KLASİKLER 87

Can Yayınları 1982

Moll Flanders, Daniel Defoe © 2011, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının
yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Haziran 2011 E-kitap 1. sürüm Ekim 2015, İstanbul Haziran 2011 tarihli 1. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına hazırlayan: Emrah İmre

Kapak tasarımı: Ayşe Çelem Design Kapak resmi: © Giovanni Boldini

ISBN 978-975-07-2789-4

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

DANIEL DAFOE

MOLL FLANDERS

ROMAN

İngilizce aslından çeviren Nihal Yeğinobalı

DANIEL DEFOE, 1660 yılında Londra’da doğdu. Flaman asıllı varlıklı bir mum imalatçısının oğluydu. Presbiteryen papazı olarak yetiştirildi. Çeşitli güçlükler ve tehlikelerle dolu bir yaşam geçirdi. 1685’te İngiltere Kralı II. James’e karşı başlatılan ayaklanmaya katıldı. Yaşamının çeşitli dönemlerinde tüccarlık, fabrikatörlük, devlet memurluğu hatta casusluk yaptı. 40 yaşında gazetecilikte karar kıldı, bundan birkaç yıl sonra da roman yazmaya başladı. Yayımladığı siyasal yergi kitapçıklarındaki sert tutumu yüzünden birçok kez hapse girdi. Pek çok kitap yazdığı halde Robinson Crusoe (1719) ile büyük bir üne kavuştu. Moll Flanders, yazarın Robinson serisinden sonra en tanınmış eseridir. 1731 yılında doğduğu yerde, Londra’da öldü.

NİHAL YEĞİNOBALI, 1927’de Manisa’da doğdu. Arnavutköy Amerikan Kız Koleji’ni bitirdikten sonra New York Eyalet Üniversitesi’nde edebiyat öğrenimi gördü. Genç Kızlar adlı ilk romanını, Vincent Ewing adını verdiği sözde Amerikalı bir yazarın imzasıyla yayımladı. Bu kitap bir çeviri roman kandırmacasıyla yıllarca yeni basımlar yaptı. Ardından Sitem, Mazi Kalbimde Bir Yaradır, Belki Defne, Gazel adlı romanları ve Cumhuriyet Çocuğu adlı anı kitabını yayımladı. Yeğinobalı, çok sayıda yazarın klasik ve çağdaş yapıtlarını dilimize kazandırdı.

Önsöz

Dünya son zamanlarda kendini romanlara ve romanslara öylesine kaptırdı ki, esas kişilerinin adlarıyla diğer özelliklerinin gizli tutulduğu özel bir yaşamöyküsünün gerçek olduğuna inanmak okura zor gelecektir. Bu nedenle okuru, şimdi okuyacağı bu sayfalar konusunda kendi görüşünü üretmekte ve kendi dilediği gibi yorum yapmakta serbest bırakmayı kabul etmeliyiz.

Burada yazar sözüm ona kendi yaşam tarihçesini kaleme almaktadır; anlatısının hemen başlangıcında asıl adını gizlemeyi niçin uygun gördüğünü belirtiyor, ondan sonra da artık bu konuda başkaca bir şey söylemeye gerek kalmıyor.

Doğrudur; öykümüzün özgün halini yeniden kelimelere döktük; söz konumuz olan ünlü hatunu da azıcık değiştirdik: Öyküsünü, ilk anlattığından daha edepli sözcüklerle ifade etmesini sağladık. İlk elimize geçen metin, hâlâ Newgate Zindanı’nda bulunan bir kişinin kullanacağı bir dille yazılmıştı, yoksa hanımın sonradan ileri sürdüğü gibi, tövbe edip köşesine çekilmiş bir kadının diliyle değil...

Onun öyküsünün sonunu getirerek şu anda gördüğünüz biçime sokan kalem, öyküyü el âlem içine çıkacak bir elbisenin içine sokabilmek ve okunmaya uygun bir dilde konuşturmak uğruna az ter dökmedi! Gençliğinden bu yana ahlak düşkünü olan, yok, dahası, ahlaksızlık ve namussuzluğun öz evladı olan bir kadın, yaptığı bütün utanmazlıkları sayıp dökmeye başlayınca, kötü yaşantısına ilk adımlarını atmasına yol açan olay ve durumların bile, altmış yılda kat ettiği suç ve günah mesafesinin en ince ayrıntılarına bile girişince, yazar, kem gözlü okurların habis iftiralarına maruz kalmamak amacıyla, tüm anlatılanları böylesine tertemiz paketlemekte elbette adamakıllı zorlanacaktır.

Bu nedenle öyküyü yeni kılığına sokarken hiçbir edebe aykırı fikir belirtmemek, hiçbir ayıplanacak ifade kullanmamak için elden gelen her türlü özen gösterilmiştir. Bu amaçla, bu kadının hikâyesinin terbiye dahilinde anlatılamayacak olan en çirkin bölümleri hepten dışarıda bırakılmış, diğer birçok bölüm de iyice kısaltılmıştır. Geri kalanın ise, en saf okurun veya en namuslu dinleyenin bile yüzünü kızartmayacağını ummaktayız. En kötü öykü bile en iyi bir amaca hizmet edebileceğine göre, bu satırlardaki yaşam dersini okurlarımızın ciddiye alacağını umarız, anlatılan öykü bu ciddiliği bozacak nitelikte olsa bile. Tövbeyle sonuçlanan günahkâr bir yaşamın tarihçesini kaleme alırken günah bölümlerinin çirkinliği ve kötülüğü, gerçeklerden ayrılmamak koşuluyla, elden geldiğince vurgulanması gerekir ki tövbekârlık bölümlerinin ışığı ve güzelliği ortaya çıksın. Çünkü, aynı oranda etki ve canlılıkla ifade edildiği takdirde bu bölümler yaşamöyküsünün kesinlikle en güzel ve en parlak bölümleridir.

Tövbekârlık döneminin anlatımının günahkârlık dönemininki kadar canlı, çarpıcı ve sarsıcı olamayacağını ileri sürenler oluyor: Bu yorumda herhangi bir gerçeklik payı varsa, izin verin de şunu belirteyim: Sorun, okuyanın yazanla aynı zevk ve hevese sahip olmamasındadır. Ne yazık ki aradaki gerçek fark, eldeki malzemenin değerinden çok okuyanın zevk ve eğilimlerinden kaynaklanmaktadır.

Bu kitap esasta, onu okumasını bilecek ve okuduğundan ibret alacak olanlara tavsiye edildiğine göre, bu okurların kitaptaki masaldan çok yaşam dersinden, anlatımdan çok anlatılandan ve söz konusu kadından çok yazarın belirttiği sonuçtan hoşnut kalacaklarını umuyoruz.

Bu öyküde bol sayıda keyifli olay geçmektedir ve hepsi de okuyana yararlı olmak amacıyla kullanılmıştır. İfade edilişlerine ustaca kazandırılan oyalayıcı üslup bunların okur için şu ya da bu yönden doğal biçimde öğretici olmasını sağlamaktadır. Hatunumuz Moll’un kirli hayatının, Colchester’daki genç beyle ilişkisini anlatan ilk bölümü bu yönden, işlenen suçu okurun gözünün içine sokan birçok hayırlı ayrıntılar içeriyor. Ki bunlar, bu yönde eğilimleri bulunanlara, bu tip olayların nasıl yıkımla sonuçlandığı ve iki tarafın davranışlarının da ne kadar beyinsizce ve iğrenç olduğu yönünde uyarıda bulunuyor. Ve bu da, dostumuzun kendi budalalık ve uygunsuzlukları konusunda verdiği ayrıntılardaki tüm canlı ve renkli tasvirlerin vebalini bol bol ödemeye yarıyor.

Bath’taki âşığının nedamet getirmesi ve geçirdiği hastalık krizinin haklı korkusu nedeniyle Moll’u terk etmeye karar verişi... en iyi dostların bile içlidışlılığı aleyhine yapılan uyarılar, bu kişilerin en yürekten verilmiş düzelme kararlarında bile, Tanrı’nın yardımı olmaksızın duramamaları... Adil bir kavrayış sahibi olan okurların gözünde bunlar, daha öncesinden verilen bütün o aşklar zincirinden daha büyük bir güzellik taşıyacaktır.

Kısacası ilişkinin bütünü, içerdiği edep ve ahlak karşıtı öğelerden azami özenle arındırıldığı için, erdem ve iman temalarına hizmet edecek biçimde uygulanabiliyor. Hiç kimse, aşikâr bir haksızlığa sapmaksızın bu öyküyü ve de bu öyküyü yayımladığımız için bizi, kınayamaz.

Tiyatrocular, sahne yapıtlarının yararlı olduğuna, bu nedenle en uygar ve sofu toplumlarda bile oynanmalarına izin verilmesine çevreyi ikna etmek için her çağda şu temel savı ileri sürmüşlerdir: Bu yapıtlar erdemli amaçlar gütmektedirler ve bu amaçlar sahnede en canlı biçimde temsil edildikleri için ahlaklı ve yücegönüllü ilkeleri seyircilere benimsetmekten geri kalmadıkları gibi, bozuk ve kokuşmuş yaşam tarzlarını açığa çıkarıp gözden düşürmekte de başarılıdırlar. Eğer bu denilenler gerçekten böyleyse ve tiyatrocular sahne çalışmalarında her zaman bu kurala uygun davranıyorlarsa kendileri hakkında çok olumlu şeyler söylenilebilir.

Bu kitapta baştan sona, sayısı belirsiz konu çeşitleri arasında sımsıkı benimsenmiş olan temel ilke şudur ki, en sonunda felaket ve hüsranla sonuçlanmayan tek bir zararlı davranış bile görülemez. Okura takdim edilen en olağanüstü hain bile sonunda ya mutsuz bir akıbete uğruyor ya da hidayete erip tövbekâr oluyor. Olumsuz bir şeyin lafı ediliyorsa mutlaka eleştirilip yeriliyor, oysa güzel bir davranış övgüsünü de beraberinde taşıyor.

İşte bu temel üzerinden bu kitabı okura, her parçasından ibret alabileceği, adil ve dinsel çıkarımlar yapabileceği ve dilerse bu yoldan bir şeyler öğrenebileceği bir yapıt olarak tavsiye ediyoruz.

Bu ünlü hatunun erkek soyuna hasar verdiği sürede sergilediği marifetlerin her biri aslında dürüst kişilere bunlardan sakınmaları için yapılmış birer uyarı, masum kimselerin hangi yöntemlerle kandırılıp soyuldukları ve sefil edildikleri konusunda verilmiş birer örnek, dolayısıyla da bunlardan kaçınmaları için gösterilmiş birer yoldur. Hatunun, dans dersine giderken annesinin, kibri yüzünden giydirip süslediği bir kız çocuğunun kolyesini çalması bu gibi kimselere verilmiş unutamayacakları bir derstir. Aynen parktaki genç kızların altın saatini çalması gibi.

St. John Sokağı’ndaki araba durağında, saman kafalı bir genç kadının paketini yürütmesi, yangın sırasında toparladığı ganimet, Harwich’teki kazanımları, bu olayların hepsi, bize böyle zamanlarda, her türlü beklenmedik ani durum karşısında kendimize daha çok sahip çıkmamız için mükemmel birer uyarıdır.

Moll’un sağlam, sade bir yaşam tarzı kurmayı istemesi ve en sonunda sürgün kocasıyla Virginia’daki yaşamını gayreti ve emeğiyle kurması, kendilerine yâd ellerde yeni hayat kurmak zorunda kalan tüm bahtsız kullar için verimli derslerle dolu bir öyküdür. Dünyanın en uzak köşelerinde bile hakkıyla çalışıp iyi işler yapmanın mutlaka ödülünü bulacağını gösterir onlara; en aşağılık, en adi, en umutsuz vakanın bile yorulmaz bir gayretle kendini kurtarabileceğini ve bu sayede zamanla en düşkün yaratığın bile gene ayağa kalkıp hayatta yeni bir kişiliğe kavuşacağını gösterir.

Bu değindiklerim, kitapta bize parmakla gösterilen ciddi çıkarımlardan ancak birkaçıdır, ki bu da herkesin bu yapıtı tüm dünyaya tavsiye etmesi için ve özellikle de yayımlamış olmasını haklı çıkarmak için kesinlikle yeterlidir.

Kitapta kısmen anlatılmış çok güzel iki konu var, ama ikisi de aynı cilde sığamayacak kadar kapsamlı oldukları için izninizle her birinin kendi başına bir kitap olabileceğini belirtmek isterim. Birincisi Moll’un, “mürebbiyem” dediği kadının yaşamıdır. Bu hatun, anlaşıldığına göre, üç-beş yıl içinde, hem de en birinci sınıftan olmak üzere, hanımefendi, orospu, ebe, ebe aracısı, tefeci, çocuk alıcısı, hırsız ve çalınmış mallar barındırıcısı, kısacası kendi de hırsız olan bir hırsızlar yetiştiricisi ve hayret ki en sonunda bir tövbekâr kimliklerinin altından girip üstünden çıkmıştı.

İkincisi de Moll’un sürgün edilen kocasıdır. Anlaşılacağı üzere şehirlerarası yollarda on iki yıl başarıyla etkinlik göstermiş olan bu yolkesen haydut, en sonunda şansı iyice yaver giderek Virginia’ya prangalı bir kölelik mahkûmu değil de gönüllü sürgün olarak nakledilmeyi başarmıştır ve yaşamında inanılmaz bir çeşitlilik vardır.

Ama belirttiğim gibi bunlar bu kitaba sığmayacak kadar uzundurlar. Ayrıca kitap haline getirileceklerine de söz veremiyorum...

Bu tarihçenin, kendini Moll Flanders olarak tanıtan bu ünlü kadının yaşamının en sonuna kadar sürdüğünü söyleyemem, çünkü kimse kendi yaşamöyküsünü tam sonuna kadar kaleme alamaz, meğer ki öldükten sonra yazabilsin! Şu var ki kocasının öyküsü, üçüncü bir elce yazılmış olduğundan, ikisinin de yaşamlarının hesabını dolu dolu veriyor: Virginia’da kaç zaman birlikte yaşadıkları, burada çok büyük paralar yaparak sekiz yıl kadar sonra da nasıl İngiltere’ye döndükleri ve hatunumuzun burada çok ileri bir yaşa kadar yaşadığı, ama ilk zamanki olağanüstü tövbekârlığını en sona değin pek sürdürememesi... Gene de kendisi, önceki yaşantısının her bölümünden her zaman büyük bir tiksintiyle söz etmektedir.

Virginia ve Maryland’deki son zamanlarında birçok güzel olaylar geçtiğinden öyküsünün o bölümü çok keyifli sayılır. Beri yandan bunlar, Moll’un kendi anlattığı bölümler kadar incelikle anlatılmadığı için lafı burada kesmemizde bence sonsuz yarar var.

Gerçek adım, Newgate ve Old Bailey zindanlarının kayıtlarında öyle iyi tanınmıştır ki ve orada benim özel durumumla ilgili, hâlâ tamamlanmayı bekleyen öyle önemli konular var ki bu kitapta kendimin veya ailemin adını vermem beklenemez. Bunların, ölümümden sonra öğrenilmesi belki daha iyi olur; şimdi açıklanmasıysa yakışık almaz. Yok, hayır, yakışık almaz, “ağır suç” işlemiş kişileri de içine alan genel bir af çıkarılsa bile!

Şu kadar söylemem yeterlidir: En kötü arkadaşlarım, bir zamanlar benim de izleyeceğimi varsaydığım bir yoldan, sehpa ve yağlı ip yolundan bu dünyayı terk ettikleri için, artık bana zarar verebilme olanakları kalmadı. Onlar beni Moll Flanders adıyla bilirlerdi. İzninizle ben de kendimden bu adla söz edeceğim, ta ki geçmişte hangi kimlikleri taşıdığımı ve şimdi kim olduğumu itiraf etmeyi göze alabileceğim güne dek.

Duyduğuma göre komşumuz olan ülkelerin birinde, Fransa mı, başka yer mi bilmiyorum, kralın bir buyruğu varmış: Bir suçlu ölüme, küreğe veya sürgüne mahkûm edildiğinde eğer çocukları varsa, bunlar genelde yoksulluk ya da ana babalarının yokluğundan ötürü savunmasız ve kimsesiz durumda oldukları için, derhal devletin koruması altına alınıp yetimhane denilen bir bakımevine yerleştirilirlermiş. Çocuklar burada büyütülür, giydirilir, beslenir, okutulurmuş. Hayata atılacak çağa geldiklerinde de dürüstçe çalışarak kendilerini geçindirebilsinler diye, ya esnaf yanına ya da ev hizmetine verilirlermiş.

Bu gelenek bizim ülkemizde olsaydı benim alınyazım da öyle arkadaşsız, aç çıplak, yardımsız yordamsız, sefil perişan bir kız çocuğu olarak ortada kalmak olmazdı. Oysa henüz durumumu anlayacak ve nasıl düzelteceğimi bilecek yaşta bile değilken büyük çileler çektiğim gibi kendimi öyle bir yaşam tarzının içinde buldum ki bu salt kendi içinde utanç verici olmakla kalmıyor, aynı zamanda hem bedenin hem de ruhun, en kısa yoldan yıkımını hazırlıyordu.

Yazık ki ülkemizin geleneği o komşu ülkedekinden çok başkaydı. Annem, üstünde bile durulmayacak kadar önemsiz bir hırsızlıktan ötürü, Cheapside semtindeki bir manifaturacıdan bir fırsatını bulup üç parça ince Hollanda işi dantel ödünç alma suçundan, Ağır Ceza’da yargılanarak hapse mahkûm olmuştu. Olayı burada ayrıntılarıyla anlatmak çok uzun sürer. Zaten bunun öyle başka başka biçimlerde anlatıldığını duydum ki hangisinin doğru olduğunu bile kestiremiyorum.

Nasıl olmuşsa olmuş işte! Herkesin üstünde anlaştığı bir şey varsa o da annemin savunmasını “karnıyla” yaptığı ve içinde can taşıdığı anlaşılınca cezasının yaklaşık yedi ay ertelenmiş olduğudur. Bu arada beni dünyaya getirdiği ve kendini toparladığı için, kendisi bu süre sonunda “aşağı çağrılmış”, yani eski cezasını çekmek zorunda kalmış. Ne ki annem büyük çiftliklere nakledilmek ayrıcalığını kazanmış, bu da beni bir buçuk yaşında, hem de inanın çok kötü bir durumda, yapayalnız bırakmış.

Dünyaya geliş saatime iyice yakın olduğundan bu dönemi ancak başkalarından duyduğuma göre anlatabiliyorum. Şuna değinmek yeterli olacaktır sanırım: Öyle talihsiz bir yerde doğmuşum ki karnımın doymasını sağlayacak bir kilise kurulundan bile yoksunmuşum. Nasıl hayatta kaldığıma dair hiçbir fikrim yok. Bana tek söylenen şey, annemin bir akrabasının beni bir süre yanına alıp dadılık ettiğidir. Bunu kimin parası, kimin yönlendirmesiyle yaptığı konusundaysa hiçbir şey bilmiyorum.

Kendimle ilgili ilk anımsayabildiğim, hatta ilk öğrendiğim husus, bir süre Çingene ya da Mısırlı denilen insanların arasında oradan oraya dolaşmış olduğumdu. Onların arasında kısa süre kaldığıma inanıyorum, çünkü derimin rengi bozulup karartılmamıştı, ki bu insanlar yanlarında taşıdıkları çocuklara çok küçük yaşta bunu yaparlar. Onların arasına nasıl katıldığımı bilemiyorum, onların arasından nasıl ayrıldığımı da.

Bu insanlar beni Essex’in Colchester kasabasında bırakmışlar. Benim kafamda ise, benim onları orada bıraktığıma dair bir izlenim var. (Yani saklandım, onlarla daha öteye gitmedim.) Bu konuda kesin konuşamıyorum; tek aklımda kalan şu ki beni buldukları zaman Colchester’daki kilise görevlilerine, kasabaya Çingenelerin arasında geldiğimi, daha öteye gitmek istemediğim için onların beni bırakıp gittiklerini söyledim. Nereye gittiklerini bilmiyordum. Görevlilerin de bilmemi bekledikleri yoktu zaten, çünkü Çingeneleri her yanda aramalarına karşın hiçbir yerde bulamamışlardı.

Şimdi artık bakımım başkalarınca üstlenileceğe benzerdi. Gerçi kentin bu ya da başka herhangi bir kasabasında hiçbir kilise kurulu benden yasal olarak sorumlu değildi; ne var ki durumum, yani henüz çalışacak yaşta olmayışım (ancak üçümdeydim) çevrede konuşulmaya başladıkça merhamete gelen bazı yargıçlar bana bakım sağlanmasını buyurmuşlar. Böylece beni oranın yerlisiymişimcesine benimsediler.

Bakımım için sağlanan koşullar arasındaki büyük şansım, bana dadı olarak seçtikleri kadındı. Bu kadın yoksuldu elbet, ne var ki eskiden gün görmüş bir kişiydi; şimdi benim gibi çocukları evine alıp bakarak kazandığı biraz parayla geçimini sağlıyordu. Baktığı çocuklar çalışmaya başlayıp kendi ekmeklerini çıkarabilecek yaşa gelinceye değin ihtiyaçlarını o karşılıyordu.

Bu hatun kişinin, çocuklara okuyup yazmasını ve iş görmesini öğretmek için kurmuş olduğu bir de küçük okulu vardı. Dediğim gibi, önceleri daha iyi bir yaşam sürmüş olduğundan baktığı çocukları büyük bir özenle olduğu kadar hatırı sayılır bir ustalık ve bilgiyle de yetiştiriyordu.

Bütün bunların hepsine bedel olan husussa, mazbut, sofu bir kadın olduğu için baktığı çocukları da çok İnançlı yetiştirmesiydi. Aynı zamanda, (2) Temiz titiz birer ev hanımı olarak ve sonra, (3) Çok kibar ve terbiyeli olarak... Kısacası öyle ki, yoksul soframızla çıplak evimize ve partal giysilerimize bakmadığınız sürece, bir dans okulunda falanmışız gibi çıtkırıldım kibar ve ince terbiyeli bir görgüyle büyüyorduk.

Sekiz yaşıma kadar kaldım burada. O sırada yargıçların (sanırım öyle deniyordu onlara) benim “hizmete girmem” için emir çıkartmış olduklarını duyunca dehşete düştüm. Gideceğim yerde, götür getir işlerine bakmak veya aşçı yamağının yamağı olmaktan öte hizmet görecek halim yoktu. Bunu bana öyle sık söylüyorlardı ki korkudan ödüm kopuyordu, çünkü yaşımın bu kadar küçük olmasına karşın içimde, o zamanki deyimiyle “hizmete girmek”, yani hizmetçi olmak düşüncesine karşı müthiş bir isteksizlik vardı. Dadıma (ona öyle diyorduk), eğer izin verirse ekmeğimi hizmetçi olmadan da kazanabileceğimi söylüyordum. Öyle ya, bana dikiş iğnemle iş görmeyi, o kentin başlıca ticaret kaynağı olan yün eğirmeyi kendisi öğretmemiş miydi? Beni yanında alıkoyarsa ben de onun için çalışırdım, çok çalışırdım hem de. Ona hep böyle söylüyordum.

Hemen her gün çok çalışmak lafı ediyordum ona. Kısacası gün boyu çalışıp ağlamak dışında hiçbir şey yapmıyordum. Bu da o iyi yürekli hatunu öyle üzüyordu ki sonunda benim için kaygılanmaya başladı, çünkü beni severdi.

Bir süre sonra bir gün dadı, biz yoksul çocukların hep birlikte çalışmalar yaptığımız odaya girdiğinde her zamanki “Müdire” kürsüsüne değil de tam karşıma geçip oturdu; beni çalışırken gözlemlemek için özellikle böyle yapmıştı sanki. Anımsadığıma göre onun bana vermiş olduğu bir iş üstündeydim, sipariş olarak aldığı birtakım gömleklere marka işliyordum. Dadı bir süre sonra benimle konuşmaya başladı: “Seni deli çocuk, her dakika ağlıyorsun,” (o sırada da ağlamaktaydım) “kuzum söyle bana, ne diye ağlıyorsun?” Ben dedim ki: “Beni buradan alacaklar, ev hizmetine verecekler de ondan! Ama ben ev işi yapamam ki!” O da dedi ki: “Aman, sen de çocuk, dediğin gibi ev işi yapmasını bilmesen bile zamanla öğrenirsin elbet; zaten ilk baştan zor işlere koşmazlar seni.” Ben, “Öyle bir koşarlar ki!” dedim, “Yapamadığım zaman da döverler beni. Hizmetçi kızlar da büyüklerin işini yapayım diye döverler, ama ben küçücük bir kızım, yapamam o işleri...” Böyle diyerek gene ağlamaya başladım ve dadımla başkaca konuşamadım...

