*****

SALMAN RUSHDIE

FLORANSA
BÜYÜCÜSÜ

*****

Can Çağdaş

Floransa Büyücüsü, Salman Rushdie

İngilizce aslından çeviren: Begüm Kovulmaz

The Enchantress of Florence

© 2008, Salman Rushdie

© 2009, Can Sanat Yayınları A.Ş.

Bu eserin Türkçe yayın hakları The Wylie Agency (UK) Ltd. aracılığıyla alınmıştır.

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 2009

Dizi editörü: Cem Alpan

Mizanpaj: Emin Petek

Kapak tasarımı: Utku Lomlu / Lom Creative (www.lom.com.tr)

E-kitap: ISBN 978-975-07-4962-9

CAN SANAT YAYINLARI

YAPIM VE DAĞITIM TİCARET VE SANAYİ A.Ş.

Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul

Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33

canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

Sertifika No: 43514

*****

SALMAN RUSHDIE

FLORANSA
BÜYÜCÜSÜ

ROMAN

İngilizce aslından çeviren

Begüm Kovulmaz

*****

Salman Rushdie’nin Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Soytarı Şalimar, 2007

Öfke, 2008

Ayaklarının Altındaki Toprak, 2011

Doğu, Batı, 2011

Geceyarısı Çocukları, 2012

Utanç, 2013

İki Yıl Sekiz Ay Yirmi Sekiz Gece, 2016

Mağriplinin Son İç Çekişi, 2017

Altın Ev, 2018

*****

SALMAN RUSHDIE, on roman, bir kısa öykü derlemesi ve dört edebiyat dışı yapıtın yazarı ve Mirrorwork adındaki çağdaş Hint edebiyatı antolojisinin iki editöründen biridir. Yazarın Geceyarısı Çocukları adlı romanı 1981’de Booker Ödülü’nü, 1993’te Booker of Bookers ve 2008’de Best of the Booker ödüllerini aldı. Mağriplinin Son İç Çekişi, 1995’te Whitbread Ödülü’nü ve 1996’da Avrupa Birliği Aristeion Edebiyat Ödülü’nü kazandı. Salman Rushdie, edebiyata yaptığı katkılardan dolayı 2007 yılında “Şövalye” unvanıyla ödüllendirildi. Ayrıca, İngiltere Kraliyet Edebiyat Derneği üyesidir ve Fransa Kültür Bakanlığı tarafından verilen Commandeur des Arts et des Lettres unvanına da sahiptir.

BEGÜM KOVULMAZ, İstanbul Üniversitesi İngiliz Dili Edebiyatı mezunu. 2000 yılından beri editörlük ve çevirmenlik yapıyor. Susan Sontag, Oliver Sacks, Angela Carter, George Orwell, Rudyard Kipling gibi yazarları çevirdi.

*****

Bill Buford’a

*****

“Bir fani değil melek gibiydi yürüyüşü:
Ve konuşması da

insan sesinden yüksek tınlardı.

Bir gök perisi, yaşayan bir güneşti gördüğüm...”

Francesco Petrarca

“Dil bilen biri varsa alın getirin onu;

Şehirde bir yabancı var,

Söyleyecek çok şeyi olan.”

Mirza Galip

*****

I

*****

1

Günün son ışıklarıyla
parıldayan göl

*****

Günün son ışıklarıyla parıldayan göl, saray-şehrin eteğinde uzanan, erimiş altından bir denizi andırıyordu. Günbatımında bu yana gelen bir yolcu –şu dakikada göl kıyısındaki yoldan buraya gelmekte olan bu yolcu–, ziyaretçilerinin gözlerini kamaştırmak ve hayranlık uyandırmak uğruna hazinesinin bir bölümünü erittirip devasa bir çukura doldurtan Karun kadar zengin bir hükümdarın topraklarına yaklaştığını sanabilirdi. Kaldı ki, altın göl ne kadar büyük olursa olsun, çok daha engin bir servet denizinden çekilip alınmış bir damlacıktı muhakkak; yolcunun hayal gücü bu ana okyanusun boyutlarını kavramaya bile yetmiyordu. Altın suyun kıyısında nöbet tutan muhafızlar da yoktu; şu halde, tebaasının, hatta yabancıların ve bizim yolcu gibi ziyaretçilerin bile paha biçilmez sıvıyı hiçbir engelle karşılaşmadan kova kova boşaltmasına göz yumacak kadar eliaçık biri olabilir miydi bu hükümdar? Öyleyse sıradan insanlar arasında gerçek bir prens, akıl almaz mucizelerle dolu yitik krallığı şarkılar ve masallarda anlatılan Hıristiyan Kral John’ un ta kendisi olmalıydı. Belki de (diye tahmin yürüttü yolcu) sonsuz gençlik pınarı bu şehrin surları arasındaydı; kim bilir, belki Cennet’in Dünya üzerindeki efsanevi kapısı da buralarda bir yerdeydi. Derken güneş ufuk çizgisinin arkasında yitti, altın hazine suyun dibine battı ve göze görünmez oldu. Gün ışığı yeniden belirinceye dek denizkızları ve yılanlar tarafından korunacaktı. O zamana kadar burada sudan başka hazine sunulmayacaktı ve içi yanan yolcu bu armağanı minnetle kabul etti.

Öküz arabasıyla yolculuk eden yabancı, oracıktaki kaba saba minderlere oturmak yerine tek eliyle kaygısızca arabanın ahşap kafesinin parmaklığına tutunmuş, bir tanrı gibi ayakta duruyordu. Toynakların sarsak ritmiyle havalara sıçrayarak sallanan, altındaki anayolun her kaprisini çeken iki tekerlekli öküz arabasıyla yolculuk, rahat olmaktan son derece uzaktı. Ayakta durmaya çalışan birinin düşüp boynunu kırması işten bile değildi. Yolcu buna rağmen arabanın tepesinde dikiliyor, aldırışsız ve halinden hoşnut görünüyordu. Epey zaman önce ona bağırıp çağırmaktan vazgeçen arabacı, başta adamın ahmağın biri olduğunu düşünmüştü; yolda ölmek istiyorsa keyfi bilir, bu ülkede arkasından ağıt yakacak bir kişi bile çıkmazdı! Ancak horgörüsü kısa süre içinde gönülsüz bir hayranlığa dönüşmüştü. Hakikaten ahmağın biri olabilirdi bu adam, hatta yüzünün bir ahmağınki gibi fazlaca alımlı olduğunu söylemek mümkündü, üstüne üstlük ancak soytarıların giyeceği cinsten yakışıksız giysilere bürünmüştü –baklava biçiminde rengârenk deri parçalarından yapılmış bir manto, hem de bu sıcakta!– ama her şeye rağmen mükemmel dengesi hayranlık uyandırıcıydı. Öküz ağır adımlarla sarsılarak ilerliyor, arabanın tekerleri derin çukurlara giriyor, taşlara çarpıyor fakat ayakta duran adam hemen hiç sarsılmıyor, zarif görünmeyi her nasılsa başarıyordu. Zarif bir ahmak alt tarafı, diye düşündü arabacı, ya da ola ki ahmak falan değil. Ola ki dikkate değer biri. Bir hatası varsa o da gösterişli tavırları, sadece kendisi olmaya değil, aynı zamanda kendini bir seyirliğe dönüştürmeye çalışmasıydı ama, ne olmuş yani, diye aklından geçirdi arabacı, burada herkes biraz öyledir, belki de bu adam bize o kadar yabancı değil. Yolcu susadığını söyleyince arabacı kendini göl kenarında buldu, içi boşaltılıp cilalanmış sukabağına doldurduğu suyu adama getirdi ve karşısında hizmete alışık bir aristokrat varmış gibi kabağı kaldırıp yabancıya uzattı.

“Bir beyzade gibi orada öylece dikiliyorsun, ben de emrine amade vaziyette koşturup duruyorum,” dedi kaşlarını çatarak. “Sana niçin bu kadar iyi davranıyorum bilmem. Bana buyurma hakkını kimden aldın? Zaten kimsin, necisin sen? Soylu değilsin, orası belli, yoksa bu arabada ne işin olacak? Yine de çalımından yanına yaklaşılmıyor. O halde haydudun biri olmalısın.” Beriki sukabağını başına dikip kana kana içti. Ağzının kenarından sızan sular tıraşlı çenesine akışkan bir sakal gibi yapıştı kaldı. Sonunda boş sukabağını uzatıp geri verdi, memnuniyetle iç geçirdi ve yıvışık sakalını elinin tersiyle sildi. Kendi kendine konuşur gibi, ama arabacının dilinde, “Ne miyim?” diye sordu. “Sırrı olan bir adamım, işte buyum ben; üstelik benimki öyle bir sır ki, onu sadece hükümdarın kulakları hak ediyor.” Arabacı ferahlamıştı, en nihayetinde bir ahmaktı karşısındaki. Hürmet edilecek biri değil. “Sırrın senin olsun,” dedi. “Sırlar çocuklara, bir de casuslara göredir.” Yabancı, bütün yolculukların sonu ve başlangıcı olan kervansarayın önünde arabadan indi. Boyu şaşılacak kadar uzundu, omzuna bir heybe asmıştı. “Ayrıca büyücülere göredir,” dedi kağnı sürücüsüne. “Bir de âşıklara. Ve de krallara.”

Kervansaray ana baba günüydü. Atlar, develer, öküzler, eşekler, keçilere bakım yapılıyor, evcilleştirilemeyen diğer hayvanlar ortalıkta cirit atıyordu; çığlık çığlığa koşuşturan maymunlar, sahipsiz köpekler. Tiz sesleriyle feryat eden papağanlar yemyeşil havai fişekler gibi hızla gökyüzünde kanat çırpıyordu. Nalbantlar işlerinin başındaydı, marangozlar da öyle, devasa avlunun dört köşesindeki erzak ambarlarında insanlar yolculuk hesabı yapıyor, kumanya, kandil, yağ, sabun ve halatlar istifleniyordu. Kırmızı mintanlı, peştamallı ve sarıklı hamallar, başlarının üstünde inanılmaz büyüklükte ve ağırlıktaki denklerle bir o yana bir bu yana seğirtiyordu. Her yanda mallar yükleniyor, yükler boşaltılıyordu. Burada yok pahasına gece yatacak yer bulmak mümkündü; kervansarayın devasa avlusunu çevreleyen tek katlı binaların çatılarında tabur tabur dizilmiş bekleyen, insanın yattığı yerden gökyüzünü seyredebileceği, cennetteki tanrılardan biri olduğunu düşleyebileceği, iğne gibi sivri at kılından döşekleriyle ahşap çerçeveli ip yataklardı bunlar. Ötede, batıya doğru, yakınlarda savaştan dönen saltanat alaylarının uğultulu ordugâhı uzanıyordu. Ordunun saray mıntıkasına girme izni yoktu, askerler burada, kraliyet tepesinin eteklerinde konaklamak zorundaydılar. Savaştan yeni dönmüş aylak bir orduya karşı ihtiyatlı olmak gerekiyordu. Yabancı, eski Roma’yı düşündü. Romalı bir imparator, Praetoria muhafızları dışında kimseye güvenmezdi. Kendi güvenilirliği sorgulandığında ikna edici cevaplar vermek zorunda olduğunu biliyordu. Yoksa hemen canından olurdu.

Kervansaray yakınlarına dikilmiş, fildişleriyle süslenmiş bir kule, saray kapısını işaret ediyordu. Ülkedeki fillerin hepsi, inşa ettirdiği kuleyi fildişleriyle süslemek suretiyle kudretini sergileyen hükümdara aitti. “Dikkat,” diyordu kule. “Filler Şahı’nın topraklarına girmektesin; kendisi kalın derili hayvanlardan yana öyle zengin bir hükümdardır ki, sadece beni süslemek için bin tanesinin dişini heba edebilir.” Yolcu, kuledeki kudret gösterisinde kendi alnını bir alev ya da Şeytan’ın işareti gibi dağlayan aynı gösterişçiliği okudu; fakat kuleyi inşa ettiren adam, yolcu söz konusu olduğunda genellikle zaaf olarak nitelendirilen bu vasfı güce dönüştürmüştü. “Dışadönük bir kişiliğe sahip olmayı haklı kılan tek gerekçe kudretli olmak mıdır?” diye düşünen yolcu kendi sorusuna cevap veremedi, fakat aynı hususta güzelliğin de mazeret kabul edileceğini umuyordu, çünkü letafeti şüphe götürmezdi ve görünüşünün kendine özgü bir gücü olduğunu biliyordu.

Fildişi kulenin ötesinde devasa bir kuyu, kuyunun üstünde de tepedeki çok kubbeli saraya su taşıyan, akıl almaz ölçüde karmaşık bir tesisat şebekesi vardı. Susuz birer hiçiz, diye düşündü yolcu. Bir imparator bile sudan mahrum kalınca toza dönüşür. Gerçek hükümran sudur, bizler de onun köleleri. Bir zamanlar, memleketi Floransa’da suyu yok edebilen bir adamla tanışmıştı. Elindeki çömleği ağzına kadar suyla dolduran gözbağcı sihirli sözcükleri mırıldanmış, baş aşağı çevirdiği çömleğin ağzından su yerine kumaş parçaları, rengârenk bir ipek eşarp seli fışkırmıştı. Bir el çabukluğu marifet hilesi yapmıştı elbette, yolcu tatlılıkla ikna ettiği adamın sırrını gün bitmeden öğrenmiş, diğer gizemlerinin arasına katmıştı. Pek çok sırrı olan bir adamdı zaten, ancak içlerinden sadece biri krallara layıktı.

Şehir surlarına giden yol, tepenin yamacı boyunca uzanan dimdik bir yokuştu; yokuşla birlikte yamacı tırmanan yolcu, sonunda geldiği yerin boyutlarını gördü. Dünya üzerindeki muazzam şehirlerden birindeydi besbelli; burası, Floransa, Venedik veya Roma’dan daha büyük, şimdiye dek gördüğü şehirlerin hepsinden daha büyük göründü gözüne. Bir keresinde Londra’ya da gitmişti, bunun yanında o da entipüften bir metropoldü. Işık azalırken sanki şehir de giderek büyüyordu. Sıkışık mahalleler dışarıdan surlara sokuluyor, müezzinler minarelerinden ibadete çağırıyor, büyük konakların uzak ışıkları seçiliyordu. Alacakaranlıkta teker teker yakılan ateşler ikaz işaretleri gibi parlamaya başladı. Gökyüzünün kara kubbesinde ateşlere karşılık veren yıldız ışıkları belirdi. Arz ve arş savaşa hazırlanan ordular adeta, diye düşündü. Ordugâhları geceleri sessizce soluklanıyor ve ertesi günün meydan muharebesini bekliyor sanki. Bu karmakarışık sokaklarda ve sokakların ötesindeki düzlüklere kondurulmuş kudretlilere ait konakların hiçbirinde onun adını bilen tek bir kişi, anlatmak zorunda olduğu hikâyeye seve seve inanacak tek bir kişi bile yoktu. Yine de anlatmak zorundaydı. Anlatmak için dünyanın diğer ucundan geldiği hikâyeyi anlatacaktı.

Uzun adımlarla yürüyor, boyu posu kadar sarı saçları da meraklı bakışları üzerine çekiyordu; uzun ve kabul edilmelidir ki oldukça kirli sarı saçları, gölün altın suları gibi yüzünün çevresinden akıyordu. Fildişi kulenin yanından uzanıp geçen patika, birbirine bakan bir çift fili gösteren alçak bir kabartmayla süslenmiş taştan bir geçide doğru yükseliyordu. Şu anda açık olan kapının arkasından, eğlenen, yiyen, içen, kafayı çeken insanların sesleri geliyordu. Hâtipul1 kapısında nöbet tutan muhafızlar vardı fakat rahat duruşta bekliyorlardı. Asıl engeller daha ilerideydi. Burası herkesin girip çıktığı, insanların buluştuğu, alışveriş yaptığı, keyif çatmaya geldiği bir yerdi. Açlığın ve çeşitli susuzlukların pençesindeki bazı adamlar aceleyle yolcunun yanından geçip geçide doğru ilerliyordu. Dıştaki geçitle iç kapı arasında uzanan yassı kaldırım taşlarıyla döşenmiş yolun iki yanında hanlar, meyhaneler, yiyecek tezgâhları ve her türlü seyyar satıcı vardı. Hiç bitmeyen alım-satım faaliyeti burada da sürüyordu. Giyecekler, çanak çömlek, incik boncuk, silahlar, rom. Asıl pazaryerine şehrin daha küçük güney kapısından giriliyordu. Şehir sakinleri alışverişlerini orada yapar, şehre yeni gelen ve malların gerçek fiyatını bilmeyen acemilere göre olan bu bölgeden uzak dururlardı. Burası dolandırıcıların ve hırsızların gürültülü, fahiş fiyatlı, rezil pazarıydı. Fakat şehir planını bilmeyen, bilseler de surların dışından dolaşıp şehrin diğer ucuna, daha büyük ve güvenilir pazara kadar gitmeye gönülsüz yorgun yolcuların fil kapısının dibindeki tüccarlardan alışveriş etmekten başka seçeneği yoktu. Zaten basit ve acil ihtiyaçlarını giderme derdindeydiler.

Tepetaklak asılmış canlı tavuklar korkudan gürültüyle gıdaklıyor, çırpınıyor, ayakları birbirine bağlı, kazanı boylamayı bekliyorlardı. Etyemezler için daha sessiz ahçı kazanları vardı; sebzeler haykırmaz ne de olsa. Peki rüzgârla yolcunun kulaklarına çalınan ses, görünmeyen birtakım erkekleri çağıran, sataşan, ayartan, gülen kadınların sesi olabilir miydi? Akşamüstü melteminin burnuna taşıdığı hoş koku da o kadınlardan mı geliyordu? Zaten bu akşam hükümdara ulaşmaya çalışmak için çok geç olmuştu. Cebinde parası vardı ve dolambaçlı yollarda çok uzun bir yolculuk yapmıştı. Âdeti böyleydi; hedefine doğrudan ulaşmaya çalışmaz, nice tali yola ve dolaylı güzergâha saparak yaklaşırdı. Surat Limanı’na indikten sonra Burhanpur, Handiya, Siranc, Narva, Güvelyar ve Dolpur üzerinden Agra’ya, Agra üzerinden buraya, yeni payitahta gelmişti. Şimdi, bulabileceği en rahat yatağı ve tercihen bıyıksız bir kadını arzuluyordu, sonrasında da hiçbir zaman bir kadının kollarında bulunamayan, ancak kaliteli, sert içkiyle erişilebilen bir miktar unutuş, kendinden kaçış.

Daha geç saatlerde, arzularını doyurduktan sonra, esans kokulu bir genelevde, uykusuzluk çeken bir fahişenin yanında gürültüyle horlayarak uyumaya başladı ve derin rüyalara daldı. Yedi dilde rüya görebiliyordu: İtalyanca, İspanyolca, Arapça, Farsça, Rusça, İngilizce ve Portekizce. Çoğu denizci nasıl hastalık kapıyorsa o da dilleri öyle kapıyordu işte; onun belsoğukluğu, frengisi, iskorbütü, sıtması, vebası yabancı dillerdi. Uykuya dalar dalmaz dünyanın yarısı zihninde gevezelik etmeye, harikulade yolculuk hikâyeleri anlatmaya başlardı. Bu yarı keşfedilmiş dünyada, her yeni gün, taptaze büyüleyici haberler getiriyordu. Günlük hayatın düşsel, esinleyici rüya-şiiri, basmakalıp, okunaksız hakikat tarafından paramparça edilmemişti henüz. Kendisi de hikâye anlatıcısı olan yolcuyu kapısından buralara kadar getiren de olağanüstü hikâyelerdi, özellikle içlerinden biri; bir servet kazanmasına ya da canından olmasına yol açabilecek bir hikâye.

1. Hâti: Hintçe fil, Hâti-Pul da “fil geçidi, kapısı” anlamına geliyor. (Ç.N.)

*****

2

İskoçyalı milordun korsan gemisi

*****

İskoçyalı milordun korsan gemisi Scáthach, Skye Adası’nın efsanevi savaşçı tanrıçasının adını taşıyordu. Uzun yıllardan beri Karayipler’deki İspanyol sahillerini baştan sona dolaşarak neşe içinde gasp ve yağmacılıkla uğraşmakta olan mürettebatıyla birlikte şimdi resmî bir görev için Hindistan’a giden gemide bulunan uyku mahmuru Floransalı kaçak yolcu, bir anda lostromonun şaşkın kulağına uzanmış ve çekip çıkardığı canlı su yılanını güverteden aşağı fırlatmak suretiyle sorgusuz sualsiz Afrika’nın güneyindeki Beyaz Nehir’i boylamaktan kurtulmuştu. Afrika kıtasının en alt noktasındaki Agulhas Burnu’nu geçtikten yedi gün sonra, geminin baş kasarasındaki ranzalardan birinin altında bulunan kaçağın üzerinde hardal rengi bir yelek ve dar ve kısa bir pantolon vardı; baklava biçiminde parlak ve rengârenk deri parçalarından yapılmış yama işi upuzun bir mantoya sarınmış, kollarını kucağındaki küçük heybeye dolamış, gürültüyle horlayarak derin derin uyuyor, saklanmak için hiç çaba harcamıyordu. Bulunacağı âna hazırlıklı olduğu anlaşılan kaçak, letafetinden, ikna etme ve büyüleme kabiliyetinden insanı hayrete düşürecek kadar emin görünüyordu. Öyle ya da böyle, zaten çok uzun bir yol boyunca taşımamışlar mıydı onu? Üstelik, sahiden hünerli bir büyücü olduğu da anlaşıldı. Altın sikkeleri dumana, sarı dumanı yeniden altına dönüştürüyordu. Ters çevirdiği içme suyu testisinden ipek eşarplar fışkırmıştı. Zarif elini birkaç kere üzerinde dolaştırdığı balık ve ekmekleri çoğaltmasıysa şüphesiz büyük bir küfürdü, ne var ki aç denizciler onu hemen affettiler. Yine de, yerine geçmeye çalışan bu asri mucize yaratıcısının İsa Mesih’i öfkelendirebileceğini akıl ettiler ve onun muhtemel gazabına tedbir olarak çabucak istavroz çıkardıktan sonra, teolojik açıdan şaibeli ancak ziyadesiyle bereketli öğle yemeklerine yumuldular.

İtalyan soytarılar gibi rengârenk giyinmiş kaçak yargılanmak üzere kamarasına getirildiğinde, İskoçyalı Milord2 George Louis Hauksbank ya da o Ilk’in Lord Hauksbank’ı –ilca veya ilk sözcüğü eklenince, adı İskoçça Hauksbanklı Hauksbank anlamına geliyor, zat-ı muhteremin daha bayağı yerlerde doğan cibilliyetsiz Hauksbanklarla karıştırılmaması gerektiğini ifade ediyordu– bile hemen onun büyüsüne kapılıverdi. Genç düzenbaz kendini “Uccello” olarak tanıttı ve bir asilzade gibi maharetle yerleri süpürürcesine eğilerek mükemmel İngilizcesiyle, “Floransalı Uccello, sihirbaz ve âlim, emrinize amadeyim,” dediği zaman, Lord Hauksbank gülümseyerek parfümlü mendilini burnuna götürdü, kokladı. “Sana inanabilirdim, büyücü,” diye cevap verdi, “tabii aynı adı taşıyan ve aynı yerde doğmuş ressamı, atalarımdan Sir John Hauksbank –ki kendisi Giovanni Milano adıyla tanınan bir paralı asker, Floransa’nın bir zamanlarki generali, Polpetto Savaşı’nın galibiydi– onuruna kasabanızın katedraline trompe-l’oeil3 bir fresk yapan Paolo’yu tanımış olmasaydım ve kendisinin uzun yıllar önce ne yazık ki öldüğünü bilmeseydim.” Genç düzenbaz dilini şaklatıp gıdaklar gibi sesler çıkararak küstahça itiraz etti. “Müteveffa ressam olmadığım ayan beyan ortada,” dedi, çalımlı bir tavırla. “Kendime böyle bir pseudonimo di viaggio, yani seyahat mahlası seçmemin sebebi şudur: Benim anadilimde Uccello ‘kuş’ anlamına gelir ve kuşlar da herkesten çok yolculuk eder.”

Sözün tam burasında mantosunun göğsünden kukuletalı bir şahin çıkardı, bir şahinci eldivenini yoktan var etti ve bunları aval aval bakan toprak sahibine uzattı. Önce kusursuz bir resmiyetle, “Hauksbank Lordu için bir atmaca,” diyen “Uccello” adındaki genç adam, arkasından, Lord Hauksbank eldiveni eline geçirip kuşu üzerine yerleştirdikten sonra, aşkını geri alan bir kadın edasıyla parmaklarını şıklattı ve hem kuşlu eldiven hem de eldivenli kuş, geride bozum olmuş İskoçyalı Milord’u bırakarak yok oluverdi. “Ayrıca,” dedi, adıyla ilgili açıklamalar yapmayı sürdüren büyücü, “geldiğim şehirde bu örtülü sözcük, bu saklı kuş, erkeklik organını ima etmek için kullanılan incelikli bir edebî kelamdır ve ben de, sahip olduğum halde sergileyecek kadar münasebetsiz olmadığım şeyle gurur duyuyorum.” Hayranlık uyandırıcı bir hızla kendini toparlayan Hauksbanklı Lord Hauksbank, “Hah ha!” diye haykırdı. “Demek ki ortak bir yönümüz var.”

