göğüslenirdi. Tekrar sırtüstü yattı. Aklı bir an Filiz’e gitti. Şu akıl da cıva gibi bir şeydi. Durmuyor, dinlenmiyor, dağılıp saçılıyor, ele de geçmiyordu. Filiz’e yeni bir şeyler vermeyi vaat etmişti de bunu nasıl yapacaktı acaba? Denenmedik ne kalmıştı? İsmet’e eşek dili yedirmenin dışında?

Evet, Vedia buydu. Bu hayatın içindeki Arap kızı Vedia’nın işi de tam olarak buydu. Büyü yapmak. Büyü belki günahtı ama hayat daha da günahtı ona göre. Günah olmayan hiçbir şey yoktu ki. Ölüp de ahirete göçtüğünde kendisini nasıl cezaların beklediğini de elbet biliyordu. Atılan kemiklerin, büyü ve fal okları yayanların vay haline... denmemiş miydi? Eh çünkü o ve onun gibiler düzeni bozuyorlardı. Allah’ın kurduğunu, emrettiğini başka yollara saptırıyorlardı. Adamlar Ayşe’ye değil, Emine’ye âşık oluyorlar, Aliler Fatmaları terk edip Esma’ya koşuyorlardı. Allah’ın kitabı, ezelde kurup çattığı herşeyi bozuyorlardı büyücüler. Hastalar iyileşiyor, ölecek olan yatağından kalkıp koşa koşa evlenmeye gidiyor, sağ sağlıklı olanlar ölüm döşeğine yatıyorlardı. Ümitler, beklentiler kuyuya atılan sabun gibi kırk günde eriyip giderken, döl tutmayan kadınlar beşizlere gebe kalıyorlardı. Kambur, kahpe ve de kaltak felek nasıl da şaşıyordu bu işlere kim bilir?

Vedia gerisingeri yatarak sıkıntıyla tekrar soluna döndü. Yirmi küsur yıldır evini böyle böyle geçindiriyordu. Ona sorsan günahkâr değil, suçlu değil oyuncu biriydi. Neşeliydi, ümit etmekten korkmazdı. Burnunu sokar, sakınmazdı. Sadece bu hayatta başka çareler düşünen biriydi o kadar. Yolunda gitmeyen şeyleri düzeltmeye çalışan bir kadındı Vedia. Bunda ne kusur vardı? Mutsuz mu olsundu insanlar, elleri böğürlerinde –Filiz gibi– taşlar bağırlarında kalakalsınlar mıydı? Hem zaten öyle büyük büsbüyük şeyler yapamıyordu ki? İşte oğlunun görmeyen gözlerini açabilmiş miydi ki? Hayatı gündüzsüz bir gece olan evladın kahrıyla, yarasa kanadını, baykuş teleğiyle bir tülbentin içinde dövüp çocuğunun üzerinde gezdirecek miydi yine? Dünyadaki en kör şey insanın talihiydi, esasında. Ferhat’tan da kör.