Bu da yufka yürekli, anaç dadının öyle içine işledi ki hatuncağız o dakikada, beni şimdilik ev hizmetine sokmamaya karar verdi ve, “Ağlama,” dedi bana; gidip sayın belediye reisiyle görüşeceğini, benim daha büyüyünceye kadar ev hizmetine girmeyeceğimi söyledi.

Bu beni tatmin etmedi. Ev hizmetine girmek fikri gözümde öyle korkunç bir şeydi ki dadım yirmi yaşıma kadar girmeyeceğime söz verse de bir şey değişmezdi. Bu işin eninde sonunda nasılsa olacağını düşünerek gene her dakika zırıl zırıl ağlayacağımdan eminim.

Dadım henüz yatışmadığımı görünce bana kızmaya başladı: “Daha ne istiyorsun ki?” diye sordu bana. “Büyüyünceye kadar ev hizmetine gitmeyeceksin demedim mi?” Ben, “Evet, dediniz ama sonunda mutlaka gideceğim ya!” dedim. Dadım, “Ne, nasıl? Delirdi mi bu kız?” dedi. “Nasıl yani, hanımefendi mi olmak istiyorsun sen yoksa?” Ben de, “Evet!” diye böğürerek hıçkıra hıçkıra ağlamayı sürdürdüm.

Bunun üzerine, tahmin edebileceğiniz gibi yaşlı hanım bana gülmeye başladı: “Tabii, efendim, elbette!” diye takıldı bana. “Lütfen söyler misiniz nasıl becereceksiniz hanımefendi olmayı? Parmak uçlarınızla mı yapacaksınız bunu yoksa?”

Ben, saf saf, “Evet, aynen,” dedim.

“Kaç para kazanacaksın peki? Yaptığın işe karşılık ne alacaksın?” diye sordu dadım.

“Yün eğirdiğimde üç pens, düz dikiş yaptığımda da dört denarius,” dedim.

Dadım gene gülerek, “Heyhat, zavallı hanımefendi!” dedi. “Ne yapabilirsin ki bu parayla?”

Ben, “Yanınızda kalmama izin verirseniz bu para bana yeter,” dedim. Öyle yalvar yakar bir sesle konuşmuştum ki, kadıncağız yüreğinin merhametle eridiğini bana sonradan anlatacaktı.

O sırada bana gülümseyerek, “Gene de o para seni hem tok tutmaya hem de elbiseler almaya yetmez,” dedi. “Küçük hanımefendimizin elbiselerini kim alacak peki?”

Ben, “Öyleyse daha çok çalışırım, bütün paramı da size veririm,” dedim.

O, “Zavallı çocuk, yetmez o para, karnını doğru dürüst doyurmaya bile tam yetmez,” dedi.

Ben, gene son derece masum, “Ben de karnımı doyurmam öyleyse,” dedim. “Yeter ki siz beni yanınızda tutun.”

“Ne yani, karnını doyurmadan yaşayabilir misin sen?”

“Tabii ya, inanın bana,” dedim ben de, küçücük çocuklar gibi, hâlâ yüreğim sökülürcesine ağlayarak.

Bu tutumumda hiçbir yapmacık yoktu, her şeyi içimden geldiği gibi söylediğimi siz de görebilirsiniz. Ama öylesine masum, öylesine tutkuluydum ki sonunda o iyi, anaç kadını da ağlattım, o da benim gibi yürekten ağlamaya başlayarak beni elimden tutup ders odasından çıkardı. “Hadi, tamam,” dedi. “Hizmete verilmeyeceksin. Benimle kalacaksın.” Bu da, şimdilik, beni yatıştırdı.

Bundan bir süre sonra dadım belediye başkanını görmeye gitti. Kendi işleriyle ilgili şeyler konuşulduktan sonra, bir ara benim durumum söz konusu oluyor ve sevgili dadım belediye başkanına öyküyü baştan sona anlatıyor. Başkan bundan o kadar hoşlanıyor ki hanımıyla iki kızını da dinlesinler diye yanına çağırtıyor. Öykünün onların arasında epey gülüşmelere yol açtığından emin olabilirsiniz.

Aradan daha bir hafta bile geçmeden bir gün başkanın hanımıyla iki kızı, pat diye, dadıyı, okulunu ve çocukları görmeye geldiler. Biraz etraflarına bakındıktan sonra başkanın hanımı, “Ee, Bayan...” dedi dadıma, “şu hanımefendi olmaya niyet eden küçükhanım hangisi bunların?” Onun bu sözlerini duydum ve neden bilmem, başlangıçta fena halde korktum. Başkanın hanımı yanıma gelerek, “Peki küçükhanım, elinde ne iş var, bakayım,” dedi. Ayağa kalkıp diz kırarak onu selamladım. Hanım işimi elimden aldı, evirip çevirip baktı ve “İyi olmuş,” dedi. Sonra ellerimden birini tutup kaldırdı ve, “Yok, hiç bilinemez, bu çocuk belki de gerçekten bir hanımefendi olup çıkar, çünkü eli tam bir hanımefendi eli,” dedi. Bunun müthiş hoşuma gittiğinden emin olabilirsiniz ama başkanın hanımı bununla da kalmadı. İşimi geri vererek elini cebine soktu, bana bir şilin verdi ve yaptığım işe önem verip düzgün çalışmayı öğrenirsem, kim bilir, belki de bir gün bir hanımefendi olabileceğimi söyledi.

Şimdi, bütün bu zaman süresince, iyi yürekli dadım, başkanın hanımı ve de öteki kişiler beni zerrece anlamıyorlardı, çünkü hanımefendi sözcüğünden onların anladığı şey başkaydı, benim anladığım şey bambaşka. Ne yazık ki hanımefendi olmak deyince benim anladığım, çalışarak kendi geçimimi çıkarmak ve “ev hizmetine girmek” öcüsünü uzakta tutacak kadar para kazanmaktan ibaretti; oysa onların demek istediği, büyük, zengin, yüksek bir yaşam tarzı sürmekti ya da nasılsa işte.

Neyse, başkanın hanımı odadan çıkınca iki kızı geldiler, onlar da “hanımefendiyi” görmek istediler. Uzun uzun lafladılar benimle, ben de saf saf yanıtlar verdim. “Hanımefendi olmaya kararlı mısın?” diye her soruşlarında ben, “EVET!” diye karşılık veriyordum. Sonunda genç kızlardan biri, “Hanımefendi nedir?” diye sordu ki bu da beni hayli şaşalattı. Neyse, meramımı ters yönden açıklayarak, hanımefendinin “ev hizmetine girmeyen” ve “ev işi yapmayan” biri olduğunu söyledim. Kızlar, sağ olsunlar, yakınlık gösterdiler bana, verdiğim yanıtları beğendiler; bu küçük konuşmamızdan çok hoşlanmış olsalar gerek ki onlar da bana para verdiler.

Bu parayı sorarsanız, hepsini dadı hanımıma (ona öyle diyordum) verdim; yalnızca bunu değil, hanımefendi olduğum zaman elime geçen tüm paraları da ona vereceğimi söyledim. Bu ve bunun gibi başka kimi konuşmalarım yoluyla dadım beni, benim hanımefendi olmakla ne demek istediğimi, kendi ekmeğimi kendi çalışmamla çıkarmaktan başka bir şey kastetmediğimi anlamaya başladı. En sonunda, bunun böyle olup olmadığını bana sordu.

“Evet,” dedim ben de. Böyle yapmanın hanımefendi olmak anlamına geldiğini ısrarla öne sürdüm. “Öyle birisi var ya!” diyerek dantelleri onaran, hanımların dantel başörtülerini yıkayan bir işçi kadına değindim ve, “O bir hanımefendi, çünkü herkes ona, Madam, diyor,” dedim.

“Zavallı yavrum,” dedi dadı. “Onun gibi bir hanımefendi olmaktan kolay ne var? Adı kötüye çıkmış bir kadın o, iki-üç tane piçi de cabası.”

Hiçbir şey anlamamıştım bu sözlerden. Gene de, “Onu Madam diye çağırıyorlar, hizmete girmediği gibi ev işi de yapmadığına göre o kadın bir hanımefendidir, ben de onun gibi hanımefendi olacağım,” diye tutturdum.

Belediye başkanının hanımıyla kızlarına bunun da anlatıldığından, onların da çok eğlenip güldüklerinden kuşkunuz olmasın. Arada başkanın kızları okula geliyor, küçük hanımefendinin nerede olduğunu soruyorlardı ki bu da benim koltuklarımı az kabartmıyordu!

Bu uzun süre böyle sürüp gitti; kızlar beni görmeye geliyor, kimi zaman yanlarında başkalarını da getiriyorlardı, öyle ki bu sayede kasabanın her yanında tanınmaya başlamıştım.

On yaşlarındaydım artık, birazcık kadınsı bir görünüm almaya başlamıştım, çünkü fena halde ciddi ve alçakgönüllü, son derece terbiyeliydim. Hanımların, tipimin çok hoş olduğundan, büyüdükçe çok güzel bir kadın olacağımdan dem vurduklarını sık sık duyuyordum: Onların bu konuşmalarını duymak enikonu gurur veriyordu bana. Neyse ki bu gurur henüz üzerimde kötü bir etki yapmıyordu. Hanımlar bana çok zaman para veriyorlardı, ben de bu paraları dadıma veriyordum ama bu namuslu kadın bana karşı öyle adil davranıyordu ki verdiğim paranın hepsini benim için harcıyordu. Dantel örtüler, keten çamaşırlar, eldivenler, kurdeleler alıyordu bana. Her zaman mum gibi düzgün giyimli ve tertemiz dolaşıyordum. Temizliğime meraklıydım zaten. Üstümdekiler paçavra bile olsa onları kendi elimle yıkar, gene de her zaman temiz gezerdim. Ama dedim ya, sevgili dadım bana verilen parayı gene bana harcıyor, hanımlara da, şu ya da bu şeyin onların parasıyla alındığını mutlaka belirtiyordu. Bu da çok zaman onların bana daha para vermesini sağlıyordu. Öyle ki sonunda yargıçlar beni gerçekten çağırdıkları (bana sorarsanız ev hizmetine vermek üzere) zamana kadar öyle usta bir işçi olup çıkmıştım ve hanımlar bana öyle yakın davranıyorlardı ki benim kendi başımın çaresine bakabileceğim, yani dadımın beni yanında tutmasının giderlerini karşılayacak kadar para kazanabileceğim aşikârdı. O da yargıçlara, izin verirlerse beni asistanı olarak, hem de çocuklara ders öğreteyim diye yanında alıkoymak istediğini bildirdi. Gerçekten de yaşım hayli küçük olmasına karşın iş yapmakta ayağıma çabuk, iğne işlerinde de çok ustaydım.

Kasabalı hanımlardan gördüğüm iyilik bu kadarla kalmadı. Bakımımın artık eskisi gibi kamu bağışıyla sağlanmadığını öğrendikleri zaman bana daha sık para verir oldular. Yaşım büyüdükçe yapmam için işler de getirmeye başladılar, dikilecek çamaşır, onarılacak dantel, düzenlenecek baş süslemeleri gibi. Bunları yapmama karşılık para vermeleri yetmezmiş gibi, nasıl yapılacağını da öğretiyorlardı. Şimdi gerçekten de, kendi anladığım ve olmak istediğim anlamda hanımefendiydim artık. Yaşım on ikiyi bulmuştu ve kendi üstümü başımı kendim düzmemden ve bakım giderlerime karşılık dadıma ödeme yapmamdan öte cebime de para koymaya alışmıştım, yazık ki çok erken bir yaşta.

Hanımlar çok zaman bana kendilerinin ve çocuklarının giysilerinden de veriyorlardı: çorap, iç eteklik, elbise gibi şunu bunu. Dadım gerçek bir ana gibi bunları benim için ele alıp saklıyor, kimini onarmam, kiminin içini dışına döndürmem için beni zorluyordu, çünkü kendisi az bulunur ev hanımlarındandı!

En sonunda kasaba hanımlarından birinin bana öyle kanı kaynadı ki bir aylığına onun evinde kalıp kızlarının arasına karışmamı istedi.

Şimdi efendim, son derece nazik bir jestti bu. Gene de benim yaşlı dadı ona, “Eğer temelli alıkoymayı düşünmüyorsanız, bu davetinizin bizim küçük hanımefendiye iyilikten çok kötülüğü dokunur,” dedi. Hanım da, “Valla, sözün çok doğru,” diye karşılık verdi. “Ben de onu bir haftalığına alırım, bakalım kızlarımla uyuşuyor mu, huyu suyu hoşuma gidiyor mu görmek için. Sonra sizinle daha etraflı konuşurum. Bu arada her zamanki gibi onu görmeye gelenler olursa benim evime yolladığınızı söylemeniz yeter.”

Bu tasarıyı usturubuyla gerçekleştirdiler; hanımın evine gittim. Ama evin kızlarına öyle bir ısındım, onlar da beni öyle bir sevdiler ki oradan ayrılmak adeta ölüm geldi bana; kızlar da beni bırakmakta aynı derecede gönülsüzdüler.

Gene de ayrıldım oradan ve biricik yaşlı dadıcığımın evinde neredeyse bir yıl daha yaşadım. Ona adamakıllı yardımım dokunmaya başlıyordu artık; neredeyse on dört yaşındaydım, yaşıma göre boyum uzun, tipim biraz kadınsıydı. O hanımın evindeki kibar yaşantıya öyle bir alışmıştım ki evde eskisi kadar rahat ve mutlu değildim artık. Hanımefendi olmanın gerçekten de harika olduğunu düşünüyordum, çünkü hanımefendiler konusunda şimdi eskisinden bambaşka fikirler edinmiştim. Evet, dedim ya, hanımefendi olmak kadar hanımefendilerin arasında yaşamanın da harika olduğunu düşünüyor, bu yüzden de gene o eve dönmeye can atıyordum.

Benim on dördüncü yaşımı üç-dört ay geçtiğim sırada sevgili dadım, daha doğrusu annem demem daha doğru olur, hastalandı ve öldü. Şimdi gerçekten çok hazin bir durumdaydım, çünkü yoksul biri toprağa verildikten sonra zavallıcığın evinin ocağının dağıtılması hiç de zaman almaz ve zor olmaz. Nitekim o iyi kadın gömülür gömülmez, evinde baktığı Kurul çocukları kilise yöneticileri tarafından alınıp götürüldü, okul kapatıldı, öğrencilerine de, başka bir yere yollanıncaya kadar oturup beklemek düştü. Dadıcığımın mirasına gelince; kızı, altı-yedi çocuklu, evli bir kadın, hemen geldi ve her şeyi bir çırpıda silip süpürdü. Eşyaları da kaldırdıktan sonra artık kimsenin benimle konuşacak bir şeyi kalmadı: “Küçük hanımefendi”nin dilerse kendi evini kurabileceğini söyleyerek dalga geçmek dışında.

Korkudan aklımı oynatmış gibiydim, ne yapacağımı bilemiyordum. Kapı dışarı edilip koca dünyaya tek başıma salınıvermiş durumdaydım. Daha da kötüsü, zavallı iyi yürekli ölmüş kadında yirmi iki şilinim kalmıştı ki küçük hanımefendinin yeryüzündeki tek serveti buydu. Bunu istediğim zaman dadımın kızı bana burun kıvırıp güldü ve konunun onunla hiç ilgisi olmadığını söyledi.

Aslında altın kalpli kadıncağız kızına bu paradan söz etmiş, şöyle bir yerde durduğunu, çocuğa ait olduğunu açıklamıştı. Hatta birkaç kez parayı vermek için beni çağırtmıştı, ama ne yazık ki her seferinde başka bir yerde olduğum için gidememiştim, sonunda gittiğim zaman da dadım konudan konuşacak durumda değildi. Şu var ki dadımın kızı, başlangıçta beni acımasızca üzmekle birlikte daha sonradan parayı elime verecek kadar dürüst davrandı.

Şimdi pek zavallı bir hanımefendiydim, doğrusu. Hemen o akşam kapının önüne konulacaktım; dadımın kızı tüm eşyaları kaldırmıştı, ne başımı sokabileceğim bir dam altı vardı ne de yiyebileceğim bir kabuk ekmek. Şu var ki durumumu bilen birkaç komşu bana öyle acımışlar ki geçenlerde beni bir hafta evine misafir eden hanıma haber salmışlar. O da hemencecik özel hizmetçisini beni almaya gönderdi. Kızlarından ikisi, kendiliklerinden, hizmetçiyle birlikte gelmişlerdi. Ben de böylece varımı yoğumu toparlayıp onlarla birlikte gittim; yüreğimin sevinçle dolduğundan emin olabilirsiniz! Durumumun korkunçluğu içime öyle bir işlemişti ki hanımefendi olmak falan istemiyordum artık, hizmetçi olmaya yürekten razıydım, hem de onlar bana nasıl bir hizmetçiliği uygun görüyorlarsa öylesinden...

Gelgelelim yücegönüllü yeni hanımım benim için daha güzel şeyler düşünmüştü. Yücegönüllü, diye tanımladım onu, çünkü benim ondan önceki kıymetli koruyucumdan her konuda daha üstündü, varlık yönünden bile! Dürüstlük dışında her yönden, diyeceğim, çünkü bu yeni hanımım son derece haksever olmasına karşın her zaman şunu belirtmek boynumun borcudur ki, ilk koruyucum olan dadım gerçi yoksuldu ama dünyada hiç ama hiç kimse ondan daha dimdik, dosdoğru dürüst olamazdı.

Bu iyi yürekli yeni hanımın bana el koyması ancak gerçekleşmişti ki daha önceki hanım, yani belediye başkanının hanımı, beni getirsinler diye iki kızını yolladı. Beni “küçük hanımefendi” dönemimden tanıyan, bana yapacak el işi sipariş etmiş olan bir başka hanım da beni yanına aldırtmak için adamını yolladı. Yani müthiş kıymete binmiştim ve hanımların hepsi de enikonu kızgındılar, özellikle de belediye başkanının hanımı arkadaşının beni onun elinden aldığını ileri sürüyordu: Benimle ilk o ilgilendiğine göre işin hakçası ben ona ait sayılırmışım. Gelgelelim bana el koymuş olanların beni vermeye niyetleri yoktu. Bana gelince; gerçi bu hanımların hangisi olsa bana iyi bakacaktı, biliyordum ama durumumun hiçbirinin yanında şimdi bulunduğum yerdekinden daha iyi olamayacağını da biliyordum.

Ben de 17-18 yaşıma kadar orada kaldım ve eğitim konusunda aklınıza gelebilecek her türlü üstün fırsattan yararlandım. Evin hanımı kızlarına dans, Fransızca konuşma ve yazı dersleri versin diye eve öğretmen getiriyordu, ayrıca müzik öğretmeni de vardı. Her zaman yanlarında olduğum için bu dersleri ben de evin kızları kadar hızla öğreniyordum. Gerçi öğretmenler bana özel ders vermiyorlardı, ama onların kızlara anlatarak ve göstererek öğrettiklerini ben taklit ederek, soru sorarak öğreniyordum. Kısacası böylelikle ben de dans etmeyi ve Fransızca konuşmayı onlar kadar, şarkı söylemeyi ise onlardan daha iyi öğrendim, çünkü sesim onlarınkinden daha güzeldi. Klavsen ya da spinet çalmaya gelince; çalışma yapmak için kendime ait çalgım olmadığından, bunda öteki konular oranında ilerleyemiyordum. Ancak kızlar derse ara verip kalktıkları zaman (ki bu araların saati de belirsizdi) klavsenin başına oturabiliyordum. Gene de enikonu ilerledim, öyle ki genç hanımlar sonunda yeni bir klavsenin yanı sıra bir de spinet aldılar ve bana kendileri ders vermeye başladılar. Dans etmeye gelince; bana köy danslarını ister istemez öğretiyorlardı, çünkü yapılan bütün danslarda benim eksik kişiyi tamamlamamı istiyorlardı. Zaten ben öğretileni öğrenmeye ne denli teşneysem onlar da kendilerine öğretilen her şeyi bana öğretmeye o derece candan hevesliydiler.

Dedim ya, bu sayede, ancak yanında yaşadıklarım gibi gerçek bir hanımefendi olsaydım erişebileceğim bütün eğitim olanaklarının hepsinden yararlandım. Hatta kimi şeylerde, benden büyük olmalarına karşın hanımlarımdan daha ilerideydim ama bunlar bana doğanın verdiği, onlarınsa tüm servetlerinin sağlayamadığı bağışlardı. Birincisi, onların hepsinden daha alımlı olduğum aşikârdı; ikincisi, endamım daha düzgündü; üçüncüsü daha iyi şarkı söyleyebiliyordum, yani sesim daha güzeldi. Şunu belirtmeme izin verin: Bütün bunları bana söyleten şey kendimi beğenmişliğim değil, o aileyi tanıyan herkesin fikirleridir.

Bütün bu koşullar altında ben de cinsiyetimizin olağan kibrine sahiptim, elbet. Yani, çok güzel, hatta sayılı güzellerden biri yerine konulduğumu bal gibi biliyor ve kendimi, başkalarının beğenebileceği kadar kendim de beğeniyordum. Başkalarının bu konuda konuşmalarına özellikle bayılıyordum ki arada sırada elimde olmadan duyduğum bu konuşmalar beni olağanüstü gönendiriyordu.

Buraya değin kişisel öykümün akışı pürüzsüz gitmişti. Öykümün bu bölümünde, çok iyi bir ailenin, her yerde namus ve mazbutluklarıyla, değerli hasletleriyle tanınıp saygı gören bir ailenin yanında yaşadığım bilindiği gibi, kişisel olarak da eskiden beri aklı başında, alçakgönüllü, temiz ahlaklı bir genç kız olarak tanınıyordum. Başka türlü biri olmak hiç aklımdan geçmemiş, Şeytan’a uymanın ne demek olduğunu hiç bilmemiştim.

Neylersiniz ki aşırı övünç duyduğum şey yüzünden mahva sürüklendim ya da belki aşırı övüncün kendisiydi mahvıma neden olan. Evinde kaldığım hanımın iki oğlu vardı, çok parlak ve olağanüstü kibar iki genç beyefendi. Benim ikisiyle de aram iyiydi, ama talihsizliğim şu ki onların bana karşı olan niyetleri bambaşkaymış.

Büyük oğlan, kenti de köy kadar yakından tanıyan eğlence düşkünü, neşeli bir gençti. Kötü şeyler yapacak kadar havaiydi, ama zararlı zevkleri için aşırı bedel ödemeyecek kadar da akıllı ve bilgiliydi. İşe, tüm kadınlara kurulan o uğursuz kapanla başladı: yani bana her zaman ne kadar güzel, ne kadar çekici olduğumu, ne ahenkli yürüdüğümü ve buna benzer şeyler söyleyerek. Öyle de incelikle yapıyordu ki bunu, ava çıktığında ağına bıldırcın kadar kadın da düşürmenin yolunu biliyor gibiydi. Çünkü bu tür şeyleri kız kardeşleriyle de konuşuyordu: ben yanlarında olmadığım halde pek de uzakta olmadığımı, onu nasılsa duyacağımı bildiği zamanlarda. Kız kardeşleri usulca, “Şş, kız seni duyacak, hemen yan odada,” dedikleri zaman da sanki benim yakında olduğumdan haberi yokmuş gibi sesini alçaltıyor, sonra boş bulunmuş gibi gene yüksek sesle konuşmaya başlıyordu. Bu da benim öylesine hoşuma gidiyordu ki her seferinde onu can kulağıyla dinliyordum.

Genç adam böylece oltasına yemi geçirdikten ve bunu benim yolumun üstüne bırakmanın yolunu da kolayca bulduktan sonra oyunu daha açıkça oynamayı denedi. Günün birinde ben kız kardeşini giydirmekle meşgul olduğum sırada kapının önünden geçerken, neşeli bir tavırla içeri girdi. “Oo, Bayan Betty!” dedi bana. “Nasılsınız bakalım, Bayan Betty? Yanaklarınız amma da yanıyor, Bayan Betty!” Ben bir diz selamı vererek daha da kızardım ama hiçbir şey demedim. Genç hanım, “Ağabey, neden böyle konuşuyorsun?” diye sordu. O da, “Aşağı katta tam yarım saattir bu bayan hakkında konuşuyorduk da,” diye karşılık verdi. Kız kardeşi, “Ama onun kötülüğünden konuşmamışsınızdır, bundan eminim,” dedi. “Bunun dışında ne konuştuğunuzun hiç önemi yok.” Ağabeyi, “Onun kötülüğünden konuşmak şöyle dursun o derece iyiliğinden konuştuk ki Bayan Betty konusunda bir sürü çok olumlu şey dile getirildi,” dedi. “Özellikle de Colchester’daki en güzel genç hanım olduğu, kısacası, şehirde bile onun sağlığına kadehler kalkmaya başlamış olması üstüne.”