Hauksbanklı Hauksbank çok seyahat etmiş bir milord idi, göründüğünden daha yaşlıydı üstelik. Gözleri parlak, teni pürüzsüzdü fakat kırkıncı yaşını göreli yedi yıl, belki daha uzun süre olmuştu. Kılıç kullanmadaki ustalığı dillere destandı, beyaz bir boğa kadar güçlüydü. Sal üstünde Sarı Irmak’ın kaynağı Karku Gölü’ne yolculuk edip altın bir çanaktan ağır ateşte pişirilmiş kaplan penisi yemiş, Ngorongoro Krateri’nde ak gergedan avına çıkmış, Korkunç Scáthach’ın yuvası Skye Adası’ndaki Sgurr Dearg Dağı’nın Ulaşılmaz Zirvesi’nden Ben Nevis’e, İskoçya Munroları’nın iki yüz seksen dört zirvesine de tırmanmıştı. Uzun zaman önce, Hauksbank Şatosu’ nda yaşadığı yıllarda, kıvırcık ve kızıl saçlı, çenesi Felemenk yapımı bir ceviz kıracağı kadar sağlam, mini minnacık ama çaçaron karısıyla münakaşa etmiş, onu İskoçya dağlarında kara koyun yetiştirmeye bırakıp tıpkı dedesi gibi kendi talihini denemek için yollara düşmüş, Karayip Denizi’nde Amerika altınlarını taşıyan İspanyol kalyonlarını yağmalayan İngiliz filosunda, Drake’in komutasında kaptanlık yapmıştı. Minnettar Kraliçe, bu yolculuğa çıkmasına sebep olan sefaret göreviyle mükâfatlandırmıştı Hauksbank’ı: Hindustan’a gidecek, Gloriana’dan4 Şah’a kişisel bir mektup iletecek ve Mogol’un cevabını Kraliçe’ye götürecek, karşılığında da ister değerli taşlar, ister afyon ya da altın olsun, bulabildiği bütün hazineleri toplayıp alıkoyabilecekti.

“Biz İtalya’da Mogor deriz,”5 dedi genç gözbağcı, Milord’a. “O toprakların telaffuzu mümkün olmayan dillerinde sözcüğün nasıl eğilip büküldüğünü, çarpıldığını ve değiştiğini kim bilebilir?” diye yapıştırdı cevabı Lord Hauksbank.

Arkadaşlıklarını mühürleyen, bir kitap oldu: kopyası her zaman İskoç milordun pietra dura kakma işi küçük masasının üzerinde, dirseğinin dibinde duran, Petrarca’nın Canzoniere’si. “Ah, mahir Petrarca!” diye haykırdı Uccello. “İşte gerçek büyücü odur.” Söylev vermeye hazırlanan bir Romalı senatör gibi hatip pozuna geçerek ezbere okumaya başladı:

“Benedetto sia ’l giorno, et ’l mese, et l’anno,

et la stagione, e ’l tempo, et l’ora, e ’l punto,

e ’l bel paese, e ’l loco ov’io fui giunto

da’duo begli occhi che legato m’ànno...”6

Lord Hauksbank onun kaldığı yerden soneye devam etti:

“...ve kutlu olsun ilk tatlı dert

Aşk’la bütünleşince duyduğum

ve beni delen yay ve oklar

ve yaralar, kalbimi bulan.”

“Bu şiiri benim kadar seven kişi efendim olmalıdır,” dedi “Uccello”, reverans yaparak. “Bu sözcükleri duyunca benim hissettiklerimi hisseden her adam kadeh arkadaşım olmalıdır,” diye karşılık verdi İskoç. “Kalbimi açan anahtarı çevirdin. Şimdi, hiç kimseye anlatamayacağın bir sırrımı açacağım sana. Benimle gel.”

Hauksbanklı Lord Hauksbank, kamarasındaki sürgülü panelin arkasına gizlediği küçük ahşap kutuda pek sevgili “fazilet nesneleri” koleksiyonunu saklıyordu; bu minik ve güzel eşyalar da olmasa, sürekli seyahat eden bir adamın yolunu şaşırması işten bile değildi, zira Lord Hauksbank’ın da bildiği üzere, fazla yolculuk etmek, çok fazla yenilik ve tuhaflık, ruhun menteşelerini gevşetebilirdi. “Bunlar benim değil,” dedi Milord, Floransalı yeni arkadaşına, “fakat bana kim olduğumu hatırlatıyorlar. Onları bir süreliğine muhafaza ediyorum ve zamanı gelince elden çıkarıyorum.” Kutunun içinden çıkan, göreni sersemletecek kadar iri ve berrak mücevherleri şöyle bir omuz silkip kenara koydu, arkasından, sahibini hayatının sonuna dek krallar gibi yaşatabilecek bir külçe İspanyol altını çıkardı –“Boş ver bunu, bu ne ki,” diye mırıldandı– ve ancak ondan sonra sıra gerçek hazinelerine geldi ki, bunların her biri özenle yumuşak bezlere sarılıp sarmalanmış, buruşturulmuş ince kâğıt ve çaputlardan yuvalara yerleştirilmişti: Eski Sogdiana’nın pagan ilahelerinden birinin, aşkının simgesi olarak unutulmuş bir cengâvere verdiği ipek mendil; üzerine teferruatlı bir geyik avı sahnesi işlenmiş bir balina kemiği; içine Majesteleri Kraliçe’nin portresi yerleştirilmiş bir madalyon; emsalsiz tezhiplerle donatılmış minicik sayfalarına minyatür yazıyla Kuran’ın bütün metni geçirilmiş, Kutsal Topraklar’dan getirilmiş, deri ciltli, altıgen bir kitapçık; Büyük İskender’in portresi olduğu söylenen, Makedonya’da bulunmuş, kırık burunlu, mermer bir baş; Mısır’da bulunmuş, üzerine bir boğa kabartması ve anlamı çözülememiş bir dizi hiyeroglif işlenmiş, İndus Vadisi Medeniyeti’ne ait, ne işe yaradığı bilinmeyen şifreli bir “mühür”; üzerindeki koyu renkli doğal desenler günbatımında bir sıradağlar manzarasını andıran, ortasına altı köşeli kızıl bir Yi Çing yıldızı işlenmiş cilalı ve düz bir Çin taşı; rengârenk boyanmış porselen bir yumurta; Amazon yağmur ormanları yerlilerinin elinden çıkma küçültülmüş bir insan başı; son olarak, dişleri döküldüğü için sözcükleri doğru dürüst telaffuz edemeyen bir yaşlı kadın hariç hepsi ölüp giden Panama Kıstağı halkının kayıp diline ait bir sözlük.

Hauksbanklı Lord Hauksbank, nice okyanus aşırı yolculuktan mucizevi bir biçimde zarar görmeden kurtulmuş kıymetli cam eşyalarla dolu bir dolabın kapağını açtı, bir çift Murano yapımı yanardöner balon kadeh çıkardı ve bunlara kâfi miktarda brendi doldurdu. Kaçak yolcu, kadehlerden birini aldı. Lord Hauksbank derin derin iç geçirip içkisini yudumladı. “Floransalısın,” dedi genç adama, “dolayısıyla hükümdarların en yücesi olan insan nefsinin hâkimiyetini bilirsin, dindirmeye çabaladığı ihtirasları tanırsın; güzelliği, kıymeti ve aşkı nasıl arzuladığını anlarsın.” Kendine “Uccello” diyen adam cevap verecek oldu ama Hauksbank elini kaldırarak onu susturdu. “Bırak sözümü bitireyim,” diye devam etti, “zira seçkin filozoflarınızın kulaklarına asla çalınmamış şeylerden söz edeceğiz. İnsan nefsi bir hükümdardır hükümdar olmasına, ne var ki bir fukara gibi açlık çeker. Bunlar gibi sarılıp sarmalanmış harikaları incelerken bir an için doysa da her zaman muhtaç, aç ve susuzdur. Hâkimiyeti daima tehlikededir onun, sayısız asinin, örneğin korku, kaygı, yalnızlık ve akıl karışıklığının, tuhaf, tarif edilemez bir gururun ve vahşi, sessiz utancın insafına kalmıştır egemenliği. Nefsin dört bir yanı sırlarla kuşatılmıştır, onu durmaksızın için için yiyen sırlar bir gün krallığını yerle bir eder ve asasını parçalayıp tozun toprağın ortasına atar.

“Aklını karıştırdığımın farkındayım,” diye iç geçirdi, “en iyisi anlatmaya çalıştığım şeyi doğrudan önüne koymak. Asla açık etmeyeceğin sır, bir kutunun içine gizlenmiş değil. İşte meselenin kökü burada, daha doğrusu, mesele köküne kadar karşında.”

Lord Hauksbank’ın saklı arzularının gerçek doğasını çoktan sezmiş olan Floransalı, tam karşısında, Lord Hazretleri’nin masasının üzerinde boylu boyunca yatan, dilimlenmeyi bekleyen bir finocchiona sucuğu gibi hafifçe rezene kokusu saçan alacalı uzvun kalibresi ve çapı karşısında, ağırbaşlı bir tavırla gereken saygıyı gösterdi. “Denizlerden vazgeçip benim memleketimde yaşamaya karar verecek olsanız,” dedi, “sorunlarınız hemen çözülürdü, zira arzuladığınız erkekçe hazları San Lorenzo’nun genç yiğitleri arasında tez elden bulurdunuz. Ancak ben, maalesef...”

“İçkini bitir,” diye emreden İskoçyalı Milord toparlanarak önünü kapattı, yüzü kararmıştı. “Bu konuda daha fazla konuşmayacağız.” Yol arkadaşı, Lord’un gözlerindeki parıltının hiç belirmemiş olmasını yeğlerdi. Eli, kılıcının kabzasına Floransalının tercih edeceğinden çok daha yakındı. Tebessümü yırtıcı bir hayvanın gerilmiş ağzını andırıyordu.

Takip eden uzun ve ıssız sessizlikte, kaçak yolcu kaderinin bıçak sırtında olduğunu anladı. Derken Hauksbank brendi kadehini bir dikişte boşalttı, arkasından çirkin ve acı bir kahkaha koyverdi. “Evet efendim,” diye haykırdı, “artık sırrımı bildiğine göre şimdi kendini izah etme sırası sende; bir şeyler gizlediğin belli, inkâr etme, ah aptallığıma doymayayım, sırrının benimkine benzediğini sanıp sana her şeyi anlattım, bu yüzden gizlediğin her neyse açıkça öğrenmek zorundayım.”

Kendine Floransalı Uccello diyen adam konuyu değiştirmeye çalıştı. “Cacafuego adlı o hazine kalyonunu nasıl ele geçirdiğinizi anlatarak beni onurlandırmaz mıydınız, Lordum? Valparaiso ve Nombre de Dios’ta yaralandığında Drake’in yanında mıydınız – eminim oradaydınız, değil mi?” Hauksbank elindeki kadehi duvara fırlatıp kılıcını çekti. “Alçak herif,” dedi. “Ya hemen konuşmaya başlarsın ya da ölürsün.”

Kaçak yolcu, ağzından çıkan sözcükleri tek tek tartarak açıklamaya başladı. “Lordum,” dedi, “burada bulunmamın sebebi, şimdi anlıyorum ki, kendimi hizmetinize sunmaktır. Bununla birlikte,” diye ekledi çabucak, kılıcın ucunu boğazında hissedince, “daha uzak bir amacım olduğu da doğrudur. Görev peşinde bir adam da diyebilirsiniz bana, üstelik bu gizli bir görevdir, ama sizi uyarmalıyım; benim sırrım lanetlidir, asrımızın en kudretli kadın büyücüsü tarafından ilenmiştir. Sırrımı dinleyip de yaşayabilecek tek kişi vardır, dolayısıyla ölümünüzün mesuliyetini yüklenmek istemem.”

Hauksbanklı Lord Hauksbank yeniden güldü, bu kez çirkin değil, bulutları dağıtan güneş gibi sıcak bir kahkaha atmıştı. “Beni eğlendiriyorsun küçük kuş,” dedi. “Senin yeşil suratlı cadının bedduasından korkacağımı mı sandın yoksa? Ölüler Günü’nde Baron Samedi’yle dans ettim ve onun vudu çığlıklarından sağ kurtuldum ben. Derhal konuş, yoksa merhamet etmem.”

“Peki, öyle olsun,” diye anlatmaya başladı kaçak. “Bir zamanlar Argalia adında, Arkaliya diye de bilinen maceraperest bir prens varmış; tılsımlı silahlar kullanan büyük bir cengâvermiş, emrinde dört korkunç dev, yanında da Angelica adında bir kadın varmış...”

“Dur,” dedi Hauksbanklı Lord Hauksbank, elini alnına bastırarak. “Başımı ağrıtıyorsun.” Bir an sonra, “Devam et,” diye buyurdu. “... Cengiz Han ve Timurlenk’in kanını taşıyan soylu Prenses Angelica...” “Dur. Yok yok, devam et.” “... güzeller güzeli...” “Dur.”

Lord Hauksbank kendinden geçerek yere yuvarlandı.

* * *

Ev sahibinin kadehine gizlice afyon ruhu eklemeyi bu kadar kolaylıkla başarmış olmaktan neredeyse hicap duyan yolcu, ahşap hazine kutucuğunu özenle gizli bölmeye kaldırdı, rengârenk mantosuna sarındı ve yardım istemek için koşarak baş güverteye çıktı. Renkli mantosunu kâğıt oyunundan, bir el scarabocion oynayıp şaşkına çevirdiği Venedikli bir elmas tüccarından kazanmıştı; alelade bir Floransalının Rialto’ya gelip Rialtoluları kendi oyunlarında yenebildiğine inanamamıştı adam. Selek Cormorano adlı sakallı ve lüle saçlı Yahudi tüccar, hakiki bir gizemcilik harikası olan bu mantoyu, kapı tabelasındaki yeşil gözlü Arap portresinden ötürü Il Moro Invidioso, yani Kıskanç Mağribi adıyla bilinen en ünlü Venedik terzisine bizzat sipariş etmişti; saklı cepler ve gizli kıvrımlardan oluşan bir yeraltı mezarlığına benzeyen astarına bir elmas tüccarı güvenle kıymetli mallarını yerleştirebilir, “Uccello di Firenze” gibi bir fırsatçı her türlü hilesini ve tertibini zulalayabilirdi. “Acele edin dostlarım, acele edin!” diye seslendi yolcu, son derece inandırıcı bir endişe gösterisi sergileyerek. “Lord Hazretleri’nin bize ihtiyacı var.”

Hükümet izniyle korsanlık yaparken bir anda diplomat olan çetinceviz mürettebat arasında, Kaptan’ın aniden yere yığılışını şüpheyle karşılayan ve yabancıyı sağlığı açısından pek de hayırlı olmayan bir tavırla, kısılmış gözlerle incelemeye başlayan kuşkucular olsa bile, “Uccello di Firenze”nin Lord Hauksbank’ın sağlığı için ne denli kaygılandığını görmek şüphelerini bir nebze yatıştırmaya yetti. Yolcu şuursuz adamın karyolasına taşınmasına yardım etti, onu soydu, uzun çabalardan sonra pijamasını giydirdi, hazırladığı sıcak ve soğuk kompresleri alnına yerleştirdi ve İskoçyalı Milord’un sağlığı düzelene kadar uyumayı da yemek yemeyi de reddetti. Nihayet, gemi doktoru kaçak yolcunun vazgeçilmez bir yardımcı olduğunu ilan edince, tayfalar omuz silkip homurdanarak görev yerlerine döndüler.

Şuursuz Kaptan’la yalnız kaldıkları zaman, doktor, soylu efendinin bu ani koma halinden çıkmayı reddetmesine ne kadar şaşırdığını “Uccello”ya itiraf etti. “Görebildiğim kadarıyla, Tanrı’ya şükür ki, hiçbir şeyi yok, sadece bir türlü uyanmıyor,” dedi, “aslına bakarsan, bu sevgisiz dünyada rüyalara dalıp gitmek belki de uyanıklığa yeğdir.”

Tanrı’ya Şükür Hawkins adında, çok savaş görmüş geçirmiş saf bir adamcağız olan Doktor, kaçak bir yolcu veya Tanrı’nın hükmü gibi aniden ortaya çıkan gizemli uyku hastalıklarını tedavi etmekten çok, tayfaların bedenlerinden İspanyol mermileri çıkarmaya ya da İspanyollarla göğüs göğüse muharebeden sonra denizci kaması kesiklerini dikmeye alışkın, iyi yürekli fakat tıbbi bilgisi kısıtlı bir cerrahtı. Valparaiso’da bir gözünü, Nombre de Dios’ta bir bacağının yarısını bırakmış olan Hawkins, Porto’nun Ribeira Mahallesi’ndeki bir balkonda bekleyen genç bir kızın şerefine her gece dokunaklı Portekiz fado’ları söyler, bir yandan da bir tür Çingene kemanıyla kendine eşlik ederdi. Tanrı’ya Şükür Hawkins’in şarkı söylerken bol bol gözyaşı döktüğünü gören “Uccello”, iyi kalpli Doktor’un kendi boynuzlanışını zihninde canlandırdığını, porto içen sevgilisinin kendisi gibi yarım olmayan adamlarla; yüzgeçli avlarının pis kokusunu taşıyan balıkçılarla, şehvet düşkünü Fransisken keşişleriyle, eski seyrüsefercilerin hayaletleriyle ve her cins, her çeşit kanlı canlı adamla; İtalyanlar ve İngilizler, Çinliler ve Yahudilerle yatıp kalktığını hayal ederek kendine işkence ettiğini anladı. “Aşkın büyüsüne kapılmış bir adam,” diye düşündü kaçak yolcu, “kolayca kandırılır ve yönlendirilir.”

Afrika Boynuzu’nu ve Sokotra adalarını geride bırakan Scáthach, Maskat’tan erzak alıp dümeni iskele tarafına kırarak Basra sahilini terk etti, muson rüzgârına kapılıp Güneydoğuya, Dr. Hawkins’in “Güzerat” dediği yerin Güney sahilindeki Portekiz limanı Diu’ya yöneldi: Hauksbanklı Lord Hauksbank, bütün bunlar olurken huzur içinde uyumaya devam etti. “Tanrı’ya şükür, öyle dingin uyuyor ki,” dedi biçare Doktor Hawkins, “vicdanının tertemiz olduğuna, en azından ruhunun selametine dair hiç şüphe yok, yaradanla buluşmaya hazır, besbelli.” “Tanrı esirgesin,” dedi kaçak yolcu. “Tanrım, sana şükürler olsun, onu bizden alma,” diye çabucak hak verdi beriki. Uzun yatak başı nöbeti sırasında, “Uccello” Doktor’a sık sık Portekizli aşkı hakkında sorular sordu. Hawkins’i konuşturmak için birazcık yüreklendirmesi yetti de arttı. Kaçak yolcu, sevgilisinin gözlerine, dudaklarına, memelerine, kalçalarına, göbeğine, poposuna ve ayaklarına hayranlıkla methiyeler düzen Doktor’u sabırla dinledi. Doktor’un bir tanesinin sevişirken kullandığı, artık pek de sır sayılamayacak mahrem sevgi sözcüklerini öğrendi, sadakat vaatlerini ve mırıldandığı ebediyen birliktelik yeminini ezberledi. “Ah, ama beni aldattı, aldattı,” diye ağlıyordu Doktor. Yolcu, “Bundan emin misin?” diye sorunca, gözleri yaşlı Tanrı’ya Şükür başını iki yana sallayıp, “Öyle uzun zamandır ayrıyız ki, üstelik artık yarım bir adamım, en kötüsünü düşünmeyeyim de ne yapayım,” diye cevap verdi ve bunun üzerine “Uccello” onu tatlılıkla ikna ederek neşesine kavuşturdu. “Haydi şimdi Tanrı’ya şükürlerimizi sunalım, Tanrı’ya Şükür, çünkü boş yere gözyaşı döküyorsun! Sevgilin sana sadık, buna hiç şüphem yok; üstelik yolunu gözlüyor, bundan hiç kuşkum yok; hem madem bir bacağını kaybettin, tamam o zaman, sevgilinin aşkı sana yetecek de artacak demektir, o bacağa ayırdığı aşkı başka yerlere yönlendirebilir; madem bir gözünü kaybettin, diğer gözün onu sevdiğin gibi seni seven sadık aşkına bakarak iki kat fazla sevap kazanır! Yeter! Tanrı’ya Şükür! Sevinçli şarkılar söyle ve artık gözyaşı dökme!”

Şarkılarından mahrum bıraktığı takdirde mürettebatı kedere boğacağına ikna ettiği Tanrı’ya Şükür Hawkins’ten her gece böylelikle kurtuluyor ve şuursuz yatan Milord’la yalnız kalınca, birkaç dakika bekledikten sonra Kaptan’ın kamarasını köşe bucak aramaya başlıyor, bütün gizleri araştırıyordu. “Kamerasına gizli bir bölme yaptıran adam, en az iki-üç tane gizli bölme yaptırmış demektir,” diye mantık yürüten yolcu, nihayet Diu Limanı göründüğünde, Lord Hauksbank’ı tavuk gibi yolmuş, ahşap panelli duvarlardaki yedi gizli bölmenin her birini bulmuş, bölmelerden çıkan ahşap kutulardaki bütün mücevherleri ve yedi adet altın külçesini Selek Cormorano’nun mantosundaki yeni ve güvenli yuvalarına yerleştirmişti; fakat manto bütün yüküne rağmen hâlâ tüy gibi hafifti, çünkü Venedik’in yeşil gözlü Mağriplisi, bu tılsımlı giysinin ceplerine gizlenen eşyaların ağırlığını yok etmenin sırrını biliyordu. Diğer “fazilet nesneleri”ne gelince; hiçbiri hırsızın ilgisini çekmiyordu. Yuvalarında kuluçkaya yatsınlar, çıkarabiliyorlarsa civciv çıkarsınlar diye bıraktı onları. Ancak “Uccello” bu muazzam yağmanın sonuçlarından hâlâ memnun değildi, çünkü hazinelerin en kıymetlisi elinden kurtulmayı başarmıştı. Huzursuzluğunu saklamakta zorlanıyordu. Kaderin avuçlarına bıraktığı bu büyük fırsatın elinden kayıp gitmesine izin vermemeliydi. Peki neredeydi şu şey? Kaptan’ın kamarasının her köşesini aramış ama onu hâlâ bulamamıştı. Belasını versin! Hazineyi koruyan bir büyü mü vardı yoksa? Böylelikle elinden kurtulsun diye görünmez mi kılınmıştı?

Diu’da karaya şöyle bir temas eden Scáthach, Lord Hauksbank’ın Mogol’un sarayına ulaşmak üzere çıkacağı kara yolculuğuna başlamayı tasarladığı (ve yakın zamanda Ekber Şah’ın cezai bir ziyaret amacıyla bizzat şereflendirdiği) Surat şehrine doğru hızla yol almaya başladı. Nihayet (harabeye dönmüş, Hükümdar’ın öfkesinin dumanları hâlâ üzerinde tüten) Surat’a vardıkları gece, Tanrı’ya Şükür Hawkins avaz avaz şarkılarını söyler, rom içmekten zom olmuş mürettebat uzun deniz yolculuğunun bitişini kutlarken, güverte altındaki araştırmacı, aradığı şeyi buldu: sekizinci gizli bölme; sihirli yedi rakamının, hemen her soyguncunun beklediği sayının bir fazlası. Son bir işi daha hallettikten sonra güvertedeki sefa düşkünlerinin arasına katıldı, gemideki herkesten daha büyük coşkuyla içti ve şarkılar söyledi. Marifetlerinden biri de kimsenin gözlerini açık tutacak mecali bulamadığı anlarda bile uyanık kalabilmek olduğu için, zamanı gelince, sabahın ilk saatlerinde gemi filikalarından biriyle gizlice kıyıya çıktı ve tıpkı bir hayalet gibi Hindistan topraklarında kayıplara karıştı. Hauksbanklı Lord Hauksbank’ı uzandığı son deniz karyolasında dudakları morarmış ve kösnül finocchiona’sının eziyetlerinden sonsuza dek kurtulmuş halde bulan Tanrı’ya Şükür Hawkins’in tehlike çanını çalmaya başlamasından uzun saatler önce, “Uccello di Firenze” çekip gitmiş, geride sadece derisini döken bir yılan gibi adını bırakmıştı. İsimsiz yolcu, hazineler hazinesini göğsünde taşıyordu: Elizabeth Tudor’un kendi elyazısıyla kaleme aldığı, kişisel mührüyle kapattığı mektup: İngiltere Kraliçesi’nin Hindistan İmparatoru’na gönderdiği name, yolcunun açıl susam açıl parolası, Mughal Sarayı’na ve dünyasına girmek için kullanacağı anahtarı olacaktı. Artık İngiltere elçisiydi.

2. On dokuzuncu yüzyıl Avrupa’sında özellikle yolculuk eden üst sınıf İngiliz erkekler için kullanılan hitap sözcüğü. (Ç.N.)

3. Gerçek duygusu uyandıran göz yanıltıcı yağlıboya resim. (Ç.N.)

4. İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth’in çok bilinen lakaplarından biri. (Ç.N.)