Vedia öteki âlemde yerinin cehennem olduğuna emindi fakat büyük sorgudaki savunmasını da bir suçlunun titizliğiyle şimdiden hazırlamıştı. Kemikleri çatılacağı gün geldiğinde işe önce şu çıkıntı ayak kemiğinden başlanacak, mezarında kıvranacaktı. Vedia bu çıkıntı ayak kemiğinden başlanarak çatılacak, üzerine kahverengi derisi giydirilerek yeniden bir Nübyeli olarak kalkarak sorguya gidecekti. Yol boyunca bütün diğer ölüler onun güzel endamını, ince uzun boynunu hayranlıkla izleyecekti. “Efendim,” diyecekti divana çıktığında boğazını temizleyerek –heyecanlanacak mıydı? Yok, heyecanlanmaktan daha önemli işleri vardı– bu arada ayağı sızım sızım sızlayacaktı. “Ben değil Harut ve Marut adlı iki melek suçludur. Bu işi ben başlatmış değilim bildiğiniz üzere. Onlar buyurduğunuz gibi dünyaya indiler, buranın zevkine kapıldılar, baklayı dillerinin altında saklayamadıklarından –belki bile bile sarhoş edilmiş, ot içirilmişlerdi– ilimlerini çaldırdılar. Bunda benim kabahatim nedir?” diyecekti. Ayak kemiği ergenlikte uzayıveren hain bir burun gibi büyüklenip dikleştiğinde Vedia’nın aklına parlak bir fikir gelecek, zamanı olursa sızlayan boynuza hayatta etmediği teşekkürü de bir borç bilecekti. “İşte beni yeniden kurmuşsunuz efendim. Yani ne desem, şu sızım sızım sızlayan ayak kemiciğime kadar aynı vallahi. Üstelik genç de değilim, tam yorgun zamanlarımdaki Vedia’yı yaratmışsınız. Hayretler içindeyim. Evet, yorgun bir kadınım ben. Mezarda kaç yüzyıl yatttım da dinlenemedim. İşte yorgunluğumun en büyük kanıtı şu sola doğru geniş bir açıyla sivrilerek burun yapmış ayak kemiğimdir. Eğer zor bir hayatım olmasa idi bu kemik böyle isyan ederek fırlar mıydı? Öyle çok koşturdum ki, siz daha iyi bilirsiniz, şu hayat denen uzun yolda öylesine yoruldum ki, ayaklarım dile gelse de –hâşâ huzurdan– konuşsa...” der demez ilahî kudretin istemiyle iki ayak da konuşmaya başlarlar. Vedia’nın sol ayağı başlar söze: “Efendim, Vedia’nın çektiği çilelerin en yakın tanığı ben ve kardeşim sağ ayaktır, şu kemikli ve şekilsiz olan. Esasında Vedia arabaya koşulmuş atlar gibi ikimizi de aynı işe, aynı zamanda koşturdu, aman vermedi, torpil de geçmedi fakat kardeşim benden daha dayanıksız olduğundan... Belki eşiklere ilk o koşulduğundan, çorap teklerini, pantolon paçalarını ilk o giydiğinden, merdiven basamaklarına ilk o konulduğundan olacak. Gocundu, alındı, canı sıkıldı. Kardeşim ama tam olarak ne olduğunu bilemeyeceğim. Oysaki bilmiş Vedia ayak ayak üstüne attığında hep onu benim üzerime koyar, bir bakıma beni ezerdi, bu durumda benim ruh halimin bozulması düşünülür, değil mi? Fakat öyle olmadı, bu kardeşim, ana karnındayken bile hep benim üzerimdeydi. Belki yorgunluktan, geçim sıkıntısından ne bileyim, dertleri büyüdü, çaresizleşti, kemikleşti... Diyeceğim işte o Çin midir nedir o ülkedeki kadınların ayakları kadar eziyet çektik biz de inanın... Biz Vedia’ya aitiz, tabii ki bizi istediği işe sürecek, istediği gibi kullanacak. İnanın mesele o değil. Mesele, neden Vedia’nın böyle zor, içine kesmeşekerler, lokumlar, akideler atarak tatlandırmaya çalıştığı bir hayatının olduğudur. Vedia bir Mısır prensesi olsa biz de böyle yorulmazdık değil mi? İlginize...”

Sağ ayak kardeş susmaktadır. Yaratıcı kalın bordo kadifeden renkli perdelerin ardından gürler.

“Sana dil vermedik mi? Sağ ayak, konuş.”

Vedia eğilip ayağına bakar ve onu cesaretlendirmek ister gibi hafifçe öne doğru atar. Ve düşünür: “Yaşarken sol ayağın sadece eşlikçi olduğunu sanırdım. Sağ ayağımın sürüklediği bir şey. Olmasa olmazdı ama yine de çok değerli sayılmazdı. Ama ne akıllıymış yahu, şaşırttı beni. Keşke ilk çorabı ona giydirip eşiklere ilk adımı ona attırsaymışım. Tüh!”

Sağ ayak