Kız kardeşi, “Ağabeyciğim, beni şaşırtıyorsun,” dedi. “Gerçi Betty’nin yalnızca bir tek şeyi eksik, ama bu da her şeyi eksik, demektir. Çünkü evlilik piyasası şu sırada biz kadınların aleyhinedir. Tut ki genç bir kadında güzellik, soy sop, görgü, zekâ, mantık, kibarlık, alçakgönüllülük gibi erdemler, hem de fazlasıyla var; gel gör ki eğer parası yoksa bu kadın bir hiçtir; bütün o erdemlerin hiçbirine sahip değilmiş gibidir neredeyse, çünkü günümüzde kadının değeri yalnızca parayla ölçülüyor. Erkekler bu oyunu tamamen kendi çıkarlarına göre oynuyorlar.”

Yakında bir yerde olan küçük erkek kardeş, “Yavaş gel, abla, çok hızlı gidiyorsun,” diye araya girdi. “Ben senin kuralının istisnasıyım. İnan bana, senin söylediğin kadar erdemleri olan bir kadın bulsam, yemin ederim para konusunu kendime hiç dert etmem.”

Ablası, “Tamam,” dedi. “Gene de parasız birini gönlünün istememesine dikkat edersin herhalde.”

Kardeşi, “Bunu bilemezsin,” diye karşılık verdi.

Ağabey kız kardeşine, “Ama sevgili kardeşim, neden?” diye sordu. “Parayı bu kadar önemsedikleri için neden böyle çatıyorsun erkeklere? Nasılsa sizler hiçbiriniz parasız değilsiniz, başka ne eksiğiniz olursa olsun.”

Kız kardeş hiç duraksamadan, “Seni çok iyi anlıyorum, ağabey,” dedi. “Benim param var ama güzelliğim eksik, demeye getiriyorsun ama zamanımızın gidişatında bunların ikincisi olmasa da birincisi geçerlidir, yani demek ki benim durumum komşularımınkinden üstün.”

Küçük erkek kardeş, “İyi de,” dedi, “o, komşularım, dediğin kimselerin durumu seninkiyle belki de eşit sayılabilir, çünkü kimi zaman güzellik paraya karşın kocayı çalar. Hizmetçi kız eğer hanımından daha albeniliyse çok zaman piyasada geçer akçe sayılır ve özel arabasıyla hanımının önünden bile gider.”

Artık çekilip onları yalnız bırakmamın zamanı geldi, diye düşündüm ve öyle yaptım ama söylediklerinin hepsini duyamayacağım kadar uzaklaşmadığım için bu konuşma arasında kendimle ilgili bol bol güzel şeyler dinledim, bu da gururumu müthiş okşadı. Ne var ki bunlar benim ev içindeki itibarımı güçlendirecek şeyler değildi; çok geçmeden öğrendim bunu. Ablayla küçük erkek kardeş bu konuda fena halde birbirlerine girmişler, erkek kardeş ablasına benim yüzümden çok sert şeyler söylemiş. Ablanın bunlara alınmış olduğunu da sonraları, bana karşı tutumunun değişmesinden anladım. Gerçekten büyük haksızlıktı bu bana, çünkü erkek kardeşi konusunda onun kuşkulandığı türden şeylerin zerresi bile aklımdan geçmiyordu. Aslına bakarsanız büyük erkek kardeş bana o her zamanki dolaylı konuşma tarzıyla, şakaya vurarak bir sürü şey söylemişti, ben de, aptal gibi, bunların içtenlikli olduğuna inanmıştım. Ya da onun hiçbir zaman niyetlenmediği, hatta aklının ucundan bile geçirmediği konularda umutlara kapılarak kendi kendimi dev aynasında görüp aldatmıştım.

Günün birinde bu ağabey, çok zaman yaptığı gibi merdiveni, kız kardeşlerine seslenerek koşa koşa çıkmış ve onların işlerini yaptıkları oturma odasına gelmişti. Odada ben yalnız olduğumdan kapıya giderek, “Beyefendi, küçükhanımlar burda değil, bahçeye indiler,” dedim. Tam benim bunu söylediğim sırada o da kapıya ulaştı ve beni, sanki rastgele olmuş gibi kollarının arasına alarak, “Vay, Bayan Betty, buradasın ha?” dedi. “İşte bu çok iyi! Ben de onlardan çok seninle konuşmak istiyorum zaten.” Sonra beni kollarından bırakmayarak üç-dört kez üst üste öptü.

Ondan kurtulmak için, hem de enikonu çırpındımsa da o beni salıvermeden öpmeyi sürdürdü, öyle ki sonunda neredeyse soluksuz kalarak oturdu ve, “Canım Betty, ben sana âşık oldum,” dedi.

Ne yalan söyleyeyim sözleri kanımı tutuşturdu, olanca canım yüreğime hücum ederek beni kendimden geçirdi. Bunu o yüzümden okumuş olabilirdi: Birçok kereler yineledi bu sözlerini: bana âşık olduğunu. Benim yüreğim ise duyulabilir bir sesmiş gibi açıkça, “Hoşuma gitti bu!” demekteydi. Yok, yok, hayır! O ne zaman, “Sana âşığım,” dese kızarıp yanan yüzüm, “Umarım öyledir, efendim,” diye karşılık veriyordu.

O gün aramızda başkaca bir şey olmadı; yalnızca şaşkınlığa uğramıştım, o gittikten sonra kendimi kısa zamanda toparladım. Ona kalsa yanımda daha çok kalacaktı ya, pencereden bakıp kız kardeşlerinin bahçeden dönmekte olduğunu görünce ayrıldı. Gene öptü beni, çok ciddi olduğunu, çok yakında benimle gene konuşacağını söyledi ve gitti. Ben şaşkın ama sonsuz derecede sevinmiş durumdaydım; eğer bu olayda tek bir terslik olmasaydı sevinmekte haklı çıkabilirdim ama işin yanlış yanı da buydu işte: Bayan Betty’nin duyguları çok içtendi, gel gör ki beyefendininkiler değildi.

O günden sonra kafam tuhaf düşüncelerle dolmaya başladı; kendimden geçmiş olduğumu söylemek hiç de yanlış olmaz: öyle bir beyefendinin bana âşık olduğunu, benim çok çekici bir yaratık olduğumu söylemesi... bunları nasıl kaldırabileceğimi bilemiyordum; kibrim en son raddeye kadar kabarmıştı. Doğrudur, düşüncelerim kibir doluydu, ama zamane ortamının kötülüklerinden haberim olmadığı için kendi güvenliğimi ve kendi masumluğumu korumak konusunda tek bir düşüncem yoktu. Öyle ki genç efendim ilk baştan bunu anlasaydı benden canının istediği her biçimde yararlanabilirdi, ama o bu üstünlüğünü görmedi ki bu da, o dönemde benim için şans oldu.

Bu hamleden sonra genç beyefendi beni yalnız başıma, hem de hemen hemen aynı durumda kıstırmak için yeni bir fırsat bulmakta gecikmedi. Ben saftım ama o bu kez daha da kurnaz ve hesaplı davrandı. Olay şöyle gelişti: Kız kardeşleri anneleriyle birlikte bir ziyarete gitmişlerdi, küçük erkek kardeşi kasaba dışındaydı; babasına gelince; o da bir haftadır Londra’daydı. Genç efendim beni öyle dikkatli izlemişti ki, ben onun evde olup olmadığını bilmediğim halde o benim yerimi biliyordu. Böylece merdiveni hızla çıkarak odaya girip doğru yanıma geldi, geçen seferki gibi beni kollarının arasına almakla başladı ve en az çeyrek saat boyunca öptü.

Kız kardeşlerinin odasındaydım. Evde aşağı kattaki hizmetçi kadınlardan başka kimse olmadığı için mi nedir, o bu kez daha hoyrat davranıyordu. Kısacası işi ciddiye bindirmişti. Beni fazla kolay bulmuştu belki de, çünkü Tanrı biliyor ya, beni sırf kollarında tutup öptüğü sürece hiç karşı koymadım ona; tersine, olup bitenlerden, ona pek direnemeyecek kadar hoşnuttum.

Her neyse işte, yaptıklarımızdan yorgun düşerek oturduk. O benimle uzun uzun konuştu; cazibeme kapıldığını, beni ne kadar çok sevdiğini açıklayıncaya dek gece gündüz rahat dirlik bilmediğini söyledi bana, eğer ben de onu seviyorsam ve mutlu etmeyi istiyorsam onun hayatını kurtarırmışım... işte buna benzer sayısız süslü sözler... Ben gene ona pek az karşılık veriyordum, yalnız bir ara aptal bir kız olduğum için onun ne demek istediğini zerrece anlamadığımı belirttim.

Bunun üzerine genç adam odada dolaşmaya başladı; elimden tutunca ben de adımlarımı onunkilere uydurdum. Biraz sonra o, üstün durumundan yararlanarak beni yatağa devirdi ve son derece şiddetle öpmeye başladı. Gene de hakkını yemeyelim, hiçbir kaba davranışı olmadı, yalnız iyice uzun uzun öptü beni. Derken merdivenden birinin çıktığını sanarak yataktan kalktı, beni de kaldırdı. Beni çok sevdiğini, bunun temiz bir sevgi olduğunu, asla kötülüğümü düşünmediğini söyledi, sonra avucuma beş şilin para koyup dışarı çıktı ve merdivenden aşağı indi.

Bu para aklımı, daha önceki aşk laflarından daha kötü karıştırdı; başımı öyle bir döndürdü ki ayağım yerden kesildi adeta. Bu nokta üzerinde özellikle duruyorum. Olur a, masum genç kızcağızın biri bu öyküyü okursa ders alsın da, çok erken yaşta güzelliğine, mağrur olmanın başına açabileceği belalara karşı kendini korumasını öğrensin! Bir kadın bir kez kendini güzel olarak tanımlarsa, ona âşık olduğunu söyleyen hiçbir erkeğin sözünden kuşku duymaz artık. O erkeğin kalbini fethedecek kadar çekici olduğuna inanmıştır madem, bunun sonuçlarının ortaya çıkması da doğaldır.

Genç beyefendi benim gururumu ateşlediği oranda kendi isteklerini de tutuşturmuştu. Eline bir fırsat geçmişken yararlanmadığına pişman olmuşçasına yarım saat kadar sonra geri geldi ve gene eskisi gibi bana sarıldı, ama bu kez biraz daha doğrudan, daha kestirmeden...

Odaya girer girmez ilk iş olarak dönüp kapıyı kilitledi. “Bayan Betty, biraz önce yukarıya bir gelen var sanmıştım ama öyle değilmiş meğer,” dedi. “Neyse, şimdi gelip beni burda seninle bulurlarsa bile seni öperken yakalayamayacaklar.” Ben, bu kata kimin çıkabileceğini bilmediğimi söyledim. Çünkü evde aşçı kadınla öbür hizmetçiden başka kimse yoktu, onlar da üst kata hiç çıkmazlardı. O, “Neyse, güzelim, önlem almak iyidir,” dedi, oturup konuşmaya başladı. Ben, hâlâ ilk görüşmemizin ateşiyle tutuşmama karşın çok az konuşuyordum ama o neredeyse benim ağzıma laflar vererek konuşuyor, beni nasıl çılgınca sevdiğini anlatıp duruyordu. Gerçi aile mülkünün başına geçmezden önce bir şey söyleyemezmiş ama o zaman geldiğinde beni mutlu etmeye kararlıymış, hem kendini de mutlu etmeye, kısacası benimle evlenmeye... Bunu ve buna benzer daha bir sürü süslü şeyler söyledi. Bana gelince; zavallı gafil, onun lafı nereye getirmek istediğini anlamıyor, bütün aşkların evlenme niyeti güttüğüne inanıyordum. Ee, o da evlilikten söz ettiğine göre, artık benim “Hayır” demeye ne mecalim vardı ne de hakkım! Ama henüz o aşamaya gelmiş değildik.

Oturup konuşmamız pek de uzun sürmemişti ki genç efendim ayağa kalktı, öpüşleriyle soluğumu kestikten sonra beni gene yatağın üstüne devirdi. Bu zamana kadar ikimiz de iyice ısınmış olduğumuzdan bu kez benimle, açıklamaya terbiyemin izin vermediği ölçülerde ileri gitti, ama daha fazlasına bile kalkışsa benim o sırada ona karşı koyacak gücüm olamazdı.

Gerçi çok ileriye gittiği oldu ama neyse ki iş “soncul lütuf” denilen noktaya varmadı. Hakkını teslim etmeliyim ki genç efendim buna kalkışmadı bile. Bu özverisini, bundan sonraki benzer durumlarda benden daha çok şey istemek için bir bahane olarak kullanacaktı. O günkü fasıldan sonra yanımda pek az kaldı, ama ayrılırken elime neredeyse bir avuç altın sıkıştırdı, bana olan tutkusunu yüzlerce kez dile getirip beni dünyadaki tüm kadınlardan daha çok sevdiğini yineledikten sonra gitti.

Bundan sonra artık kafamı çalıştırmaya başlamış olmama şaşmamak gerek, ama eyvah ki pek sağlam temele dayanan bir çalıştırma değildi bu. Sınırsız bir gurur ve kibir stokum olduğu yerde erdem stokum pek azdı. Gerçi evet, bazen genç efendinin niyetinin ne olduğuna ilişkin kendi kendime sorular soruyordum ama gerçekte onun güzel sözleriyle verdiği paradan başka bir şey düşünmüyordum. Benimle evlenmek isteyip istememesi, pek üstünde durulmayacak bir konuymuş gibi geliyordu bana. Bu arada, bana bir tür resmî evlenme önerisi yapacağı zamana kadar kendim için herhangi bir koşul ileri sürmenin gerekli olduğu gibi bir şeyse aklımın ucundan bile geçmiyordu, daha sonra sizin de göreceğiniz gibi...

İşte böyle, hiç tasasız, mahvolmaya hazırladım kendimi! Kibirleri erdemlerinden baskın çıkan tüm genç hanımlar için çok iyi bir örnek sayılırım. İki taraf da aptal yerine düşmüş olmayacaktı: eğer ben bana yakışanı yaparak efendimin karşısında onur ve ahlakın gerektirdiği gibi sağlam durabilseydim; eğer bu beyefendi de tasarladığı şeyin gerçekleşme olanağı olmadığını görüp hamlelerinden vazgeçseydi ya da adil, şerefli bir evlenme önerisinde bulunsaydı. Ki bu durumda onu suçlayacaklar kim olursa olsun, bana kimse suç bulamazdı. Kısacası genç efendi beni tanısa, hedeflediği ufak şeyi elde etmenin ne denli kolay olduğunu bilseydi, hiç canını üzmeden bir dahaki sefere elime dört-beş şilin tutuşturduğu gibi benimle yatabilirdi. Ben de onun düşüncelerini, beni elde etmeyi ne kadar zor sandığını bilmiş olsaydım, onunla kendi koşullarıma göre bir anlaşma yapardım. Derhal evlenmeyi dayatmasam bile evleninceye kadar geçimimi sağlamasını dayatabilir ve istediğimi de alabilirdim, çünkü ileriye yönelik beklentilerine ek olarak zaten aşırı zengin bir adamdı. Gel gör ki ben bu gibi düşünceleri hepten terk etmiş, kendimi yalnızca güzelliğimle övünç duymaya ve onun gibi bir beyefendi tarafından sevilmekte olmanın gururuna kaptırmış gibiydim. Paraya gelince; şilinlere bakmakla saatler geçiriyor, onları günde bin kez döne döne sayıyordum. Bu öykünün her ayrıntısıyla böylesine haşır neşir olduğu halde onu bekleyen şeyi, mahvının kapıya ne kadar yaklaştığını aklından geçirmeyen, benim kadar kendini beğenmiş bir zavallı budala daha var mıdır bilmem. Aslını sorarsanız ben o mahvı, kendimden uzak tutmaya çalışmak yerine bir bakıma arzu bile ediyordum galiba.

Bu arada, ev halkının hiçbirinde en ufak bir kuşku uyanmasına, bu genç beyefendiyle herhangi bir görüşmem olduğunun sanılmasına fırsat vermeyecek kadar da kurnaz tilkiydim. Herkesin içindeyken ondan yana hemen hiç bakmıyor, yakınımızda başkaları varken bana bir şey söylerse yanıt vermiyordum. Gene de, seyrek olarak karşılaştığımızda her şeye karşın, birkaç laf etmeye, çok arada bir de öpüşmeye olanak buluyorduk, ama başımızı derde sokmamıza yetecek fırsat olmuyordu. Genç efendim, benim kafamdan geçenleri bilmediği için lafı çok fazla dolandırıp uzatıyor ve işini, zor olduğunu sandığı için kendisi büsbütün zorlaştırıyordu.

Gelgelelim Şeytan, yorulmak bilmez bir ayartıcıdır: Kişiyi çekmek istediği günahın gerçekleşmesine fırsat yaratmakta asla başarısızlığa uğramaz! Bir akşamdı; bahçede onunla ve iki kız kardeşiyle birlikte, masum bir neşe içerisindeydik ki o bir yolunu bulup elime bir pusula tutuşturdu. Pusulada, yarın herkesin içinde benden kendisi için kasaba çarşısına gidip bir iş yapmamı isteyeceğini ve daha sonra yolda karşılaşacağımızı yazmıştı.

Böylece akşam yemeğinden sonra kız kardeşlerinin yanında bana ciddi ciddi, “Bayan Betty, senden bir ricam olacak,” dedi. Küçük kız kardeşi, “O da nedir ki?” diye sordu. Ağabeyi, son derece resmî, “Sevgili kardeşim, Bayan Betty’ye bugün izin veremeyeceksen başka herhangi bir gün de olabilir,” dedi. Kızlar, “Yok canım, pekâlâ izin verebiliriz,” dediler. Küçük kız soru sorduğu için özür diledi: Öylece, laf olsun diye sormuştu işte. Büyük kız kardeş ağabeyine, “Gene de ne istediğini Bayan Betty’ye söylemelisin,” dedi. “Eğer bizim duymamamız gereken özel bir şeyse onu bir kenara çek, istersen. İşte, kendisi şuracıkta duruyor.” Genç efendi bütün ciddiliğiyle, “Ne demek istiyorsun sen, sevgili kardeşim?” dedi. “Benim ricam onun High Street’e, şu şu mağazaya gitmesinden ibaret,” diye ekleyerek gömleğinin yakasını açıp gösterdi, sonra upuzun bir hikâye anlatmaya girişti: Efendim, çarşıda iki çok şık boyunbağı için fiyat vermiş de, benim bir zahmet oraya gidip gömlek yakasına uyacak bir boyunbağı seçmemi istiyormuş da, bakalım benim verdiğim fiyata razı olacaklar mıymış da... Olmazsa bir şilin fazla verip sıkı pazarlık etmeliymişim de... Sonra ortaya daha başka görülecek işler de çıkardı ve bunların sayısını öyle çoğalttı ki benim epey uzun zaman dışarıda kalacağım kesindi.

Genç efendi bana yapacağım işleri bellettikten sonra kız kardeşlerine gene uzun bir hikâye anlattı: Onların da tanıdığı bir aileyi görmeye gidecekmiş de, orada şu şu beyler de bulunacakmış da, hep bir arada nasıl çok keyifli vakitler geçireceklermiş de... Sonra tam bir resmîlikle, onların da kendisine katılıp katılmayacaklarını sordu, onlar da aynı resmîlikle özür dileyerek öğleden sonra bazı ziyaretçiler beklediklerini söylediler. Ki laf aramızda bu ziyaretçileri de o ayarlamıştı.

Kardeşleriyle konuşup bana da yapacağım işi belletmeyi anca bitirmişti ki özel uşağı yanına gelerek Sir W... H...’nin arabasıyla kapıda beklediğini bildirdi, o da aşağıya koştu, sonra hemen geri gelerek yüksek sesle, “Ne yazık!” dedi. “Neşem hepten kaçtı! Sir W... Bana arabasını yollamış, benimle çok ciddi bir meseleyi konuşmak istiyormuş.” Meğer bu Sir W..., kasabadan üç mil dışarıda oturan bir kişiymiş; bizimki onunla bir önceki gün mahsus konuşup özel bir iş için arabasını ödünç istemiş ve arabanın saat üç sularında kendisini almaya gelmesini ayarlamış. Ki nitekim işte o saatte araba kapıdaydı.

Genç efendi hemen uşağından en iyi peruğunu, şapka ve kılıcını istedi, sonra onu özürlerini iletmek için öteki yere yolladı. Böylece uşağını uzaklaştırmak için mazeret de yaratarak arabaya binmeye davrandı. Ne ki bir an duralayarak görülecek işleri konusunda benimle ciddi mi ciddi konuştu, bu arada çok alçak sesle, “Güzelim, gelebileceğin kadar erken gelmeye bak!” diye fısıldamanın da bir yolunu buldu. Onun yüksek sesle söylediklerine karşılık verircesine bir diz selamı yaptım, bir çeyrek saat kadar sonra ben de sokağa çıktım. Sırtımdaki elbiseyi değiştirmedim, yalnızca bir kapüşon, bir maskeyle yelpaze aldım, cebime de bir çift eldiven koydum. Böylece ev halkında en ufak bir kuşku uyanmadı. Genç efendi, geçeceğimi bildiği bir arka sokakta beni beklemekteydi; arabacıya nereye gideceğimizi de söylemişti. Bu yer Mile-End, diye küçük bir köydü. Burada onun sırlarını paylaştığı bir dostu oturuyormuş, oraya gittik ve dilediğimizce günahkâr olmamızı sağlayacak kaç türlü kolaylık varsa o evde hepsini bulduk.

Baş başa kaldığımızda genç efendim benimle çok ciddi konuşmaya başladı: Baştan çıkarmak amacıyla getirmemişti buraya beni; duyduğu ateşli aşk benden yararlanmasına izin veremezdi; kararı, mirasa konup mülkünün başına geçer geçmez benimle evlenmekti; bu arada ona istediğini verirsem geçimimi çok onurlu bir biçimde sağlayacaktı. İçtenliğine, bana olan sevgisine, beni asla yüzüstü bırakmayacağına yüzlerce yemin etti. Hatta lafı gerektiğinden yüzlerce kez daha fazla uzattığını bile söyleyebilirim, kusura bakmazsanız.

Gene de ille konuşayım diye tutturduğu için şöyle yanıtladım onu: Bunca yemininden sonra onun içtenliğini ve bana olan sevgisini sorgulamaya bir neden görmüyordum ama... Burada duraladım, gerisini kendisinin anlamasını istercesine... O, “AMA NE, güzelim?” diye sordu. “Gerçi demek istediğini tahmin ediyorum: Ya hamile kalırsam, diyorsun, öyle değil mi? O zaman da sana bakacağım elbet, senin de çocuğun da ihtiyaçlarınızı karşılayacağım. Yalan konuştuğumu sanmayasın diye de, işte sana bir güvence,” diyerek içinde yüz şilin bulunan ipek bir kese çıkarıp bana verdi. “Evlenmemize kadar geçen her yılda da bunun gibi bir tane vereceğim sana,” diye ekledi.

Evlilik sözünün içimde yaktığı ateşle kesenin görüntüsü bir araya gelince kızarıp bozarmaktan tek sözcük söyleyemedim. O bunu açıkça gördüğü için keseyi koynuma soktu, ben de başkaca direnmeyerek bıraktım, bana istediğini yapsın, hem de kaç kere istiyorsa o kadar kere yapsın! İşte böyle, kendi mahvımı tek adımda gerçekleştirmiş oldum. O gün, hem namusumdan hem de haya duygumdan vazgeçtiğime göre, beni ne Tanrı’nın inayetine ne de kulunun korumasına layık kılacak hiçbir değerli varlığım kalmamıştı artık.

İşler burada sona ermedi. Ben kasaba çarşısına gittim, onun evde, herkese karşı benden istediği işleri gördüm, kimse geciktiğimi düşünecek zaman bulamadan eve döndüm. Şövalyeme gelince; o, bana söylemiş olduğu üzere, gece geç saatlere dek dışarıda kaldı; böylece aile içinde onun veya benim yüzümden hiçbir kuşku uyanmadı.

Bundan sonra suçumuzu yeniden işlemek için sık sık fırsat bulduk. Çoğunlukla onun marifetiyle oluyordu bu, özellikle de evdeki buluşmalarımız. Annesiyle kardeşlerinin ziyarete gittikleri zamanları öyle dikkatle izliyordu ki hiç yanılmıyordu. Onların dışarı çıkacakları saati önceden biliyor, sonra da beni, tehlike olasılığından uzak, yalnız olduğum sırada yakalıyordu. Böylece uğursuz zevkimizin, neredeyse bir altı ay doya doya tadını çıkardık, ama gene de hamile kalmadım ki işin beni en sevindiren yönü buydu.