5. Babur Şah’ın Hindistan’da kurduğu imparatorluğun adı tam olarak bilinmiyor. Özellikle İslamdan sonra bölgemizde devletlerin kurucularının adıyla anılması geleneği olduğundan, Türkçede bu imparatorluğa biz en yaygın kullanımıyla Baburlular veya Hint-Türk İmparatorluğu diyoruz, ancak Babur’un Timur Gürkan’ın 5. göbek torunu olması sebebiyle Gürkani, Gürkanlılar, Timurlular ya da Timuroğulları adları da kullanılıyor. Batılı kaynaklardaysa Moğol sözcüğünden türetildiği sanılan fakat kaynağı tam belli olmayan Mughal, Mugal, Mogor adları kullanılıyor. Çeviride yerine göre bağlama en uygun düşen adlar kullanıldı. (Ç.N.)

6. Kutlu olsun o gün ve ay ve yıl / ve mevsim ve zaman ve saat ve an / ve güzel belde ve yer, bana erişip / iki güzel gözün beni bağladığı...” Francesco Petrarca, Canzoniere, çev. Kemal Atakay, YKY, 2002, s. 107. (Ç.N.)

*****

3

Ekber Şah’ın yeni “zafer şehri”

*****

Ekber Şah’ın yeni “zafer şehri”nin kumtaşından inşa edilmiş ılgım sarayları, gün ağarırken bakanlara kızıl dumandan yapılmış gibi görünüyordu. Şehirlerin çoğu neredeyse doğar doğmaz ebedileşmiş olduğu izlenimini verir, fakat Sikri her zaman bir serabı andıracaktı. Güneş yükselerek en tepeye çıkınca gündüz sıcağı devasa tokmağıyla kayrak taşlarını dövmeye başladı, kulakları bütün seslere sağırlaştırdı, hava ürkmüş bir ceylan gibi tir tir titredi, izanla hezeyan, hayalle gerçek arasındaki sınır belirsizleşti.

Hükümdar bile hayal gücüne yenik düşmüştü. Prensesler, Ekber’in saraylarının duvarları arasında hayaletler gibi havada süzülürcesine dolaşıyor, Racputlu ve Türk cariyeler galerilerde kovalamaca oynuyordu. Esasen, bu soylu prenseslerden biri gerçek değildi. Ekber’in hayalî zevcesiydi o; hayal ürünü arkadaşlar edinen yalnız çocuklar gibi düşlerinde icat etmişti Ekber onu, üstelik havada süzülseler de kanlı canlı pek çok hanımı olmasına rağmen, Hükümdar gerçek hanımlarının asıl hayaletler, var olmayan sevgilisinin de gerçek olduğu kanısındaydı. Ona bir ad bile vermiş, Codha demişti ve kimse Hünkâr’a karşı çıkmaya cesaret edemiyordu. Harem dairesinin mahremiyetinde, sarayın ihtişamlı koridorlarında Codha’nın itibarı ve gücü giderek artmıştı. Hanende ve sazende Tansen onun için şarkılar bestelemiş, saltanat atölyesinde yapılan tasvirler ve yazılan şiirlerle güzelliği göklere çıkarılmıştı. İranlı üstat Abdüssamet Şirazi kendi elleriyle bir portresini yapmış; yüzünü bir kez bile görmeden, bir düş hatırasından çizmiş ve Hükümdar, üstadın resmettiği ışıldayan güzelliği görünce neşeyle ellerini çırpmıştı. Ekber Şah, “Ne kadar gerçekçi resmetmişsin, adeta canlı!” diye haykırınca, başının boynuna gevşekçe tutturulmuş olduğu hissinden kurtulan Abdüssamet rahatlamış ve saltanat atölyesinin en büyük üstadının bu önsezili çalışması sergilendikten sonra bütün saray Codha’nın gerçek olduğunu kabul etmiş, Ekber’in Navratna ya da Dokuz Yıldız diye bilinen nedimleriyse genç kadının sadece varlığını değil, letafetini, dirayetini, tavırlarının zarafetini ve sesinin tatlılığını da teslim etmek zorunda kalmıştı. Ekber ve Codhabai! Ah, ah! Asrın aşk hikâyesiydi onlarınki.

Şehrin inşası, Hükümdar’ın kırkıncı doğum gününde nihayet tamamlanmıştı. Yapı işleri tam on iki yıldır harıl harıl sürdürülüyordu, fakat şehir Ekber Şah’a yılbeyıl zahmetsizce, sanki büyüyle yükseliyormuş gibi gelmişti. Hükümdar’ın yeni saltanat payitahtındaki geçici ikametleri sırasında, nafıa nazırı inşaat çalışmalarının sürdürülmesine izin vermemişti. Şah sarayına döndü mü duvar ustalarının keskileri susar, marangozlar tek bir çivi bile çakmaz, boyacılar, kakmacılar, duvar kâğıdı ustaları ve paravan hakkakları ortadan kayboluverirdi. Anlatılanlara bakılırsa, o zaman sadece yumuşak yastıklar üzerinde keyif çatmaya müsaade ediliyordu. Yalnızca sevinçli seslerin duyulmasına icazet veriliyordu. O günlerde rakkaselerin çıngıraklı halhallarının sesi tatlı tatlı yankılanır, fıskıyeler fıkırdar, büyük dâhi Tansen’in gönül okşayıcı müziği meltemlerle birlikte havada salınırdı. Şah’ın kulağına şiirler fısıldanır, perşembe günleri peçiç7 avlusunda, köle kızların damalı zeminde canlı piyon niyetine kullanıldığı uzun ve aheste karşılaşmalar düzenlenirdi. Akşamüstleri, perdelerin arkasında, kol gücüyle çalıştırılan devasa asma yelpazelerin altında sessizce aşk yapma zamanıydı. Şehrin duygusal sessizliği, günün sıcaklığından olduğu kadar, hükümdarın kudretinden de kaynaklanmaktaydı.

Hiçbir şehir sadece saraylardan ibaret değildir. Ahşap, çamur, tezek, taş ve tuğladan yapılma gerçek şehir, saray dairelerinin altındaki kızıl taştan devasa duvarın eteklerine sokulmuş karmakarışık bir yığınaktı. Mahallelerin sınırlarını, ırk ve zanaat belirliyordu. Burada gümüşçüler sokağı, şurada kapılarından hararet fışkıran, çın çın çınlayan zırh imalathaneleri vardı, az ötede, üçüncü aralıkta da değersiz ziynet eşyaları ve giysiler satılıyordu. Hindu kolonisi doğudaydı, daha ilerideki Acem Mahallesi şehir surlarının çevresinde kıvrılıyor, onun ötesinde Turani bölgesi uzanıyor, onun da ötesindeki Mescid-i Cuma’nın muazzam kapısı civarında da Hindistan doğumlu Müslümanların evleri bulunuyordu. Çevredeki kırlık bölgede soyluların villaları, ünü şimdiden bütün ülke topraklarına yayılmış sanat atölyesi ve yazıhane, bir müzik salonu ve bir de dans gösterileri için kullanılan büyük salon vardı. Şehir ahalisinin miskinliğe ayıracak vakti yoktu ve Şah savaştan döndüğünde ilan olunan sessizlik buyruğu, çamur şehrin sakinlerinin boğulacak gibi hissetmelerine neden oluyordu. Şahlar şahının istirahatini aksatma korkusundan, kesilen tavukların gagası sıkı sıkı bağlanıyordu. Gıcırdayan bir araba tekerleği arabacının kamçılanmasına neden olabilir, kamçının altında haykıracak olursa cezası daha da ağırlaşırdı. Doğum yapan kadınlar çığlıklarını bastırıyor, pazaryerindeki sessiz nümayiş topluca sahnelenen bir delilik gösterisini andırıyordu. Ahali, “Şah buradayken hepimiz çıldırıyoruz,” diyor, arkasından, “sevinçten çıldırıyoruz tabii,” diye ekliyorlardı, çünkü casuslar ve gammazlar her yerdeydi. Çamur şehir, Şah’ını seviyordu, bu konuda ısrar ediyor, sözcüklere başvurmadan diretiyordu; çünkü sözcükler o yasak kumaştan, sesten biçilmişti. Şah bir kez daha seferberlik ilan edip –her zaman zaferle sonuçlansa da asla sonu gelmeyen çarpışmalardan biri için Gucerat, Racasthan, Kabil ya da Keşmir ordularına karşı savaşmak üzere– yola koyulduğunda sessizlik hapishanesinin kilitleri açılıyor, borazanlar öttürülüyor, tezahüratlar başlıyor ve insanlar aylar boyunca içlerine atmak mecburiyetinde kaldıkları her şeyi nihayet birbirlerine söyleyebiliyordu. Sana âşığım. Annemi kaybettik. Çorban enfes olmuş. Borcunu ödemezsen dirseklerini kırdırırım. Canım sevgilim, ben de seni seviyorum. Her şey söyleniyordu.

Bereket versin ki, askerî meseleler Ekber’in sık sık şehirden ayrılmasına sebep oluyor, hatta Hükümdar zamanının çoğunu seferberliklerde geçiriyor, onun yokluğunda kalabalık yoksullar yığınının velvelesi ve tasmalarından kurtulmuş inşaat işçilerinin patırtısı Ekber’in âciz hatunlarını canlarından bezdiriyordu. Hep birlikte döşeklere serilip sıkıntıyla inleyen sultanların birbirlerinin dikkatini dağıtmak için neler yaptığı, birbirlerinin örtülü odalarında hangi eğlencelerle vakit geçirdikleri burada tarif edilmeyecek. Fakat şuna şüphe yok; yalnızca hayalî sultan iffetine halel getirmedi ve aşırı gayretkeş yetkililerin sarayda kaldığı zaman onu rahat ettirmek için ahaliye çektirdiği sıkıntıları Ekber’e anlatan da o oldu. Şah, olanları öğrenir öğrenmez sessizlik buyruğunu feshetti, inşaat nazırlığına daha hoşgörülü birini getirdi ve atına atlayıp ezilen tebaası arasında dolaşarak şunları haykırdı: “Ey ahali, gönlünüzün çektiğince gürültü edin! Ses hayattır, bol gürültü hayatın yolunda gittiğine işaret eder. Güvenle mezarlarımıza girdiğimiz zaman hepimiz sessiz kalmak için bol bol vakit bulacağız.” Şehirde neşeli bir yaygara koptu. İşte o gün, tahtta öncekilere hiç mi hiç benzemeyen bir Şah’ın oturduğu anlaşıldı; demek ki dünyada hiçbir şey aynı kalmayacaktı.

* * *

Ülke nihayet huzura kavuşmuştu, gelgelelim sükûnet Hükümdar’ın mizacına tersti. Son seferberlikten yeni dönmüş, Surat’taki ne oldum delisine haddini bildirmiş, bununla beraber, uzun yürüyüş ve savaş günleri boyunca askerî meseleler kadar felsefi ve dilsel muammalara da kafa patlatmıştı. Şehinşah Ebulfeth Celaleddin Muhammed, çocukluğundan beri “en büyük” anlamına gelen Ekber adıyla, son zamanlarda da, eşsözsel bir tamlama olmasına rağmen Ekber-i Azam, yani Büyük Ekber namıyla biliniyordu; büyük ve büyük, büyüklüğüne rağmen büyük, iki misli büyük ve öyle büyüktü ki, ihtişamının ihtişamını ifade etmek için lakabının adını tekrarlaması sadece gerekli değil, zaruriydi: İşte bu Büyük Mughal, toz toprak içinde, savaş yorgunu, muzaffer, düşünceli, son zamanlarda şişmanlamaya başlamış, inancını yitirmiş, posbıyıklı, şairane, şehvet düşkünü ve mutlak hükümdar, alabildiğine azametli, olabildiğince cihandar, yani kısacası, tekil bir şahsiyet olamayacak kadar fazla olan, her şeyi kaplayan bir sele benzeyen bu Hünkâr, bu âlemler yutucu, kendisinden bahsederken birinci çoğul şahıs zamiri kullanan bu çok başlı ejder, mühürlenmiş turşu küpleri içinde hafifçe sallanan salamura düşman kelleleri eşliğinde yaptığı uzun ve yorucu eve dönüş yolculuğunda, birinci tekil şahıs zamirinin, “ben”in huzur kaçıran olasılıkları üzerine derin düşüncelere dalmıştı.

At üzerinde ağır ağır ilerleyişle geçen bitmez tükenmez günler, tefekküre yaradılıştan meraklı bu adamın zihninde türlü türlü baygın meraklar uyandırıyor, Hükümdar at binerken bir yandan da evrenin değişkenliği, yıldızların boyutları, eşlerinin memeleri ve Tanrı’nın tabiatı gibi meseleleri zihninde ölçüp biçiyordu. Bugün ayrıca, benlik ve onun Üç Şahsı’nı kapsayan dilsel bir muamma hakkında, yani nefsin birinci, ikinci, üçüncü tekil ve çoğul şahısları üzerine düşünüyordu. O, Ekber, kendisinden hiçbir zaman, yalnızken bile, hatta öfkelendiğinde veya rüyalarında bile “ben” diye bahsetmezdi. O her zaman –başka ne olacaktı ya?– “biz” idi. Biz’in tanımı, cisimleşmiş haliydi. Çokluğa doğmuştu. “Biz” derken, doğallıkla ve samimiyetle bütün tebaasını; bütün şehirlerini, topraklarını, nehirlerini, dağlarını ve göllerini, yanı sıra hudutları içinde yaşayan bütün hayvanları, bitkileri ve ağaçları, ayrıca gökyüzünde uçan kuşları, alacakaranlıkta vızıldayan ısırgan sivrisinekleri, toprak altındaki inlerinde ağır ağır şeylerin köklerini kemiren isimsiz canavarları ve bunların hepsinin cisimleşmiş hali olarak kendisini kastediyordu; bütün zaferlerinin toplam yekûnu olarak kendisini kastediyordu; kellesi vurulmuş ya da sadece sindirilmiş hasımlarının karakterlerini, kabiliyetlerini, geçmişlerini ve hatta belki de ruhlarını bünyesinde ihtiva ettiğini kastediyordu; dahası, kendisine “biz” demesi, tebaasının geçmişinin ve şimdisinin zirvesi, geleceğinin de kılavuzu olduğu anlamına geliyordu.

“Biz” demek hükümdar olmak demekti; fakat adil davranmak ve akıl yürütmek adına, avam tabakasının da şüphesiz zaman zaman kendilerini çoğul olarak düşündüğünü değerlendirdi.

Haksız mıydılar? Yoksa (Ey hain düşünce!), kendisi mi haksızdı? Belki de, benliğin toplumla aynı şey olduğu görüşü, dünya üzerinde bir varlık, herhangi bir varlık olmanın akıbetiydi; ne de olsa, böylesi bir varlık, ister istemez başka varlıklar arasında bir varlıktı, bütün şeylerin varoluşunun parçasıydı. Belki de çoğulluk, salt Hükümdar’a mahsus bir ayrıcalık değil, belki de, her şeye rağmen, onun ilahî hakkı değildi. Dahası, bir mutlak hükümdarın tefekkürleri, daha alelade ve bayağı biçimlerde de olsa, şüphesiz tebaasının fikirlerine de aksettiğine göre, kaçınılmaz olarak, hükmettiği erkek ve kadınların da kendilerini “biz” olarak tasavvur ettiğini ileri sürmek mümkündü. Belki onlar da kendilerini, kendileri artı çocukları, anneleri, teyzeleri, işverenleri, dindaşları, meslektaşları, aşiretleri ve arkadaşlarından oluşan çoğul varlıklar olarak görüyorlardı. Onlar da benliklerinin çoklu olduğunu düşünüyorlardı; benliklerinden biri çocuklarının babası, diğeri ebeveynlerinin çocuğuydu; işverenlerinin karşısında, evde karılarının yanında oldukları zamanlardan farklı davrandıklarını biliyorlardı; kısacası, tıpkı kendisi gibi, onlar da içinden çoğulluk fışkıran benlik çuvallarıydı. O halde, hükmeden ve hükmedilenler arasında elzem bir fark yok muydu? Bu noktada, başlangıçtaki soru, yeni ve ürkütücü bir biçim alarak tekrar ileri sürdü kendini: Çok benlikli tebaası kendileri hakkında çoğul değil de tekil şahıs zamiriyle düşünmeyi başarabiliyorsa, o da “biz” değil de bir “ben” olabilir miydi? Bizzat ve basitçe kendisi olan bir “ben” var olabilir miydi? Yeryüzünün kalabalık “biz”leri altına gömülmüş, çıplak ve yalnız “ben”ler var mıydı?

Beyaz atı üzerinde eve dönüş yolculuğunda olan korkusuz, mağlubiyet tatmamış ve teslim etmek gerek ki, az biraz tombullaşmaya başlamış Hükümdar’ı korkutan bir soruydu bu; aynı soru gece olup da yeniden aklına düşünce, uykusunu kaçırdı. Codha’sını yeniden görünce ona ne demeliydi? Gösterişsizce, “Döndüm,” ya da, “Ben geldim,” dediği takdirde, Codha da karşılık olarak ona ikinci tekil şahıs zamiriyle, çocuklar, sevgililer ve tanrılara hitap ederken kullanılan tu sözcüğüyle seslenmeye ehil hissedebilecek miydi kendini? Peki bu ne anlama gelecekti? Onun bir nevi çocuğu olduğu, tanrısal olduğu ya da onun da tıpkı kendisi gibi hevesle ve şevkle hayalini kurduğu, hayalini kurarak bedene kavuşturduğu sevgilisi olduğu anlamına mı gelecekti? Bu küçük hitap sözcüğü, bu tu sözcüğü dildeki en kışkırtıcı sözcük olabilir miydi yoksa? Fısıltıyla, “ben” sözcüğünü kullanma alıştırmaları yapmaya başladı. İşte buradayım. Seni seviyorum. “Bana” gel.

Eve dönüş yolunda halledilmesi gereken son bir askerî görev düşüncelerinin akışını bozdu. Haddini bildirmesi gereken zıpçıktı bir küçük prens daha vardı. Güzergâh değiştirip Kativar Yarımadası’na ilerlemesi, dili uzun, bıyıkları daha da uzun (kendi bıyığıyla gurur duyan Şah, bu alanda rekabeti düşmanlıkla karşılardı) bir genç adam olan Kuç Nahinli başına buyruk Rana’ya boyun eğdirmesi gerekiyordu; bu derebeyi, nedendir bilinmez, özgürlük sözcüğünü anlamsızca diline dolamıştı. Şah, içten içe, kimden özgürlük, neyden özgürlükmüş bu, diye burnundan soluyordu. Özgürlük çocuklara yaraşır bir düştü, kadınlara yaraşır bir oyundu. Hiçbir erkek asla özgür değildi. Ordusu, sessizce sökün eden bir veba salgını gibi Gir Ormanı’nın beyaz ağaçları arasında ilerlemeye başlayınca, ağaçların hışırdayan en üst dallarına ve yapraklarına bakıp ölümün yaklaştığını gören biçare ve küçümen Kuç Nahin Kurganı8 kendi surlarını yıktı, teslim bayrağı çekti ve perişan bir halde merhamet dilenmeye başladı. Şah, hezimete uğrattığı hasımlarını idam etmek yerine genellikle kızlarından biriyle evlenmeyi tercih eder, mağlup kayınpederine vazifeler verirdi. Yeni bir aile üyesi, çürüyen bir cesede yeğdi. Ancak bu kez, küstah Rana’nın bıyığını yakışıklı suratından hiddetle sökmüş, çelimsiz hayalperesti –tam da dedesinin yapacağı gibi kendi elleri ve kılıcıyla– cırtlak renkli parçalara ayırmış, sonra da titreyerek yas tutmak üzere çadırına çekilmişti.

Şah’ın çekik ve iri gözleri, hülyalı genç bir kadını ya da karayı arayan bir denizcinin gözleri gibi sonsuzluğa dalıp giderdi. Dudakları dolgundu, kadınsı bir ifadeyle hafifçe sarkardı. Bu kadınsı vurgular bir yana, heybetli bir adamdı, cüsseli ve güçlüydü. Genç bir delikanlıyken çıplak elleriyle bir dişi kaplanı boğmuş, sonra yaptığı şey yüzünden çılgına dönüp bir daha asla et yemeyeceğine yemin etmiş ve etyemez olmuştu. Müslüman bir vejetaryen, sadece barış isteyen bir savaşçı, bir filozof-imparator; birbiriyle çelişen beyanlardı bunlar. İşte bu memleketin bildiği en muazzam hükümdar böyle biriydi.

Savaştan sonraki melankolik saatlerde, akşam karanlığı kimsesiz ölülerin üzerine çökerken, kana boğulan yıkık kalenin biraz aşağısında, küçük bir çağlayandan gelen bülbül nağmelerinin –bül-bül, bül-bül diye çağıldıyordu su– ses eriminde, sırmalı brokar kumaştan otağında istirahat eden Şah, sulandırılmış şarabını yudumluyor ve ecdadının kanlı geçmişini düşünüp hayıflanıyordu. Tarihteki en müthiş adamlar olsalar da, kana susamış atalarına benzemek istemiyordu. Yağmacı geçmişindeki, kendisinin de insan kanından çağlayanlarla birlikte soyundan geldiği isimlerin ağır yükünü omuzlarında hissediyordu: Bu yeni toprakları fetheden, ancak çok zengin ve çoktanrılı “Hindustan”dan her zaman nefret etmiş olan büyükbabası Ferganalı savaş beyi Babur, zarif sözcükler kullanmada beklenmedik bir maharet gösteren bir savaş makinesiydi ve Babur’dan önce Maveraünnehir ve Moğolistan’ın ölüm saçan hanları, hepsinden önemlisi de Temuçin –Cengiz, Çengez, Jengiz ya da Çingiz Han– vardı ki, onun yüzünden Ekber de Mughal adını kabul etmek zorunda kalmış, aslında öyle olmadığı ya da kendini öyle hissetmediği halde Moğol olmaya mecbur olmuştu. O kendini... Hindustanlı hissediyordu. Ordusu ne Altın ne Mavi ne de Beyaz’dı. “Ordu” sözcüğünün kendisi bile, incelikli sesleri duymaya alışmış kulaklarına çirkin, hayvani, kaba geliyordu. Ordu istemiyordu o. Yenilgiye uğrattığı düşmanlarının gözlerine eritilmiş gümüş akıtmak ya da onları akşam yemeğini yediği platformun altında ezerek öldürmek istemiyordu. Savaşmaktan usanmıştı. Çocukluğundaki öğretmenlerinden birinin, Farslı âlim Mir’in öğüdünü hatırladı; bir insanın kendisiyle barışık olabilmesi için herkesle barış içinde olması gerekiyordu. Sulh-ı küll, topyekûn barış. Hiçbir han böyle bir düşünceyi anlayamazdı. Zaten o bir hanlık istemiyordu. Bir ülke istiyordu.

Sadece Temuçin de değil. Ayrıca, Demir adını taşıyan bir adamın kasıklarından geliyordu soyu. Atalarının dilinde, timur sözcüğü demir anlamına geliyordu. Timurlenk; aksak demir adam. Şam’ı ve Bağdat’ı yakıp yıkan, Delhi’yi yerle bir ederek elli bin hayaletin uğrak yerine dönüştüren Emir Timur. Ekber, ataları arasında Timur gibi birinin bulunmamasını tercih ederdi. Timur’un, Cengiz Han’ın oğullarından birinin adını taşıyan dilini bırakmış, Çağataycayı terk etmiş, onun yerine önce Farsçayı benimsemiş, sonra da seyyar ordunun soysuz melez dili Urdu’yu, ordugâh dilini konuşmaya başlamıştı; yarım düzine yarım yamalak anlaşılmış dilin ağızda yuvarlanması ve ıslık çalar gibi telaffuz edilmesinden ibaret olan Urduca, herkesi şaşırtarak, güzel ve yeni bir ses üretmişti; bir şair dili, askerlerin ağzından doğmuştu.

Kuç Nahinli Rana, ince hatlı, esmer genç adam, tüysüz ve kan içindeki yüzüyle Ekber’in ayaklarının dibine diz çökmüş, inecek darbeyi beklemişti. “Tarih tekerrür eder,” demişti. “Büyükbaban yetmiş yıl önce benim büyükbabamın canını almıştı.”

“Büyükbabamız,” diye cevap vermişti Hükümdar, âdet olduğu üzere hükümdarlık çoğulunu kullanarak; ne de olsa tekil zamiri tecrübe etmenin ne yeri ne zamanıydı, üstelik karşısındaki deyyus böyle bir ayrıcalığa şahit olmaya layık değildi, “büyükbabamız şair diliyle konuşan bir barbardı. Oysa biz, tam aksine, bundan ikrah etmemize rağmen, bir barbarın geçmişine sahip olan ve bir barbar hamasetiyle savaşan bir şairiz. Böylelikle, tarihin tekerrürden ibaret olmadığı, sürekli ilerlediği ve insanın değişebileceği ispatlanmış olmaktadır.”

“Bir cellattan beklenmeyecek düşünceler bunlar,” diye cevap vermişti genç Rana, fısıldar gibi. “Ne çare ki Ölüm’le tartışmanın faydası yok.”