Şu var ki bu altı ay henüz sona ermeden, öykünün başlangıcında sözünü ettiğim küçük erkek kardeş de peşime düştü. Bir akşamüzeri beni bahçede yalnız bulunca ağabeyiyle aynı minval üzere, bana olan aşkıyla ilgili canıgönülden yeminler etmeye girişti. Kısacası bu kardeş bana, başka herhangi bir istekte falan bulunmaksızın doğrudan, adilce ve şereflice evlenme önerdi.

Şimdi öylesine şaşkınlığa uğramış, öyle altüst olmuştum ki benzeri görülmemiştir: hiç değilse benim yaşantımda! Evlenme konusuna inatla karşı koydum ve kendimi birtakım iddialarla silahlandırmaya giriştim: Durumlarımızdaki eşitsizliği anlattım ona, ailesinden göreceğim muameleyi; çok acınacak bir durumda olduğum bir sırada beni yücegönüllülükle evlerine almış olan iyi yürekli annesiyle babasına ne büyük bir nankörlük etmiş olacağımı... Kısacası, onu vazgeçirmek için aklıma gelebilecek her şeyi söyledim... Gerçeğin dışında! Gerçeği söylesem tartışma oracıkta sona ererdi, ama bu, düşünmeyi bile göze alamayacağım bir seçenekti!

Gel gör ki ortaya hiç beklemediğim bir durum çıktı ve beni, kafamı toparlayıp aklımı kullanmak zorunda bıraktı. Bu genç adam yalın ve dürüst biri olduğu, bana karşı numara yapmayıp yalnızca doğruyu konuştuğu gibi kendi niyetinin temizliğinden de emin olduğu için, Bayan Betty’ye yakınlık duyduğunu, ağabeyi gibi evdekilerden gizlemek gereğini duymuyordu. Bana bu konuyu açmış olduğunu söylemese de uluorta konuştukları beni sevdiğini kız kardeşlerine göstermeye yeterliydi. Anneleri de görüyordu bunu. Gerçi bu konuda bana bir şey söylemediler ama ona söylediler. Bana karşı tutumlarının hemen o günden, eskisine göre son derece değiştiğini fark ettim.

Bulutu gördüysem de fırtınayı önceden kestiremedim. Bana karşı tutumlarının değiştiğini, durumun her geçen gün daha da kötüye gittiğini fark etmek kolaydı. Sonunda bir gün hizmetçiler arasındaki konuşmalardan öğrendim ki yakın bir zamanda benden evi terk etmem istenecekti.

Geçimimin başka yoldan sağlanacağına inancım tam olduğu için bu haber beni telaşlandırmadı. Hele de hemen her gün hamile kalmayı beklediğim için! Çünkü o durumda nasılsa evden, herhangi bir bahane uydurmaksızın uzaklaştırılmam gerekecekti.

Bir zaman sonra küçük erkek kardeş bir fırsatını bulunca bana, benimle ilgili duygularını ailesinin öğrenmiş olduğunu bildirdi: Bundan beni sorumlu tutmuyordu, gerçeğin nasıl ortaya çıktığını çok iyi biliyordu çünkü. Kendi açık konuşma huyu yüzünden, bana karşı hissettiklerini belki daha gizli tutması gerektiğini düşünemediği için olmuştu bu. Benimle şimdi konuşmasının nedeni şuydu ki kararı karardı: Eğer onu kabul etmeye razıysam beni sevdiğini, benimle evlenmek niyetinde olduğunu herkese açıkça söyleyecekti. Evet, gerçi babasıyla annesi buna kızıp kırıcı olabilirlerdi, ne ki o, hukuk dalında deneyim kazanmış olduğu için hayatını kazanacak ve bana, beklentilerimi karşılayacak düzeyde bakabilecek durumdaydı. Kısacası, kendisinin beni utandırmayacağına inandığı için kendisi de benden utanmamaya kararlıydı. Yani bana evlendikten sonra ne denli sahip çıkacaksa şimdiden aynı şekilde sahip çıkmaktan hiç korkusu yoktu. Bu yüzden benim tek yapmam gereken, ona elimi vermekti, başka her şeyi o yoluna koyacaktı.

Şimdi gerçekten de perişan durumdaydım; büyük kardeşe göstermiş olduğum yakınlığa can ve yürekten bin pişman oluyordum: Herhangi bir ahlaksal düşünceye dayanmıyordu bu pişmanlık: Başka türlü davranmış olsam şu anda kavuşabileceğim ama yazık ki olanaksız kılmış olduğum mutluluğun hayaline dayanıyordu. Dedim ya, gerçi başa çıkmam gereken büyük vicdan sorunlarım yoktu, gene de bu erkek kardeşlerden birinin fahişesi, diğerinin eşi olma fikrini benimseyemiyordum. Düşünüyordum da, evet, büyük kardeş mülkünün başına geçtikten sonra benimle evleneceğine söz vermişti vermesine, ama bir süre sonra, çok zaman zihnimi meşgul eden başka bir şeyin farkına varmıştım ki bana metresi olmamı kabul ettirdikten sonra evlenmekten tek söz etmemişti. Zihnimi çok zaman meşgul ettiğini söylememe karşın bu, şimdiye dek zerrece tedirgin etmemişti beni, çünkü onun bana olan sevgisi hiç azalmadığı gibi elinin açıklığında da hiçbir değişiklik yoktu. Gerçi ihtiyatı elden bırakmayarak bana verdiği paranın tek meteliğini bile giyim kuşam için harcamamamı, en ufak bir sıra dışı gösteriş yapmamamı istiyor, bunların ev halkı arasında kıskançlık yaratacağını ileri sürüyordu: Benim bu gibi şeyleri olağan yoldan değil de ancak mahrem bir dostluk sayesinde edinebileceğimi hepsi bildiği için bir süre sonra elbet bir şeylerden kuşkulanacaklardı.

Artık iyice zor durumdaydım, ne yapacağımı bilemiyordum. Başlıca sorun şuradaydı ki küçük kardeş beni sıkı abluka altına almakla kalmıyor, bunun açıkça görülmesine de izin veriyordu. Kız kardeşlerinin, annesinin odasına gelip oturuyor, benimle ilgili yüzlerce övücü şey konuşuyordu; kimi zaman benim yüzüme de söylüyordu bunları, hem de onların burnunun dibinde ve hepsi oradayken. Durum o kadar alenileşti ki tüm ev halkının dilinde gezer oldu ve annesi oğlunu bu nedenle payladı. Ailenin bana karşı tavırları da temelden değişti. Annenin ağzından, beni aileden dışlayacağına, yani başka bir deyişle kapı dışarı edeceğine, ilişkin birtakım sözler duyulmuştu. Ben bundan büyük ağabeyin de mutlaka haberi olduğu kanısındaydım, ancak küçük kardeşinin bana evlenme konusunda resmî bir öneride bulunmuş olacağını, bütün ev halkı gibi o da henüz aklına getirmemiş olabilirdi. İşin bu kadarla kalmayacağını açıkça görebiliyordum. Bu konuyu ona açmam ya da onun bana açması kesinlikle şart olmuştu artık: Bunu da açıkça görebiliyordum ama hangisini daha önce yapacağımı bilemiyordum, yani konuyu ona ben mi açmalıydım yoksa o bana açıncaya kadar hiç kurcalamamalı mıydım?

Ciddi olarak düşünüp taşındıktan sonra (çünkü artık durumu şimdiye kadar bilmediğim çok büyük bir ciddilikle düşünür olmuştum), evet, dediğim gibi ciddi olarak düşündükten sonra konuyu ona ben kendim açmaya karar verdim, buna fırsat bulmam da uzun sürmedi. Hemen ertesi gün küçük kardeş bir iş için Londra’ya gitti; diğerleri de, çok kez olduğu gibi dışarıda, bir ziyarette olduklarından, büyük kardeş, âdeti olduğu üzere Bayan Betty ile birkaç saat geçirmeye, yanıma geldi.

İçeri girip bir süre oturduktan sonra, yüzümdeki değişikliğin, yanında eskisi gibi rahat ve neşeli davranmadığımın, özellikle de ağlamış olduğumun farkına vardı. Bunun üzerine, çok sevecen bir ifadeyle, bir derdim olup olmadığını sordu. Elimden gelse ertelerdim bu konuşmayı, ama durumu saklamanın olanağı yoktu. Benim aslında açıklamak için can attığım şeyi ağzımdan zorla almak için yaptığı sayısız hamlelere bir süre katlandıktan sonra, “Evet, doğrudur,” dedim, “bir derdim var.” Öyle bir dert ki ondan gizleyemezdim ama ona nasıl açıklayacağımı da bilemiyordum; beni yalnızca şaşalatmakla kalmıyordu bu konu, aklımı öylesine karıştırıyordu ki ne yol tutacağıma karar veremiyordum, meğer ki o bana yön göstersin! O da bana, büyük bir sevecenlikle, derdim ne olursa olsun beni bu denli üzmesine izin vermememi, çünkü kendisinin beni bütün dünyaya karşı savunup koruyacağını söyledi.

Ben de söze dolaylı yoldan başladım ve evdeki hanımların aramızdaki yakınlık konusunda gizli bir bilgi edinmiş olduklarından kaygılandığımı söyledim. Onların bana karşı tavırlarının çoktandır adamakıllı değişmiş olduğunu görmek kolaydı; son zamanlarda, buna yol açacak hiçbir şey yapmamama karşın bana sık sık kusur bulur, hatta bazen açıkça çatar olmuşlardı. Eskiden beri büyük ablanın yanında yatmış olmama karşın bu günlerde ayrı bir yerde veya hizmetçilerden biriyle birlikte yatırılıyordum. Kaç kez onların benim hakkımda kırıcı şeyler konuştuklarına kulak misafiri olmuştum. Bütün bunları doğrulayan şey de bir hizmetçinin duyduğu bir söylentiyi bana nakletmesi olmuştu: Güya ben kapı dışarı edilecekmişim, bu evde barınmam aile için tehlikeliymiş artık.

Büyük ağabey bunları duyduğunda gülümsedi. Ben de ona, sırrımızın ortaya çıkmasının benim ebediyen mahvolmam demek olduğunu bildiği halde konuyu nasıl bu kadar hafife alabildiğini sordum. Bu işin ona da, benimki gibi bir yıkım olmasa bile zararı dokunabilirdi. Kendisinin de bütün öteki erkekler gibi olduğunu söyleyerek çıkıştım ona: Bir kez bir kadının adı ve onuru üzerinde söz sahibi olmayagörsünler, çok zaman bunları kendilerine eğlence ediniyor, hiç değilse entipüften şeylermiş gibi davranıyorlardı; heveslerini almış oldukları kadınların mahvolmasına değersiz bir konu gözüyle bakıyorlardı.

Genç efendi benim bu konuda gerçekten çok duyarlı ve ciddi olduğumu anladı ve tavrını derhal değiştirdi. Hakkında böyle şeyler düşündüğüme üzüldüğünü söyledi; buna neden olacak en ufak bir şey bile yapmamış, kendi adının saygınlığını ne kadar önemseyebilirse benimkini de o kadar önemsemişti. İlişkimizin, son derece ustalıkla yürütüldüğü için aileden tek bir kişinin bile kuşkusunu çekmediğinden emindi. Eğer benim düşüncelerimi dinlerken gülümsemişse son zamanlarda bu hususta, yani ilişkimizden kimsenin kuşkulanmamış olduğu hususunda edinmiş olduğu yeni bir güvence yüzündendi. Rahat ve korkusuz olmak için nasıl kocaman bir nedeni olduğunu bana açıkladığı zaman ben de onun gibi gülümseyecektim, duyduklarımın beni en son derecede tatmin edeceğinden onun hiç kuşkusu yoktu.

Ben de, “İşte ben bu esrarı çözemedim, kapı dışarı edilecek olmam beni nasıl tatmin edecekmiş?” diye sordum. Öyle ya, ilişkimiz ortaya çıkmadıysa, bütün ailenin benden yüz çevirmesi, eskiden kendi evlatlarıymışım gibi sevgi gösterenlerin şimdi beni bu şekilde dışlamaları için ne yapmış olabileceğimi hiç bilemiyordum.

“Dinle beni, kızım,” dedi genç adam, “senin konunda tedirginlik duydukları doğrudur, ama durumun gerçeğinden, yani senle beni ilgilendirdiği biçiminden en ufak bir şüpheleri olduğu doğru olmaktan öylesine uzak ki küçük kardeşim Robin’den kuşkulanıyorlar, onun sana vurgun olduğunu sanıyorlar! Hatta şapşal şey, bunu onların kafasına kendisi sokuyor. Durmadan bu konuda şakalar yapıp kendini alaya alıyor. Bence yanlış yapıyor, çünkü onları sinirlendirdiğini, bu yüzden sana kötü davrandıklarını görmüyor olamaz. Ama bu benim işime geliyor, çünkü benden zerre kadar kuşkulanmadıkları konusunda güvence oluyor bana; senin için de memnunluk vericidir umarım.”

Ben de, “Bir yönden öyle, ama bunun benim durumuma bir yararı yok ki,” dedim. “O yönden de kaygılı olmama karşın beni üzen esas dert de bu değil zaten.” O, “Nedir öyleyse?” diye sordu, bunun üzerine ben gözyaşlarına boğuldum, hiçbir karşılık veremedim. O, elinden geldiğince beni yatıştırmaya çalıştıysa da sonradan, derdimin ne olduğunu söylemem için adamakıllı sıkıştırdı. En sonunda şöyle karşılık verdim ona: Ben de sorunumu ona söylemem gerektiği kanısındaydım, bilmek ne olsa hakkıydı, hem zaten onun bana akıl vermesine de ihtiyacım vardı, kafam öylesine karmakarışıktı ki hangi yola sapacağımı bilemiyordum... Böylece sonunda her şeyi anlattım ona. Küçük kardeşinin öylesine açık davranmakla ne büyük basiretsizlik yaptığını anlattım. Böyle durumlarda yakışık aldığı gibi gizli davranmış olsaydı ben onu hiç neden vermeden kesinlikle geri çevirirdim, o da zamanla ısrarlarından vazgeçerdi. Gelgelelim o ilkin, onu geri çevirmeyeceğime inanmak kibirliliğini göstermiş, sonra da niyetini tüm ev halkına yaymaya kendinde hak görmüştü.

Büyük ağabeye, kardeşine ne kadar karşı koyduğumu da, kardeşinin niyetinin ne kadar içten ve onurlu olduğunu da anlattım. “Şu var ki,” dedim ondan sonra, “şimdi benim durumum iki kat zorlaşacak. Öyle ya, Robin beni istiyor diye bana kızıyorlarsa, onu istemediğimi öğrenince daha beter kızacaklardır; hemencecik, bu işin içinde başka bir iş var, diyeceklerdir ve benim mutlaka başka biriyle evli olduğumu, yoksa böyle bir kısmeti dünyada tepemeyeceğimi ileri süreceklerdir.”

Bu konuşmamız genç adamı gerçekten adamakıllı şaşırtmıştı. Bunun, başa çıkmam gereken gerçekten kritik bir durum olduğunu söyledi bana; hangi yoldan rahata çıkacağımı henüz göremiyordu ama düşünüp taşınacak, bir dahaki görüşmemizde nasıl bir karara vardığını bildirecekti. Bu arada benim de kardeşini, olumlu yanıt vermemekle birlikte kesin, “hayır” da demeyip bir süre bekleyişte tutmamı istiyordu.

Bana, olumlu yanıt verme, deyişini duyunca irkilmiş gibi yaptım, “Benim verecek olumlu yanıtım olmadığını pekâlâ biliyorsunuz!” dedim. O bana evlenme sözüyle bağlanmıştı, demek ki benim de ancak ona verecek olumlu yanıtım olabilirdi. Bana her zaman karısı olduğumu söylediği için ben de her zaman kendimi gerçekten onun karısı olarak görmüştüm, nikâh töreni olup bitmişçesine. Kendinin o tarz konuşmalarıydı bunun nedeni, bana her zaman “Kendini karım say,” deyişleri...

O, “Neyse, güzelim, şimdi bunları düşünme,” dedi, “kocan değilsem bile kocanmış gibi davranacağım; bu gibi şeylerin seni üzmesine meydan vermeyeceğim artık. Ancak izin ver, konuyu biraz daha inceleyeyim de bir dahaki görüşmemizde daha etraflı konuşabileyim.”

Bu vaatle beni elinden geldiğince yatıştırdı, ne var ki çok düşünceli olduğunu görebiliyordum. Bir de, bana çok sıcak davranmasına, belki bin kez, belki daha çok öpüp para da vermesine karşın, baş başa olduğumuz iki saati aşkın süre boyunca başka hiçbir yaklaşımda bulunmamıştı ki bu, eskiden nasıl olduğumuzu ve şu anda elimizdeki fırsatın harikalığını düşündükçe, daha o zaman beni çok şaşırtmıştı, doğrusu.

Küçük kardeşi Robin beş-altı gün Londra’da kaldı; ağabeyi onunla konuşma fırsatı yakalayabilinceye kadar da iki gün daha geçti. Ama yalnız kaldıklarında konuşmaya çok ciddi başladı. Aynı günün akşamı ikimizin uzunca bir görüşme yapabilmemiz sayesinde, kardeşiyle konuştuklarının hepsini bana da yinelemek fırsatı buldu.

Aklımda kaldığı kadarıyla konuşma şöyle geçiyor: Ağabey kardeşine, “Sen yokken seninle ilgili tuhaf şeyler duydum,” diyor, “Bayan Betty’nin peşinde koşuyormuşsun galiba.” Küçük kardeş biraz sinirlenerek, “Evet, koşuyorum, ne olmuş? Kimi ilgilendirirmiş bu?” diyor. “Yok, kızma Robin,” diyor ağabeyi. “Beni ilgilendirdiğini söyleyecek değilim; bu konuda sana kızıyormuş gibi yapacak da değilim, ancak gördüğüm kadarıyla başkaları ilgileniyor, bu yüzden zavallı kıza da kötü davranmışlar ki ben senin yerinde olsam bunu kendi üzerime alınırdım.” Kardeşi, “Kimlerden söz ediyorsun sen?” diye soruyor, ağabeyi de, “Annemle kızlardan,” yanıtını veriyor. “Ama dinle beni, Robin, ciddi misin sen? Sahiden seviyor musun bu kızı? Benimle hiç çekinmeden konuşabileceğini biliyorsun.” Robin de, “Hiç çekinmeden konuşacağım öyleyse,” diyor. “Onu dünyadaki tüm kadınlardan daha çok seviyorum, sahiden. Kim ne söylerse söylesin, kim ne yaparsa yapsın onunla evleneceğim. Onun da beni geri çevirmeyeceğine inanıyorum.”

Bunu duymak beni adeta yüreğimden vurdu. Robin’i geri çevirmeyeceğimin varsayılması gerçi çok mantıklıydı, gene de onu geri çevirmemin vicdan borcu olduğunu biliyordum. Bunu yapmak zorunda kalmanın beni mahvedeceğini de görüyordum.

Beri yandan şu sırada başka türlü konuşmam gerektiğinin farkında olduğum için genç efendimin sözünü keserek, “Yaa, onu reddetmeyeceğimi sanıyor, öyle mi?” dedim. “Nasıl reddediyormuşum görsün bakalım!”

“Neyse, iki gözüm, hele ben sana aramızdaki konuşmanın bütününü aktarayım, sonra sen ne istersen söyle.” Böyle diyerek ağabey, kardeşine şu şekilde karşılık verdiğini açıkladı: “Ama, kardeşim, biliyorsun, bu kızın hiçbir şeyi yok, oysa senin evlenebileceğin kaç tane iyi durumda genç hanım var!” Robin de, “Bunun hiç önemi yok, ben bu kızı seviyorum!” demiş. “Cüzdanımı okşayıp da gönlümü okşamayan bir evliliği asla yapmayacağım ben.” Ağabeyi de şimdi bana, “Görüyorsun ya, güzelim, kardeşim dediğinden asla şaşmıyor!” dedi.

“Tamam, tamam,” dedim. “Benim ona bal gibi karşı çıktığımı göreceksiniz. Eskiden bilmiyordum ama şimdi, ‘hayır’ demesini öğrendim artık. Şimdi memleketin en yüksek lordu benimle evlenmek istese güle oynaya ‘hayır’ diyebilirim.”

O, “Tamam da, güzelim, ne diyebilirsin ki Robin’e?” diye sordu. “Biliyorsun, önceden bunu konuştuğumuzda sen de söylemiştin, Robin sana bu konuda bir sürü soru soracaktır; sonra bütün ev halkı meraka düşecektir, bütün bunların anlamı ne olabilir, diye.”

Ben gülümseyerek, “Bütün çeneleri bir hamlede kapatmasını bilirim ben,” diye yanıtladım. “Zaten evli, hem de ağabeyiyle evli olduğumu söyleyiveririm ona da, tüm hane halkına da.”

Sözlerimi duyunca o da biraz gülümsedi ya, afallamış olduğunu görebiliyordum; sarsıldığını benden gizleyemedi. Gene de, “Dediğin bir anlamda doğru olabilir, ama böyle bir yanıt vereceğini söylerken şaka yapıyor olmalısın,” dedi. “Birçok yönden sakıncalı olabilir bu.”

Ben, “Yok, yok,” dedim tatlı sesle. “O sırrı senin onayın olmadan ortaya vurmaya hiç teşne değilim.”

“Peki ama, ona da, ötekilere de ne diyebilirsin, görünüşte senin bunca çıkarına olan bir öneriyi geri çevirdiğini öğrendikleri zaman?”

“Bunda neden zorluk çekeyim?” diye sordum. “Birincisi, onlara herhangi bir neden belirtmek zorunda değilim. Zaten evli olduğumu söyleyip orada susmam da mümkün. Böyle yapmam kardeşinizin ağzına da mühür vuracaktır, çünkü bu sözümden sonra bana tek bir soru daha soramayacaktır.”

“Tamam da,” diye karşılık verdi büyük ağabey, “bütün aile, annemizle babamız da dahil olmak üzere senin ağzından laf almaya çalışacaklardır; hiçbir şey söylememekte direndiğin zaman da sana bozulacak ve kuşkuya kapılacaklardır.”

“İyi de, ne yapabilirim ki?” diye sordum ona. “Siz ne yapmamı istersiniz? Zaten zor durumdaydım size de söylediğim gibi, aklım çok karışmıştı, her şeyi sizden akıl alabileyim diye açıkladım.”

“Güzelim, bu konuya adamakıllı kafa yordum, buna inanabilirsin,” diye yanıtladı beni. “Gerçi sana böyle bir akıl vermenin beni kahreden birçok yönü var... ilk başta sana da garip gelebilir... gene de, her şeyi düşünecek olursak benim gördüğüm en çıkar yol, senin Robin’in yolunu kesmemendir. Gerçekten candan ve ciddi olduğuna inanıyorsan onunla evlenmelisin.”

Bu sözleri duyunca dehşet dolu bir bakış fırlattım ona; ölü gibi sararmış, neredeyse oturduğum sandalyeden yere yuvarlanıyordum. O, irkilerek, “Neyin var senin?” diye ünledi. “Ne oluyorsun böyle?” falan gibi bir sürü şey söyledi ve böylece beni birazcık kendime getirdi. Gene de toparlanmam epey uzun sürdü; dakikalarca konuşamadım.

İyice kendime geldiğimde o gene konuşmaya başladı: “Güzelim, benim dediklerime niçin o kadar şaşırdın? Rica ederim ciddi düşün, ailenin bu meselede nerede durduğunu açıkça göreceksin. Söz konusu olan kişi kardeşim değil ben olsaydım evdekiler öfkeden resmen oynatırlardı. Görebildiğim kadarıyla da bu, hem benim için hem senin için yıkım demek olurdu.”

Ben hâlâ öfkeyle konuşarak, “Yaa, demek tüm sözleriniz, tüm yeminleriniz ailenin hoşnutsuzluğu karşısında boşa çıkacak, öyle mi?” diye çemkirdim. “Ben bunların böyle olacağını hep söylemedim mi, size karşı gelmedim mi? Ama siz hep hafife aldınız, sizi ilgilendiremeyecek kadar küçük, değersiz şeyler saydınız sözlerimi. Şimdi böyle mi oluyor yani?” diye sordum ona. “Bu mu sizin vefanız, şerefiniz? Aşkınızın, verdiğiniz sözlerin sağlamlığı buraya kadar mı?”

Hiç sözümü sakınmadan yaptığım bu sitemlere karşın o kılını kıpırdatmıyordu. Neden sonra, “Güzelim, sana verdiğim tek bir sözden dönmüş değilim henüz,” diye karşılık verdi. “Mülkün başına geçtiğimde seninle evlenirim demiştim, evet, lakin görüyorsun ki babam henüz dinç, sağlıklı bir adam, daha otuz yıl yaşasa bile kentteki tanıdıklarımızın çoğundan daha genç kalabilir. Sen de hiçbir zaman benimle mirasa konmamdan önce evlenmek gibi bir istek belirtmedin, çünkü bunun beni yıkıntıya uğratacağını biliyorsun. Diğer hususlara gelince; seni hiçbir konuda ortada bırakmadım, her ihtiyacını karşıladım.”

Bu dediklerinin tek sözünü yadsıyamadığım için genel olarak yanıtlayamadım. Yalnızca, “Öyleyse neden beni sizden ayrılmak gibi korkunç bir sonuca razı etmeye çalışıyorsunuz, siz benden ayrılmadığınıza göre?” diye sordum. “Sizin davranışlarınızda bunca sevgi, bunca aşk vardı da, benimkilerde hiç mi yoktu sanki? Hiç karşılık ödemedim mi ben size? İçtenliğimin, tutkumun hiç mi nişanesini göstermedim? İffet ve haya konusunda yaptığım fedakârlıklar size koparılamaz bağlarla bağlı olduğumun kanıtı değil midir?”

O, “Şu var ki benim dediğim gibi bir adım atmak seni güvenli, huzurlu bir köşeye kavuşturur, hemencecik şanlı, şerefli bir kimlikle ortaya çıkabilmeni sağlar,” dedi. “Birlikte yaptığımız şeylerin anısı da sonsuz bir sessizliğin içine gömülür, hiç olmamışçasına. Seni her zaman can ve yürekten sayıp seveceğim, ama bunlar, küçük kardeşime karşı tamamen dürüst ve adil duygular olacak: Sen benim çok sevgili kız kardeşim olacaksın, nasıl ki şimdi de çok sevgili...” Burada sustu.

“Çok sevgili fahişenizim,” dedim ben. “Böyle diyecektiniz, sözünüzü tamamlasaydınız; demiş kadar oldunuz zaten. Gene de sizi anlayışla karşılıyorum ama şunları aklınızdan çıkarmamanızı istiyorum: Uzun konuşmalar yaptınız benimle, dış dünyanın gözünde olmasa bile gerçekte sizin karınız olduğuma, evliliğimizin, nikâhımız papazlarca kıyılmışçasına sahici olduğuna, her şeye karşın hâlâ namuslu bir kadın sayılacağıma beni inandırmak için saatlerce dil döktünüz. Siz de biliyorsunuz, unutmuş olamazsınız, aynen bunları söylediniz bana.”

Üstüne biraz fazla gittiğimi biliyordum; daha sonraki sözlerimle telafi ettim bunu. O, bir süre donmuş gibi kaldı, hiçbir şey söylemedi. Ben konuşmayı şöyle sürdürdüm: “Kalbimde asla sorgulanamaz, neyle karşılaşırsa karşılaşsın asla sarsılmayacak bir aşk olmaksızın sizin döktüğünüz dillere kandığım kanısında mısınız? Öyleyse bana en büyük haksızlığı yapıyorsunuz demektir. Eğer benim hakkımda böyle şerefsizce fikirleriniz varsa sorarım size: Böyle bir düşünceye temel teşkil edecek nasıl bir davranışım olmuştur?

Ben ki o dönemde aşkımın ısrarlarına boyun eğmişim, işin özünde gerçekten sizin karınız olduğuma inanmaya aklımı yatırmışım, şimdi bütün o inançlarımı yalanlayarak kendimi sizin fahişeniz, ya da aynı anlama gelir, metresiniz mi sayacağım yani? Siz de beni küçük kardeşinize devredeceksiniz, öyle mi? Aşkımı da devredebilir misiniz, peki? Sizi sevmekten vazgeçip küçük kardeşinizi sevmemi emredebilir misiniz bana? Böyle bir değiş tokuşu, ısmarlama olarak yapmak elimde midir sanıyorsunuz? Hayır, efendim, inanın bana, dünyada olamaz bu! Sizin duygularınızdaki değişim ne olursa olsun ben sonsuza dek aynı kalacağım. Zaten... madem laf ne yazık ki buralara kadar geldi: Ben kardeşinizin karısı olmaktansa sizin fahişeniz olmayı bin kat yeğlerim.”

Genç adam bu son sözlerimin etkisiyle memnun olmuş, duygulanmışa benziyordu. Kendisinin de eski yerinde durduğunu söyledi bana. Verdiği herhangi bir sözde vefasızlık yapmış değildi, şimdiye dek. Gelgelelim benim karşı karşıya olduğum durumda, özellikle de benim için, öyle korkunç olasılıklar görüyordu ki! Beri yandan bu diğer çözümün üstün etkinliğine de öyle inanıyordu ki herhangi bir sakıncası olacağı aklına gelmemişti. Bunun bizim için de tam bir ayrılık olmayacağı kanısındaydı: Birbirimizi ömür boyu sevebilirdik, iki dost olarak. Şu an içinde bulunduğumuz durumdan daha bile mutlu ederdi belki bu bizi, çünkü şu durumda ne olacağı belirsizdi. Sırrımıza ihanet etmek konusunda ondan yana hiçbir korkum olmamalıydı, çünkü bu sırrın açıklanması ikimizin de mahvı demekti. Şimdi, bu meselede etkili olabilecek bir husus konusunda bana sormak zorunda olduğu tek bir soru vardı; eğer bu sorunun yanıtı “hayır” ise, benim atabileceğim tek adımın kendi önerdiği çözüm olduğunu düşünmeyi sürdürmekten kendini alamayacaktı.

Az sonra onun sorusunun ne olduğunu tahmin ettim. Yani hamile olmadığımdan emin miydim? Bu konuda kaygılanmasına gerek bulunmadığını, çünkü hamile olmadığımı ona söyledim. O da, “Öyleyse güzelim, şimdi başkaca konuşmaya zamanımız yok, ama sen bu konuyu iyice bir düşün taşın,” dedi. “Ben hâlâ senin için en çıkar yolun bu olduğu kanısındayım.” Ve böyle diyerek benden ayrıldı, hem de telaşla, çünkü annesiyle kız kardeşleri, tam onun gitmek için ayağa kalktığı anda bahçe kapısını çalıyorlardı.

Beni, kafam son derece allak bullak durumda bıraktı. Bunu ertesi gün ve haftanın geri kalanında kendisi de açıkça gördü. Salı akşamı görüşmüştük; pazar gününe kadar bütün hafta yanıma gelmeye fırsatı olmadı. Pazar günü ben rahatsız olduğum için kiliseye gitmedim, o da benzer bir bahaneyle evde kaldı.

O gün bir buçuk saatliğine gene baş başa kaldığımızda, yeni baştan aynı tartışmaya daldık. Daha doğrusu, hemen hemen aynı, diyebilirim, çünkü tartışmayı aynen yinelemenin hiçbir yararı olamazdı. Sonunda ben, öfkelenerek ona şu soruyu sordum: Benim iki erkek kardeşle birden yatmayı aklımdan bile geçirebileceğimi varsaydığına göre, iffetim konusunda nasıl bir değerlendirme yapmış olabilirdi? Sonra böyle bir şeyin asla olamayacağına temin ettim onu. Sözüme devamla şunu belirttim ki eğer o beni bir daha hiç görmeyeceğini söylemiş olsa bile (ki ölüm kadar korkunç bir düşünceydi bu), o zaman bile, kendim için böylesine şerefsiz, onun için böyle adi bir düşünce aklımın ucundan geçmezdi. İşte bu nedenle yalvarıyordum, eğer içinde bir zerrecik sevgi kalmışsa bu konuyu bana bir daha açmazdı. Ya da kılıcını çıkarıp canımı alırdı... O, benim, inatçılık dediği bu davranışıma çok şaşmış gibiydi; kendime de, ona da insafsızlık ettiğimi ileri sürdü. Ona göre bu, ikimizin de istemiş olmadığımız ve önceden asla tahmin edemeyeceğimiz bir krizdi. Kendisi, ikimizin birden mahvolmaktan kurtulabilmemiz için başka yol göremiyordu. Bu yüzden de beni büsbütün insafsız buluyordu. “Ama,” diye, hiç alışık olmadığım bir soğuklukla ekledi, “artık bu konuda sana bir şey söyleyemeyeceksem, başkaca konuşacak neyimiz var, bilmiyorum.” Vedalaşmak üzere ayağa kalktı. Ben de, sözüm ona aynı umursamazlıkla, kalktım. Ama bana bir ayrılık öpücüğü vermek istercesine yaklaştığı zaman öyle hüngür hüngür ağlamaya başladım ki konuşmak istediğim halde konuşamadım; yalnızca elini tutup sıkarak veda eder gibi yaptım ama hâlâ hıçkırarak ağlıyordum.

Bunun karşısında duygulanmış olduğu belliydi, gene oturdu ve üzüntümü bir dereceye kadar yatıştırmak için bir sürü tatlı söz söyledi. Gene de önerdiği yolu tutmanın gerekliliğini vurgulamaktan vazgeçmiyordu. Gerçi, onun çözümünü reddetmeye karar versem bile benim ihtiyaçlarımı karşılayacağını ısrarla belirtiyordu. Beri yandan esas konudaki arzumu karşılıksız bırakacağını, hatta beni metres olarak bile artık düşünemeyeceğini gözüme sokmayı da ihmal etmiyordu. Çünkü, kim bilir, hiç belli olmaz, günün birinde küçük kardeşinin karısı olabilecek bir kadınla yatmak bir onur konusuymuş onun için!

Onun, herhangi bir âşık olarak yitimi değildi beni asıl kahreden; çıldırasıya sevdiğim bu kişinin ve onunla bağlantılı olan tüm beklentilerimin yitimiydi. Eskiden beri bütün beklentilerimi, onun bir gün kocam olacağı umuduna bağlamıştım. Şimdi bu yitimler zihnimi öyle bunaltmaya başladı ki, uzun lafın kısası, iyice hasta düştüm; düşüncelerimin işkencesi ateşimi öylesine yükseltti ki evdekilerin hepsi hayatımdan umutlarını kestiler.

Gerçekten de iyice tükenmiş durumdaydım, çok zaman kendimden geçip sayıklıyordum. Gene de beni en çok ürküten şey, böyle kendimden geçtiğim bir sırada ağzımdan, sevdiğim adamın zıddına gidecek bir şey kaçırıvermekti. Onu görememek de yiyip bitiriyordu beni, nasıl ki beni görmemek de onu kahrediyorsa. Beni tutkuyla seviyordu, aslında, ama görüşmemiz olacak şey değildi, elbet; ne onun ne de benim bunu gönlümüzden geçirmemizin bile zerrece doğru yanı olmadığı gibi yakışık alır en ufacık bir yanı da yoktu.

Neredeyse beş hafta yataktan çıkmadım. Gerçi ateşimin şiddeti üç haftada yatıştı, ama kaç kez yeniden fırladı; hekimler iki-üç kez benim için artık başkaca bir şey yapamayacaklarını, işi doğa ile hastalığın mücadelesine bırakmak zorunda olduklarını söylediler. Ancak doğayı ilaçlarla güçlendiriyorlardı ki çarpışmayı sürdürebilsin. Beşinci haftanın sonunda iyiliğe dönmüştüm, lakin öylesine güçsüz, çökmüş ve keyifsizdim, iyileşmem öyle yavaş ilerliyordu ki hekimler hastalığın vereme çevirmesinden korkmaya başladılar. Beni en çok kaygılandıran da, zihnimin çok bulanık olduğunu ileri sürmeleriydi: Beni kemiren bir dert varmış, kısacası SEVDA çekiyormuşum! Bunu duyar duymaz ev halkı üstüme düşüp beni sorguya çekmeye, bunun doğru olup olmadığını, doğruysa kime âşık olduğumu söyleyeyim diye baskı yapmaya başladılar. Ama ben âşık olduğumu temelden yadsıyordum, ki böyle yapmak zorundaydım elbet.

Bu günlerin birinde benimle ilgili olarak yemek sırasında öyle bir ağız dalaşı yaşandı ki neredeyse tüm evi ayağa kaldırıyordu ve bir süre için kaldırdı da, nitekim. Babalarından ve hasta olduğum için odamdan çıkmayan benden başka hepsi sofra başındaymışlar. Konuşmanın başlangıcında, bana yiyecek bir şeyler yollamış olan evin hanımı hizmetçisini çağırmış, yukarı çıkıp başkaca bir şey istiyor muyum diye sormasını söylemiş. Hizmetçi aşağı indiğinde benim gönderilenin yarısını bile yememiş olduğumu bildirince yaşlı hanımefendi, “Zavallı kızcağız! Korkarım hiç iyileşmeyecek,” demiş.

Büyük ağabey de, “Canım, nasıl iyileşsin ki!” demiş. “Sevda çektiğini söylüyorlar ya!”

“Ben buna hiç inanmıyorum,” diyor annesi.

Büyük kız, “Valla bilemiyorum,” diyor. “Kızın güzelliğini, canayakınlığını, falanını filanını öyle göklere çıkardılar ki hem de duyacağı yerlerde, bana kalırsa başını döndürdüler. Bu tür konuşmaların insan ruhunda ne gibi güçlü etkiler uyandıracağını kim bilebilir? Ben şahsen hiçbir anlam veremiyorum.”

Büyük ağabey, “Ama sevgili kız kardeşim, itiraf etmelisin ki kız gerçekten çok güzel,” diye ona karşı çıkıyor.

Küçük oğul Robin, “Yaa, kız kardeşim, hele senden çok çok daha güzel! Seni bozan da bu zaten,” diye lafa karışıyor.

“Peki, canım,” diyor abla, “kızcağız güzel olmasına güzel, bunun da pek güzel farkında zaten. Burnunun büyümesi için, ayrıca söylenmesine hiç gerek yok.”

Büyük oğul, “Biz şimdi onun kibrini konuşmuyoruz,” diyor, “âşık olmasını konuşuyoruz. Kim bilir, kendi kendisine âşıktır belki de. Kız kardeşlerim bu fikirdeler gibime geliyor.”

“Keşke bana âşık olsaydı!” diyor Robin. “Onun çektiği acıları şıp diye dindirirdim ben.”

Yaşlı anne, “Ne demek bu şimdi, oğlum?” diye soruyor. “Bu nasıl konuşma böyle?”

Robin, “Ama anneciğim, zavallı kızın karasevdadan ölmesine göz yumar mıyım sanıyorsunuz, hele hemen yakınında elde edebileceği biri dururken?” diye karşılık veriyor.

“Aşkolsun, ağabey!” diyor küçük kız kardeş, “Nasıl söyleyebiliyorsun bu lafları? Yeryüzünde tek meteliği olmayan bir kızı alır mısın yani?”

Robin, “Dinle beni, kızım,” diyor, “güzellik çeyizdir. Hele yanında iffet de varsa çifte çeyiz sayılır. Keşke ondaki bu iki çeyizin yarısı sende olsaydı!” Bu da kızın ağzını kapamaya yetiyor.

Büyük kardeş, “Bence eğer Bayan Betty sevdalı değilse bile erkek kardeşimiz sevdalı,” diyor. “Betty’ye açılmamış olmasına şaşıyorum, doğrusu. Eminim kız ona, hayır, demeyecektir.”

“Kendilerinden isteneni verenler, kendilerinden bir şey istenmemiş olanların bir adım önündedirler; istenmeden verenlerinse iki adım önünde! Bu da senin sorunun yanıtıdır, biricik kardeşim.”

Bu, öylesine tepesini attırıyor ki büyük abla, “İş buraya vardıysa yosmanın (yani ben) aileden uzaklaştırılma zamanı gelmiş demektir,” diye ateş püskürüyor. “Şu sırada kapı önüne konulacak hali yok, ama kalkıp gidebilecek duruma geldiğinde umarım annemizle babamız bu işin üstüne eğilirler.”

Robin karşılık olarak bunun evin efendisiyle hanımını ilgilendirdiğine, onlara da herhalde ablası kadar boş kafalı birinin akıl öğretemeyeceğine işaret ediyor.

Epeyce daha sürüyor bu tartışma: abla azarlayarak, Robin uçarı laflar edip işi şakaya vurarak. Gel gör ki bu yüzden olan zavallı Betty’nin aile içindeki yerine oluyor. Olay kulağıma gelince hüngür hüngür ağladım. Benim konuya son derece üzüldüğümü birilerinden duyan yaşlı anne odama geldi. Ben, doktorların ortada hiçbir kanıt yokken böyle ağır bir teşhis koymalarına dayanmanın benim için çok zor olmasından dert yandım ona: Hele aile içindeki konumum düşünülürse, daha bile zordu bu. Onun gözünden düşmeme neden olacak veya oğullarıyla kızları arasındaki atışmaları kışkırtacak herhangi bir şey yapmamış olduğumu umuyordum. Sonra, benim için şimdi sevda değil tabut düşünmek daha gerekliydi. Böyle diyerek hanımefendiye, “Gözünüzden düşeceksem başkalarının yanılgıları yüzünden değil de yalnızca kendi yanılgılarım nedeniyle düşeyim,” diye yalvardım.

Yaşlı hanım söylediklerimde haklı olduğumun farkındaydı. Gene de bana şöyle dedi: Çocuklarının arasında öylesine çıngar çıkmış olması ve küçük oğlunun öyle olmayacak biçimde konuşması nedeniyle şimdi benden, tek bir sorusunu dürüstçe yanıtlayarak ona olan sadakatimi göstermemi istiyordu. Ben bunu, hem de tam bir doğruluk ve içtenlikle, seve seve yapacağımı belirttim. Bunun üzerine onun sorduğu soru şu oldu: Oğlu Robert’la aramda herhangi bir şey var mıydı? Ben de ona, dışa vurabildiğim tüm içtenlikle (ki gerçek de buydu), oğluyla aramızda hiçbir şey olmadığını, hiçbir zaman da olmamış olduğunu söyledim. Dedim ki Bay Robert laf olsun diye, şaka olsun diye konuşmuştu mutlaka, annesinin de bildiği üzere onun huyuydu bu; ben de onun konuşmalarını her zaman, gerçekle ilişkisi olmayan çılgın, uçuk bir tarz olarak kabul etmiştim. Hanımefendiye gene, oğluyla aramda onun aklındaki şeyin zerresi bile bulunmadığını, bu imayı yapanların bana büyük haksızlık ettiklerini, Bay Robert’a da hiç iyilikleri dokunmadığını söyledim.

Açıklamalarımla tümden ikna olan hanımefendi beni öptü, güler yüzle kendime dikkat etmemi, hiçbir şeyden yoksun kalmamamı söyleyerek yanımdan ayrıldı. Ne var ki aşağıya indiğinde büyük ağabeyle kız kardeşlerin hâlâ zıtlaşmakta olduğunu görmüş. Ağabey, kız kardeşlerinin alımsız olduklarını, sevgili bulamadıklarını, hiç evlenme teklifi almadıklarını, hatta neredeyse kendileri teklifte bulanacak kadar yüzsüz olduklarını kafalarına kaktıkça kızlar adeta öfkeyle burunlarından solumaktaymışlar. Ağabey, kızları Bayan Betty konusunda iğneliyormuş: Onun ne kadar güzel ve iyi huylu olduğunu, onlardan nasıl daha iyi şarkı söyleyip dans ettiğini, albeni konusundaki üstünlüklerini sayıp döküyor, kızları sinir edecek hiçbir sinsi ayrıntıyı kaçırmıyormuş. Gerçekte çok fazla üstlerine gitmekteymiş ama neyse ki anneleri en hararetli dakikada içeri girerek kavgayı sonlandırmış. Benimle yaptığı konuşmayı ve benim karşılık olarak, “Bay Robert’la aramda hiçbir şey yok,” dediğimi baştan sona anlatmış onlara.

“İşte burada yanlışı var,” diyor Robin. “Aramızda pek çok şey olmasaydı birbirimize şimdikinden daha yakın olurduk. Onu deli gibi sevdiğimi söyledim kendisine, ama içten olduğuma bir türlü inandıramadım.” Annesiyse, “Nasıl inandırabilirsin ki zaten!” diyor. “Durumunu senin de pek iyi bildiğin gariban bir kızla böyle konuştuğunu duyan hiç kimse, aklı yerindeyse eğer, senin içten olduğuna inanmaz!”

“Gene de, oğlum, yalvarırım sana,” diye sözlerini sürdürüyor hanımefendi, “içtenliğine bu kızı inandıramadığını söylediğine göre, biz neye inanalım şimdi? Öyle savruk savruk bir konuşman var ki ciddi misin, dalga mı geçiyorsun, kimse bilemiyor. Bu kız, senin kendi itirafından da anlaşıldığı gibi, en doğru yanıtı vermiş; şimdi ben senin de aynı şeyi yapmanı, beni inandıracak biçimde ciddi konuşarak yanıt vermeni istiyorum: Ortada bir şey var mı, yok mu? Sen ciddi misin, değil misin? Gerçekten aklını mı oynattın, oynatmadın mı? Çok önemli bir soru soruyorum, umarım bu konuda içimizi rahatlatırsın.”

“İnan olsun, valideciğim,” diyor Robin. “Lafı daha fazla gevelemek veya yalanlar atmak boşuna artık. İçten konuşuyorum, asılmaya giden bir adam ne kadar içten konuşursa o kadar! Eğer Bayan Betty beni sevdiğini ve kabul ettiğini söylese, hemen yarın sabah ilk iş olarak alırım onu! Ve böylece kahvaltı edeceğim yerde, ‘Ölüm bizi ayırıncaya dek!’ diyor olurum.”

“Oğullarımın birini kaybettim desene,” diyor annesi, içi yanıyormuş gibi acıklı bir sesle.

Robin, “Ne münasebet, efendim!” diye karşılık veriyor. “İyi bir kadının seçip aldığı hiçbir oğul kaybolmuş sayılmaz.”

“Ama, çocuğum benim, bu kız bir dilenci!” diye sızlanıyor yaşlı ana.

“Öyleyse iyilik görmeye daha çok ihtiyacı var demektir. Ben onun yükünü kilise kurullarının üzerinden alırım, sonra ikimiz birlikte dileniriz.”

Anne, “Böyle şeylerle dalga geçmek iyi değildir,” diyor.

Robin, “Dalga geçmiyorum, efendim,” diye yanıtlıyor. “Gelip sizden hayır duanızı dileniriz, efendim. Bağışlanma dileniriz, sizden ve babamdan.”

“Bunların hepsi boş laf, oğul. Eğer konuştuklarında samimiysen işin bitti demektir.”

Robin, “Bana kalırsa öyle olmayacak, ne yazık ki!” diyor. “Çünkü kız kardeşlerimin şu esip gürlemesinden sonra Betty beni geri çevirecek, diye gerçekten korkuyorum. Onu, benim olmaya dünyada razı edemeyeceğime inanıyorum.”

Küçük kız kardeş, “Şu ettiğin lafa bak!” diye konuşmaya katılıyor. “Bayan Betty aklını kaçırmadı ya! Hiç de aptal değil o kız. Hayır, demeye başkalarından daha mı çok meraklı sanıyorsun?”

“Yoo, Bayan Çokbilmiş!” diye yanıtlıyor Robin. “Bayan Betty aptal değildir. Gel gör ki Bayan Betty’nin başka birine verilmiş bir sözü olabilir. Buna ne buyrulur peki?”

Büyük abla, “Yok, buna diyecek hiçbir şeyimiz yok,” diyor. “Kime söz vermiş olabilir öyleyse? Evden hiç dışarı çıkmıyor. Olsa olsa sizlerden biriyle anlaşmış olabilir.”

Robin, “Benim de buna diyecek bir şeyim yok,” diyor. “İşte ağabeyimiz de şurada. Beni yeterince sorguladınız. Eğer mutlaka bizden biriyle kızın arasında bir şeyler olacaksa, şimdi de onu sorgudan geçirin.”

Bu yanıt büyük ağabeyi sarsıyor. Genç adam Robin’in bir şeyler öğrenmiş olmasından kuşkulanıyorsa da telaşlanmış görünmemeyi başarıyor. “Çok rica ederim, uyduruk hikâyelerini sakın üstüme atmaya kalkışma, Robin; benim böyle şeylerle alışverişim yok, söyleyivereyim sana. Bayan Betty’ye de, kasabadaki diğer Bayan Bettylere de söyleyecek bir şeyim yok benim.” Ve büyük ağabey böyle diyerek kalkıp dışarı çıkıyor.

“Yok, ağabeyim adına karşılık vermeyi ben göze alıyorum,” diyor büyük abla. “Bence o, hayatı böyle işlere karışmayacak iyi tanır.”