“Sonun geldi,” diye onaylamıştı Şah. “Bu yüzden ölmeden önce açık yüreklilikle anlat bize, öbür dünyada nasıl bir cennetle buluşmayı umuyorsun?” Rana örselenmiş yüzünü kaldırıp hükümdarın gözlerinin içine bakmıştı. “Cennette, tapınmak ve tartışmak sözcükleri aynı anlama gelir,” demişti. “Kadir-i Mutlak bir tiran değildir. O’nun mekânında bütün sesler istediğini söylemekte özgürdür ve bu surette ibadet ederler.” Sinir bozucu, kendini beğenmiş, gençten bir yalancı sofu olduğuna hiç şüphe yoktu ya, bütün kızgınlığına rağmen, Ekber söylediklerinden etkilenmişti. “Sana söz veriyoruz,” demişti genç adama, “o tapınma mekânını burada, dünya üzerinde kuracağız.” Sonra aniden –Allahu Ekber; Allah büyüktür; ya da, bir ihtimal, Ekber Allah’tır diye– haykırmış ve çalımlı veledin küstah, çok bilmiş ve dolayısıyla lüzumsuz kellesini uçurmuştu.

Rana’yı öldürdükten sonra, Şah, önceden aşina olduğu yalnızlık şeytanının pençesine düşmüştü. Birisi ona eşitiymiş gibi hitap ettiği zaman öfkeden çılgına dönüyordu; bunun bir kusur olduğunu biliyordu, bir hükümdarın öfkesi her zaman kusur sayılırdı, öfkeli bir hükümdar hata yapan bir tanrıya benzerdi, anlıyordu. Ama bu olaydan sonra, kişiliğindeki başka bir çelişki su yüzüne çıkmıştı. Şah yalnızca sulugözlü mızmızların celladı olan bir barbar filozof değil, yanı sıra dalkavukluk ve yağcılık bağımlısı bir bencildi, fakat her şeye rağmen bir yandan da başka türlü bir dünyanın, kendine denk bir adamı bulup onunla kardeşiymiş gibi görüşebileceği, serbestçe söyleşebileceği, öğretebileceği ve ders alabileceği, haz alıp haz verebileceği bir dünyanın, fikir alışverişinin daha zarif fakat daha meşakkatli keyfi için fethetmenin zalimane zevklerinden feragat edebileceği bir dünyanın özlemini çekiyordu. Böyle bir dünya mümkün müydü? Bu dünyaya hangi yoldan ulaşılırdı? Peki yeryüzünde böyle bir adam var mıydı, yoksa onu biraz önce kendi elleriyle infaz mı etmişti? Ya bıyıklı Rana emsalsiz biriyse? Dünya üzerinde sevebileceği tek adamın canına mı kıymıştı? Şarap, hükümdarın düşüncelerini bulandırdı, yüreğini kabarttı, gözleri sarhoş yaşlarla doldu.

Olmak istediği adama dönüşmenin yolu neydi? Nasıl ekber olacaktı, azam olacaktı, büyük olacaktı? Nasıl?

Konuşacak kimsesi yoktu. Huzur içinde içkisini içebilmek için, küp gibi sağır uşağı Bhakti Ram Cain’i çadırdan yollamıştı. Efendisinin ipe sapa gelmez sayıklamalarını duyamayacak bir uşak bulunmaz nimetti ama Bhakti Ram Cain dudak okumayı öğrenmiş, bu da değerini epey azaltmış, onu da diğer herkes gibi bir kulak misafiri haline getirmişti. Hükümdar delirmiş. Böyle söylüyorlardı; herkes böyle söylüyordu. Askerleri, tebaası, karıları. Herhalde Bhakti Ram Cain de. Yüzüne karşı değil elbette, ne de olsa devasa bir adam, eski destanlardaki kahramanlar gibi kudretli bir savaşçı, şahlar şahıydı o; böyle bir adam hafif kaçık olmayı da tercih ediyorsa, kim ne karışır? Gerçi Şah, deli değildi. Şah, sadece var olmaya kanaat etmek istemiyordu. O, dönüşmek istiyordu.

Pekâlâ. Kativarlı küçük prense verdiği sözü tutacaktı. Zafer şehrinin kalbine bir tapınma mekânı inşa edecek, bu yeri herkesin herkese her konuda her istediğini söyleyebileceği bir münazara mabedi haline getirecekti, öyle ki, Tanrı’nın yokluğundan krallıkların feshine kadar her konu konuşulabilecekti. Bu mekânda kendine tevazuyu öğretecekti. Hayır, haksızlık ediyordu. “Öğretmek” yanlış bir sözdü. Daha doğrusu, zaten kalbinin derinlerine yuvalanmış olan tevazuyu kendine hatırlatacak, onu yeniden kazanacaktı. Belki de en mükemmel benliği buydu; sürgünde geçen çocukluk yıllarının yarattığı, şimdi yetişkinlik azametini kuşanmış olsa da hâlâ varlığını koruyan, zaferden değil yenilgiden doğmuş bir benlik. Artık hep galip geliyor olsa da, Şah yenilgiyi iyi bilirdi. Yenilgi babasıydı. Adı da Hümayun’du.

Babasını düşünmeyi sevmezdi. Babası çok fazla afyon içmiş, imparatorluğunu kaybetmiş, topraklarını ancak İran Şahı’ndan bir ordu koparabilmek için Şii itikadını kabul etmiş gibi göründükten (ve Kûh-i Nur adıyla bilinen elması hibe ettikten) sonra geri alabilmiş, yeniden tahtına kavuştuktan kısa süre sonra da kütüphane merdivenlerinden düşerek ölmüştü. Ekber babasını tanımazdı. Hümayun’un Çavsa yenilgisinden sonra Sind’de doğmuştu o; babasını yenen Şîr Şah Sur, Hümayun’un olması gereken ama kabiliyetsizliği yüzünden kaybettiği hükümdarlığı ele geçirmiş, tahttan indirilen Hümayun arkasına bakmadan İran’a kaçmış, oğlunu terk etmişti. On dört aylık oğlunu bırakmıştı. Ekber’i, babasının hem kardeşi hem düşmanı olan Kandaharlı Askarî Amcası bulmuş, o büyütmüştü; aslında vahşi Askarî Amca yanına yaklaşabilse Ekber’i kendi elleriyle öldürürdü ama çocuğa hiçbir zaman emeline ulaşabilecek kadar yaklaşamadı, çünkü karısı her seferinde yolunu kesti.

Ekber yaşamışsa, yengesi yaşamasını istediği için yaşamıştı.

Kandehar’da ona hayatta kalmayı, dövüşmeyi, öldürmeyi ve avlanmayı öğrettiler; gerçi başka pek çok şeyin öğretilmesine gerek kalmadı, zira arkasını kollamayı, dilini tutmayı, yanlış şeyler, öldürülmesine neden olacak şeyler söylememeyi kendiliğinden öğrendi. Kaybedilenlerin kıymetini, kaybetmeyi, yenilgiyi kabullenmenin ruhu nasıl arındırdığını, vazgeçmeyi, arzu edilen şeye sıkı sıkı tutunma tuzağından sakınmayı ve genel olarak terk edilmişliği, özellikle de babasızlığı, babaların eksikliğini, babasızların eksikliğini ve eksik olanların fazla olanlar karşısındaki en iyi savunma silahlarını öğrendi: manevi güç, sağduyu, kurnazlık, tevazu ve gözucuyla bakınca çevrede olan biten her şeyi seçebilme meziyeti. Eksikliğin kıssadan hisseleri. Gelişim tohumlarının ekildiği topraktı eksiklik. Gelgelelim, kimsenin ona öğretmeyi düşünmediği ve asla öğrenmeyeceği şeyler de vardı. Şafak vakti gusül aptesi almasına yardım eden yaşlı hizmetkârına, “Biz, Hindistan İmparatoru değil miyiz Bhakti Ram Cain,” diye haykırdı, “kendi batasıca adımızı bile yazamıyoruz, bu ne iştir!”

“Başım üstüne, ey saadetli zat-ı şahaneleri, nice erkek evlatlar babası, nice hatunların necip zevci, şah-ı cihan, sultan-ı azam hazretleri,” diye cevap veren Bhakti Ram Cain, Şah’a havlusunu uzattı. Günün bu saatleri, hükümdarın sabah merasimi saatleri, aynı zamanda saltanat pohpohçuluğu zamanıydı. Birinci Sınıf İmparatorluk Dalkavuğu payesini gururla taşıyan Bhakti Ram Cain, külliyen yaltakçılık denilen tumturaklı, eski usul dalkavukluğun ustasıydı. Düzenli yinelemeler ve incelikli sıralamalara özen göstermek elzem olduğundan, ancak abartılı methiyelerin şatafatlı formüllerini mükemmel bir biçimde hafızasında tutabilenler külliyen yaltaklanabilirdi. Bhakti Ram Cain’e gelince; şakşakçılığı hiç ara vermeden, saatler boyunca sürdürebilirdi o. Hükümdar, leğendeki ılık suda bir felaket alameti gibi yansıyan kendi kaşları çatılmış yüzünü gördü. “Biz hakanlar hakanıyız, Bhakti Ram Cain, ama kendi kanunlarımızı dahi okuyamıyoruz. Buna ne diyeceksin bakalım?” dedi.

“Hayhay, ey hâkimlerin en hak biliri, nice erkek evlatlar babası, nice hatunların necip zevci, şah-ı cihan, sultan-ı azam, hükümdarlar hükümdarı, yedi iklimin hünkârı,” dedi vazifesine ısınmaya başlayan Bhakti Ram Cain.

“Biz ki Mihr-i Dırahşan, Necm-i Hindistan, Şems-i Devran’ız,” dedi kendisi de dalkavukluk sanatına aşina olan Ekber, “oysa bebek yapmak için kadınları beceren erkeklerin oğlanları da erkek yapmak için altına yatırdığı o batakhanede, pislik çukurundan hallice kasabada büyüdük; büyürken hem karşımızdaki savaşçıyla, hem de arkamızdan tebelleş olan saldırganla mücadele etmek zorunda kaldık.”

“Hayhay, ey ziyafeşan hakanım, nice erkek evlatlar babası, nice hatunların necip zevci, şah-ı cihan, sultan-ı azam, hükümdarlar hükümdarı, yedi iklimin hünkârı, Mihr-i Dırahşan, Necm-i Hindistan, Şems-i Devran sultanım,” dedi Bhakti Ram Cain; sağır olabilirdi ama en ufak imayı anlar, lafını ona göre değiştirmeyi bilirdi.

“Bir Hükümdar böyle mi yetiştirilmelidir, Bhakti Ram Cain?” diye kükrerken öfkeden gözü kararan Şah leğeni bir vuruşta devirdi. “Kara cahil, her an kıçını kollayan, vahşi; bir şehzadeye yakışan nitelikler mi bunlar?”

“Hayhay, ey âlimler âlimi zat-ı şahaneleri, nice erkek evlatlar babası, nice hatunların necip zevci, şah-ı cihan, sultan-ı azam, hükümdarlar hükümdarı, yedi iklimin hünkârı, Mihr-i Dırahşan, Necm-i Hindistan, Şems-i Devran, Güzin-i Şehriyaran, Selatin-i Cihan hünkârım,” dedi Bhakti Ram Cain.

“Dudaklarımızdaki kelimeleri okuyamıyormuş numarası yapıyorsun bize!” diye haykırdı Hükümdar.

“Hayhay, ey yüceler arasında en yüce şehinşah, nice erkek evlatlar...”

“Senin gibi bir tekenin gırtlağını kestirmeli, öğle yemeğinde yahnisini yemeli.”

“Hayhay, ey tanrılardan merhametkâr padişah, nice erkek...”

“Anan seni domuzlarla oynaştıktan sonra doğurmuş.”

“Hayhay, ey azametli, kerametli, izzetli cihangir...”

“Boş ver,” dedi Hükümdar. “Şimdi daha iyi hissediyoruz. Çekilebilirsin. Canını bağışladık.”

7. Pachisi ya da Hindistan tavlası diye de bilinen strateji oyunu, ülkemizde peçiç adıyla tanınıyor. Hindistan’ın milli oyunu kabul ediliyor. Fetihpur Sikri’ye bugün de hâlâ yerinde olan, taştan, devasa bir peçiç alanı yaptıran, piyon olarak köleleri kullanan Ekber Şah’ın bu oyunu çok sevdiği biliniyor. (Ç.N.)

8. Çağatay Türkçesinde kale, hisar, sur. (Ç.N.)

*****

4

Ve işte, kırmızı taş sarayın pencerelerinde

*****

Ve işte, kırmızı taş sarayın pencerelerinde flamalar gibi uçuşan parlak ipekleriyle, sıcakta bir afyon hayali gibi titrek parıltılar saçan Sikri, yine karşısındaydı. Nihayet, çalımla dolaşan tavusları ve rakkaseleriyle yuvasına ulaşmıştı. Dünya savaş yaralarıyla dolu acımasız bir gerçekse, Fetihpur Sikri güzel bir yalandı. Şah, afyon çubuğuna dönen bir müptela gibi yuvasına dönmüştü. Bir sihirbazdı o. Büyüsüyle burada dinin, yörelerin, sınıf ve kabilelerin ötesinde yeni bir dünya yaratacaktı. Yeryüzünün en güzel kadınları buradaydı, hepsi onun eşiydi. Ülkenin en parlak zekâları burada toplanmıştı, en büyük dâhilerin en mahirleri olan Dokuz Yıldız da bunların arasındaydı ve onların yardımıyla üstesinden gelemeyeceği hiçbir şey yoktu. Onların desteğiyle, sihri bütün ülkeye, geleceğe ve sonsuzluğa uzanacaktı. Bir hükümdarın sihri gerçeklere tesir ederdi ve böyle suç ortakları varken Ekber Şah’ın kerametinin işe yaramaması olanaksızdı. Tansen’in şarkıları kâinatın mühürlerini açıp gündelik hayata ilahiyat katıyordu. Feyzi’nin şiirlerinin kalplerde ve zihinlerde açtığı pencerelerden hem ışık hem karanlık görülebiliyordu. Raca Man Sing’in kâmil devlet idaresi ve Raca Todarmal’ın maliye bilgisi, imparatorluğun emin ellerde olduğu anlamına geliyordu. Hem sonra Birbâl vardı; en iyilerin en iyisi olan dokuzlunun da en iyisi, Birbâl. Ekber’in başveziri ve can dostu.

Asrın en kıvrak zekâlı adamı Başvezir Birbâl, Ekber’i karşılamak için Hiran Menâr’da, fildişi kulenin önünde bekliyordu. Onu görünce Şah’ın muzipliği tuttu. “Birbâl,” dedi atından inerken, “bir soruya cevap verir misin? Sana sormak için uzun zamandır bekliyorduk.” Hazırcevaplığı ve bilgeliği dillere destan başvezir tevazuyla başını eğdi. “Nasıl arzu ederseniz, Cihanpenah, Dünyanın Sığınağı.” “Peki o zaman,” dedi Ekber, “söyle bakalım, önce tavuk mu yumurtadan çıkmıştır, yumurta mı tavuktan?” Birbâl hemen cevap verdi: “Önce tavuk yumurtadan çıktı.” Ekber şaşırıp kalmıştı. “Nasıl emin olabiliyorsun?” diye sordu. “Huzoor,”9 dedi Birbâl, “yalnızca bir sorunuzu cevaplamaya söz vermiştim.”

Başvezir ve Şah şehir surlarında durmuş, havada daireler çizen kargalara bakıyorlardı. “Birbâl,” dedi Ekber, “sence ülkemde kaç tane karga vardır?” “Cihanpenah,” diye cevap verdi Birbâl, “ülkeniz topraklarında tamı tamına dokuz yüz doksan dokuz bin dokuz yüz doksan dokuz tane karga var.” Ekber şaşırmıştı. “Diyelim ki hepsini saydırdık,” dedi, “ve sayıları senin söylediğinden fazla çıktı. Bu ne anlama gelir?” “Komşu ülkelerdeki arkadaşlarının onları ziyarete geldiği anlamına gelir.” “Peki sayıları daha az çıkarsa?” “O zaman bizimkilerden bazıları uçsuz bucaksız dünyayı görmeye heves etmiş demektir.”

Uzak bir ülkeden gelen Batılı bir ziyaretçi, saray avlusunda Ekber’i bekliyordu; önemli bir dilbilimci olan bu Cizvit keşişi, onlarca dil biliyor, hepsini şakır şakır konuşabiliyordu. Ekber’den, anadilini tahmin etmesini istedi. Şah bu bilmeceyi çözmek için kafa patlatırken, Başvezir fark ettirmeden keşişin arkasına dolandı ve birden adamın kıçına esaslı bir tekme indirdi. Keşişin ağzından okkalı küfürler döküldü; Portekizce değil, İtalyanca küfretmişti. “Görüyorsunuz ya, Cihanpenah,” dedi Birbâl, “sövüp saymaya gelince, insan her zaman anadilini tercih eder.”

Şah, “Eğer bir tanrıtanımaz olsaydın, Birbâl,” diye meydan okudu başvezirine, “ulvi dinlere inanan dini bütün insanlara ne söylerdin?” Trivikrampurlu inançlı bir Brahman olan Raca Birbâl tereddüt etmeden yanıt verdi: “Onlara, fikrimce hepsinin benim gibi tanrıtanımaz olduğunu söylerdim, çünkü alt tarafı benim inandığımın bir fazlasına inanıyorlar.” “Nasıl yani?” diye sordu Şah. “Dini bütün insanların hepsinin, kendi tanrılarından başka her tanrıya inanmamak için makul gerekçeleri var,” dedi Birbâl, “dolayısıyla hiçbir tanrıya inanmamak için ihtiyaç duyduğum makul gerekçeleri onlardan öğreniyorum.”

Başvezir ve Şah, Habgâh’ın, yani Rüyalar Mekânı’nın taraçasında yan yana durmuş, Hükümdar’ın özel, resmî havuzu Anup Talao’nun, yani havuzların en güzeli Emsalsiz Havuz’un dingin sularını seyrediyorlardı; ülkeyi bekleyen bir felaket olduğunda, bu havuzun sularında uyarı işareti belireceği söylenirdi. “Birbâl,” dedi Ekber, “en sevgili sultanımızın büyük bir talihsizliği olduğunu biliyorsun; var olmamak. Onu herkesten çok sevsek de, ona diğer hanımlarımızın hepsinden daha fazla hayran olsak da, onu yitirdiğimiz Kûh-i Nur’dan bile üstün tutsak da teselli edemiyoruz. ‘En çirkin, en huysuz cadaloz karınız bile etten ve kemikten bir kadın,’ diyor bize. ‘Sonunda onunla bile rekabet edemez hale geleceğim.’” Başvezir, Şah’a şu öğüdü verdi: “Cihanpenah, ona zaferinin tam da en sonunda herkese malum olacağını söylemelisiniz, çünkü er ya da geç bütün sultanlar onun talihsizliğini paylaşarak yok olacak, oysa o, bir ömür boyu aşkınıza sahip olacak ve şöhreti çağlar boyu unutulmayacak. Böylelikle, gerçekte var olmadığı doğru iken, asıl onun yaşadığını söylemek de yanlış sayılmaz. Şayet yaşamıyor olsaydı, o zaman şuradaki yüksek pencerenin arkasında dönüşünüzü bekleyen kimse olmazdı.”

Şah’ın diğer eşleri, Codha’nın kız kardeşleri, hayalî sultana düşmandılar. Haşmetli Şah, nasıl olur da var olmayan bir kadını onlara tercih ederdi? Codha, en azından Şah sarayda değilken ortadan kaybolmalıydı; etten kemikten kadınların arasında ne işi vardı onun? Bir hayaletti ve hayalet gibi kayboluvermeli, bir aynanın ya da gölgenin içine saklanıvermeliydi. Gelgelelim Codha buna yanaşmıyor, kanlı canlı sultanlar da böyle bir edepsizliğin tam da hayalî bir varlığa göre olduğunu söylüyorlardı. Yetiştirilmemiş bir genç kadın nasıl edep erkân bilsin ki? Görgüsüz, cahil bir hayal ürünüydü, yok sayılmayı hak ediyordu.

Eşleri, Codha’yı yaratmak için hepsinden bir şeyler çaldığını iddia ettikleri Şah’a çok kızıyorlardı. Şah, Codha’nın Codpur prensinin kızı olduğunu söylüyordu. Yalan! O dediği başka bir sultandı, üstelik Codpur prensinin kızı değil, kardeşiydi. Şah, ilk erkek evladının, uzun zaman beklediği, ancak bir şeyhin –ki bu zafer şehri de aynı şeyhin tepe üstündeki dergâhının yanı başına kurulmuştu– hayırduasını aldıktan sonra kavuşabildiği oğlunu da hayalî sevgilisinin doğurduğuna inanıyordu. Fakat Şehzade Selim’in gerçek annesinin; Kaçvaha klanından Amber Racası Bihari Mal’ın kızı Rajkumari Hira Kunvari’nin, ya da diğer adıyla Meryem Zamani’nin dinleyen herkese yaşlı gözlerle izah ettiği üzere, Codha, Selim’in annesi değildi. İşte böyle; hayalî sultanın sınırsız güzelliği aslında başka bir hanıma aitti, Hindu oluşu bir başkasına, muazzam serveti bir üçüncüye. Fakat mizacını Ekber kendisi yaratmıştı. Gerçek bir kadın kocasına karşı asla o kadar özenli, yumuşak, her an o kadar müsait olamazdı. Codha asla gerçek olamayacak bir kadın, bir mükemmellik düşüydü. Gerçek olamayacağı için karşı konulmaz olduğunu, Şah’ın tam da bundan dolayı en çok onu sevdiğini biliyor ve bu yüzden ondan korkuyorlardı. Geçmişlerini çaldığı için ondan nefret ediyorlardı. Mümkün olsa onu öldürürlerdi, ancak Şah ondan sıkılana ya da kendiliğinden ecel şerbetini içene dek, Codha ölümsüzdü. Şah’ın ölümü de düşünülmeyecek şey değildi aslında, fakat sultanlar henüz bunu akıllarından geçirmiyorlardı. Şimdilik sessizce kin güdüyorlardı. İçten içe, “Ekber Şah çıldırmış,” diye homurdanıyor, fakat tedbiri elden bırakmıyor, bu sözcükleri dile getirmekten kaçınıyorlardı. Şah atına atlayıp dörtnala birilerini öldürmeye gittiğinde, hayalî eşi kendi kaderine terk ediyorlardı. Adını asla ağızlarına almıyorlardı. Codha, Codhabai. Bu sözcükler katiyen söylenmiyordu. O, sarayda tek başına dolaşıyordu. İşlemeli taş paravanların arkasında bir an için beliren yalnız bir gölgeydi. Hafif rüzgârda dalgalanan bir örtüydü. Geceleri, Penç Mahal’in en üst katındaki küçük kubbenin altında duruyor, kendisini gerçek kılacak Hükümdar’ın dönüşünü bekleyerek bakışlarıyla ufku tarıyordu. Savaş meydanlarından yuvasına dönen Şah’ı bekliyordu.

* * *

Yabancı bir memleketten gelen sarı saçlı yalancının sihirbazlar ve tılsımlar hakkındaki hikâyeleriyle Fetihpur Sikri’yi karıştırmasından uzun zaman önce, Codha şöhretli kocasının kanında afsunculuk olduğunu anlamıştı. Cengiz Han’ın kurban edilmiş hayvanlar ve sihirli şifalı otları kullanarak ölülerle haberleştiğini, büyü yardımıyla arkasında soyundan gelen sekiz yüz bin kişi bırakmayı başardığını duymayan kalmamıştı. Timurlenk’in Kuran’ı nasıl yaktığına, yeryüzünü fethettikten sonra nasıl yıldızlara yükselip gökleri de istila etmeye çalıştığına dair hikâyeleri bilmeyen yoktu. Babur Şah’ın, ölüm döşeğindeki Hümayun’un hasta yatağının çevresinde dönüp dolaşarak Ölüm’ü oğuldan babaya çektiğini, evladı yaşasın diye kendini feda ettiğini herkes bilirdi. Ölüm ve Şeytan’la yapılan bu karanlık anlaşmalar kocasına atalarından miras kalmıştı ve kendi varlığı da, Hükümdar’ın sihrinin ne denli kuvvetli olduğunu kanıtlıyordu.

Bir hayalden hayat yaratmak insanüstü bir eylemdi, tanrıların imtiyazını gasp etmek anlamına gelirdi. O günlerde Sikri’de elini atsan bir şaire ya da sanatçıya çarpıyordun; bomboş hiçliklerden güzel şeyler çıkarmak için dilin ve düşlerin gücü üzerinde hak iddia eden bu kendini beğenmiş bencillerden hiçbiri; hiçbir şair, ressam, müzisyen ya da heykeltıraş, Hükümdar’ın, o İnsan-ı Kâmil’in yarattığı eserin yanına bile yaklaşamamıştı. Saray avlusu da yabancılarla, kulak tırmalayan kaba dilleriyle böbürlenen, memleketlerinin görkemli topraklarını, tanrılarını, krallarını anlatıp duran saçları briyantinli egzotiklerle, açık havada yaşlanmış tüccarlarla, Garp’tan gelen at suratlı papazlarla doluydu. Codha, sarayın üst katındaki odalarından birinin yüksek penceresini örten taştan bir paravanın arkasından Divan-ı Âm’ın duvarlarla çevrili büyük avlusuna bakar, akın akın avluya doluşan yabancıların kasıla kasıla yürüyüşlerini, gagasıyla tüylerini kabartan kuşlar gibi özenle saçlarını başlarını düzeltişlerini izlerdi. Şah, bu yabancıların yanlarında getirdikleri, ülkelerindeki dağları ve vadileri gösteren resimleri Codha’ya gösterdiği zaman, Himalayalar ve Keşmir’i düşünen Codha yabancıların alelade doğal güzellik anlayışına, onların Vaal ırmağına, Aalp dağlarına, yarım yamalak dağlarına verdikleri yarım yamalak adlara kahkahalarla güldü. Vahşi adamları kral bellemiş, tanrılarını bir ağaca çivilemişlerdi. Böyle ipsiz sapsız, gülünç insanlarla ne yapacaktı Codha?