Konuşma böylece sona eriyor ama büyük ağabeyin kafası karışmıştır. Küçük kardeşinin her şeyi öğrenmiş olduğu kanısına varıyor ve bu işte benim parmağım olup olmadığı konusunda tereddüde kapılıyor. Ne var ki tüm kıvrak zekâsına karşın benimle görüşmenin bir yolunu bulamıyor. Sonunda zihni öyle bunalıyor ki gözünü karartıyor, sonucu ne olursa olsun odama gelip benimle görüşmeye karar veriyor. Bunu gerçekleştirmek için şöyle bir hileye sapıyor: Bir akşam yemekten sonra büyük kızı gözlemeye başlıyor ve onun üst kata çıktığını görür görmez arkasından koşarak, “Dinle, sevgili kardeşim, şu hasta kadının odası nerede?” diye soruyor. “Onu görmemize izin var mı?” Kız, “Evet, sanırım görebilirsin,” diyor. “Ama önce ben bir gireyim, seni çağırırım.” Böylece abla içeri gelip bana haber verdi, sonra, “Ağabey, gelebilirsin istersen!” diye seslendi. Ağabey de içeri girdi ve her zamanki yapmacık tarzıyla konuşmaya başladı. Daha kapıdan girerken, “Ey, nerdeymiş bakalım bu sevda çeken hasta kul? Nasılsın, Bayan Betty?” diye sordu. Yerimden kalkmak istedimse de öyle dermansızdım ki uzun süre kalkacak mecal bulamadım. Bunu onun gördüğü gibi kız kardeşi de fark ederek, “Kalkmaya çalışma,” dedi. “Ağabeyimiz resmîlik istemez, hele de sen böyle zayıf düşmüşken.” O da, “Yok, yok, Bayan Betty, lütfen otur,” dedi ve tam karşıma bir sandalye çekerek neşesi pek yerindeymiş gibi bir tavır takındı.

Kız kardeşi ve benimle şimdi oradan, sonra buradan, bol bol gevezelik etti; amacı büyük ablayı eğlendirmekti. Derken arada gene ilk konuya dönüş yaparak, “Zavallı Bayan Betty, âşık olmak hazin şeydir; baksana, seni kötü çökertmiş!” dedi. Sonunda azıcık konuşacak kadar güç topladığım zaman, “Sizi böyle neşeli gördüğüme sevindim, efendim,” dedim. “Bu arada doktorumuz da kendine, hastalarıyla dalga geçmekten daha iyi bir uğraş bulabilirdi, kanısındayım. Gerçek bir hastalığım olmasaydı onun beni görmesini kabul etmezdim, çünkü o eski tekerlemeyi çok iyi bilirim.” Ağabey, “Hangi tekerleme?” diye sordu. Sonra, “Ha, şimdi anımsadım: Şu mu: ‘Eğer sevdaysa mesele, hekimin elinden ne gele?’ Bu değil mi, Bayan Betty?” Gülümsedim ama bir şey demedim. O, “Yok, hayır,” dedi, “bence ortadaki sonuç, sorunun aşk olduğunu kanıtlıyor, çünkü bak, doktorun sana pek yararı dokunmamış. Çok yavaş iyileştiğini söylüyorlar, Bayan Betty, korkarım bu teşhiste bir gerçek payı var; korkarım iyileşmesi olanaksız bir derde tutulmuşsun ki bu da sevdadır.” Ben gülümseyerek, “Hayır, efendim, inanın ki hastalığım bu değil,” diye karşılık verdim.

Bu minval üzere uzun uzun konuştuk; sonradan aynı derecede anlamsız başka konuşmalar da geçti aramızda. Bir gün herkesin içinde benden şarkı söylememi istedi. Gülümseyerek, “O günler geçmişte kaldı,” diye yanıtladım. Sonunda bana, “Flütümle sana bir şarkı çalmamı ister misin?” diye sordu. Kız kardeşi, bunun bana dokunacağını, başımın bu sese dayanamayacağını ileri sürdü. Ama ben bir reverans yaparak, “Yok, bana hiç zararı dokunmaz,” dedim. “Ne olur ablamız, engel olmayın, çünkü flüt müziği dinlemeyi çok seviyorum.” Genç kız, “Peki, çal öyleyse,” dedi ağabeyine. Bunun üzerine ağabey cebinden dolap anahtarını çıkararak, “Sevgili kardeşim, benim tembelliğim üstümde, kuzum dolabıma gidip flütümü getirir misin?” diye sordu. “Şu çekmecede duruyor,” diye de orada olmadığını bal gibi bildiği bir çekmeceyi tarif etti ki kızcağız flütü ararken biraz uzunca bir zaman geçsin!

Kız odadan çıkar çıkmaz genç adam bana her şeyi anlattı: Küçük kardeşi Robin’in benimle ilgili açıkladıkları ve işi ona bulaştırması, kendisinin bu yüzden kaygıya kapılarak bir yolunu bulup beni görmeye gelişi. Ben, kardeşine ya da başka herhangi bir kimseye hiçbir şey söylemediğime onu temin ettim. İçinde bulunduğum korkunç derecede acil durumu anlattım ona: Kendisine olan aşkım, sonra da onun bu aşkımı unutup başkasına yöneltmem için getirdiği öneri beni yıkmıştı; belki bin kez, keşke iyileşmesem de ölsem, diye dualar etmiştim, eski yaşantıma dönüp oradaki sorunlarla cebelleşebilmeyi istemiştim, yavaş iyileşmemin en büyük nedeni işte böyle, yaşama isteğini yitirmek olmuştu... İyileşir iyileşmez bu aileden kopmak zorunda olduğumu şimdiden görebildiğimi de anlattım ona. Küçük kardeşiyle evlenmem konusuna gelince; kendisiyle olan ilişkimden sonra böyle bir şeyi düşünmek tiksindiriyordu beni. Kardeşiyle bu konuya bir daha asla girmeyecektim, buna güvenebilirdi. Eğer kendisi bana verdiği tüm sözleri, güvenceleri, ettiği tüm yeminleri tepmeye kararlıysa bu, onun şerefiyle vicdanı arasındaki bir konuydu. Amma ve lakin, kendisi benim neyim olursa olsun Ben... gerçek karısı olduğuma ikna etmiş olduğu Ben... gerçek karısıymışım gibi kullanılma rahatlığını ona sağlamış olan Ben... ona gerçek bir eş gibi sadık kalmıştım, bunu asla yadsıyamazdı...

Beni yanıtlayacaktı; aklımı yatıramadığı için üzüldüğünü söyleyerek lafa başlamış, daha da devam edecekti ya, kız kardeşinin geldiğini duydu; ben de duydum, ama ona zorla şu birkaç sözcükle karşılık vermeyi başardım: Kardeşlerden birini severken öbürüyle evlenmeye asla aklım yatmayacaktı. O, “Öyleyse mahvoldum,” diye başını salladı, hep kendini düşünerek. O dakikada da kız kardeşi içeri girerek ona flütünü bulamadığını söyledi. O da, şen şakrak, “Anlaşıldı, tembellikten yarar yok,” deyip ayağa kalktı, flütünü kendisi aramaya gitti. O da eli boş döndü, “Bulabilirdim ama zihnim biraz dağınık, içimden flüt çalmak gelmiyor,” dedi. Zaten kardeşini dışarı yollamaktaki amacına ulaşmış, benimle yalnız konuşabilme fırsatını yakalamıştı, sonucundan pek hoşnut kalmış olmasa bile.

Oysa ben, düşüncelerimi ona serbestçe ve yukarıda belirttiğim gibi dürüst bir yalınlıkla aktarmış olmaktan doğrusu pek hoşnuttum. Gerçi bu bana arzu ettiğim sonucu sağlamamıştı, yani karşımdaki kişinin bana olan bağlılığını artırmamıştı. Ama ben de ona beni terk etmesi için düpedüz şerefsizliği kabullenmekten başka yol bırakmamıştım; aynı zamanda onun “centilmenliğine” olan inancımı da gözden çıkarıyordu, çünkü geçmişte beni asla bırakmayacağına, mülkünün başına geçer geçmez nikâh kıyacağına söz verirken güvence olarak sık sık bu özelliğini öne sürerdi.

Bu olaydan üç-beş hafta sonra odamdan çıkıp evin içinde dolaşmaya ve iyileşmeye başladım. Ne var ki hâlâ hüzünlü, suskun, donuk ve içime kapanıktım, bu da bütün ev halkını şaşırtıyordu. Yalnızca o bu halimin nedenini biliyordu ama çok uzun süre benimle ilgilenmedi. Konuşmaya ben de onun kadar isteksizdim, saygıda kusur etmemekle birlikte ona en ufak bir özel anlamlı söz söylemiyordum. Bu böyle, on altı-on yedi hafta sürdü. Suçsuz olmama karşın bambaşka bir nedenden ötürü benden soğumuş olan ailenin her gün bana yol vermesini bekliyordum ve genç beyefendinin de bütün o tumturaklı vaatleriyle yeminlerinden sonra beni yüzüstü bırakmaktan başka bir şey yapmayacağından emindim.

Sonunda bana yol vermeleri konusunu evdekilere kendim açtım. Bir gün evin hanımıyla kendi durumum konusunda ciddi bir konuşma yaptım ve geçirdiğim hastalıktan sonra içerimde bir ağırlık kaldığını, artık eskisi gibi olamadığımı anlattım. Yaşlı hanım, “Betty, korkarım oğlum konusunda konuştuklarım seni epey etkilemiş, bu yüzden böyle üzüntülüsün,” dedi. “Ne olur, eğer bir sakıncası yoksa, aranızın nasıl olduğunu açıklar mısın bana? Çünkü konuyu açtığımda Robin işi şaklabanlığa vurmaktan başka bir şey yapmıyor.” Ben de dedim ki: “Hanımefendiciğim, oğlumuzla aramdaki durum hiç de benim istediğim gibi değil. Çok açık konuşacağım sizinle bunu. Bay Robert iki-üç kez evlenme teklif etti bana. Kimsesiz, yoksul durumum yüzünden böyle bir beklentim olması için hiçbir nedenim yoktu, gene de her seferinde karşı koydum ona. Ailenizin her bireyine göstermem gereken saygı düşünülürse belki bana yaraşmayacak kadar katı konuşmuş olabilirim. Ne var ki, Hanımefendi, size, evinize olan borcumu, böyle bir öneriyi kabul edecek kertede unutamazdım; sizin hatırınızı bile bile kıramazdım. Zaten oğlunuza karşı da hep bu nedeni ileri sürdüm; böyle bir şeyi dünyada aklımdan geçiremem, diye kesin konuştum onunla, meğer ki sizin ve babasının rızasını almış olsun. Benim sizlere karşı öyle yüklü, ödemesi öylesine olanaksız borçlarım var ki!”

“Gerçekten böyle mi Betty?” dedi yaşlı hanım. “Eğer öyleyse sen bize karşı, bizim sana karşı davrandığımızdan çok daha adil davranmışsın, çünkü bizler hepimiz sana, oğluma kurulmuş bir çeşit kapan gözüyle bakıyorduk. Bu kaygım yüzünden ben de buradan ayrılmanı önerecektim ama tam iyileşmemiş olduğunu düşündüğümden bunu sana daha açmamıştım. Yeniden kötüleşmene neden olabilir diye seni pek fazla üzmekten çekiniyordum. Çünkü hepimiz seni hâlâ seviyoruz, sevgimiz oğlumuzun mahvına göz yumacak düzeyde olmasa da... Ama eğer durum dediğin gibiyse hepimiz senin çok günahını almışız, demektir.”

“Söylediklerimin doğruluğuna gelince, Hanımefendi; sizi bizzat kendi oğlunuza yönlendiriyorum. Eğer bana karşı hakça davranırsa konuyu tıpkı benim anlattığım gibi anlatacaktır.”

Hanımefendi bundan sonra dosdoğru kızlarına gitmiş ve onlara her şeyi anlatmış. Kızların, benim önceden tahmin ettiğim gibi, şaşırıp kaldıklarından hiç kuşkunuz olmasın. Biri, “Hiç aklıma gelmezdi,” demiş; öbürü, “Robin aptallık etmiş,” demiş; bir üçüncüsü, “Tek kelimesine inanmıyorum, Robin’in bu hikâyeyi başka türlü anlatacağına bahse girerim,” demiş. Gelgelelim yaşlı hanımefendi, konuştuklarımızı ben oğluna aktarma fırsatı bulamadan meseleyi çözmeye niyetliymiş. Bu yüzden onunla kendisi hem de hemencecik konuşmaya karar vermiş ve bu amaçla onu yanına çağırtmış. Küçükbey o sırada, ufak bir işini görmek için yakındaki bir avukatın evine kadar gitmiş. Annesinin çağrısını alınca hemen geri dönmüş.

Geldiğinde annesi ve kızlar hâlâ bir aradaymışlar. “Otur, Robin, seninle biraz konuşmam gerekiyor,” demiş annesi. Robin de, “Hayhay, efendim, seve seve,” demiş, büyük bir neşeyle. “Umarım konu iyi bir eş bulmakla ilgilidir, çünkü o konuda halim duman.” Annesi, “Bu nasıl olabilir?” diye sormuş, “Bayan Betty’yi almaya kararlıyım, demiyor muydun sen?” Robin, “Evet, efendim, gelgelelim ortada nikâhımızın kıyılmasını engelleyen biri var,” demiş. Annesi bu kez, “Kim olabilir bu?” diye sormuş. Robin, “Bayan Betty’nin ta kendisi,” diye yanıtlamış. “Nasıl, yani, ona evlenme önerdiğini mi söylüyorsun?” diye sormuş. Robin, “Evet, önerdim, efendim,” demiş. “Hastalandığından bu yana tam beş kez yolu yordamınca üstüne yürüdüm ama her seferinde geri püskürtüldüm. Bu yosmanın dediği öyle dedik ki hiç yumuşamıyor; boyun eğmek için illa benim karşılayamayacağım kimi koşullar öne sürüyor.” Annesi, “Açıkla bu dediğini,” demiş. “Çünkü beni şaşırttın, seni anlamıyorum; umarım ciddi değilsindir.”

Oğlu, “Ama, sayın validem, durum apaçık ortada, ayrıca açıklanmasına gerek yok,” diye karşılık vermiş. “Bu kız benimle evlenmeyeceğini söylüyor. Yeterince açık değil mi bu? Hem de epeyce açık, doğrusu.” Annesi, “Tamam da karşılayamayacağın koşullardan söz ediyorsun,” demiş. “Ne yani, onun üstüne mal mülk para falan mı yapmanı istiyor? Ne var ki geline bağlanan meblağ onun getirdiği ağırlığa denk olmalı. Peki, nasıl bir servet getiriyor ki bu kız sana?” Robin, “Servet dediniz de, ben onun yeterince varlıklı olduğuna inanıyorum; o konuda bir kuşkum yok,” demiş. “Onun koşullarını karşılayamayan BENİM; benim şahsım. Bu husus uygun olmayınca da küçükhanım benimle evlenmemeye kesin kararlı.”

Burada kızlar araya girmiş. Küçük kız, “Anneciğim, bununla ciddi konuşmak olanaksız,” demiş, “hiçbir sorduğunuza doğrudan karşılık vermeyecek. En iyisi kendi haline bırakın, artık bu konuyu konuşmayın onunla. Bir iş çevirdiklerini düşünüyorsanız o kızı bunun ayağının altından çekmeyi siz pek güzel bilirsiniz.”

Robin kızın kabalığına biraz kızıyor ama belli etmemiş, nezaketi de elden bırakmamış. Annesine dönerek, “Dünyada tartışılması olanaksız olan iki tip insan vardır, annemiz,” demiş. “Birincisi bilge, ikincisi de aptal olandır. Böyle, aynı zamanda ikisiyle birden uğraşmak zorunda kalmak hiç kolay değil benim için.”

Küçük kız kardeş, “Eğer Robin, Bayan Betty ile evlenmek istediği halde Betty’nin onu reddettiğine inanmamızı ciddi olarak bekliyorsa bizi gerçekten aptal yerine koyuyor demektir,” demiş.

Robin, “Hazreti Süleyman, ‘Karşılık ver, gene de karşılıksız bırak,’ demiş,” diye konuşmuş. “Ağabeyiniz bu kıza en az beş kez evlenme önerdiğini, kızın da onu, evet, gerçekten geri çevirdiğini annenize açıklamışsa, bunun doğruluğunu sorgulamak evin küçük kızına düşmez sanıyorum, mademki annesi sorgulamamış.”

Büyük kız, “Annemiz işi anlamamış da ondan,” diye lafa karışmış. Robin de, “Annemizin durumun açıklanmasını istemesiyle anlamamış olması arasında biraz fark var sanırım,” demiş.

“Ama oğlum, bize bu gizemi açıklamaya niyetliysen söyle, neymiş şu karşılanması zor koşullar?” diye sormuş annesi. Robin, “Peki, efendim,” demiş, “daha önceden söyleyecektim ya şu maskaralar lafımı kesip başımı şişirmeselerdi... Koşullar şöyle ki sizi ve babamı bu işe razı edeceğim, yoksa o bana dünyada o gözle bakmayacak. Ben de bu koşulları, dedim ya, asla yerine getiremeyeceğime inanıyorum. Umarım öfkeli kız kardeşlerimin soruları şimdi yanıtlanmıştır da biraz yüzleri kızarır. Yok, kızarmazsa benim de şimdilik söyleyecek başka bir şeyim yok.”

Bu karşılık hepsi için çok şaşırtıcı olmuş. Gerçi valide hanım daha önce benden duydukları nedeniyle daha az şaşkınsa da kızlar uzun süre dilsiz kalmışlar. Sonra anneleri hırsla, “Evet, bunu önce de duymuştum ya inanamamıştım,” demiş. “Eğer gerçek buysa hepimiz Betty’ye haksızlık etmişiz demektir. Benim umduğumdan çok daha soylu davranmış doğrusu.” Büyük abla, “Yok, gerçekten mükemmel davranmış,” diye ona katılmış. Anne, “Doğruyu konuşmak gerek,” demiş, “oğlumuz ona abayı yakacak kadar aptalsa kızın ne suçu var? Öneriyi geri çevirmesiyse babanıza ve bana karşı öyle büyük bir saygı ifadesidir ki tarif edecek söz bulamıyorum. Kızı daha bir el üstünde tutacağım bundan böyle.” Robin, “Ama ben tutamayacağım, siz rızanızı bildirmediğiniz sürece,” demiş. Annesi, “Bunu biraz düşüneyim,” demiş. “İnan bana, eğer yolun üstünde başkaca engeller olmasaydı kızın bu davranışından sonra rızamı vermeye epey yaklaşmış olurdum.” Robin, “Keşke sonuna kadar gitseniz!” demiş. “Benim zengin olmamı önemsediğiniz kadar mutlu olmamı da önemsemiş olsaydınız çok beklemeden verirdiniz rızanızı.”

“Ama Robin, sahiden ciddi misin sen? Söylediğin kadar kararlı mısın onunla evlenmeye?” diye sormuş valide hanım. Robin, “Bunca söylediğim şeyden sonra bu konuda hâlâ kuşku duymanız bence çok tuhaf,” diye yanıtlamış. “Onunla evlenmeye kararlı olduğumu söyleyemem; sizin rızanız olmadan onunla evlenemeyeceğime göre, o konuda nasıl kararlı olabilirim? Hem zaten illa evlenmek zorunda da değilim ya! Ancak şu kadarını söyleyeyim: Elimde olsa bu kızdan başkasını almam. Kısacası siz benim adıma karar verebilirsiniz: Betty ya da hiç kimsedir, lafın özü. Bunların hangisi olacağına karar vermek de sizin gönlünüze kalmıştır, sevgili validem, yeter ki şuradaki şu güler yüzlü iki kız kardeşin bu konuda hiç söz hakkı bulunmasın.”

Bu olup bitenler benim için çok feciydi, çünkü yaşlı anne yumuşamaya başlamıştı, Robin de bu konuda bastırdıkça bastırıyordu. Valide hanım bir yandan da büyük oğluna akıl danışmıştı. Büyük oğul da annesine, rızasını vermesi için dünyanın tüm akıllarını öğretiyor, kardeşinin bana olan tutkulu aşkını, benim de aileye olan saygım uğruna kendi çıkarımı tepişimin nasıl onurlu bir davranış olduğunu ve buna benzer yüzlerce noktayı öne sürüyordu. Evin babasına gelince; o, kamu sorunlarıyla uğraşmak ve para yapmak telaşında bir adamdı, evde çok seyrek bulunurdu. Esas saydığı konularla çok ilgiliydi, ama başka her şeyi karısına bırakırdı.

Olayların bu aşamasında, herkes artık her şeyin açıklığa kavuştuğu kanısındayken ve işlerin nasıl geliştiğini öğrenmiş olduklarına hepsi inanmışken, kimsenin zerrece kuşkulanmadığı büyük ağabeyin, tehlikesizce ve kolayca, benimle eskisinden daha rahat görüşebilme olanağı yarattığını söylersem hiç duraksamadan inanınız. Hatta, Bayan Betty ile görüşmesini ona annesi önerdi ki bu tam da onun istediği şeydi. Yaşlı anne, “Oğlum,” demişti, “olur a, belki sen durumları benden daha iyi görebilirsin. Bak bakalım kız bizim Robin’in dediği kadar kesin kararlı mı, yoksa değil mi.” Büyük oğlu bundan âlâsını isteyemezdi: Benimle sırf annesi istedi diye görüşecekmiş pozu takındı. Anne, beni eliyle alıp kendi odasına, onun yanına götürdü. Oğlunun, kendi ricası üzerine benimle bir konuyu görüşeceğini, onunla çok açık konuşmamı istediğini söyledi, sonra bizi baş başa bıraktı. Büyük oğul da gitti, kapıyı onun arkasından kapadı.

Sonra yanıma gelerek beni kolları arasına aldı, yumuşak bir sevgiyle öptü. Benimle uzun uzun görüşeceğini söyledi: “İşler artık o noktaya geldi ki sen, ya kendini mutlu etmeyi ya da ömür boyu sefil olmayı seçeceksin,” dedi. “Her şey öyle sarpa sardı ki benim önerime uymazsan ikimizi de yıkıma sürükleyeceksin.” Sonra bana Robin’le annesi, kızlar ve kendisi arasında geçen konuşmayı, aynen yukarıda vermiş olduğum gibi aktardı. “Şimdi, yavrum, iyi düşün,” dedi. “İyi aileden gelme, hali vakti yerinde bir beyefendiyle, bütün ailenin rızasını alarak evlenmek ve dünya nimetlerinin sefasını sürmek nasıl bir şey olur? Sonra da adı kötüye çıkmış bir kadın olmanın karanlık kaderine gömülmenin nasıl olacağını düşün. Unutma, gerçi ben ömür boyu senin mahrem dostun olarak kalacağım, ancak her zaman şüphe çekebilecek biri olacağım için sen benimle görüşmekten korkacaksın, ben de sana sahip çıkmaktan.”

Buna karşılık vermeme fırsat bırakmadan konuşmasını şöyle sürdürdü: “Yavrucuğum, ikimizin arasında geçen şey, aramızda fikir birliği olduğu sürece, gömülüp unutulabilir. Sen benim kız kardeşim olduğun zaman ben, daha ileri bir yakınlık niyeti gütmeksizin, hep senin gerçek dostun olacağım. Bu ilişkinin tüm dürüst yönlerini yaşayacağız; aramızda artık kusur bulmalarla sitemler kalmayacak. Yalvarırım sana, iyice düşün bunu... Kendi güvenliğinin, kendi refahının önüne kendin set çekme. Seni içtenliğime inandırmak için,” diye ekledi, “seninle fazla ileri gitmiş olmamın suçunu biraz hafifletmek için işte sana 500 sterlin sunuyorum. O aşırılıklarımıza gençlik çılgınlıklarımız gözüyle bakıyorum. Ve bu konuda zamanla pişmanlık getirebileceğimizi umuyorum.”

Bunları benim anlatamayacağım kadar duygulandırıcı bir dille, yineleyemeyeceğim kadar güçlü bir mantıkla konuşmuştu ki öykümü okuyanlardan tek ricam şuna inanmalarıdır: Bu adam benimle en az bir buçuk saat konuştuğuna göre demek ki tüm çekincelerimi yanıtlamış ve bu arada sözlerini de insan zihninin yaratabileceği tüm kanıtlarla, tüm kıvraklık ve ustalıkla güçlendirmişti.

Gene de söylediklerinden herhangi birinin benim üzerimde, konuya odaklanmamı sağlayacak kadar etki bıraktığını ileri süremem. Ta ki en nihayet, çok açıkça, önerisini kabul etmezsem, ne yazık ki benimle asla eskisi gibi olamayacağını söyleyinceye dek: Beni her ne kadar eskisi kadar seviyor, bana eskisi kadar kıymet veriyorsa da henüz erdem ve ahlak duygularından, kardeşinin evlenmek istediği kadınla yatabilecek kadar uzaklaşmamışmış. Şimdi kararım üzerine bana veda ederse, ihtiyaçlarımı karşılamak için başlangıçta verdiği söz yerinde kalacakmış. Beri yandan beni artık hiç göremeyeceğini söylemek zorunda olmasına şaşmamı da istemiyormuş, zaten ben de eskisi gibi görüşmeyi ondan bekleyemezmişim ki!