Anlattıkları hikâyelerden de hiç etkilenmedi. Bir kadın heykeline can verip sonra ona âşık olan, kadim zamanlarda yaşamış Yunanlı bir heykeltıraşın hikâyesini dinlemişti Hükümdar’dan. Hikâyenin sonunu iyi getirememişlerdi, zaten basit bir çocuk masalıydı alt tarafı. Kendi hakiki varlığı böyle bir hikâyeyle kıyas kabul etmezdi. Hasılı, kendisi buradaydı ya işte. Basbayağı, buradaydı. Dünya üzerinde sadece tek bir adam salt irade gücüyle böylesi bir yaratıya hayat verebilmişti.

Hükümdar’ı enikonu büyülediklerini biliyordu ya, bu yabancı seyyahlar hiç ilgisini çekmiyordu. Uzun yolculuklara çıkarken bulmayı umdukları tam olarak neydi acaba? İşe yarar bir şey olamazdı. Biraz sağduyulu olsalar, seyahat etmenin ne kadar fuzuli bir iş olduğunu anlarlardı. Manasız bir şeydi seyahat etmek. İnsanı bir işe yaradığı, anlam kazandığı, karşılığında da hayatını adayarak anlam verdiği yerden ayırır, periler diyarına götürüp abes hallere düşürürdü.

Evet: Bu şehir, Sikri, onlar için bir masal diyarıydı, aynı şekilde onların İngiltere’sini, Portekiz’ini, Hollanda’sını ve Fransa’sını da Codha’nın aklı almıyordu. Dünya yekpare, her yanı aynı değildi. “Biz onların rüyasıyız,” demişti Şah’a, “onlar da bizim rüyalarımız.” Şah’ı seviyordu, çünkü Ekber onun düşüncelerini asla küçümsemez, haşmetli elinin tersiyle bir köşeye itmezdi. Bir akşam ganjife10 oynarlarken, “Düşünsene Codha,” demişti, “başka insanların rüyalarında uyanıp onları değiştirebilseydik ve onları kendi rüyalarımıza davet edecek cesareti bulabilseydik... Bütün dünya uyanıkken görülen bir rüyaya dönüşse neler olurdu?” Uyanıkken görülen rüyalardan söz ettiği zaman onu hayalperestlikle suçlayamıyordu; o zaman kendi hali nice olurdu?

On yıl önce duvarları arasında, yetişkin haliyle dünyaya geldiği, sadece yaratıcısı değil sevgilisi de olan adam tarafından doğurulduğu saraydan hiç çıkmamıştı. Evet, Codha onun hem karısı hem çocuğuydu. Saraydan çıkarsa –en azından hep böyle olacağını düşünmüştü– büyü bozulur, varlığı son bulurdu. Hükümdar inancının gücüyle ona destek olursa hayatta kalmayı başarabilirdi belki, ama yalnız başına hiç şansı olmazdı. Neyse ki, saraydan ayrılmak gibi bir arzusu yoktu. Sarayın sayısız yapısını birbirine bağlayan panelli ve perdeli geçitler bütün yolculuk ihtiyaçlarını karşılamasına yetiyor da artıyordu. Burası onun küçük dünyasıydı. Fethetmeye, dolayısıyla başka yerlere merakı yoktu. Dünyanın geri kalanı başkalarının olsun; müstahkem taş duvarlarla çevrili bu alan onundu.

Geçmişi olmayan bir kadındı, maziden bağımsızdı, daha doğrusu, sahip olduğu ve diğer sultanların amansızca itiraz ettiği geçmişi, ancak Hükümdar’ın lütfettiği kadardı. Bağımsız varlığı, istese de istemese de tekrar tekrar sorgulanıyordu. Tanrı yaratısından yüz çevirirse, İnsan varlığını sürdürebilir mi? Sorunun büyük ölçekli hali buydu, ama onu rahatsız eden küçük ölçekli, bencil sorulardı: İradesi, onu istenciyle var eden adamdan azade miydi? Var olmasının tek sebebi, hükümdarın onun varlığına dair şüphelerini ertelemiş olması mıydı? O ölürse, kendisi yaşamaya devam edebilir miydi?

Nabzının hızlandığını hissetti. Bir şey olacaktı. Güçlendiğini, bütün varlığının pekiştiğini hissetti. Şüpheleri uçup gitti. O geliyordu.

Hükümdar saraya girmişti, Codha onun yaklaşmakta olan ihtiyacının gücünü hissedebiliyordu. Evet. Birazdan bir şeyler olacaktı. Ayak seslerini kanında duyabiliyor, yaklaştıkça büyüyen Hükümdar’ı kendi içinde görebiliyordu. Codha onun aynasıydı çünkü Hükümdar onu öyle yaratmıştı, ama aynı zamanda kendisiydi de. Evet. Yaratma eylemi artık tamamlandığına göre, onun yarattığı kişi olmakta, herkes gibi o da doğasının sınırları içinde arzu ettiği gibi olmakta ve davranmakta özgürdü. Bir anda ne kadar da güçlenmişti, içi nasıl da kan ve öfkeyle dolmuştu. Hükümdar’ın Codha üzerindeki hâkimiyeti, mutlak olmaktan çok uzaktı. Onun iktidarından kurtulmak için tek yapması gereken tutarlı olmaktı. Kendini hiç bu kadar mantıklı ve tutarlı hissetmemişti. Doğası, benliğini sel gibi kapladı. İtaatkâr değildi. Hükümdar, itaatkâr kadınlardan hoşlanmazdı.

Önce onu azarlayacaktı. Bunca zamandır nerede olduğunu soracaktı. Şah’ın yokluğunda sayısız entrikayla mücadele etmek zorunda kalmıştı. Burada kimseye, hiçbir şeye güveni yoktu. Duvarlar bile fısıltılarla doluydu. Hepsiyle savaşmış ve hizmetkârların ufak tefek, menfaatçi oyunlarını bozarak, duvarlardan sarkan casus kertenkeleleri bertaraf ederek, fesat farelerin ortalıkta cirit atmasına engel olarak Hükümdar’ın döneceği güne dek sarayı güvende tutmuştu. Bir yandan yavaş yavaş solarken, hayatta kalmak için iradesinin bütün gücünü sarf etmesi gerekirken bunlarla uğraşmıştı. Diğer sultanlara gelince... yo, onlardan hiç söz etmeyecekti. Diğer sultanlar yoktu. Sadece kendisi vardı. Kendisi de bir sihirbazdı. Kendi kendinin sihirbazıydı. Büyülemesi gereken tek bir adam vardı ve o şimdi buradaydı. Diğer sultanlara gitmiyordu. Onu memnun edene geliyordu. Codha onunla, onun kendisine duyduğu arzuyla, gerçekleşmek üzere olduğunu bildiği ama ne olduğunu bilmediği şeyle doluydu. Onun ihtiyacının bilirkişisiydi. Her şeyi bilirdi.

Kapı açıldı. Codha oradaydı, yaşıyordu. Ölümsüzdü, çünkü aşk tarafından yaratılmıştı. Şah, sırmalı kumaştan sorguçlu bir sarık takmış, sırmalı brokar kumaştan bir kaftan giymişti. Fethettiği toprakların tozunu bir askerî nişan gibi taşıyordu. Mahcup bir ifadeyle sırıtıyordu. “Aslında ‘ben’ saraya daha çabuk dönmek istemiştim,” dedi. “Ne var ki, geciktim.” Konuşması sanki sözcükleri deniyormuş gibi tutuktu. Nesi vardı böyle? Codha, Şah’ın bu alışılmadık, ikircikli halini önemsememeye karar verdi ve tasarladığı şeyleri söylemeye devam etti.

Günlük kıyafetleri içindeki Codha, ayağa kalkıp Şah’ın karşısına dikildi. “Ah, ‘istemiştin’ demek,” dedi ve ipek örtüsüyle yüzünün alt kısmını kapadı. “Bir erkek ne istediğini bilmez. Bir erkek istediğini söylediği şeyi istemez. Bir erkek sadece ihtiyacı olanı ister.”

Şah kendisinden söz ederken birinci tekil şahıs zamiri kullanarak onu onurlandırdığını fark etmemesine, mutluluktan düşüp bayılmamasına şaşırmıştı; oysa bu, Şah’ın en yeni keşfi ve ilanı aşk etme yöntemiydi. Şaşırmış ve biraz da canı sıkılmıştı.

Kaşlarını çatarak Codha’ya yaklaşırken, “Kaç erkek tanıdın ki bu kadar bilgilisin?” dedi. “‘Ben’ yokken kendine hayalî erkekler mi yarattın, yoksa seni memnun edecek gerçek erkekler mi buldun? Kaç adamın kellesini almam gerekiyor ‘benim’?” Şüphesiz bu kez devrimci, yepyeni zamirin şehvetini fark edecekti? Şüphesiz bu kez Şah’ın ne söylemeye çalıştığını anlayacaktı?

Anlamadı. Şah’ın heyecanının sebebini bildiğini sanıyor, sadece onu elde etmek için söylemesi gerektiğini düşündüğü sözcükleri düşünüyordu.

“Kadınlar, erkekler hakkında erkeklerin çoğunun sandığından daha az düşünürler. Kadınlar, kendi erkekleri hakkında onların tahmin ve tercih ettiğinden çok daha az düşünürler. Bütün kadınların, erkeklere erkeklerin onlara olduğundan daha az ihtiyacı vardır. İşte bu yüzden, iyi bir kadını baskı altında tutmak çok önemlidir. Eğer onu baskı altında tutmazsan mutlaka kaçırırsın.”

Şah’ı karşılamak için giyinip kuşanmamıştı. “İstediğin oyuncak bebeklerse,” dedi, “süslenip püslenip seni bekledikleri bebek evine, ciyaklayıp birbirlerinin saçlarını çekiştiren karılarına git.” Bu bir hataydı. Diğer sultanlardan söz etmişti. Şah’ın kaşları çatıldı, gözleri gölgelendi. Codha yanlış bir hamle yapmıştı. Büyü bozulmak üzereydi. Gözlerindeki bütün gücü Şah’ın gözlerine boşalttı ve Ekber ona döndü. Büyü bozulmadı. Codha sesini yükselterek konuşmaya devam etti.

Şah’a gururunu okşayacak şeyler söylemedi. “Şimdiden yaşlı bir adama benziyorsun,” dedi. “Oğulların seni dedeleri sanacak.” Kazandığı zaferleri tebrik etmedi. “Tarih farklı bir yoldan ilerleseydi,” dedi, “eski tanrılar; çok kollu çok bacaklı ve başlı mabutlar, cezaları ve kanunlarıyla değil, hikâyeleri ve kahramanlıklarıyla bilinen tanrılar, faaliyet mabudelerinin yanında mevcudiyet mabutları, dans eden tanrılar, gülen tanrılar, şimşek ve flüt tanrıları, nice nice tanrılar hâlâ hüküm sürüyor olurlardı, belki de bu daha iyiye gitmemizi sağlardı.” Güzel olduğunu biliyordu, incecik ipekli örtüyü indirerek peçenin arkasına gizlediği cazibesinin dizginlerini salıverdi ve Şah bir anda kayboldu gitti. “Bir delikanlının hayal ettiği kadının memeleri büyük, beyni küçüktür,” diye mırıldandı. “Bir hükümdarsa kendine bir eş hayal ettiğinde zihninde beni canlandırır.”

Codha, yedi ayrı nakhadana yönteminde, yani sevişirken zevki artırmak için tırnaklarını kullanmakta uzmandı. Uzun yolculuğuna çıkmadan önce, onu Üç Derin Çizgi’yle işaretlemiş; sağ elinin işaretparmağı, ortaparmağı ve yüzükparmağını aynı anda kullanarak sırtında, göğsünde ve testislerinde derin çizikler bırakmıştı; böylece Şah, yokluğunda onu hatırlayacaktı. Artık eve döndüğüne göre, tırnaklarını hiç iz bırakmadan yanaklarına, dudaklarına ve göğüslerine bastırarak onu ürpertebilir, hatta tüylerini diken diken edebilirdi. Ya da onu, boynunda bırakacağı yarımay biçimindeki izle damgalayabilirdi. Tırnaklarını ağır ağır, uzun uzun yüzüne bastırabilirdi. Başına, uyluklarına ve her zaman hassas olan göğüslerine upuzun çizgiler çekebilirdi. Sıçrayan Yaban Tavşanı yöntemini uygulayarak, vücudunun başka hiçbir yerine dokunmadan sadece meme başı etrafındaki koyu renkli deri halkasını işaretleyebilirdi. Yaşayan başka hiçbir kadın, Tavuskuşu Ayağı’nda, o hassas manevrada Codha kadar usta değildi: Başparmağını sol memesinin başına yerleştirdi, uzun tırnaklarını, kavisli, pençe gibi tırnaklarını, bu ânın beklentisiyle sivrilttiği ve özenle koruduğu tırnaklarını Hükümdar’ın etine iyice bastırarak diğer dört parmağını memesinin etrafında “yürüttü”. Sonunda ortaya çıkan izler çamurda dolaşan bir tavuskuşunun ayak izlerini andırıyordu. Bunları yaparken Hükümdar’ın neler söyleyeceğini biliyordu. Ordugâh çadırının yalnızlığında gözlerini kapadığını ve onun hareketlerini taklit ettiğini, vücudunda dolaşan tırnakların onun tırnakları olduğunu düşlediğini ve onu nasıl da arzuladığını anlatacaktı.

Bunları söylemesini bekledi, ama Şah konuşmadı. Bir şeyler değişmişti. Şah’ın biraz sabırsız, hatta sinirli bir hali vardı, Codha’nın anlamadığı bir şeyler canını sıkmıştı. Sanki sevgilisinin sanatının sayısız incelikleri cazibesini yitirmişti ve Hükümdar sadece ona sahip olup işini bir an önce bitirmek istiyordu. Codha, onun değiştiğini anladı. O değiştiğine göre, artık her şey değişecekti.

* * *

Hükümdar’a gelince; başka birinin yanında bir daha asla kendisinden birinci tekil şahıs zamiriyle söz etmedi. Dünyanın gözlerinde çoğuldu, onu seven kadının düşüncelerinde çoğuldu ve öyle kalacaktı. Dersini almıştı.

9. Urduca “efendimiz, majesteleri” anlamına gelen, Hintçede de yaygın sözcük. Hindistan folklor geleneğinde çok popüler olan Ekber-Birbâl hikâyelerinde Birbâl, Şah’a genellikle böyle hitap ediyor. (Ç.N.)

10. Bir tür iskambil oyunu. (Ç.N.)

*****

5

Son sürat ata binen oğulları

*****

Son sürat ata binen oğulları; kargılarıyla yerdeki çadır kazıklarını hedef alan oğulları; hâlâ at sırtında, çevgân oyununda hünerlerini sergileyen, ucu kıvrımlı sopalarını sallayarak topu kale ağlarına gönderen oğulları; gece karanlığında ışık yayan bir topun peşinde at koşturan oğulları; büyük av partilerinde avcıbaşından leopar avlama ilminin gizemlerini öğrenen oğulları; “aşk oyunu” anlamına da gelen âşkbazi’ye katılıp güvercin yarıştıran oğulları... ne kadar da güzeldiler, Şah’ın oğulları! Nasıl da görkemle oynuyor, nasıl da göz alıyorlardı! İşte Veliaht Şehzade Selim: Daha on dört yaşında öyle usta bir okçuydu ki, oyunun kuralları onun müthiş maharetine uyacak biçimde yeniden yazılıyordu. Ah Murat, Danyal, atlarını dörtnala süren süvarilerim, diye iç geçirdi Hükümdar. Ne çok seviyordu onları, oysa evlatları sefahate nasıl da düşkündüler! Biri on, diğeri on bir yaşındaydı ama günün bu saatinde, şimdiden sarhoştular; sarhoş halde at biniyorlardı sersemler. Hizmetkârları sıkı sıkı tembihlemişti tembihlemesine, fakat bunlar hanedan prensleriydi, hiçbir hizmetkâr onlara karşı çıkmaya cüret edemezdi.

Casuslarına oğullarının her hareketini takip ettiriyordu elbette, dolayısıyla Selim’in afyonkeşliğinden, bu şehvet düşkünü Şehzade’nin her gece sapkın zevkler peşinde koştuğundan haberdardı. Cinselliğin ve kendi erkekliğinin ilk heyecanlarını tatmakta olan delikanlının genç kızları fiili livataya zorlamaktan hazzetmesi anlaşılır bir şeydi belki, ama yakında Şehzade’nin kulağını çekmek gerekecekti çünkü rakkaseler berelenen popoları, tahrip edilen nar tomurcukları yüzünden dans edemediklerinden şikâyet etmeye başlamışlardı, küçük fahişeler.

Heyhat, sefih evlatları kendi etinden ve kanındandı fakat maalesef bütün kusurlarını miras aldıkları halde hiçbir kudretinin vârisi olamamışlardı, yazık! Şehzade Murat’ın perihastalığı11 şimdiye kadar ahaliden gizlenmişti, ama ne zamana dek? Danyal’a gelince; işe yaramazın tekiydi, kendine ait bir kişiliği yoktu fakat dış görünüşü başka, ailesinin en iyi özelliklerini miras almış yakışıklı bir çocuktu; gerçi buna meşru bir gururlanma vesilesi denemezdi, ama kibirli Danyal görüntüsüyle iftihar etmekten geri kalmıyordu. On yaşında bir çocuğu böyle yargılamak acımasızlık mıydı? Evet, elbette öyleydi ama bunlar sıradan çocuklar değildi ki. Küçük tanrılardı, geleceğin tiranlarıydı bunlar; ne yazık ki hükmetmek için doğmuşlardı. Oğullarını çok seviyordu. Babalarına ihanet edeceklerdi. Çocukları hayatının nuruydu. Uykusunda canını almaya çalışacaklardı. Küçük namussuzlar. Onlardan gelecek hamleleri kolluyordu.

Şah, her gün dilediği gibi bugün de oğullarına güvenebilmeyi diledi. Birbâl’e, Codha’ya, Ebu’l Fazl’a ve Todarmal’a güveniyordu, ama çocuklarını sıkı gözetim altında tutuyordu. Aslında, yaşlandığında onlardan güç alabilmek için oğullarına güven duymaya can atıyordu. Kendi gözlerinin feri söndüğünde onların üç çift güzel gözüne itimat etmenin, kendi kolları gücünü yitirdiğinde onların üç çift güçlü kuvvetli koluna yaslanabilmenin hayalini kuruyordu; böylece oğulları birlik olup babalarının buyruğuna uyacak, kendisi de çok başlı, çok kollu gerçek bir tanrıya dönüşecekti. Onlara güvenmek istiyor, çünkü güvenin bir erdem olduğunu düşünüyor ve onu işleyip geliştirmeye hevesleniyor, fakat diğer yandan kendi kavminin tarihçesini de biliyor, soyunun mayasında güvenilirliğe yer olmadığını anlıyordu. Oğulları büyüyecek, muhteşem bıyıklarıyla göz alıcı kahramanlara dönüşecek, sonra da babalarına düşman olacaklardı, bunu şimdiden gözlerinden okuyabiliyordu. Onların soyunda, Ferganalı Çağatay boylarında, çocukların tacı taşıyan babalarına komplo düzenlemesi, babalarını tahttan indirmeye çalışması, babalarını kendi kurganlarına veya göl adalarına hapsetmesi ya da kendi kılıçlarıyla kellelerini uçurması âdettendi.

Selim, Allah bağışlasın, bu canavar ruhlu çocuk, şimdiden mahirane yöntemlerle insan öldürmenin hayalini kuruyordu. Bana ihanet eden olursa, baba, önce bir eşeği boğazlattıracağım, yeni yüzülmüş ıslak derisinin içine o haini sokup postu üzerine diktireceğim. Sonra da haini bir merkebin üzerine bindirip eyere ters oturtturacağım, öğle vakti sokaklarda dolaştıracağım ve bundan sonrasını kızgın güneşe bırakacağım. Güneşin insafsız ışıkları altında kuruyan post yavaş yavaş büzüşecek, içindeki haini nefessiz bırakarak yavaş yavaş boğacaktı. Bu iğrenç hikâyeyi nereden öğrendin, diye sordu Hükümdar, oğluna. Kendim uydurdum, diye yalan söyledi çocuk. Hem zalimlikten dem vurup bana niçin sitem ediyorsun, baba? Alt tarafı bir çift çarık çaldı diye kılıcını çekip ayaklarını kestiğin hırsızı kendi gözlerimle gördüm. Doğru söze ne denirdi? Şehzade Selim’in içinde karanlık bir yön varsa bile, onu şehinşahtan miras almıştı.

Selim en sevdiği oğluydu, kuvvetle muhtemel babasının katili de o olacaktı. Şah göçüp gittiği zaman, bu üç kardeş onun kudretinin eti kemiği için sokak köpekleri gibi dövüşeceklerdi. Gözlerini yumup oğullarının dörtnala koşan atlarının sesini dinleyince, Selim’in kendisine nasıl karşı isyan edeceğini, arkasından bu sümüklü bücürü nasıl hezimete uğratacağını zihninde canlandırabiliyordu. Ona merhamet edeceğiz elbette, oğlumuzun, zarafetle at binen bu usta sipahinin, haşmetli kahkahasıyla kulakların pasını silen evladımızın yaşamasına müsaade edeceğiz. Hükümdar derin derin iç geçirdi. Oğullarına hiç mi hiç güvenmiyordu.

Böyle açmazlar yüzünden sevgi meselesi daha da esrarlı bir hal alıyordu. Şah, karşısındaki meydanda at üzerinde dörtnala giden üç çocuğu çok seviyordu. Onların elinde can verecek olsa bile, ölümcül darbeyi indiren kolu da sevecekti. Gelgelelim, kessinler diye boynunu küçük piçlere uzatmaya niyeti yoktu, son nefesine kadar mücadele edecekti. Önce onları cehenneme gönderecekti. Ekber Şah’tı o. Onunla boy ölçüşecek adam daha anasından doğmamıştı.

Mescid-i Cuma’nın avlusundaki kabristanında yatan Şeyh Çiştî’ye de güvenmişti ama Çiştî bir zaman önce ölmüştü. Köpeklere, müziğe, şiire, hazırcevap vezirine ve hiçlikten var ettiği eşine güveniyordu. Güzelliğe, resim sanatına ve ecdadının dirayetine güveniyordu. Gelgelelim bazı başka şeylere itimadını giderek yitiriyordu; örneğin dinî inançlar. Hayata güven olmayacağını, dünyaya bel bağlamamak gerektiğini biliyordu. Camiye açılan devasa geçidin kapısına, aslında kendisine ait olmayan, Nâsıralı İsa’ya ait olduğu söylenen düsturunu yazdırmıştı. Dünya bir köprüdür. Üzerinden geçin ama mesken kurmayın. Kendi veczine riayet etmediği için kendine kızdı, çünkü o sadece ev kurmakla kalmamış, koca bir şehir inşa etmişti. Bir saati umut eden sonsuzluğu umut eder. Zira bu dünya bir saattir. Sonrası meçhuldür. Doğru, diye onayladı içten içe, çok fazla şey ümit ediyorum. Sonsuzluğu ümit ediyorum. Bir saat bana yetmez. Bir insanın isteyebileceğinden çok daha fazlasını, yüceliği arzu ediyorum ben. (Kendi kendine konuşurken “ben” demek hoşuna gidiyordu, kendi benliğiyle daha içtenlikli bir bağ kurduğunu hissediyordu ama bu birinci tekil şahıs zamiri meselesi özel bir mesele olarak kalacaktı, kararını vermişti.) Uzun bir ömür umut ediyorum, diye düşündü, huzur ve anlayış içinde yaşamayı, akşamları güzel bir sofranın başına oturmayı umuyorum. Hepsinden çok, güvenebileceğim genç bir adamla karşılaşmayı umuyorum. Bu genç adam belki benim oğlum olmayacak, ama onu oğlumdan da fazlası yapacağım. Onu örsüm ve çekicim yapacağım. Onu letafetim ve gerçeğim yapacağım. Avucumda duracak ve gökyüzünü kaplayacak.

Aynı gün, üzerinde baklava biçiminde rengârenk deri parçalarından yapılmış tuhaf ve uzun bir manto, elinde İngiltere Kraliçesi tarafından yazılmış bir mektup olan sarı saçlı genç bir adam, Şah’ın huzuruna getirildi.