Onun bu son sözlerini enikonu şaşkınlık ve ürküntüyle dinledim; yere yığılmamak için kendimi epeyce zorlamam gerekti, çünkü, doğrusu ya, ona hayal etmesi zor bir aşırılıkla âşıktım. Benim üzüntümü o da gördü ve gene konuyu ciddilikle düşünmem için yalvardı, sevgimizi yaşatmanın tek yolunun bu olduğuna beni inandırmaya çalıştı: Böyle bir durumda birbirimizi arkadaş olarak en ateşli biçimde, kendi haklı sitemlerimiz ve başkalarının kuşkularıyla lekelenmemiş temiz bir akraba sevgisiyle sevebilirmişiz de... mutluluğunu ölünceye dek bana borçlu olduğuna inanacakmış da... soluk alıp verdiği sürece bu borcu ödeyecekmiş de... Kısacası böyle böyle, beni bu konuda ikircikli bir ruh haline sürükledi: bir yanda renkli figürlerle çizilen, hayal gücümün daha da depreştirdiği tehlikeler: geçimini kendisi çıkarma olasılıklarına pek az sahip, dostsuz arkadaşsız, artık barınamayacağı bu kasabanın dışında tek bir Tanrı’nın kulunu tanımayan, terk edilmiş, belki de dillere düşmüş bir orospu olmak (çünkü gerçek bundan daha az vahim değildi)... Bütün bunlar bana son derece dehşet veriyordu. O da, her seferinde bunları mümkün olan en kötü renklere boyayarak kafama kakmaya özen gösterdi: Beri yandan, öbür yolu seçersem süreceğim rahat, varlıklı yaşamı resimlemekten de hiç geri kalmadı.

Benim önceden verilmiş sözler ve aşk konusunda yaptığım her itiraza, şimdi başka yollar denemek zorunda olduğumuzu söyleyerek karşılık veriyordu. Önceden verdiği evlenme sözlerine gelince; ona göre bu sözleri tutma zamanı henüz gelmemişken olayların akışı, yani benim onun kardeşinin karısı olmam olasılığı, konuyu kapatmıştı.

Yani kısacası, böylece, nasıl diyeyim, aklıyla benim aklımı çeldi. İleri sürdüğüm tüm nedenleri boşa çıkardı. Öyle ki bir süre sonra durumumda, önceden hiç aklıma gelmeyen bir tehlike görmeye başladım; bu da kardeşlerin ikisinin birden beni terk etmesi ve koca dünyada yapayalnız, dımdızlak, kendi başımın çaresine bakmak zorunda kalmam olasılığıydı.

Bu korku ve onun döktüğü diller, sonunda ona evet demeye aklımı yatırdı. Gene de öyle gönülsüzdüm ki nikâh için kiliseye, darağacına gider gibi gideceğimi görmek kolaydı. İçimde ufak bir korku da yok değildi: Ya yeni damat (ki ona hiçbir sevgi duymadığımı belirtmeliyim) ilk kez yatağa girdiğimizde beni başka bir yönden sorgulayacak kadar bilgili çıkarsa? Neyse ki ağabeyi, artık bilmem kasıtla mı, değil mi, onu yatak saatinden önce içkiyle adamakıllı kendinden geçirmek için elinden geleni yaptı, böylece ben de ilk gecemi aklı karışık bir kocayla geçirmek mutluluğunu yaşadım. Büyük ağabeyin bunu nasıl yaptığını bilmem ama küçük kardeşinin “kız”la “evli kadın” arasında bir fark göremeyeceğini, bu konuda hiçbir zaman herhangi bir fikir edinmiş olmadığını, tatlı canını böyle düşüncelerle asla hiç üzmediğini, bir yoldan öğrenmiş olmalıydı.

Burada biraz geri dönüp öyküyü bıraktığımız yerden almam gerekiyor. Büyük ağabey ilk olarak beni istediği kıvama getirdikten sonra bu kez annesini ele aldı ve hanımcağızı isteğine razı edip pasif duruma getirinceye dek pes etmedi. Hatta evin babasına, postayla mektup yollamak dışında haber bile verilmedi ve hanımefendi bizim babadan habersiz evlenmemize peki dediği gibi sonradan kocasını idare etmeyi bile üstüne aldı.

Bundan sonra ağabey, küçük kardeşini kandırmak için tatlı diller dökmeye başladı; annesinin rızasını almayı başarmakla ne büyük bir iyilikte bulunduğunu onun kafasına soktu. Dediği doğru olmakla birlikte o bu işi kardeşinin değil kendi iyiliği için yapmıştı. Gel gör ki Robin’i öyle ustalıkla kandırdı ki kendi orospusunu küçük kardeşinin kucağına eş olarak aktardığı için zavallı gençten yürek dolusu teşekkürler aldı. İşte kişinin çıkarı her türlü sevgiyi böyle kesinlikle kaldırıp atar ve ERKEKLER kendilerini sağlama almak için işte böyle rahatlıkla şeref ve adaletten, insanlıktan, hatta hatta Hıristiyanlıktan vazgeçerler.

Şimdi gene, onu her zaman çağırdığımız adıyla, Robin Kardeş’e dönüyoruz. Genç adam, yukarıda anlattığım gibi, annesinin rızasını aldıktan sonra büyük bir heyecanla bana gelip haberi verdi; olup biteni baştan sona, öyle gözle görülür bir içtenlikle anlattı ki, ne yalan söyleyeyim, böyle temiz yürekli bir beyefendiye kötü davranmak zorunda olduğum için bayağı üzüldüm. Gelgelelim kurtuluş yoktu, benimle illa evlenmekte ısrarlıydı. Gerçi onu caydırmak için elimdeki en iyi koz ağabeyinin orospusu olduğumu açıklamaktı, ama bunu yapmaya zorunlu da değildim. İşte böyle böyle, aklım ucun ucun yatarak onu sevindirecek bir yere geldim ve sonra bir de baktım, evlenmişiz!

Zifaf yatağının sırlarını açıklamama edep duygularım engeldir. Şu var ki, yukarıda anlattığım üzere, benim durumuma hiçbir şey, kocamın yatağa kafası iyice dumanlanmış olarak gelmesinden daha uygun düşemezdi. Kafası öylesine dumanlıydı ki ertesi sabah, bir gece önce aramızda birleşme olup olmadığını anımsayamadı. Gerçi hiçbir şey olmamıştı, ama ben başka tarafları kurcalamasın diye, “Oldu,” demek durumunda kaldım.

Bu kocayla geçirdiğim beş yılı anlatırken, o aileye ve kendime dair başkaca ayrıntılara girmek öykümüzü pek az ilgilendirir. Ondan iki çocuk doğurduğumu ve kendisinin beş yılın sonunda öldüğünü belirtmek yeterlidir. Bana gerçekten çok iyi kocalık etmişti, birlikte uyum içinde yaşamıştık. Ama kocam ailesinden pek fazla bir çıkar görmemiş ve yaşadığı kısa sürede fazla bir şey kazanmamış olduğundan, öldüğünde benim durumum da pek parlak değildi. Evlilik elimi bollandırmış sayılmazdı. Büyük ağabeyin, kardeşiyle evlenmeye razı olmam koşuluyla verdiği 500 sterlini saklamıştım. Bu ve önceden verdiği paraların ucundan artırabildiklerim, bir de kocamdan kalan, yaklaşık onlar kadar bir şeyle şimdi, cebinde yaklaşık 1.200 sterlin olan bir dul kadındım.

Kocamın annesiyle babası, çok şükür, iki çocuğumun yükünü üzerimden aldılar. Çocukların Bayan Betty’ den tüm görüp görecekleri de, aslında bu oldu.

Kocamın yitimiyle gerektiği kadar sarsılmadığımı itiraf etmeliyim. Onu, bana karşı gösterdiği insaniyetli davranışların hak ettiği biçimde, sevmem gerektiği gibi sevmiş olduğumu da söyleyemem zaten. Bütün kadınların isteyeceği, sevecen, iyi yürekli, güler yüzlü bir eşti. Ne var ki ağabeyinin her an (hiç değilse kent dışındayken) gözümün önünde olması benim için hep bir tuzak olagelmişti. Kocamla her yattığımda ağabeyinin kollarında olmayı istiyordum. Gerçi ağabey evlenmemden sonra bana hiçbir zaman o türlü yakınlık göstermeyip tam bir kardeş gibi davranmıştı, gel gör ki benim öyle olmam imkânsızdı. Uzun lafın kısası her Tanrı’nın günü arzularım onunla zina ve ensest ilişkisine giriyordu. Ki bunun, fiilen yapmışım kadar gerçek ve ağır bir suç olduğuna inanıyorum.

Ağabeyi, kocam ölmeden evlenmişti. O sırada biz Londra’daydık. Yaşlı anne bizi mektupla düğüne çağırdı. Kocam gitti, ben rahatsız olduğumu, yola dünyada dayanamayacağımı bahane ederek evde kaldım. İşin doğrusu şu ki sevdiğim adamın asla benim olmayacağını bilsem bile başka bir kadına bağlandığını görmeye dayanamazdım.

Demin de dediğim üzere kendimi dünya yüzünde yalnız ve özgür bir kadın olarak bulmuştum. Herkesin dediği ve hiç kuşkunuz olmasın benim de düşündüğüm gibi, hâlâ genç ve güzel olduğum için, cebimde de yabana atılmayacak bir para bulunduğuna göre kendi kendime biçtiğim değer hiç de az sayılmazdı. Peşimde birçok varlıklı tüccar vardı; hele bir tanesi, bir manifaturacı, çok ısrarcıydı. Kız kardeşiyle de arkadaş olduğum için kocamın ölümünden sonra bu adamın evine kiracı girdim. Burada şen şakrak bir yaşam sürmek ve istediğim kimselerle bir arada görünmek için her türlü özgürlük ve fırsatım vardı. Ev sahibimin kız kardeşi dünyanın en neşeli, en çılgın yaratıklarından biriydi; faziletine de, başlangıçta sandığım kadar sahip çıkmadığını anlamıştım. Beni bir çılgınlar güruhunun içine soktu. Hatta memnun etmek isteyecek kadar hoşlandığı bazı kişileri, “cici dulunu” göstermek bahanesiyle eve bile getirdi. Benden, “benim cici dul” diye söz etmekten zevk alıyordu; kısa zamanda herkesin arasında da adım bu olup çıktı. Efendim, şöhret ve budalalığın çevresi kalabalık olduğundan ben bu ortamda olağanüstü kıymete bindim; sürüsüne bereket hayranım vardı; kimileri bana âşık olduklarını söylüyorlardı, ama aralarından biri bile doğru dürüst bir evlenme teklifinde bulunmadı. Hepsinin aklından geçen tek şeyin ne olduğunu ise ben, bu tür tuzaklara kapılmayacak kadar iyi biliyordum. Değişmiştim artık. Cebimde param vardı ve bu adamlara söyleyecek sözüm yoktu. Aşk denilen o dolandırıcı tarafından bir kez kandırılmıştım ama oyun bitmişti artık; ben şimdi kararlıydım: “Ya evlilik ya da hiçbir şey,” diyordum, hem de, “ya parlak bir evlilik ya da hiçbir şey.”

Ne yalan söyleyeyim, neşeli ve esprili erkeklerin, şövalyeliğin ruhuna ve duruşuna sahip erkeklerin meclisinden hoşlanıyordum ve zamanımın çoğunu bu gibilerin arasında geçiriyordum. Başka türlü erkeklerle de vakit geçiriyordum. Sırf gözlemlerim yoluyla şunu ayrımlamaya başladım ki en parlak erkekler en sönük amaçlar için geliyorlardı, yani benim hedeflerim açısından sönük. Beri yandan, en parlak önerilerse dünyanın en sönük ve sevimsiz köşelerinden geliyordu. Dükkân işleten kişilerin karşısında değildim ama o zaman da, iyi biliniz ki esnaf olsa da beyefendi sayılabilecek birini istiyordum. Öyle ki kocam beni saraya veya tiyatroya götürmeye kalkıştığında yetki sahibi biriymiş havası taşımalı, tam bir beyefendi görünümüne sahip olmak konusunda başka beyefendilerden aşağı kalmamalıydı. Ceketinin üstünde önlük kuşağının ya da peruğunun üzerinde kasketinin izini taşıyan ve esnaflığının damgası yüzüne vurmuşa benzeyen biri olmamalıydı.

İşte neyse, sonunda buldum bu amfibi yaratığı, “Beyefendi Esnaf” denilen bu kara ve su şeysini. Budalalığımın hak ettiği bir ceza olarak da, söz yerindeyse, kendi hazırlamış olduğum kapana kendim kısıldım. Kendi hazırlamış olduğum, diyorum, çünkü doğrusunu söylemek gerekirse beni oyuna getiren olmadı, kendi kendimi ben aldattım.

Bu adam da manifaturacıydı. Gerçi arkadaşım olan hanım beni kendi ağabeyine “yapmaya” hevesliydi, ama konuyu kurcaladığımda EŞ değil METRES olarak düşünüldüğümü anladım. Kendine bakacak parası olduğu sürece hiçbir kadının metresliğe razı olmaması gerektiğine inanmıştım; bu inancıma bağlı kaldım.

Kısacası namuslu kalmamı sağlayan etken ilkem değil kibrim, erdemim değil param oldu. Gelgelelim zamanla çok iyi anladım ki keşke kadın arkadaşım tarafından ağabeyine satılsaymışım... kendimi, aynı zamanda hem beyefendi hem kabadayı, hem dükkân sahibi hem dilenci olan bir esnafa satacağım yerde.

Gel gör ki bir kadının başına gelebilecek en feci rezilliğe kendi kendimi (beyefendi merakım yüzünden) son hızla sürükledim. Yeni kocam kısa bir süre sonra birden topluca bir paraya kondu ve kendini öyle bir harcama savurganlığına kaptırdı ki benim elimdeki parayla onun daha önceki kazancı (sözü edilecek bir şeyse eğer) bir araya gelse bile buna, bir yıldan öte dayanmazdı.

Kocam beni yaklaşık dört ay çok sevdi. Bundan benim nasibim, şahsım için bir dolu para harcandığını görmek ve ne yalan söyleyeyim, paranın bir bölümünü de şahsen harcamak oldu. “Baksana, canımın içi,” dedi kocam bana bir gün, “şöyle bir haftalığına şehir dışına çıkıp gezelim mi?” Ben de, “Gezelim, hayatım. Nereye gitmek istersin peki?” diye sordum. “Neresi olursa, hiç umurum değil, bir haftalığına gerçek ekâbirler gibi yaşamak istiyorum,” dedi. “Oxford’a gidelim hadi.” Ben, “Nasıl gidiyoruz peki?” diye sordum. “Ben binici değilimdir. Oxford da arabayla gitmek için çok uzak.” “Çok mu uzak, dedin? Altı atlı arabayla hiçbir yer uzak değildir. Seni geziye götürdüğüm zaman düşesler gibi seyahat etmeni isterim.” Ben, “Hmm, çılgınlık bu, ama madem canın istiyor, bence hava hoş,” dedim. İşte, böyle, seyahat tarihi kararlaştı, lüks bir araba, arabacı, seyis, çok şık üniforma giymiş iki erkek uşak, başka bir at sırtında da şapkası tüylü bir “nedim” tutuldu. Uşaklar kocama, “Lordum,” diyorlardı, hancının da aynısını yaptığından kuşkunuz olmasın! Ben ise, “Kontes Hazretleri” oluyordum! Böylece Oxford’a yol aldık, yolculuğumuz da çok hoş geçti, çünkü, hakkını yemeyelim, dünyada hiçbir dilenci, lord olmayı benim kocamdan daha iyi beceremezdi. Oxford’ da, müzenin bütün nadir eşyalarını gördük; üniversitede iki-üç profesörle, kocamın bakımına bırakılmış olan bir yeğenini onların öğrencisi olarak üniversiteye yazdırmak konusunu konuştuk; birçok yoksul öğrenciyle de çene çalıp yüreklerine, ileride lord hazretlerinin hizmetinde hiç değilse bir papaz yamağı olmak umudu aşılayarak gönlümüzü eğlendirdik, sonra da Northampton’un yolunu tuttuk. Böylece, gerçekten de ekâbirler gibi yaşamış ve 93 sterlin harcamış olarak, on iki gün sonra evimize döndük.

Kibir, züppelerin en belirleyici niteliğidir. Bu üstünlüğe kocam da sahipti, harcadığı parayı hesaplamazdı. Hayatında paranın pek az yer tuttuğu da kesin olduğundan, yaklaşık iki buçuk yıl sonra iflas etti. Mint denilen borçlular barınağına sığınmak istemiyordu ama kefalet parasını ödeyemeyeceği bir suçtan tutuklanmış olduğu için Spunging-House denilen geçici borçlular hapishanesine girdi ve o zaman beni yanına çağırttı.

Sürpriz olmadı bu benim için, çünkü epey bir zamandır işlerin bir felakete doğru gittiğini görmüş ve kendim için kenara, fazla olmasa da bir şeyler ayırmaya gayret göstermiştim. Beni çağırttığında kocam umduğumdan çok daha düzgün davrandı. Bana açıkça, budalaca davrandığını, engel olabileceği halde bile bile gafil avlandığını anlattı. Bu duruma dayanamayacağını görüyordu artık. Benden şimdi eve dönmemi, orada değerli ne bulabilirsem geceleyin alıp güvenli bir yere saklamamı istiyordu. Eğer dükkândan mal olarak 100-200 sterlin değerinde bir şeyler çıkarabilirsem çıkarmalıymışım. Sonra, “Ancak bana hiçbir şey söyleme,” dedi. “Ne aldığını da, nereye götürdüğünü de bilmek istemiyorum. Bana gelince,” diye ekledi, “bu yerden çıkıp ortadan kaybolmaya niyetim var. Bundan sonra benden hiç haber almayacak olursan, güzelim, sana iyi şanslar dilediğimi bil. Tek pişmanlığım sana kötülük etmiş olmaktır.” Kısacası ayrılırken birçok güzel laf etti. Size söylemiştim onun bir beyefendi olduğunu; bu beyefendilikten gördüğüm hayır da bu oldu zaten, bana her zaman, en sona kadar, çok düzgün, çok kibar davranmış olması. Ama varımı yoğumu harcamış ve bana nafaka olarak alacaklılarını dolandırma seçeneğini bırakmış, ne gam?

Her neyse, bana söylediklerini yaptığımdan emin olabilirsiniz. Anlattığım şekilde ayrılmamızdan sonra onu bir daha hiç görmedim, çünkü o gece ya da ertesi gece bir yolunu bulup hapisten kaçmış ve kapağı Fransa’ya atmıştı. Alacaklılar artık bir şeyler koparabilmek için ellerinden geldiğince cebelleşeceklerdi. Bundan öte bir şeyden haberim olmadığı için ayrıntıları bilmiyorum ama kocam gece saat üçte eve gelmiş, eşyalarının geri kalanını borçlular barınağına taşıyıp dükkânını da kapatmış, sonra bulabildiği parayı alarak Fransa’ya gitmiş, biraz önce anlattığım gibi. Oradan bir-iki mektubunu aldım, hepsi bu.

Eve döndüğünde onu görmedim, çünkü bana yukarıdaki talimatları vermesinden sonra elimi olabildiğince çabuk tuttuğumdan bir daha eve gitmemin gereği kalmamıştı. Zaten kim bilir, gitsem karşıma alacaklılar bile çıkabilirdi! Kısa bir süre sonra iflas ilanı çıkartıldığı için İflas Komisyonu’nun başındakilerin emirleri de yolumu kesebilirdi. Ama kocam hapisten öylesine ustalıkla kaçmıştı ki! Binanın hemen hemen en tepesinden gözükara bir biçimde, başka bir binanın tepesine, oradan da iki kat aşağıya, yere atlamıştı. Boynu kırılmış olabilirdi, ama alacaklılar gelip eşyalara el koymazdan önce, yani iflas ilanı çıkartmaya ve icra memurlarını yollamaya fırsat bulamadan, o gelmiş, istediği şeyleri alıp götürmüştü.

Kocam bana karşı öyle efendice davrandı ki (onun çoğu yönlerden bir beyefendi olduğunda ısrar ediyorum), Fransa’dan yazdığı ilk mektupta, aslında 90 sterlin değerinde olan 20 şişe kaliteli Hollanda cinini 30 sterline rehin bıraktığı yerin adresini bildirmiş, zarfın içine rehin fişini de koymuştu. Parayı ödeyerek cinleri rehinden çıkarmamı istiyordu. Bunu yaptım ve zamanla bu sayede 100 sterlinden fazla kazanç sağladım, çünkü zamanım bol olduğundan şişeleri “ufaltmak” ve tanıdığım ailelere birer ikişer satmak fırsatından yararlandım.

Gene de, şunu bunu derken, önceden edindiklerimi de sayıp hesaplayınca mali durumumun değişmiş, varlık düzeyimin hayli düşmüş olduğunu gördüm. Çünkü cinleri, dükkândan aldığım bir top değerli kumaşı ve üç-beş parça porselenle öteberiyi toplayınca 500 sterlini bile pek tutturamıyordum. Sosyal durumum da dengesizdi, çünkü çocuksuz olmama karşın (beyefendi esnafımdan bir çocuğum olmuştu ama sizlere ömürdü) lanetli bir duldum: Hem kocalıydım hem kocasız. Gerçi kocamın, bir elli yıl daha yaşasa bile İngiltere’ye asla dönmeyeceğini biliyordum ama gene de yeniden evlenmeyi göze alamazdım. Kısacası, karşıma nasıl bir kısmet çıkarsa çıksın, evlenmem yasaklanmıştı. Şu durumda akıl danışabileceğim tek bir dostum bile yoktu, yani sırlarımı açmaya cesaret edebileceğim bir dost, demek istiyorum. Yetkililer yerimi öğrenirlerse beni yakalayıp yeminli olarak sorguya çekerler ve biriktirmiş olduklarımın hepsini elimden alırlardı.

Bu korkular yüzünden ilk yaptığım iş tanındığım çevreden tümüyle uzaklaşıp başka bir ad takınmak olmuştu. Bunu çok başarılı biçimde gerçekleştirdim. Borçlular Barınağı’na gidip ücra bir köşede bir yer kiraladım, dul kadınlar gibi giyinerek kendimi Bayan Flanders olarak tanıttım.

Burada, kendimi ne denli gizledimse de, yeni tanışlarımın benimle ilgili hiçbir şey bilmemesine karşın, çok geçmeden çevremde bir kalabalık birikmeye başladı. Bu yerlerin olağan ahalisi arasında kadınların az olmasından mıdır, yoksa çevrenin sefaletine karşı avuntu aramanın başka çevrelere oranla daha acil bir ihtiyaç olmasından mı, artık bilemem, lakin buralardaki dert ehilleri arasında yüzüne bakılabilir bir kadının aşırı derece kıymetli olduğunu anlamakta gecikmedim. Alacaklılarına borç ödemek için üç kuruşu bir araya getiremeyenler, Sign of the Bull adlı handa akşam yemeklerini veresiye yiyenler bile, hoşlarına giden bir kadına yemek ısmarlayacak parayı buluyorlardı.

Ben kendimi henüz bunlardan uzak tutmaktaydım. Ne var ki Lord Rochester’ın, şarkısında anlattığı metresine benzemeye başlamıştım, hani şu “Lordunun sohbetini sevmekle birlikte daha ileri gitmesine izin vermeyen, fahişeliğin damgasını taşımakla birlikte tadını çıkarmayan” kadın. İşte bu gibi nedenlerle, bulunduğum yerden ve ortamdan sıkılmaya, başka yere taşınmayı düşünmeye başladım.

Doğrusunu isterseniz buradaki erkekleri gözlemlemek kafamı şaşkınlıklarla dolduruyordu: karmakarışık nedenlerle yaşamları sönmüş, mahvolma sınırının bile birkaç derece aşağısına düşmüş, kendi aileleri kendileri için bir kâbus, başkaları içinse yardıma muhtaç zavallılar olan bu erkeklerin gene de ellerinde kalan son metelikle, hatta daha bile sonrasında, kederlerini günah işlemekle unutmaya gayret edip omuzlarındaki suç yüküne daha da suç eklemeleri, eski günahlarını anımsamanın şimdi tam zamanıyken unutmak için çırpınarak tövbe etmeyi gitgide zorlaştırmaları ve geçmiş günahlara panzehir olarak yeniden günah işlemeleri...