* * *

Hâtipul genelevinin uykusuzluk çeken fahişesi Mohini, yabancı misafirini sabah erkenden uyandırdı. Delikanlı hemen doğruldu, kadını yakalayıp bedenini sertçe burkarak kollarının arasına aldı, yoktan var olmuş gibi bir anda elinde beliren bıçağı boynuna dayadı. “Aptal olma,” dedi Mohini. “İstesem dün gece yüz kere öldürürdüm seni; sarayındaki Şah’ı bile uykusundan uyandıracak kadar yüksek sesle horladığın sırada bunu aklımdan geçirmediğimi de sanma.” Gecenin başında yabancıya iki ayrı tarifesi olduğunu söylemişti; ilki bir saat, diğeri, biraz daha yüksek olan, bütün gece için. “Sen hangi tarifeyi tavsiye edersin?” diye sormuştu adam. Ciddi bir tavırla, “İnsanlar bütün geceyi benimle birlikte geçirmenin daha keyifli olduğunu söylüyor,” diye açıklamıştı kadın, “fakat misafirlerimin çoğu o kadar yaşlı, sarhoş, afyondan aptallaşmış ya da takatsiz ki, büyük bölümü bir kere bile iş tutmaktan âciz, dolayısıyla saatlik tarifeyi seçersen paran cebinde kalır.” “Sana gecelik tarifenin iki katını ödeyeceğim,” dedi adam, “ama sabaha kadar yanımda kalacağına söz vereceksin. Geceyi bir kadınla geçirmeyeli uzun zaman oldu, hem bir kadınla birlikte uyumak rüyalarımı tatlandırıyor.” “Paranı çarçur etmek istiyorsan karışmam, sen bilirsin,” dedi Mohini soğuk bir tavırla, “ama benim içimde yıllardır tatlılıktan eser yok, bilesin.”

O kadar zayıftı ki, diğer fahişeler arasında adı İskelet’ti; parası yeten müşteriler onu genelde tam zıddı olan aşırı şişman fahişe Döşek’le birlikte ister, böylece kadın bedeninin iki uç noktasından aynı anda keyif alabilir, önce kemiğin sert baskısının, sonra da içinde kaybolabilecekleri yumuşak etin tadını çıkarırlardı. İskelet bir kurt gibi hırsla ve hızla yer, fakat o yedikçe Döşek şişmanlardı, öyle ki, sonunda iki fahişenin Şeytan’la bir anlaşma yaptığı söylenmeye başlamıştı; Cehennemde İskelet’in sonsuza dek korkunç bir şişmanlıkta olacağı, Döşek’e gelince, onun da dümdüz göğüskafesindeki şişe mantarı kadar memeleriyle zayıflıktan takırdayarak dolaşacağı anlatılırdı.

Mohini, Hâtipul’un doli-arthi fahişelerinden biriydi, yani iş akdine göre mesleğiyle evliydi ve genelevden ancak arthi’sinin, cenaze odunlarının üzerinde yakılmak için çıkacaktı. Fahişeliğe başladığı gün gülünç bir düğün merasimi düzenlenmiş, sokaktaki ayaktakımının alaylı sevinç gösterileri arasında, âdet olduğu üzere bir doli ya da tahterevan yerine eşek arabasıyla geneleve getirilmişti. Sokakta toplanan hödüklerden biri, “Gelinliğin tadını çıkar kemik torbası, görüp görebileceğin tek düğün bu olacak!” diye haykırınca, balkondaki fahişeler bir lazımlık dolusu ılık sidiği herifin başından aşağı boca ederek ona çenesini kapamayı öğretmişlerdi. Damat, simgesel olarak Mama Rangili Bibi’nin temsil ettiği genelevin kendisiydi; bu emektar fahişe öyle yaşlı, dişsiz ve şaşı bir kocakarıydı ki herkesin saygısını kazanmıştı, üstelik o kadar şirretti ki herkes ondan korkar, aslında genelev işletmesine engel olmaları gereken şehir muhafızları bile kem gözüyle nazar edecek diye ona karşı gelmekten çekinirlerdi. Geneleve dokunulmamasının diğer, daha akla uygun açıklaması, sahibinin saray erkânından nüfuzlu bir soylu olmasıydı; hatta şehirde dolaşan dedikodulara bakılırsa, genelev bir din adamına, gece gündüz Çiştî’nin türbesinde dua eden mistiklerden birine aitti. Ne var ki soylular zamanla gözden düşer, din adamları da öyle. Halbuki kem gözün laneti sonsuza dek sürer; demek ki Rangili Bibi’nin şaşı gözlerinin saldığı korku da en az kimliği bilinmeyen dindar veya asilzade haminin nüfuzu kadar kuvvetliydi.

Mohini’nin içini kavuran acılık fahişelik yapmaktan kaynaklanmıyordu, bu da bütün diğer işler gibi herhangi bir işti, ona başını sokacak bir ev, yiyecek ve giysi sağlayan mesleği olmasa bir sokak itinden farkı kalmayacağını, köpek gibi yol kenarındaki bir hendekte ölüp gideceğini söylerdi. Nefretinin hedefinde bir kadın, eski hanımı on dört yaşındaki Amberli Man Bai vardı; şu anda Sikri’ de yaşamakta olan bu küçük aşüfte, şimdiden kuzeni Veliaht Şehzade Selim’in arzulu iltifatlarına mazhar olmayı başarmış, onunla gizlice görüşüyordu. Man Bai Hanım’ın yüz tane kölesi vardı, İskelet Mohini de bir zamanlar onun en gözde kölelerinden biriydi. Bütün gün kızgın güneş altında dörtnala at koşturup hayvan öldürmekten bitap düşen Şehzade, hanımının evine gelince, delikanlının giysilerini çıkarmak, solgun tenini kokulu, ferahlatıcı yağlarla ovmakla görevli hizmetkârları Mohini yönetirdi. Sürülecek parfüme Mohini karar verir, sandalağacı, miskotu, silhat veya gül esanslarından birini seçer, Şehzade’yi hanımına hazırlamak için erkekliğini yoğurmak gerektiğinde, bu imtiyazlı görevi Mohini üstlenirdi. Diğer köleler delikanlıyı yelpazelerle serinletir, ellerini ve ayaklarını ovar, fakat o asil tenasül organına sadece Mohini dokunabilirdi. Çünkü cinsel arzuyu artırmak ve birleşme süresini uzatmak için ihtiyaç duyulan merhemleri hazırlamakta ustaydı. Demirhindi ve sülüğenden ya da kurutulmuş zencefil ve biberden yaptığı macunlar iri bir arının sütüyle karıştırılınca erkeğin fazla çaba harcamasına gerek kalmadan kadının yoğun haz almasını sağlar, aynı zamanda o bölgede oluşturduğu ağdalı sıcaklık ve bir tür zonklayan sıkıştırma hissiyle erkeği de memnun ederdi. Macunları bazen hanımının cinsel organına, bazen Şehzade’nin kamışına, genellikle ikisine birden sürerdi. Her iki taraf da sonuçlardan ne kadar memnun kaldığını sık sık belirtirdi.

Fakat “erkekleri ata çevirdiği” söylenen özel merhemler konusundaki mahareti, en sonunda Mohini’nin felaketine neden oldu. Bir gün bir tekenin iğdiş edilmesini emretti, hayvanın testislerini süte atıp kaynattı, tuzlayıp biberledi, ghee denilen arındırılmış tereyağında kızarttı ve ince ince doğrayarak leziz bir kıyma haline getirdi. Vücuda sürülmeyen, ağızdan alınan bu karışımı gümüş bir kaşıkla Şehzade’ye yediren Mohini, genç adama bunun gücü hiç eksilmeden on, hatta yirmi kez art arda ilişkiye girebilmesini sağlayacak çok özel bir ilaç olduğunu anlattı. Erkekliği zaten kuvvetli delikanlıların belki yüz kere peş peşe boşalmasını bile sağlardı. “Enfes!” diyen Şehzade karışımı iştahla yedi. Ertesi sabah yatak odasından çıkarken, arkasında neredeyse ölmek üzere olan gözdesi yatıyordu. “Hah ha!” diye seslendi Mohini’ye, gitmeden önce. “İşte buna eğlence derim ben!”

Man Bai Hanım’ın yeniden sevişmeyi aklına bile getirebilmesi için kırk yedi gün geçmesi gerekecekti; bu arada ziyarete gelen Şehzade, ölümüne hırpaladığı sevgilisine karşı son derece anlayışlı davrandı, gerek pişmanlığını gerek endişesini sık sık dile getirdi ve gözdesi yerine kölelerini becermeye başladı; hepsinden çok da bu insanüstü cinsel kudreti kazanmasına vesile olan bir deri bir kemik mahluku yatağına çağırıyordu. Man Bai Hanım ona karşı çıkamıyor, ama içten içe kıskançlıktan deliriyordu. Köleyle Şehzade’nin yüz bir kez ilişkiye girdiği dillere destan gecenin ardından İskelet, Mohini’nin cinsel ilişkiye dayanma gücünün sınırsız olduğu, Şehzade’nin hanımına yaptığı gibi onun da belini bükmesinin mümkün olmadığı anlaşılınca, köle kızın kaderi de belli oldu. Man Bai Hanım’ın kıskançlığı amansız bir hal aldı ve Mohini evden kovulup sokaklara düştü; erkekleri arzudan çıldırtan merhemlerle ilgili bilgisinden başka hiçbir şeyi yoktu. Epey yüksekten düşmüş, sarayda hizmet ederken kendini bir anda genelevde buluvermişti, ama sihirli güçleri çok işine yaramıştı, Mohini artık Hâtipul’daki randevuevinin en revaçta olan sermayesiydi. Yine de intikam almanın hayalini kuruyordu. “Gün gelir devran döner de o küçük kancık elime düşerse, münasip yerine öyle kuvvetli bir macun süreceğim ki çakallar bile onu düzmek için sıraya girecek. Kargalar, yılanlar, cüzamlılar, hatta mandalar bile onu altına alacak, öyle ki sonunda geriye bir tutam ıslak saçından başka bir şey kalmayacak, ben de o tutamı ateşe atıp yakacağım ve bu hesap böylece kapanacak. Gerçi sonunda Şehzade Selim’le evlenecek, olacağı bu, söylediklerime aldırma sen. Benim gibi bir kadın için intikam, dağ kekliği eti ya da çocukluk gibi ulaşılmaz bir lükstür.”

Nedense sarı saçlı yabancıyla daha önce hiçbir müşterisiyle konuşmadığı gibi konuşuyor; belki de egzotik görüntüsü, sarı saçları, arındırıcı yabancılığının etkisiyle ona içini döküyordu. “Bana büyü falan mı yaptın yoksa?” dedi huzursuz bir tavırla, “Hayat hikâyemi anlatmak şöyle dursun, müşterilerimin beni gündüz gözüyle görmelerine bile müsaade etmem aslında.” Babasının erkek kardeşinin tecavüzüne uğrayıp bekâretini yitirdiğinde on bir yaşındaydı. Dokuz ay sonra bir hilkat garibesi doğurmuş, onu görürse kızının gelecekten nefret etmeye başlayacağından korkan annesi, bebeği gizlice götürüp boğmuştu. “Esasen endişelenmesine gerek yoktu,” dedi Mohini, “çünkü doğuştan soğukkanlı bir mizaca sahiptim ve yine doğuştan cinselliğe öyle meyilliydim ki, o bamya pipili tecavüzcü manda bile düşkünlüğüme etki edemezdi. Ama hiçbir zaman sıcakkanlı biri olmadım ve Man Bai Hanım’dan gördüğüm insafsızlıktan sonra etim iyice buz kesti. Yaz aylarında erkekler yakınımda olup serinliğimden faydalanmaktan hoşlanıyorlar, ama kış aylarında o kadar çok müşterim olmuyor.”

“Beni hazırla,” dedi sarışın adam. “Çünkü bugün önemli bir iş için huzura çıkmam gerekiyor; ya Şah’ı etkileyeceğim ya da öleceğim.”

“Bedelini ödeyebilirsen,” diye cevap verdi Mohini, “bir hükümdardan bile daha cazip kokmanı sağlarım.”

Yabancının bedenini burunlar için bestelenmiş özel bir senfoniye dönüştüren Mohini, ücretin bir mohur, yani altın sikke olduğunu söyledi. Yolcuyu, “Fahiş bir ücret istiyorum elbette,” diye uyardığı zaman, genç adam karşılık olarak sadece sol elini şöyle bir salladı: Parmakları arasında beliren üç adet altın parayı gören Mohini’nin soluğu kesildi. “İşini özenerek yap,” diyen yabancı paraları kadına verdi. “Üç altın mohur karşılığında,” dedi Mohini, “seni cennetten inmiş bir melek sanmalarını sağlarım ve saraydaki işini –artık neyin peşindeysen– hallettiğin zaman, bir hafta boyunca tek kuruş ödemeden beni ve Döşek’i arzu ettiğin gibi kullanabilir, en gizli arzularını tatmin edebilirsin.”

Mohini odaya getirttiği metal banyo teknesini bir kova sıcak, üç kova soğuk suyla doldurdu. Sonra, sarısabır, sandal ve kâfurdan yapılmış özel bir sabunla yabancıyı tepeden tırnağa ovaladı: “Seni krallara layık kokulara boğmadan önce cildin tazelensin ve açılsın diye.” Arkasından, özenle kumaşlara sarılmış esans şişelerini sakladığı sihirli kutusunu yatağının altından çıkardı. “Şah’ın huzuruna varmadan önce başkalarını da ikna etmen gerekecek,” dedi. “Bundan dolayı, Hükümdar’ın burnuna ulaşması gereken rayiha daha önemsiz kişileri hoşnut etmesi için süreceğim kokuların altına gizlenecek ama bu ikincil kokular sen huzura çıktığında uçup gitmiş olacak.” Sonra işe koyuldu; müşterisinin bedenini misk ve menekşe yağı, manolya ve zambak yağı, nergis ve kalanbakla ovdu, yağ karışımlarına yabancının adını sormak bile istemediği, Türk, Kıbrıs ve Çin ağaçlarının özlerinden çıkarılmış başka esrarengiz sıvılar ve bir balinanın midesinden elde edilmiş balmumu ekledi. Mohini işini bitirdiğinde ucuz bir genelev gibi koktuğuna hiç şüphesi olmayan yolcu, sonuçta bulunduğu yerin de ucuz bir genelev olduğunu düşündü ve İskelet’in yardımını istediğine pişman oldu. Fakat nezaketsizlik etmek istemedi, düşüncelerini kendine sakladı. Küçük heybesinden çıkardığı süslü giysiler, İskelet’in soluğunu kesmişti. “Bunları ele geçirmek için birini mi öldürdün, yoksa hakikaten önemli biri misin?” diye sordu. Yabancı cevap vermedi. Seyahat ederken mühim biri gibi görünmek tehlikeli adamların dikkatini çekmekten başka işe yaramazdı ya, hırpani bir kılıkla sarayda huzura çıkmak başka türlü bir enayilik olurdu. “Gitmem gerekiyor,” dedi kadına. “Sonra yine gel,” dedi Mohini. “Teklifimi ve senden tek kuruş almayacağımı unutma.”

Yolcu, güneşin ilk ışıklarıyla ısınmaya başlayan sabah havasına rağmen vazgeçilmez mantosunu üzerine geçirdi ve görevini gerçekleştirmek üzere yola koyuldu. İskelet’in parfümleri mucizevi bir biçimde birkaç metre önünden ilerliyor, ona yol açıyordu. Sanki güzel haberler alıyormuş gibi havayı koklayan ve beklenmedik bir biçimde nezaketle gülümseyen muhafızlar, yabancıyı kışkışlamak ve sıraya girip Divan-ı Âm Avlusu’na geçiş izin alması için şehrin diğer ucuna göndermek yerine ona yardımcı olmak için çırpınmaya başladılar. Muhafızların amiri ulağını saray teşrifat görevlilerinden birine gönderdi; kısa süre sonra çıkagelen teşrifatçı aniden çağırtıldığı için sinirli görünüyordu. Fakat yabancıya yaklaştığı sırada havadaki esinti hafifçe yön değiştirdi ve etrafa bambaşka bir koku yayıldı; muhafızların hoyrat burunlarının algılayamayacağı kadar hafif olan bu rayiha, teşrifat memurunun aklına ansızın ilk aşkı olan genç kızı getirdi. Birbâl’in köşküne gidip gerekli izinleri almaya bizzat gönüllü olan teşrifatçı, döndüğünde bütün lüzumlu onayların verildiğini, ziyaretçiyi saray duvarlarının içine davet etmeye yetkili olduğunu bildirdi. Ziyaretçiye, kaçınılmaz olarak adı soruldu ve yabancı tereddütsüz cevap verdi.

“Bana Mogor diyebilirsiniz,” dedi kusursuz Farsçasıyla. “Mogor dell’Amore, hizmetinizdeyim. Floransalı bir centilmenim, şu anda İngiltere Kraliçesi namına görevliyim.” Uzun beyaz tüyü hardal rengi bir mücevherle tutturulmuş kadife şapkasını çıkarıp yerleri süpürürcesine eğilerek, bir saray adamı maharetine, terbiyesine ve zarafetine sahip olduğunu izleyen herkese (baygın bakışları ve sırıtan suratları İskelet’in sanatının gücünü bir kez daha ispat eden hatırı sayılır bir kalabalık toplanmıştı çevresine) göstermiş oldu. “Saygıdeğer elçi,” dedi karşılık olarak yerlere kadar eğilen teşrifat görevlisi, “bu taraftan, lütfen.”

Önceki kokular dağılıp giderken üçüncü bir koku burunlara çalınmaya başlamıştı ve bu seferki havayı şehvetli hayallerle dolduruyordu. Artık Mogor dell’Amore adını takınmış olan adam, sarayın kırmızı dünyasında ilerlerken, perdeli pencerelerin ve kafesli paravanların arkasındaki telaşlı hareketleri fark etti. Karanlık pencerelerden birinin arkasında ışıldayan badem biçimli gözleri seçebildiğini hayal etti. Mücevherlerle süslenmiş bir elin, davet anlamına da gelebilecek muğlak bir hareketle şöyle bir sallandığını gördü. İskelet’i küçümsemekle hata etmişti. O da bu efsanevi ressamlar, şairler ve şarkılar şehrindeki her sanatçıyla boy ölçüşebilecek kadar kabiliyetliydi. “Kim bilir Şah için neler tasarladı,” diye düşündü. “Eğer bunlar kadar karşı konulmaz bir kokuysa bu işten kazasız belasız sıyrılabilirim.” Tudor parşömenini sıkı sıkı tuttu ve adımları uzadıkça kendine güveni de arttı.

Divan-ı Has’ın ana salonunun ortasında kırmızı kumtaşından bir ağaç, ağacın üzerinde ziyaretçinin eğitimsiz gözüne süslü bir tarzda işlenmiş, taştan yapılma kocaman bir muz hevengi gibi görünen bir şey vardı. Ağacın kırmızı taştan “dalları” gövdesinin tepesinden odanın dört köşesine uzanıyordu. Bu dallara, sim ve sırma işlemeli ipek gölgelikler asılmıştı; muzların ve gölgeliklerin altındaysa, dünyanın (bir istisna hariç) en korkutucu adamı, sırtını taş ağacın gövdesine vermiş, ayakta duruyordu; ufak tefek, sevimli, muazzam zekâsı ve muazzam göbeğiyle nam salmış bir âdemoğlu; Hükümdar’ın sevgilisi, hasetçi rakiplerinin nefretinin hedefi, bir dalkavuk, bir kasideci, her gün on beş kilo yiyeceği haklayabilen, ahçılarına akşam sofrası için bin çeşit yemek hazırlamalarını emredebilen bir adam; başkaları için hayal olan her şeyi bilmeyi, hayatta kalmanın asgari şartı kabul eden bir adam.

Bu, Ebu’l Fazl idi; âlim-i mutlak, yani (yabancı diller ve Hindistan’ın bir türlü hafızasında yer etmeyen sayısız kaba lehçesi hariç) her şeyi bilen adam (dolayısıyla tıpkı Babil gibi çok dilli olan bu sarayda tek dilli, alışılmadık bir şahsiyetti). Bir tarihçi, casus başı, Dokuz Yıldız’ın en parlak olanı ve dünyanın (istisnasız) en korkunç adamının ikinci en yakın sırdaşı olan, dünyanın yaratılışının gerçek hikâyesini bilen, bu hikâyeyi meleklerden şahsen dinlediğini söyleyen Ebu’l Fazl, bundan başka saray ahırlarındaki atların her gün ne kadar saman yediğini, en beğenilen biryani tarifini, kölelerin adının sonradan niçin havari olarak değiştirildiğini, Yahudilerin tarihini, gök kubbe katmanlarının düzenini, Günahın Yedi Aşamasını, Dokuz Okulu, On Altı Bilgi Kaynağını, On Sekiz İlmi, Kırk İki Mundar Şeyi de bilmekteydi. Ayrıca, Fetihpur Sikri duvarları arasında olan biten her şeyi, hangi dilde olursa olsun muhbirler şebekesi aracılığıyla öğrenirdi; bütün gizli fısıltılardan, entrikalardan, düşkünlüklerden, gönül eğlendirmelerden haberdardı, dolayısıyla Sikri’nin dört duvarı arasında yaşayan herkes onun insafına, daha doğrusu, Buhara Kralı Abdullah’ın Ekber’in kılıcından bile daha fazla çekinmek gerektiğini söylediği kaleminin insafına muhtaçtı; tabii dünyanın (istisnasız) en dehşetli adamı, Ebu’l Fazl’ın hükümdarı, efendisi, kimseden korkmayan Ekber hariç.

Bir kral edasıyla profilini çevirmiş duran Ebu’l Fazl, dönüp de ziyaretçiye şöyle bir bakmadı. Sessizliğini uzun süre bozmayınca, küçümsemek ve hakaret etmek niyetinde olduğu açıkça anlaşıldı. Kraliçe Elizabeth’in elçisi, geçmek zorunda olduğu ilk sınavla karşı karşıya olduğunu sezmişti. O da hiç sesini çıkarmadı ve salonu kaplayan ürkütücü sessizlikte iki adam birbiri hakkında pek çok şey öğrendi. “Bana açık vermediğini sanıyorsun,” diye düşünüyordu yolcu, “ama haşmetinden ve nezaketsizliğinden, tombulluğundan ve haşin çehrenden anlaşılıyor ki, hazcılığın şüpheyle bir arada var olduğu, şiddetin –çünkü sessizliğin de bir tür şiddetli saldırı– güzellik tasavvuruyla yan yana kol gezdiği bir dünyanın timsalisin; ve ifrada kaçan sefahat bu evrenin zaafı, kindarlık da beyhude kibridir. Tutsağı olduğunuz büyüdür kibir, bu aşırı gururunuz hakkındaki bilgim de beni hedefime ulaştıracak yoldur.”

Derken, dünyanın (bir istisna hariç) en dehşetli adamı, sanki berikinin düşüncelerine cevap veriyormuş gibi nihayet konuşmaya başladı. “Ekselans,” dedi müstehzi bir tebessümle, “kralları baştan çıkarmak için icat edilen kokulardan süründüğünüzü fark ettim, demek ki bizim usul ve erkânımızdan haberdar olmayacak kadar saf biri değilsiniz, hatta hiç mi hiç saf değilsiniz. Bir süre önce varlığınızdan haberdar olduğumda size pek güvenmemiştim, şimdi kokunuzu aldıktan sonra güvenim daha da azaldı.” Sarışın Mogor dell’Amore, İskelet Mohini’nin reçetelerini maharetle uyguladığı sihirli merhemler kitabının asıl yazarının Ebu’l Fazl olduğunu tahmin etti, dolayısıyla bu ıtri sihirlerin onun üzerinde hiç tesiri yoktu; Ebu’l Fazl etkilenmeyince kokular diğer insanlar üzerindeki tesirlerini de yitirmişti. Divan-ı Has’ın dört giriş kapısında nöbet tutan muhafızlar aniden kendilerine geldiler ve yüzlerindeki budalaca sırıtışlar yok oldu, saygın misafire hizmet etmek için bekleyen peçeli köle kızlar erotik hülyalarından sıyrıldılar ve yabancı, Hükümdar’ın gözbebeğinin her şeyi gören bakışları altında çırılçıplak kaldığını anladı; artık sadece gerçek veya en az onun kadar ikna edici bir açıklama kurtarabilirdi onu.

“İspanya Kralı Felipe’nin sefiri bizi ziyaret ettiğinde,” diye devam etti Ebu’l Fazl, “maiyetini ve armağanlarını fillerle taşımıştı, yanı sıra yirmi bir tane safkan Arap atı ve mücevherler getirmişti. Katiyen bir öküz arabasıyla yolculuk etmemiş, geceyi de zayıflıktan bir deri bir kemik kalmış, canlı cenaze mi yoksa bir kadın mı olduğu anlaşılmayan fahişenin biriyle kerhanede geçirmemişti.”

“Efendim Hauksbanklı Lord Hauksbank, Surat’ta karaya çıkacağımız sırada maalesef Tanrı’ya ve onun meleklerine kavuştu,” diye cevap verdi yabancı. “Ölüm döşeğinde yatarken, Majesteleri’nin kendisine bahşettiği vazifeyi tamamına erdirmemi emretti bana. Ne yazık ki mürettebat arasında cirit atan hırsızlarla haydutlar, daha cesedi bile soğumadan efendimin değerli eşyalarına el koymak için kamarasını altüst ederek yağmalamaya başladılar. İtiraf etmek zorundayım, canımı ve Kraliçe’nin mektubunu kurtarıp kaçacak kadar yaver gitti talihim; zira kalıp Lord Hauksbank’ın mallarını korumaya kalksaydım, efendimin sadık hizmetkârı olduğumu bilen haydutlar gırtlağımı keserlerdi. Onun naaşının Hıristiyan âdetlerine uygun bir biçimde toprağa verilmemiş olduğundan endişe etsem de, ölüm döşeğinde bile ağzından düşürmediği, artık bana ait olan vazifeyi tamamlamak üzere muazzam şehrinize geldiğim için gururluyum.”

“İngiltere Kraliçesi,” diye karşılık verdi Ebu’l Fazl, “kani olduğum kadarıyla şanlı dostumuz İspanya Kralı’ nın hasımlarından biri.”

“İspanya kültürsüz ve zevksiz bir zorbadır,” diye ânında bir karşılık uydurdu öteki, “oysa İngiltere sanatın, güzelliğin ve kraliçemiz Gloriana’nın yuvasıdır. Andavallı Felipe’nin düzmece iltifatlarına aldanmayınız. Büyük başlar birlikte düşünmelidir ve Şah’ın haşmetinin ve zarafetinin gerçek aynası İngiltere Kraliçesi Elizabeth’tir.” Bu telden çalmaya iyice ısınan yolcu giderek açıldı, uzaklardaki kızıl saçlı Kraliçe’nin bizzat Hükümdar’ın Garp’taki aynası olduğunu, Ekber’in bir kadın bedenindeki ikizi sayılması gerektiğini, o’nun, Şehinşah’ın da Şark’ın bıyıklı ve bakire olmayan Elizabeth’i sayılabileceğini, ikisinin de özünde aynı yüceliği paylaşan şahsiyetler olduğunu ballandıra ballandıra anlattı.

Ebu’l Fazl soğuk bir ifadeyle sözünü kesti. “Ne cüretle sultanımı bir kadınla aynı kefeye koyuyorsun?” dedi yumuşak bir ses tonuyla. “Gördüğüm kadarıyla İngiltere tacının hakiki mührüyle kapatılmış olan, hasebiyle sana güvenli seyahat izni lütfetmemizi gerektiren şu parşömen tomarını taşıdığın için kendini şanslı say. Aksi takdirde böylesi bir küstahlığın mükâfatı olarak seni, yakınlardaki bir çayırda tuttuğumuz, menfur domuzlardan kurtulmamıza vesile olan azgın filin ayaklarının altına attırırdım.”

“Yüce Hükümdar, kadınları cömertçe takdir edişiyle bütün dünyada nam salmıştır,” dedi Mogor dell’Amore. “Hiç şüphem yok ki, Doğu’nun mücevheri, cinsiyeti ne olursa olsun başka bir ulvi mücevhere benzetilmeyi hakaret kabul etmeyecektir.”

“Goa’daki Portekizliler tarafından bu divana gönderilen Nâsıralı âlimler senin mücevherin hakkında o kadar da iyi konuşmuyorlar ama,” diye omuz silkti Ebu’l Fazl. “Diyorlar ki Tanrı’ya karşıymış, çok yakında ezilip gidecek ehemmiyetsiz bir kraliçeymiş. Diyorlar ki hükmettiği millet adi bir haydut taburuymuş ve sen de en iyi ihtimalle bir muhbirmişsin.”

“Portekizliler deniz haydududur,” dedi Mogor dell’ Amore. “Derya haramisidir onlar, alçaktırlar. Aklı başında kimseler onlara hiç itimat etmemelidir.”

“İsa Cemiyeti azası Peder Acquaviva da senin gibi bir İtalyan,” diye cevabı yapıştırdı Ebu’l Fazl, “refakatçisi Peder Monserrate ise İspanyol.”

“Buraya tıynetsiz Portekizlilerin bayrağı altında geldilerse,” diye ısrar etti beriki, “o zaman Portekizli haydut köpeklerden hiç farkları kalmamış demektir.”

Yukarıda, başlarının üzerinde bir yerde bir kahkaha koptu; sanki bir tanrı yabancıyla alay ediyordu.

“Merhamet et, büyük Münşi,”12 diye gürledi tok bir ses. “Delikanlının yaşamasına müsaade et, en azından biz getirdiği maruzatı okuyana dek canını bağışla.” İpek gölgelikler bağlarından kurtulup odanın köşelerinde toplanınca, onların üstünde, yukarıda, kumtaşı ağacın minderlerle kaplı konforlu tepesinde Krali Rahatlık Pozu’nda oturan ve neşeli kahkahalar atan Ebulfeth Celaleddin Muhammed Ekber, Büyük Mughal’ın ta kendisi belirdi; kocaman tüneğindeki dev bir papağanı andırıyordu.

* * *

Asabi bir ruh haliyle uyanmıştı ve mahir gözdesinin her türlü ihtimamına rağmen bir türlü sakinleşmemişti. Gecenin bir yarısında yolunu kaybetmiş bir karga her nasılsa Sultan Codha’nın yatak odasına girmiş, soylu çift, kuşun korku dolu gaklamalarıyla uyanmış, uyku mahmuru Hükümdar bu sesi dünyanın sonunun geldiğini ilan eden bir feryat sanmıştı. Siyah bir kanat, dehşet verici bir an için yanağını süpürmüştü. Hizmetkârlar kargayı kovalayıp dışarı atana kadar, Hükümdar’ın sinirleri altüst olmuştu bile. O andan sonra uğursuzluk alametleriyle dolu rüyalar gördü. Hatta kâbuslarından birinde, o kıyamet habercisi karga kapkara gagasını göğsüne daldırıyor, çekip çıkardığı kalbini, Peygamber’in Uhud Savaşı’nda düşen amcası Hamza’nın ciğerini yiyen Mekkeli Hind gibi yiyordu. Hamza gibi kudretli bir kahraman bile kansız bir mızrakçının eliyle ölebiliyorsa, kendisi de her an karanlıklardan fırlayabilecek, bir karga gibi uçan, çirkin, ölümcül ve kapkara bir okla öldürülebilirdi. Bir karga bile muhafızlarını aşıp yüzüne karşı kanat çırpabiliyorsa, bir katil de aynısını başaramaz mıydı?

Böylece, içi ölüme dair sezilerle doluyken, aniden karşısına dikiliveren sevgiye karşı savunmasız kaldı.

* * *

Kendini İngiliz elçisi olarak tanıtan düzenbazın çıkagelişi merakını uyandırmıştı ve Ebu’l Fazl’a yabancıyla biraz eğlenmesini emrettikten sonra sıkıntısı hafiflemişti. Gerçekte son derece sıcakkanlı ve hoşsohbet bir adam olan Ebu’l Fazl, istediği zaman haşin sorgulayıcı rolünü Sikri’deki herkesten daha iyi canlandırırdı ve iki adamın, sorguya çeken ve sorguya çekilenin başları üstündeki saklı köşesine yerleşen Hükümdar aşağıdaki eğlenceyi dinlerken geceden kalan karabulutlar nihayet dağıldı, unutuldu. “Şarlatan kendini iyi savundu,” diye düşündü Şah. İpek örtüleri yerlerinde tutan püsküllü kordonları çekip varlığını gözler önüne serdiği sırada enikonu rahat ve lütufkâr bir ruh halindeydi, ancak gözleri sarı saçlı ziyaretçinin gözleriyle buluştuğu anda üzerine hücum eden hislere hazırlıksız yakalandı.

Aşktı bu, ya da ona benzer bir his. Hükümdar’ın nabzı sevdalanmış bir genç kız gibi hızlı hızlı atmaya başladı, soluk alıp verişi hızlandı, yanakları al al oldu. Bu genç adam ne kadar da yakışıklıydı, kendinden nasıl da emin, nasıl da gururluydu. Gözle görülmeyen bir şey daha vardı delikanlıda; onu Şah’ın maiyetindeki yüzlerce kişiden daha şayanı dikkat kılan bir sır. Kaç yaşındaydı? Hükümdar Frenk yüzlerini okumayı pek beceremiyordu. Yirmi beş yaşlarında da olabilirdi, otuz yaşında da. “Oğullarımızdan daha büyük,” diye düşündü Hükümdar, “bize oğul olamayacak kadar büyük.” Bu düşünce de nereden çıkmıştı şimdi? Yabancı bir acayip cadı falan olmasın, diye sordu kendi kendine. Esrarengiz bir büyünün tesirine mi kapılmıştı? Neyse ne, şimdilik hislerinin peşinden gitmenin ne mahzuru olabilirdi ki; gizlenmiş bir bıçağın ağzına yakalanmayacak ya da içine bir şeyler katılmış bir bardaktan içmeyecek kadar kurnazdı. Kaynağının ne olduğunu anlamak için hislerini takip edebilirdi. İktidarla geçen bir hayatın elzem cezalarından biri de bu hayatta sürprizlere yer olmamasıydı, Hükümdar hiçbir konuda asla gafil avlanmayacağından emin olmak için karmaşık sistemler ve düzenekler kurmuştu, ancak tesadüf müdür yoksa tasarlanmış mıdır bilinmez, Mogor dell’Amore adlı bu adama hazırlıksız yakalanmıştı. Sırf bu sebepten bile daha yakından tanınmayı hak ediyordu genç adam.

Ekber Şah, “Bize Kraliçe’nin mektubunu oku,” diye emredince, “elçi” elini abartılı jestlerle sallayarak başını taşlara değdirmek istercesine yerlere kadar eğildi, yeniden doğrulduğunda açılmış parşömen tomarı elinden sarkıyordu; oysa ne Ekber ne de Ebu’l Fazl mührün kırıldığını görmemişlerdi. “El çabukluğu marifet ustası,” diye düşündü Hükümdar. “Hoşumuza gitti bu.” Şarlatan önce İngilizcesinden okuduğu mektubu daha sonra hiç dili çalmadan Farsçaya çeviriyordu. “Muzaffer ve muktedir Prens Hazretleri,” diye yazmıştı Elizabeth, “Kambaya Kralı Lord Zelabdim Ekhebar, size selamlarımızı sunarız.” Ebu’l Fazl burnundan horultular çıkararak at kişnemesi gibi bir kahkaha attı. “‘Zelabdim’ mi?” diye dudak büktü. “Peki sözü geçen şu ‘Ekhebar’ kim acaba?” Tüneğindeki Hükümdar neşeyle dizini tokatladı. “Biziz,” diyerek kıkır kıkır güldü. “Padişah Ekhebar, periler ülkesi Kambaya’nın sultanı biziz. Ey biçare, bihaber İngiltere, ahaline acıyoruz zira Kraliçen hem cahil hem gafildir.”

Mektubu okuyan yolcu, kahkahaların sonlanmasını bekledi. “Devam et, oku.” Hükümdar elini sallayarak devam etmesini işaret etti. “Kral ‘Zelabdim’ okumanı emrediyor.” Yeni bir kahkaha tufanı koptu, Şah, yaşaran gözlerini silmek için mendilini çıkardı.

“Elçi” yeniden, öncekinden daha da zarif hareketlerle reverans yaptı ve okumaya devam etti; mektubun son cümlesine geldiğinde, yeni bir büyü tamamlanmıştı. “Ticaret ve başka müşterek menfaat meselelerinde zat-ı âlinizin mutabakatını talep ediyoruz. Ekselanslarının kendisini Yenilmez ilan ettiğini haber aldık ve sizi temin ederiz ki bu kudretli iddianın hükmünü sorgulamıyoruz. Bununla birlikte, kendisi için aynı iddiada bulunan bir başkası daha var, fakat hiç kuşkunuz olmasın ki, bu diğer tarafın iddiasının asılsızlığına ikna olduk. Haşmetmeab, sözünü ettiğimiz kişi, şu ehemmiyetsiz Papaz, Roma Piskoposu, tıynetsiz silsilenin on üçüncüsü olan Gregorius’ tur ve onun Şark’la ilgili tasarılarını takip etmek yerinde bir tavır olacaktır. Şayet Kambaya, Çin ve Japonya’ya rahiplerini gönderecek olursa, sizi temin ederiz ki bunu sırf kutsiyetinden yapmayacaktır. Aynı Piskopos şu zamanda bize karşı savaşa hazırlanmaktadır ve onun Katolik hizmetkârlarının sarayınızdaki varlığından şüphe etmek gerekmektedir, zira gizlice onun istikbaldeki zaferlerini hesap etmektedirler.

“Hasmınızın bu uşaklarına itibar etmeyiniz! Bizimle ittifak yapınız, birlikte bütün düşmanlarımızı hezimete uğratacağız. Zayıf ve âciz bir kadının vücuduna sahip olduğumu biliyorum, lakin bir kralın, bir İngiltere kralının kalbini ve ciğerini taşıyorum ve Roma’daki bir Papa’nın beni ya da müttefiklerimi küçük düşürmeye cüret etmesini hakaret kabul ediyorum. Çünkü sadece hâkimiyet değil, iktidar da benimdir ve kudretim beni her muharebede muzaffer kılacaktır. Onların her biri bozguna uğratıldığı ve arzın dört bir yanına saçıldığında, İngiltere’yle müttefik olduğunuza memnun kalacaksınız.”

“Elçi” okumayı bitirdiğinde, Hükümdar birkaç dakika içinde aşkı ikinci kez tattığını hissetti, çünkü bu kez de mektubun yazarına, İngiltere’nin Kraliçesine duyduğu büyük arzunun esiri olmuştu. “Ebu’l Fazl,” diye haykırdı, “hiç vakit geçirmeden bu saltanatlı hanımı nikâhımıza almayalım mı? Bu kızoğlankız kraliçeyi, Rani Zelabat Gloriana Pehlevi’yi? Onu hemen almak niyetindeyiz.”

“Mükemmel bir fikir,” dedi “elçi” Mogor dell’Amore. “Bu madalyonun içinde, size muhabbetli selamlarıyla birlikte gönderdiği bir tasviri bulunmaktadır, kelimelerinin letafetini bile geride bırakan güzelliğinden adeta büyüleneceksiniz.” Kol ağızlarındaki dantelaları hızlı ve gösterişli bir hareketle hışırdatarak altın muskayı çıkardı, yabancı hakkındaki derin şüpheleri yüzünden okunan Ebu’l Fazl’a verdi. Ebu’l Fazl, derin sulara girildiği görüşündeydi ve bu Mogor’un saraydaki varlığının, kimin hayrına olacağı belirsiz muazzam sonuçları olacağını düşünüyordu, fakat Hükümdarını bu yeni ilgisi hakkında ikaz etmeye çalıştığında, dünyanın (istisnasız) en dehşetli adamı uyarıları elinin tersiyle itti.

“Çok cazip bir mektup, onu getiren de öyle,” dedi Ekber. “Sefiri yarın hususi odalarımıza getirin ki onunla bir süre daha konuşabilelim.”

* * *

Hükümdar Zelabdim Ekhebar’ın aynadaki cins-i latif yansıması Kraliçe Birinci Zelabat Gloriana’ya duyduğu ani hayranlık, resmî saltanat ulakları tarafından İngiltere’ye taşınan ve asla karşılık bulmayan bir dizi aşk mektubuyla sonuçlandı. Şah’ın özel mührünü taşıyan bu coşkulu mektuplar, o dönemde Avrupa’da (ve Asya’ da) görülmemiş bir duygusal yoğunlukla ve şehvetle kaleme alınmıştı. Haberciler düşman tuzağına düştüğü için bunların çoğu varış yerine ulaşmadı ve hayatında hiç görmediği bir kadına ebedî aşkını ilan eden Hint İmparatoru’yla onun Garp ile Şark’ı birleştirecek müşterek bir cihan imparatorluğu kurma yönündeki megaloman fantezileri, Kabil’den Calais’ye, bu teklifsiz mektupları ele geçiren bütün soylular ve prenslere büyük keyif verdi, onlar için bol bol eğlence vesilesi oldu. Whitehall Sarayı’na ulaşmayı başaran mektuplarsa ya sahte muamelesi gördü ya da takma isim arkasına saklanan bir delinin hezeyanları olarak kabul edildi ve bunları getiren haberciler derhal def edildi; pek çoğu da tamamlamayı başardıkları uzun ve tehlikeli yolculuğun mükâfatı olarak hapsi boyladı. Bir süre sonra huzura çıkmaları yasaklandı ve zorlukla da olsa yeniden Fetihpur Sikri’ye ulaşmayı başaranlar hınçla acı haberleri verdiler. “O kraliçenin bakire olmasının nedeni belli, kimse o balık gibi soğuk kadınla cilveleşmek bile istemez de ondan,” dediler ve bir yıl bir gün sonra, Ekber’in aşkı başladığı gibi çabucak ve gizemli bir biçimde bitti; belki de bunda, bir defalığına da olsa Hükümdar’ın var olmayan sultanının arkasında birleşerek isyan bayrağını açan, başlangıçta bizzat iltifatlara boğarak ilgisine mazhar olduğu Hükümdar’ın mektuplarını cevapsız bırakarak riyakârlığını kanıtlamış olan o İngiliz kadınına süslü püslü aşk nameleri göndermeyi bırakmadığı takdirde hizmetlerini sunmaktan vazgeçeceklerini söyleyerek onu tehdit eden hanımlarının da etkisi olmuştur; çok daha yakınında sevgi dolu ve çekici hanımları varken o sevimsiz ecnebi kadını anlamaya çalışmak budalalıktan başka neydi ki?

Uzun saltanatının sonlarına doğru, şarlatan Mogor dell’Amore’nin zamanından çok yıllar sonra, yaşı epey ilerlemiş Hükümdar nostalji dolu bir ruh haliyle İngiltere Kraliçesi’nden gelen o tuhaf mektubu hatırladı ve yeniden görmek istedi. Mektup getirildi fakat başka bir dilmaç tarafından çevrildiğinde o ilk metinden geriye pek bir şey kalmadığı görüldü. Arşivlenen mektupta ne Ekber Şah’ın ne de Papa’nın yenilmezliğinden söz ediliyor, ortak düşmanlara karşı ittifak falan da istenmiyordu. Aslına bakılırsa, mektubun içeriği, İngiliz tüccarlar için makul ticaret koşulları talebi ve yanı sıra bir dizi basmakalıp saygı ifadesinden ibaretti. Gerçeği öğrenen Şah, rüyasında kargayı gördüğü o uzun yıllar önceki gecenin sabahında ne denli cüretkâr bir sihirbazla tanışmış olduğunu bir kere daha anladı. Ancak bu bilgi, ona hiçbir zaman unutmaması gereken şu önemli dersi hatırlatmaktan başka bir işe yaramazdı artık: Büyücülük için iksirlere, cinlere ya da büyülü asalara ihtiyaç yoktur. Tatlı dilli bir ağızdan dökülen sözcükler tılsımın ta kendisidir.

11. Epilepsi. (Ç.N.)

12. Sanatlı düzyazı ustası, edebiyatçı. Kitabı Mukaddes’i Farsçaya çevirdiği söylenen Ebu’l Fazl Allami’nin en önemli eserleri, Ekber Şah’ın ve atalarının tarihçesi olan Ekbernâme ile Ekber’in yönetimini ve ülkesini anlatan Ayin-i Ekberi’dir. (Ç.N.)

*****

6

Dil kılıcı kınından çekildi mi

*****

Dil kılıcı kınından çekildi mi, diye düşündü Hükümdar, en keskin bıçaktan daha derin yaralar açar. Kanıt gerekiyorsa, her gün bu sarayda, nakışlar ve aynalarla süslenmiş Yeni İbadet Çadırı’nda gerçekleşen felsefeciler münazarasında bulunabilirdi. Buradan sürekli yükselen bağrış çığrışlar, silah yerine sözcüklerle birbirlerine merhametsizce saldıran memleketin en parlak düşünürlerinin sesiydi. Ekber Şah, Kuç Nahinli küstah Rana’yı doğradığı gün verdiği sözü tutmuş, ilahî ibadetin hiçbir şart koşulmaksızın gerçekleştirilen akli bir güreş müsabakası biçiminde tasavvur edildiği bir tartışma yeri inşa etmişti. Bu yeni buluşuyla gösteriş yapmak, ziyaretçiyi Mughal Sarayı’nın benzersizliğine ve ilericiliğine hayran bırakmak için Mogor dell’Amore’yi kendisine eşlik edip Çadır’da süren münakaşalara katılmaya davet etmiş, bu vesileyle Portekiz tarafından gönderilen Cizvitlere Hükümdar’ın kulağına başka Garplıların da ulaşabildiğini göstermek istemişti.

Su İçenler ve Şarap Sevenler olarak iki karşıt gruba ayrılan münazaracılar çadırın içinde halılar ve minderlere yaslanarak karşılıklı oturmuş, Hükümdar’la misafiri de iki cephenin tam ortasındaki boşluğa yerleşmişti. Menkul diye bilinen ve sofu düşünürlerle şeyhlerden oluşan taraf sadece su içerken, Makul adıyla bilinen ve saf felsefeyle ilmi yücelten rakipleri bütün gün lıkır lıkır şarap içiyordu. Ebu’l Fazl ve Raca Birbâl de bugün buradaydılar, her zamanki gibi şarapseverler tarafında yerlerini almışlardı. Aksi ve somurtkan yeniyetme Şehzade Selim de çadırdaydı, ağzına sudan başka bir şey koymayan Şeyh Badauni’nin yanı başında oturuyordu; sanki hiç çocuk olmamış gibi görünen molla; bu incecik genç adam Ebu’l Fazl’dan nefret ediyor, koca göbekli muhterem de onun düşmanlığına en yürekten nefretiyle karşılık veriyordu. İkisi arasında sürüp giden tartışmalar ağız dalaşına dönüşüyor, öyle ağır hakaretler ediliyordu ki (“Yaltakçı şişko!” – “Huysuz solucan!”), Hükümdar özlediği ahenkli düzene bu derin fikir ayrılıkları sayesinde ulaşacağından şüpheye düşüyordu: Özgürlük gerçekten birliğe giden yol muydu, yoksa kaçınılmaz olarak mahşer kargaşasına açılan kapı mı?

Ekber, bu yenilikçi mabedin kalıcı bir binaya kurulamayacağına karar vermişti. Burada tek tanrı, münazaranın kendisi olacaktı (kaç kolu bacağı olursa olsun veya ne kadar yüce olursa olsun hiçbir mabuda yer yoktu). Fakat akıl fani bir ilahiyat, ölümlü bir tanrıydı, sonradan yeniden doğsa bile en nihayetinde ölümü kaçınılmazdı. Düşünceler denizin gelgitlerine veya ayın evrelerine benziyordu; ortaya çıkar, uygun zaman içinde yükselir ve gelişir, derken alçalmaya başlar, kararır, büyük çark döndüğü zaman yok olup giderlerdi. Tıpkı çadırlar gibi gelip geçici meskenlerdi düşünceler; onlara en uygun yuva da olsa olsa bir çadırdı. Mughal İmparatorluğu’nun çadır ustaları, olağanüstü ölçüde karmaşık ve müthiş güzel açılır kapanır evler inşa eden mahir sanatçılardı. Ordular yürüyüşe geçtiğinde, Hükümdar’ın ve maiyetinin ikamet edeceği küçük çadır şehri kurmak ve kaldırmakla görevli –filler ve develer hariç– iki bin beş yüz kişilik ikinci bir ordu onu takip ederdi. Bu taşınabilir mabetler, otağlar ve konaklar Sikri’nin taş ustalarına bile ilham vermişti, ancak bir çadır alt tarafı bir çadırdı; bezi, kumaşı ve tahtasıyla zihnin ve onun meyvelerinin geçiciliğini temsil ediyordu. Bundan yüzyıllar sonra bir gün Şah’ın cihan imparatorluğu bile yok olduğunda –evet! Bu mekânda kendi yaratısının çöküşünü bile aklından geçirmeye razı olabiliyordu!– torunları çadırı indirtecek ve Şah’ın bütün ihtişamı tarihe karışacaktı. “Ancak ölümün gerçeklerini kabullendiğimizde,” diye ilan etti Hükümdar görüşünü, “hayatta olmanın gerçeklerini öğrenmeye başlayabiliriz.”

“Paradoks dediğimiz şey, Majesteleri,” diye cevap verdi Mogor dell’Amore, küstah bir tavırla, “zihnini kazanı boylayacak bir tavuk gibi sıkı sıkı bağladığı adamın başkalarına aklıselim sahibi görünmesine imkân veren bir düğümdür. ‘Hayatın anlamı ölümdedir!’ ‘Servet, sahibinin ruhani fakirliğini tehlikeye atar!’ Böylelikle şiddet nezakete, çirkinlik güzelliğe, herhangi bir şey zıddına dönüşebilir. Bu, aldatıcı yansımalar ve tersyüz görüntülerle dolu hakiki bir aynalı odadır. Bir adam, duru denebilecek tek bir düşünceyi zihninden bile geçiremeden hayatının son gününe dek çelişkiler bataklığında debelenebilir.” Hükümdar, Rana’nın rencide edici bıyığını yüzünden söküvermesine neden olan aynı kör ve yakıcı öfke dalgasının içinde kabarmaya başladığını hissetti. Kulakları onu yanıltıyor muydu? “Bu ecnebi alçak hangi hakla?..” “Nasıl cüret eder?..” Yüzünün kızardığının, öfkeden tükürükler saçarak konuşmaya başladığının farkındaydı Ekber Şah. Meclise sessiz bir dehşet hâkimdi, zira Şah celallendi mi her şeyi yapabilir, çıplak elleriyle gökyüzünü başlarına yıkabilir, şahit oldukları sahneyi asla anlatamasınlar diye odadaki herkesin dilini kestirebilir, gövdesinden çekip çıkardığı ruhu sahibinin kanıyla dolu kaynayan bir kazanda boğabilirdi.

Dehşetli ve şaşkın sessizliği, Badauni’nin cesaretlendirmesiyle Şehzade Selim bozdu. “Biraz önce Şah’a söylediklerin için,” dedi tuhaf, kalın mantolu arsız yabancıya, “canından olabileceğini biliyor musun?” Mogor dell’Amore (aslında pek de öyle hissetmemesine rağmen) küstahça, hiç çekinmeden cevap verdi. “İnsan bu şehirde bu nedenle ölebiliyorsa,” dedi, “zaten yaşanmaz bir şehirde yaşamaya çalışıyor demektir. Kaldı ki, bu çadırda Şah’ın değil, mantığın hüküm sürdüğünü sanıyordum.” Sessizlik, kesilmiş süt gibi yoğunlaştı. Ekber’in yüzü karardı. Derken fırtına ansızın geçip gitti ve Hükümdar gülmeye başladı. Mogor dell’Amore’nin sırtına kuvvetlice birkaç şaplak indirdi ve coşkuyla başını sallamaya başladı. “Atabeyler,” dedi, “bir yabancı bize güzel bir ders verdi. İnsan, yuvarlak olduğunu görmek için dairenin dışında durmalı.”

Herkesin ortasında paylanmanın utancını tatma sırası şimdi Veliaht Şehzade’deydi, ama delikanlı hiçbir şey söylemeden yerine oturdu. Ezelî rakibi Badauni’nin yüzündeki ifade Ebu’l Fazl’ı öyle memnun etmişti ki, Şah’ı beklenmedik bir biçimde kendine hayran bırakan sarı saçlı ecnebiye hafiften ısınmaya bile başladı. Yabancıya gelince; hayatını ortaya koyarak oynadığı kumar masasında bu eli kazandığını anladı, fakat başarısının bedeli çok güçlü bir düşman kazanmak olmuştu; toy ve besbelli hırçın bir yeniyetme oluşu, bu düşmanı daha da tehlikeli bir hale getiriyordu. Şehzade’nin gözdesi, İskelet’ten nefret ediyordu, şimdi de Şehzade benden nefret ediyor, diye düşündü. Bu mücadeleden galip çıkmamız pek mümkün görünmüyor. Bununla birlikte, huzursuzluğunu ve endişesini hiç belli etmeden, elinden geldiğince gösterişli reveranslar ve jestlerle Raca Birbâl’in ikram ettiği kırmızı şarap kadehini kabul etti.

Hükümdar da oğlunu düşünüyordu. Doğumu ne büyük bir mutluluk kaynağı olmuştu! Ancak onu sofuların ve mollaların, Şehzade’nin isim babası Şeyh Selim Çiştî’nin müritleri ve haleflerinin himayesine vermekle hata etmişti galiba. Çocuk büyüyünce karmakarışık bir çelişkiler yığını haline gelmişti; incelikleri ve bahçeciliği sevdiği kadar afyonun verdiği miskinliği de seviyordu, sofular arasında bir seks müptelasıydı, en bağnaz düşünürlerin sözlerini aktararak konuşan, Ekber’in beğenilerini körlerin gözünde ışık arama diye alaya alan bir haz düşkünüydü. Tabii kendisi uydurmamıştı bu sözü. Çocuk, duyduğunu taklit eden bir çiğdeci kuşu, iplerini ele geçirenin babasına karşı kullanabileceği bir kuklaydı.

Halbuki, öte yandan ve aksine, bir de şu yabancıya bak; tartışmaya o kadar âşık ki, hayretler içindeki Hükümdar’ın yüzüne karşı akılcı bir iğneli söz edebiliyor ve daha da kötüsü, bunu herkesin ortasında yapmaya çekinmiyor. Belki de Şah, kendi etinden ve kanından olanların anlayamayacağı ya da dinlemekten sıkılacağı şeyleri bu adamla konuşabilirdi. Kuç Nahinli Rana’yı öldürdüğünde, kendisini anlayabilecek yegâne insanı, sevmeyi başarabileceği tek adamı katletmiş olabileceğini düşünmüştü. Fakat belki de kader, adeta ıstırabına cevap verir gibi, ona ikinci bir sırdaş göndermişti, hem de daha iyisini; zira bu sadece konuşmayı bilen bir adam değil, aynı zamanda bir maceracıydı. Akıl adına akılsızca tehlikelere atılan bir mantık adamı. Paradoksu hor gören çatışmalı bir şahıs. En az Şehzade Selim kadar çelişkili –belki herkesten daha çelişkili– bir kişiliği vardı keratanın, ama bunlar Hükümdar’ın hoşuna giden türden çelişkilerdi. Mogor denen bu adama kalbini açabilir miydi, sağır dalkavuğu Bhakti Ram Cain’e, akıllı Birbâl’e ya da her şeyi bilen Ebu’l Fazl’a bile söyleyemediği gizlerini ona açabilir miydi acaba? Bu adam sayesinde nihayet günah çıkarabilir miydi?

Zira anlatmak istediği o kadar çok şey vardı ki; Ebu’l Fazl’ın ya da Birbâl’in bile bütünüyle anlayamayacağı, Yeni İbadet Çadırı’nda tartışmaya açmaya hazır olmadığı düşüncelerdi bunlar. Mesela, bir dine hakikate götürdüğü için değil de sırf ecdadının inancı olduğu için sıkı sıkı bağlanmanın niçin gerekli olduğunu sorgulamak istiyordu. İnanç, inanç değil de basit bir aile alışkanlığı mıydı yani? Belki de gerçek bir din yoktu, belki de sadece sonsuzca kuşaktan kuşağa devretme vardı. Üstelik insan bir hatayı da bir erdem kadar kolayca miras alabilirdi. Yoksa inanç, atalarımızın büyük bir hatasından başka bir şey değil miydi?

Belki de gerçek bir din yoktu. Evet, kendine bu düşünceyi zihninde evirip çevirme izni vermişti. İnsanların tanrıları yarattığı, aksinin doğru olmadığı yönündeki şüphelerini birine açabilmeyi çok istiyordu. Her şeyin merkezinde olan insandır, Tanrı değil, diyebilmek istiyordu. Yürekte, en yukarıda ve en altta, önde, arkada ve yanda olan insandır, Şeytan da Melek de insandır, mucize de günah da insan, hep insandır; gelin bundan böyle insanoğluna adananlardan başka tapınak tanımayalım. İşte en dile getirilemez ihtirası buydu; insan dinini kurmak. Yeni İbadet Çadırı’nda Şarapçılar ve Sucular birbirlerini keferelikle ve ahmaklıkla itham ediyorlardı. Hükümdar’sa, bütün şeyhler ve felsefecilerin kendisine yaşattığı gizli hayal kırıklığını itiraf etmek istiyordu. Bütün münakaşayı bir kenara kaldırmak, asırların mirasını tamamen silmek, insanın yeni doğmuş bir bebek gibi çırılçıplak cennet tahtında durmasına olanak sağlamak istiyordu. (Şayet insan tanrıyı var ettiyse onu yok da edebilirdi. Yoksa bir yaratının yaratıcısının kudretinden kaçması mümkün müydü? Bir tanrı yaratıldıktan sonra yok etmesi imkânsız bir hale mi gelirdi? Böylesi hayalî yaratılar onları ebedî kılan bağımsız bir irade mi kazanırlardı? Hükümdar’ın bu sorulara verecek cevabı yoktu fakat sorular zaten bir tür cevapmış gibi geliyordu ona.) Hemşerilerinin kavrayamayacağı şeyleri yabancılar anlayabilir miydi? Şayet o, Ekber, dairenin dışına çıkarsa, onun gönençli döngüselliğinden uzakta, yeni bir düşüncenin dehşet verici tuhaflığında yaşayabilir miydi?

“Gidiyoruz,” dedi misafirine. “Bugünlük bu kadar mühim düşünce dinlemek yeter.”

* * *

Gün ortası sıcağında titrek ve şeffaf bir sis perdesinin arkasında ışıldıyormuş gibi görünen saltanat sarayının üzerine tekinsiz ve aldatıcı bir sükûnet hissi çöktüğünden, dönemin ve zamanın gerçek mahiyetini işaretler ve alametlerde aramak gerekiyordu. Günlük buz sevkıyatının gecikmesi, eyaletlerde karışıklık çıktığının işaretiydi. Anup Talao’nun, Havuzların En Güzeli’nin berrak sularının yeşil bir küfle gölgelenmesi, sarayda ihanet hazırlığı yapanlar olduğunun alametiydi. Şah’ın saraydan ayrılıp tahtırevanıyla Sikri Gölü’ne doğru yola koyulması ise, Hükümdar’ın sıkıntılı bir ruh halinde olduğu anlamına gelirdi. Bunların hepsi su kehanetleriydi. Yanı sıra hava, ateş ve toprak alametleri de vardı, fakat hiçbiri su alametleri kadar güvenilir değildi. Su, Hükümdar’a haberler getirir, gelgitleriyle gerçeği ona taşır ve onu yatıştırırdı. Daracık kanallar ve geniş yolaklarla saray bölgesindeki avluların çevresinde ve içinde dolaşarak taş binaları aşağıdan serinletirdi. Doğru, Badauni’nin menkul cemaati gibi perhizkâr sofuların da timsaliydi su, fakat Hükümdar’la abıhayat arasında, hiçbir yobazın hayal edemeyeceği kadar yakın bir münasebet vardı.

Bhakti Ram Cain, aptes alması için Şah’a her sabah sıcak buharlar saçan bir kap su getirir, bir süre dikkatle incelediği yükselen buharlar, o gün yapması gerekenleri Hükümdar’a ifşa ederdi. Saray hamamında yıkanırken başını geriye atar, ölü bir balık gibi sırtüstü suyun yüzeyinde yatardı. Bir süre sonra hamam suyunun fısıltıları kulaklarında yankılanmaya başlar, üç mil erimindeki her yerde suya girip yıkanmış olan herkesin en gizli düşüncelerini Şah’a anlatırdı. Durgun suların haber ulaştırma gücü kısıtlıydı; uzun mesafelerden havadis almak için nehir suyuna dalmak gerekirdi. Ancak hamamın sihrini de hafife almamalıydı. Örneğin örümcek kafalı Badauni’ nin gizli günlüğünün varlığını hamam haber vermişti Hükümdar’a; bu defterde Şah’ın fikirleri ve alışkanlıklarıyla ilgili öyle ciddi tenkitler vardı ki, Ekber günlüğün varlığından haberdar olduğunu itiraf etse, Badauni’yi hemen öldürtmek zorunda kalırdı. Bunun yerine tenkitçisinin sırrını kendi sırrıymış gibi göğsünde taşıyor, her akşam, Badauni uyur uyumaz en güvenilir casusu Ayyar Ömer’i saltanatının saklı tarihinin yeni sayfalarını ezberlemeye hırçın yazarın çalışma odasına gönderiyordu.

Ayyar Ömer de Ekber Şah için en az su kadar değerliydi; öyle değerliydi ki Şah’tan başka kimse onun varlığından haberdar değildi. Birbâl bile onu tanımıyor, casus başı Ebu’l Fazl bile varlığını bilmiyordu. Kolayca kadın kılığına girebilen bu gencecik, köse ve narin yapılı hadım, Ekber Şah’ın emriyle adsız bir yetiştirme gibi haremdeki odasında yaşıyor, kolaylıkla içlerinden biri sanılabileceği odalıkların hizmetçilerinden biriymiş gibi davranıyordu. O sabah, Ekber Şah Mogor dell’Amore’yle birlikte Yeni İbadet Çadırı’na gitmeden önce, Ömer, yerini Bhakti Ram Cain’in bile bilmediği gizli bir kapıdan Hükümdar’ın odasına girmiş, ortalıkta dolaşan bir fısıltıyı, ince bir duman gibi Hâtipul genelevinden sızan zayıf bir söylentiyi efendisine bildirmişti. Rivayete göre, sarı saçlı yabancının bir sırrı vardı ve bu dudak uçuklatıcı sır hanedanı sallayabilecek kadar önemliydi. Ancak sırrın gizemini çözmeyi başaramayan Ömer bundan dolayı öyle utanıyor, boynunu bir genç kız gibi öyle hüzünlü büküyordu ki, gözyaşlarına boğulup da kendini daha da küçük düşürmesin diye Hükümdar dakikalar boyunca onu teselli etmek zorunda kaldı.

Ekber bu dile getirilmeyen sırrı öyle merak ediyordu ki, sanki hiç önemi yokmuş gibi davranıyor, anlatılmasını geciktirmek için elinden geleni yapıyordu. Yabancıyı yanından hiç ayırmadı fakat onunla asla yalnız kalmamaya çok özen gösterdi. Saltanat yarışçılarını teftiş etmek için yabancıyla birlikte güvercinlikleri ziyaret etti, ışıltılı gölün kıyısına inerken saltanat tahtırevanının yanında, saltanat şemsiyecisinin peşi sıra yürümesine icazet verdi. Sıkıntılı olduğu doğruydu. Kasvetli ruh halinin nedeni sadece dünyanın diğer ucundan onu bulmaya gelen ve bir türlü söylenmeyen sır değildi; dün gece sevgili Codha’sıyla yataktayken, daha önce onu hiç hayal kırıklığına uğratmamış olan karısını eskisi kadar şiddetle arzulamadığını fark etmiş, hatta güzel cariyelerden biriyle vakit geçirmenin hoş bir değişiklik olabileceğini bile düşünmüştü. Üstüne üstlük bir de Tanrı hakkındaki, gittikçe büyüyen hayal kırıklığı vardı. Bu meselelerin bir tanesi bile insanın canını sıkmaya yeterdi. Suyun yüzeyine uzanma zamanı gelmişti.

Hanedanın geçmişine saygı göstergesi olarak dedesi Babur’un en sevdiği dört gemisini muhafaza etmiş ve yeniden döşetmişti, bu gemiler artık gölde kullanılıyordu. Keşmir’den su yoluyla taşınan buz, en büyük gemiyle, düz güverteli nakliyat aracı Güncâyiş, yani Hacim’le getirilirdi; şu anda Himalayalar’dan saray mensuplarının bardaklarına taşıdığı buzları getirmek için yaptığı günlük yolculuğun son aşamasında olan Güncâyiş, zalim ve tabiat sever ilk Mughal Şahı’na Ekber’in isim babası Sultan Celaleddin tarafından hediye edilmişti. Ekber Şah, Âsâyiş, yani Huzur’da yolculuk etmeyi tercih eder, Hükümdar Âsâyiş’e bindiği zaman küçük haberci kayığı Fermâyiş ya da Buyruk geminin peşinden hiç ayrılmaz, kıyıya ve kıyıdan haber ve ziyaretçi taşımak için hazır beklerdi. Dördüncü gemi, şatafatlı Ârâyiş ya da Süs romantik keyifler için ayrılmıştı ve yalnızca geceleri kullanılırdı. Mogor dell’Amore’yi Âsâyiş’in büyük kamarasına götüren Ekber, ayaklarının altında toprağın sıradanlığı yerine kıvrak suyu hissettiği her seferinde yaptığı gibi keyifle hafifçe iç geçirdi.

Yabancının içinde bekletmeye mecbur kaldığı sır, doğum sancıları başlamış bir hamile kadının bebeği gibi gün ışığını görmeye hazırdı ve belli ki yabancı, yapmaya hazırlandığı şeyden ilk kez doğum yapacak bir kadın gibi ürküyordu. Ekber, etraflarında dört dönen gemi mürettebatından saray teşrifatına uygun birtakım görevleri, minderler, şarap ve kitaplarla ilgili usulleri yerine getirmelerini isteyerek misafirine bir süre daha işkence etti. Hükümdar’ın içeceği her içkinin, zehirlenmiş olma ihtimaline karşı onun dudaklarına değmeden önce üç kez tadılması gerekiyordu ve bu âdetten sıkılmasına rağmen, Şah bu kez itiraz etmedi. Eski usullere göre, Sultan’ın eline alacağı her kitabın üç ayrı yorumcu tarafından okunması ve içinde fesatçı, edebe aykırı yorumlar ya da yalanlar yazmadığından emin olunması gerekmekteydi. “Başka bir deyişle,” demişti genç Hükümdar, tahta çıktığı zaman, “ancak yazılmış en sıkıcı kitapları okuyabiliriz. Olmaz, bunu kabul edemeyiz.” Bugünlerde Hükümdar istediği her kitabı okuyabiliyordu, ancak Sultan’ın şaşırmasının uygunsuzluğu yönündeki çok mühim ve kapsayıcı teşrifat nizamı hâlâ geçerliydi ve bu yüzden üç yorumcunun okuyacağı kitap hakkındaki görüşleri, o daha kapağını bile açmadan önce mutlaka Hükümdar’a bildiriliyordu. Minderlere gelince; kötü niyetli biri içlerine bıçak saklamış olmasın diye her biri tek tek yoklanıyordu. Hükümdar bu usullerin yerine getirilmesini sabırla bekledi. Sonra, nihayet, yardımcılarının konuşulanları duyamayacağı şekilde yabancıyla baş başa bırakılmaya razı oldu.

“Efendim,” diye söze başladı Mogor dell’Amore, konuşurken sesi sanki hafifçe titriyordu. “Size, sadece ve sadece zat-ı âlinize anlatmak istediğim bir mesele var, izah etmeme müsaade ediniz, size yalvarıyorum.”

Ekber gürültülü bir kahkaha koyuverdi. “Seni biraz daha bekletseydik dilinin altındaki baklayı çıkaramadığın için boğulup ölecektin,” diye kıkır kıkır güldü. “Son bir saattir patlatılması şart olan bir çıbana benziyordun.”

Yabancı kıpkırmızı oldu. “Zat-ı Şahaneleri her şeyi biliyorlar,” dedi eğilerek. (Şah oturması için davette bulunmamıştı.) “Ancak varlığından haberdar olduğunuz apaçık ortada olsa da, cüretimi mazur görünüz, maruzatımın mahiyeti hakkında bilgi sahibi olmanız imkânsızdır.” Ekber toparlandı ve ciddileşti. “Haydi o zaman, konuş be adam,” dedi. “Anlat da maruzatından haberdar olalım.”

“Madem böyle buyuruyorsunuz,” diye konuşmaya başladı yabancı, “bir zamanlar, Türkiye’de, Argalia adında, Arkaliya diye de bilinen maceraperest bir prens yaşarmış; tılsımlı silahları olan bu büyük cengâverin emrinde dört korkunç dev, yanında da Angelica adında bir kadın varmış...”

Küçük güvertesindeki Ebu’l Fazl ve adamlarıyla birlikte son hızla Âsâyiş’e doğru ilerleyen Fermâyiş’ten yükselen haykırışı –“Yetişin! Şah’ı kurtarın! Yetişin!”– duyar duymaz saltanat kamarasına dalan tayfa, Mogor dell’Amore’yi kıskıvrak yakaladı. Kalın ve kaslı bir kol boynunu sıkı sıkı kavradı, üç tane kılıcın ucu tam kalbinin üstüne yaslandı. Ayağa kalkan Hükümdar’ın etrafı de hemen onu her türlü tehlikeden korumaya hazır silahlı adamlarla çevrildi.

“... Angelica, Hindistan ve Hitay Prensesi...” diye devam etmeye çabaladı yabancı. Boynunu saran kol gerilerek nefes borusunu sıkıştırdı. Acıya rağmen konuşmaya çalıştı: “... Dünyanın en güzel...” Gırtlağına baskı yapan kol yeniden gerilince, Mogor dell’Amore bilincini yitirdi, sesi kesildi.

*****

7

Karanlık zindanda zincirleri

*****

Karanlık zindanda zincirleri de tıpkı bir türlü anlatmayı bitiremediği hikâyesi gibi giderek ağırlaşıyordu. Vücuduna o kadar çok zincir sarılmıştı ki, karanlıkta yattığı yerde, daha büyük, demirden bir gövdenin içine hapsedilmiş olduğunu hayal edebiliyordu. Parmağını bile kımıldatmasına olanak yoktu. Işık artık bir hayalden ibaretti. Saltanat sarayının altındaki tepenin canlı kayacına oyularak yapılan zindanın içindeki hava bin yıllıktı; belki ayaklarının dibinde, saçlarının arasında, kasıklarında kımıl kımıl dolaşan yaratıklar, akşın hamamböcekleri, kör yılanlar, yarısaydam sıçanlar, hayalet akrepler, bitler de öyle. Hikâyesini anlatamadan ölecekti. Bunu düşünmeye bile tahammül edemiyor, bu katlanılmaz düşünce bir an bile aklından çıkmıyor, kulaklarının içinde dolaşıyor, gözkapaklarından içeri sızıyor, damağına ve dilinin altındaki yumuşak dokuya yapışıp kalıyordu. Her erkeğin hikâyesinin anlatıldığını duymaya ihtiyacı vardır. O da bir erkekti fakat hikâyesini anlatamadan ölürse bir hamamböceğinden, işe yaramaz bir asalaktan farkı kalmayacaktı. Zindan, hikâye kavramına yabancıydı, bir hikâyenin ne olduğunu anlamazdı. Zindan durağan, ebedî, karanlıktı, oysa hikâyenin harekete, zamana ve ışığa ihtiyacı vardı. Hikâyesinin kayıp giderek sessizce kendisinden uzaklaştığını, önemini yitirdiğini, tükendiğini hissediyordu. Artık bir hikâyesi yoktu. Ortada bir hikâye falan yoktu. O artık bir erkek değildi. Burada erkek falan yoktu. Burada sadece zindan ve onun yılan gibi her köşeye sürünen karanlığı vardı.

Onu almaya geldiklerinde bir gün mü geçmişti yoksa bir asır mı, kestiremiyordu. Zincirlerini gevşeten kaba saba elleri göremiyordu. Bir süre kulakları doğru dürüst duymadı, konuşma gücünü de yitirdi. Gözlerini bağlayıp onu başka bir yere götürdüler, ovalayarak yıkadılar. Sanki gömülmeye hazırlanan bir cenazeymişim gibi, diye düşündü, sanki hikâyesini anlatamayacak dilsiz bir cesetmişim gibi. Hıristiyan olmayan bu memlekette tabut da yoktu. Bir kefene sarılacak, mezar taşı bile dikilmeden bir çukura atılacaktı. Ya da yakılacaktı. Ruhu huzura kavuşamayacaktı. Ölümü de tıpkı hayatı gibi söylenemeyen sözcüklerle dolu olacak, cehenneminin duvarları bu sözcüklerle örülecek, sözcükler sonsuza dek ona eziyet edecekti. Bir ses duydu. Bir zamanlar. Kendi sesiydi. Bir zamanlar bir prens vardı. Kalbinin yeniden atmaya, kanının akmaya başladığını hissetti. Dili şişmişti ama artık onu kımıldatabiliyordu. Kalbi göğüskafesinde ateşlenen bir top gibi gümbürdüyordu. Tılsımlı silahları varmış. Bedenine yeniden kavuşmuştu, sözcüklerine de. Gözündeki bağı çıkardılar. Dört tane korkunç dev ve bir kadın. Dünyanın en güzel kadını. Hikâyesi hayatını kurtarıyordu.

“Gücünü boşa harcama,” dedi muhafız. “Yarın adam öldürmekten yargılanacaksın.”

Bir soru sormaya çalışıyordu. Ama sözcükleri sıraya sokamıyordu. Haline acıyan muhafız merakını giderdi.

“Seni suçlayan adamın adını bilmiyorum,” dedi. “Ama o da senin gibi taharetsiz gâvurun biri, üstelik bir gözü ve bir bacağının yarısı da yok.”

Mogor dell’Amore’nin ilk duruşması kumtaşından muz ağacının bulunduğu salonda yapıldı, mahkeme hâkimleri de sarayın ekâbir-i ulemasıydı; olağanüstü bir fermanla, Dokuz Yıldız’ın hepsine mahkemede hazır bulunmaları emredilmişti: bilge ve tombul Ebu’l Fazl, kıvrak zekâlı Raca Birbâl, Maliye Nazırı Raca Todarmal, Ordu Kumandanı Serdar Raca Man Singh, ruhani Mutasavvıf Fakir Ziyaüddin ve ahçılığı duaya tercih eden, dolayısıyla Ebu’l Fazl’ın gözdelerinden olan, daha ziyade dünyevi meselelerin hocası Molla Dü-Piyaza, büyük şairler Feyzi ve Abdülrahim ile müzisyen Tansen. Âdet olduğu üzere ağacının tepesinde oturan Hükümdar’ın alışılmadık bir ruh hali içinde olduğu bir bakışta anlaşılıyordu. Duruşundaki azamet silinip gitmişti, öne eğilmiş başıyla korkunç bir kişisel felaketin ıstırabıyla kıvranan sıradan bir fani gibi görünüyordu. Uzunca bir süre ağzını hiç açmadan mahkemenin olağan seyrinde ilerleyişini takip etti.

Korsan gemisi Scáthach’ın mürettebatı bir köşeye toplanmış, birbirlerine sokulmuş homurdanarak bekliyor, hepsinin önünde de sözcü tayin ettikleri tek bacaklı, gözü bantlı Doktor duruyor, üstelik oldukça ürkütücü görünüyordu. Tanrı’ya Şükür Hawkins, zanlının hatırladığı