Neyse, benim ahkâm kesip vaaz vermeye merakım yoktur, bu erkekler de, bana göre bile aşırı kötücüldüler; günah işleme yöntemlerinde iğrenç ve gülünç bir şey vardı: Bu işleri onlara, kendi isteklerine karşın kapıldıkları bir güç yaptırıyordu sanki. Yalnızca vicdanlarına değil, doğaya da karşı geliyorlardı. Yaşam tarzlarının bol bol sağladığı boş zamanlarda akıllarından geçen düşünceleri susturmak için kendi üzerlerinde baskı uyguluyorlardı. Takındıkları zoraki gülümsemelere karşın çehrelerinin solukluğunu ve üzgünlüğünü görmek, söyledikleri şarkıların iç çekişleriyle bölünüşünü duymak kolaydı. Bazen küçük, ayıp bir keyif, günahkâr bir kucaklaşma uğruna paralarını tükettikten sonra, pişmanlıklarını sözcüklere bile dökerlerdi. Onların şöyle bir doğrulup iç geçirerek, “Köpekliğime doymayayım!” diye ünlediklerini ya da evdeki namuslu eşlerini kastederek, “Gel, güzelim, senin sağlığına içiyorum!” dediklerini duymuşumdur. O kadın ki o anda belki cebinde üç kuruşu yokken yanında üç-dört çocuğu vardır... Ertesi gün bizimki gene tövbe etmeye çalışırdı. Bu arada evdeki o zavallı, gözü yaşlı kadının da onu görmeye gelerek alacaklılarının ne yapıp ettikleri ya da kendisiyle çocukların kapı önüne konuldukları gibi feci haberler getirdiği olurdu ki bu da adamın kendi kendini daha da suçlamasına yol açardı. Gel gör ki sorunu derinlemesine düşünüp taşınmaktan delirecek kerteye geldiğinde, destek bulabileceği prensipleri olmadığından, kendi içinde ya da yukarısında herhangi bir avuntu kaynağı bulamadığından, dört bir yanını karanlıklar sarmış olduğunu algılayınca, nefes alabilmek için gene her zamanki yola sapardı: yani derdini içerek, sefahate dalarak tüketmek. Aynen kendi durumunda olan adamların arasına karışarak suçlarını yineler ve böylece her gün yıkıma bir adım daha yaklaşmış olurdu.

Henüz bu adamlarla boy ölçüşecek kadar ahlaksız değildim. Tam tersine bu yerde, neler yapmam, hangi yola sapmam gerektiği ve durumumun ne olduğu konusunda kafamı adamakıllı ciddilikle çalıştırmaya başladım. Hiçbir dostum olmadığının farkındaydım, evet: Yeryüzünde ne bir akrabam vardı ne de bir arkadaşım. Elimdeki avucumdaki küçük birikim suyunu çekmiş gibiydi; o da bittiğinde beni ancak ve ancak sefillik ve açlığın beklediğini görebiliyordum. Bu hesaplaşmalar sonrasında, diyorum ya, bulunduğum yer ve her gün gözümün önünde duran o iğrenç nesneler karşısında dehşete kapılarak buradan kalkıp gitmeye karar verdim.

Burada aklı başında, ciddi, iyi bir kadınla tanışmıştım; o da duldu benim gibi, ama durumu daha iyiydi. Kocası bir ticaret gemisinin kaptanıymış. Batı Hint Adaları’ndan, çok kazançlı olabilecek bir yolculukla ülkeye dönerken fırtınaya yakalanmak felaketine uğramış. Bu yüzden yitirdiği kazanç fırsatının acısı onu öylesine çökertmiş ki o sırada canının kurtulmuş olmasına karşın sonradan bu yürek yangını ölümüne neden olmuş. Dul karısı da peşindeki alacaklılardan kurtulmak için Borçlular Barınağı’na sığınmak zorunda kalmış. Kısa zamanda dostlarının yardımıyla işlerini yoluna koymuş ve yeniden özgürlüğüne kavuşmuş. Benim orada, herhangi bir davadan kaçmak için değil gizlenmek amacıyla kaldığımı ve bulunduğumuz yerden ve ahalisinden tıpkı onun gibi tiksindiğimi de öğrenince beni evine, gönlümce bir yaşam kurmaya hazır duruma gelinceye dek yanında kalmaya davet etti. Açıkça belirttiği gibi, gerçi onda bir oranında bir olasılıktı, gene de olur a, yaşadığı çevrede, iyi bir geminin kaptanı olan iyi bir adam beni beğenebilirdi.

Arkadaşımın önerisini kabul ettim. Beş-altı ay kadar kaldım yanında. Daha çok kalırdım ya, benim için düşündüğü şey o arada kendi başına geldiğinden, çok mükemmel bir evlilik yaptı. Yani kimin şansı açılırsa açılsın benimki kapanır gibiydi. Orada iki-üç lostromo ve benzeri adamdan başka kimse çıkmadı karşıma. Kaptanlara gelince; çoğunlukla iki sınıfa ayrılıyorlardı: 1. İşleri, yani gemileri iyi olanlar. Bunlar çıkarlarına olmayan (yani para getirmeyen) evlilikler yapmamaya kararlıydılar. 2. İşsiz olanlar. Bunlar gemi bulmalarına yardım edebilecek eşler arıyorlardı. (a) Paralı kadın onların bir geminin hisselerinin önemli oranına sahip olarak başka ortaklar bulmalarını sağlardı. (b) Parası yoksa bile gemicilik alanında dostları olan bir kadın sayesindeyse genç bir adamın iyi bir geminin komutasına geçmesi mümkün olabilirdi. Bu seçeneklerin ikisi de bu kişilerin gözünde kadının kocasına getirdiği “ağırlık” yerine geçiyordu ve ben, bunların ikisine de sahip olmadığıma göre ucuza kullanılıp elden çıkartılabilecek bir şey sayılmalıydım herhalde.

Bu gerçeği çok geçmeden yaşayarak da öğrendim: Evlilik konusunda görüşler ve duruşlar değişmişti, taşrada bulduğumu Londra’da da bulmayı ummamalıydım; buradaki evlilikler çıkar sağlamak ve iş yürütmek için kurulan politik düzenlerdi, aşkın bu düzende hiçbir payı yoktu ya da pek az bir payı vardı.

Colchester’daki görümcemin bir gün demiş olduğu gibi, güzellik, zekâ, terbiye, iyi huy, güler yüz, eğitim, erdem, inanmışlık veya bedensel ya da zihinsel başka herhangi bir üstün nitelik buralarda zerrece çekicilik taşımıyordu. Kadını albenili kılan tek şey paraydı. Erkekler metreslerini arzularının esintisine göre seçiyorlardı, bu yüzden fahişelerin çekici, güzel endamlı, sıcakkanlı, zarif tavırlı olmaları zorunluydu; oysa nikâhlı eşin ne herhangi bir bedensel sakatlığı göz zevkini bozuyor ne de herhangi bir kötü huyu mideyi bulandırıyordu. Paraydı esas olan. Kadının getirdiği ağırlığın yamuğu ya da kötücülü olmazdı; kadının kendisi nasıl olursa olsun parası her zaman sevimliydi.

Bu piyasanın ağırlığı çok yazık ki erkeklerden yana olduğu için, kadınların artık, erkeklere “Hayır” diyebilme ayrıcalığını bile yitirmiş olduğunu, bir kadına evlenme önermenin lütuf sayıldığını gözlemliyordum. Başlangıçta numaradan, “Hayır,” dermiş gibi yapacak kadar küstahlık yapmaya kalkışan bir genç hanımın bir daha, “Hayır,” demeye fırsat bulamayacağı kesindi. Hatta attığı o ilk yanlış adımı düzelterek önce yalancıktan reddediyormuş gibi yaptığı öneriye bir dahaki sefere, “Evet,” deme şansını bile pek yakalayamayacağını görüyordum. Erkeklerin her yönde seçenekleri öyle boldu ki kadınların durumu gerçekten acıklıydı çünkü hınzırların, kapının birinden geri çevrilseler bile öbür kapıdan içeri alınacakları kesindi.

Bu gözlemlerin yanı sıra erkeklerin açıkça (kendi deyimleriyle) servet avına çıkmaktan hiç sıkılganlık duymadıklarını da görüyordum: Kendi özel servetleri ya da servet talep etmeye herhangi bir hakları olmasa bile! Hem de bu işi öyle abartıyorlardı ki, evlenmek istedikleri kadınlara, kendilerinin karakterini ve mali durumunu sormak hakkını bile tanımıyorlardı, desek yeri vardı. Bunun örneğini, komşu evde oturan ve aramızda yakın bir arkadaşlık doğmuş olan bir genç hanımla ilgili olarak yaşadım. Kendisiyle evlenmek isteyen genç bir kaptan vardı. Hemen hemen 2.000 sterlinlik bir varlığı olan kızcağız bir komşusuna adamın karakteri, namusu ve de parasal durumu konusunda birkaç soru soracak oluyor. Adam da bir dahaki ziyaretinde kıza bundan son derece alındığını belirtiyor ve bundan böyle ziyaretleriyle onun canını sıkmayacağını bildiriyor! Bu kulağıma gelince, aramız iyi olduğu için kızı görmeye gittim. Konuyu benimle çok samimi konuşmaya başlayarak hiç çekinmeden içini döktü. Çok geçmeden onun, adamın davranışını çok kaba ve haksız bulmasına karşın öfkelenip karşı çıkacak gücü toparlayamadığını anladım; adamı yitirmiş, hele de kendinden daha az varlıklı bir kıza kaptırmış oluşunu içine sindiremiyordu.

Ben, onun adamın bu adiliği (benim deyimim) karşısında maneviyatını güçlendirmek için şöyle konuştum: “Kendisini yalnızca kendi değerlendirmesine göre kabul etmemi isteyen, maddi durumu ve karakteri konusunda bilgi edinmek özgürlüğünü bana tanımayan bir adamı ben bile, sosyal konumum son derece düşük düzeyde olmasına karşın, hor görürdüm.” Arkadaşıma ayrıca şunları da söyledim: Hatırı sayılır bir servet sahibi olduğuna göre zamanımızın felaketi olan bir göreneğe boyun eğmek zorunda değildi. Erkeklerin, benim gibi pek az varlığı olan kadınları aşağılaması yeterliydi, ama eğer o böyle bir hakaretle karşılaştığında öfkesini dışarı vurmazsa değerini her yönden düşürmüş olur, kentin o semtindeki bütün kadınların gözünden de düşerdi. Kendine kötü davranmış olan bir erkekten öç almak isteyen kadın bunun için uygun fırsat bulmakta kıtlık çekmezdi. Böyle heriflerin burnunu sürtmenin bir sürü yolu vardı, yoksa kadınlar dünyanın en zavallı yaratıkları olurlardı.

Arkadaşımın bu konuşmamdan çok hoşnut kaldığını görebiliyordum. Haklı kızgınlığını adama açıkça göstermenin kendisini çok mutlu edeceğini belirtti. Bu yoldan adamı ya yeniden kendine çekmek ya da öcünü elinden geldiğince aleni bir biçimde ortaya vurmak istiyordu.

Ben de ona şunları söyledim: Eğer benim öğüdümü dinlerse ben ona bu iki şıkkı da gerçekleştirmenin yolunu öğretebilirdim. Kaptanı yeniden onun kapısına getirip içeri alınmak için yalvartmayı kesinlikle sağlayabilirdim. Kadın bunu duyunca gülümsedi, ben de anladım ki kapısına getirebilirsem içindeki öfke, kaptanı orada pek uzun bekletecek kadar şiddetli olmayacaktı.

Gene de benim öğüt verme önerimi çok olumlu karşıladı, ben de ona, ilk yapması gereken şeyin bir noktada kendi kendine karşı adilce davranmak olduğunu anlattım. Şöyle ki: Kaptanımız hanımlar arasında, “Onu terk eden ben oldum,” diyerek reddetme puanını kendine vermek yolunu seçmişti. Şimdi de arkadaşım aynı hanımlar arasında, “Onun maddi durumunu soruşturunca görünmek istediği kadar varlıklı bir adam olmadığını öğrendim,” yorumunu iyice yaymaya bakmalıydı. Oturduğu semt gibi, ailesel havadislere pek düşkün olan bir mahallede bunu yapmak hiç de zor olmamalıydı. “Bu hanımlar şunu anlasınlar ki adamın umduğun gibi biri olmadığını sağlam yerden duymuş ve ona bulaşmanın pek hayırlı olmayacağını düşünmüştün; ayrıca onun geçimsiz biri olduğu, hatta çok zaman kadınlara çile çektirmekle övündüğü, hele ahlak yönünden çok düşük karakterli olduğu kulağına gelmişti, vesaire, vesaire.” Bu son yergide gerçi biraz gerçeklik payı vardı, ama arkadaşımın genç adamı bu yönden pek o kadar hor görmediği de dikkatimden kaçmadı.

Arkadaşım kafasına soktuğum bu düşünceleri benimsemekte hiç gecikmedi. Kendine gereken araçları bulmak için derhal eyleme geçti. Bunda da hemen hemen hiç güçlük çekmedi. Komşu kadınlardan iki çalçeneye şöyle bir üstünkörü anlatmasıyla birlikte hikâyesi, semtin bütün çay sofralarının başlıca konusu olup çıktı. Ziyarete gittiğim evlerde ben de duyuyordum. Genç hanımı iyi tanıdığım bilindiği için sık sık benim fikrim de soruluyordu. Ben de hikâyeyi, bütün gerekli alevlendirmeleri de katıp doğrulayarak kaptanı en zifir karası renklere boyuyordum. Sonra, öteki çalçenelerin bilmediği gizli bir bilgi olarak da, adamın durumunun çok kötü olduğunu, komutası altındaki geminin hisselerini yitirmemek için sahiplerle parasal bir anlaşma yapmak zorunda kaldığını, ama söz verdiği parayı ödeyemediğini anlatıyordum. Bunu yakın zamanda ödemezse gemi sahipleri onu işten çıkaracaklar ve komutayı belki de, kaptanın hisselerini satın almak isteyen ikinci kaptana vereceklerdi.

Ne yalan söyleyeyim, bu şerefsiz köftehora (ona öyle diyordum) adamakıllı ifrit olduğum için onun Plymouth’ta yaşayan bir karısı, Batı Hint Adaları’nda da bir başka karısı bulunduğuna dair söylentiler duyduğumu da sözlerime ekliyordum ki bunun o meslekten beyler için hiç de olağandışı bir şey olmadığını herkes biliyordu.

Bu taktik, arkadaşımla benim arzu ettiğimiz etkiyi yarattı. Çünkü komşudaki genç kızın, hem kendini hem de parasını çekip çeviren bir babasıyla annesi vardı ve bunlar bir süre sonra kızlarını eve kapatıp kaptanın kapıya gelmesini yasakladılar. Onun ziyaret ettiği başka bir hanım da, belki tuhafınıza gidecek ama, ona, “Hayır!” diyecek yürekliliği gösterdi. Şimdi genç adam hangi kapıyı çalsa sitemlerle karşılaşıyor, kibirli olmakla, karakteri falan filan hakkında soru sorma hakkını kadınlara tanımamakla suçlanıyordu.

İşte neyse, kaptanımız yaptığı hatanın farkına varmaya başlamıştı artık. Suyun o yakasındaki bütün kadınları ürkütüp kaçırmış olduğundan, kalkıp Ratcliff’e giderek orada bazı genç hanımlarla tanıştı. Gerçi bu kadınlar da günümüzün geleneği üzere, evlenme önerisi duymaya teşneydiler, ama kaptanımızın talihsizliğine bakın ki kişiliğiyle ilgili söylentiler suyun karşı yakasına kadar peşinden gelmişti ve şöhreti burada neyse orada da oydu. Gerçi bu adam kendine hâlâ istediği kadar eş bulabilirdi, ama paralı kadınlar arasından değil, oysa o da bunu istiyordu.

Hepsi bu da değil. Genç arkadaşım kendiliğinden, çok ince bir kurnazlıkla başka bir dümen daha çevirdi. Akrabası olan genç, hem de evli bir erkeğin haftada iki-üç kez, gösterişli bir araba ve kılıklarla ziyaretine gelmesini sağladı. Sonra, “sözcüsü” olan o iki çalçene hanım ile ben dört bir yana, bu beyefendinin kızımıza sırsıklam âşık, evlenmek niyetinde, yılda bin sterlin gelirli, seçkin bir beyefendi olduğuna ilişkin raporlar yaydık: Hatta genç kızımız, sözde yakında şehir içindeki yengesinin yanına gidecekti, çünkü buranın daracık, yamru yumru yolları beyefendinin arabasıyla onu görmeye gelmesi için pek elverişsizdi!

Bu dümen anında tuttu. Kaptan her köşede alay konusu olup çıkmıştı; kendini asmaya hazırdı! Arkadaşıma geri dönmek için deneyebileceği tüm yolları deniyor, önceki düşüncesizliğini bağışlatmak için dünyanın en ateşli aşk mektuplarını yazıyordu. Kısacası, büyük gayretlerle, kızımızı ziyaret etme hakkını yeniden kazandı! Adını temize çıkarmak istediğini söylüyordu.

Bu ziyaret sırasında arkadaşım ondan öcünü doya doya aldı. “Merak ediyorum, siz beni ne sandınız?” diye sordu ona. “Durumunu etraflıca soruşturmadığı bir erkekle, evlilik kadar önemli bir antlaşma imzalayacak biri mi? Baskıyla nikâh masasına oturacağımı mı sandınız? Komşularımla aynı kafada olup karşıma çıkan ilk ‘iyi Hıristiyanı’ kabul edecek bir kız olduğumu düşündünüzse fena yanıldınız!” dedi. Kısacası, genç adam ya gerçekten çok kötü karakterli ya da komşularına karşı çok kötü davranmış olmalıydı! Şimdi eğer kendisinin ister istemez önyargılı olduğu bazı konulardaki birkaç noktayı açıklığa kavuşturamazsa ona söyleyecek başka bir şeyi olamazdı, kendi haysiyetini korumak ve ne ona ne de başka herhangi bir erkeğe, “Hayır!” demekten korktuğunu göstermek dışında.

Böylece arkadaşım kaptana, onunla ilgili olarak çevreden duyduklarını, daha doğrusu benim vasıtamla kendisinin uydurup yaydıklarını anlatıyor: yönettiği geminin sözde hisselerinin parasını ödememiş olması; gemi sahiplerinin kaptanlığı onun elinden alıp ikinci kaptana verme kararları; ahlakı konusunda anlatılan rezillikler, şu şu kadınlarla adının çıkması; Plymouth’ta bir, Batı Hint Adaları’nda da bir başka karısı bulunması... Sonra arkadaşım, “bütün bunlar açıklığa kavuşturulmazsa onu geri çevirmekte çok haklı olup olmayacağını” soruyor adama. Bu derece önemli konularda gerçeği öğrenmekte ısrarcı olduğunu belirtiyor.

Kaptanımız onun bu konuşması karşısında öyle afallıyor ki tek kelime karşılık veremiyor. Ve onun bu hali karşısında arkadaşımın, hepsini kendi uydurduğunu bilmekle birlikle, tüm söylenenlerin doğru olduğuna neredeyse inanacağı geliyor...

Genç adam bir süre sonra biraz toparlandı ve o andan itibaren dünyanın en alçakgönüllü, en saygılı, en sırnaşık âşığı olup çıktı.

Arkadaşım oyununu daha da ileri boyuta taşıyarak, “Benim böyle bir muameleye boyun eğecek ya da boyun eğmek zorunda kalacak kadar umarsız durumda olduğumu mu sanıyorsunuz?” diye soruyor kaptana. “Bana ulaşmak için zahmetlere girmeyi sizden daha çok değer bulan kişilerin eksikliğini çekmiyorum. Farkında değil misiniz bunun?” diyor, numara olsun diye evine çağırdığı beyefendiyi kastederek...

İşte böyle böyle hilelerle genç kaptanı, hem maddi durumu hem de karakteri konusunda onu tatmin etmek için elinden gelen her şeyi yapmaya razı etti. Kaptan ona, gemi hisselerinin parasını ödemiş olduğuyla ilgili yadsınamaz kanıt getirip gösterdi; gemi sahiplerinden, onun komutasını elinden alıp yerine ikinci kaptanı geçirecekleri söylentisinin gerçeğe aykırı ve temelsiz olduğunu belirten kâğıtlar getirdi. Kısacası, önceki halinin tam tersi bir adam olup çıktı.

Böylece arkadaşımın aklını şuna yatırmış oldum ki eğer erkekler evlilik konusunda bizim cinsimize olan üstünlüklerini, bu dalda çok sayıda seçenekleri bulunduğuna ve kadınların “kolay” olduğuna dayandırıyorlarsa bunun tek nedeni kadınların kendi haklarında direnmek ve kendi rollerini oynamak cesaretinden yoksun olmalarıydı. Sayın Lord Rochester’ın dediği gibi:

Hiçbir kadın, ne denli düşmüş olursa olsun

Mahvının nedeni olan ERKEKTEN

Öç alma gücünden değildir yoksun.

Bundan sonra bu genç hanım rolünü öylesine mükemmel oynadı ki! Kaptanı elde etmek kararında olduğu, zaten tüm düzenini onu elde etmek amacıyla kurduğu halde, şimdi rızasının elde edilmesini onun için dünyanın en zor uğraşı haline getirdi. Bunu da kibirli bir tutumla büyüklük taslayarak değil de hakça bir yoldan, adamın oyununu tersine çevirerek gerçekleştirdi. Genç adam önceden bir tür küstahlıkla, karakteri konusunda soruşturma yapılmasını hakaret saymış ve arkadaşım ondan bu nedenle kopmuştu. Şimdi ise onu, her türlü işinin soruşturulmasına boyun eğdirttiği halde kendisiyle ilgili sorulabilecek sorulara kapının kapalı olduğunu saklamıyordu.

Genç hanımı eş olarak elde etmek adama yetmeliydi. Maddi durumuna gelince; arkadaşım, “Siz benim durumumu bildiğinize göre benim de sizinkini öğrenmek en doğal hakkımdır,” demişti. Gerçi kaptan onun durumunu yalnızca ortalıkta söylenenlerden biliyordu ama tutkulu aşkından, onunla evlenmek dışında hiçbir şey istemediğinden ve buna benzer malum sevda safsatalarından öyle çok dem vurmuştu ki ondan artık “evet” yanıtından başka şey isteyecek hali yoktu. Kısacası, kızın maddi durumuyla ilgili soru soracak fırsatı yaratamadı, kız da, hesaplı kadınlara yaraşır biçimde bundan yararlandı. Servetinin bir bölümünü, hiç haber vermeden, son derece sağlam vasilere emanet ederek kocasının ulaşamayacağı yerlerde tuttu, adam da geri kalanıyla yetinip mutlu oldu.

Arkadaşımın durumu bu koşullarla bile çok iyiydi. Nakit olarak yaklaşık 1.400 sterlini vardı. Bunu adama verdi, geri kalanı da bir süre sonra, “kendi şahsına tahsis ettiği bir ödenek” olarak açığa vurdu. Genç adam bunu, paranın kendisine verilmeyeceğini bilmekle birlikte büyük bir lütuf olarak kabul etmeliydi, çünkü bu sayede eşinin özel harcamaları konusunda eli rahatlamış oluyordu! Şunu belirtmeliyim ki genç adam bu konulardaki uysallığıyla yalnız arkadaşımı elde etme yolunda son derece saygılı ve boynu eğik bir âşık olup çıkmakla kalmadı, onu elde ettikten sonra da dünyanın en ince düşünceli, en değerbilir kocası oldu. Burada bütün hanımlara bir anımsatma yapmaktan kendimi alamıyorum: Kendi kendilerini “nikâhlı eşlik” durumunun, (tarafsız olarak doğruyu söyleme izin verin) zaten yeterince alçak olan düzeyinden çok daha aşağılara çekiyorlar! Evet, bana göre kendileri kendilerini olağan düzeylerinin altına çekiyor ve hor görülmeye ilk baştan açık bırakıyorlar, çünkü daha ilk baştan erkeklerce aşağılanmaya razı oluyorlar. Ben de itiraf edeyim ki buna hiç gerek görmüyorum!

Bu anlattıklarım umarım bütün hanımlara şunu gösterir ki üstünlük, pek de erkeklerin sandıkları kadar erkeklerin elinde değildir. Gerçi evet, onların biz kadınlar arasında çok fazla seçim şansı vardır belki. Evet, belki ortalıkta, şereflerini lekeleyen, evlenme önerilmesini bile beklemeden ucuz ve kolay davranan kadınlar olabilir. Gene de izin verirseniz şunu söyleyeceğim: Bu gibi kadınların, elde edilince öyle büyük noksanları ortaya çıkar ki erkekleri böyle rahat ilişkileri sürdürmeye ve çağırılınca hemen gelecek kadınları makbul saymaya özendirmek yerine zor kadınların göze girmesini sağlar.

Kesin olan bir şey varsa o da şudur: Kadınlar erkeğe karşı geri adım atmamakla ve umursamazlıktan hoşlanmadıklarını ve “Hayır,” demekten korkmadıklarını sözde âşıklarına açıkça göstermekle her zaman kazançlı çıkarlar. Ben şunu da diyorum ki erkeklerin bize karşı dünyadaki kadın nüfusundan dem vurmaları son derece büyük hakarettir. Efendim neymiş, savaşlar, denizcilik ve ticaret gibi şeyler erkekleri buralardan öyle uzaklaştırıyormuş ki cinslerin nüfus sayısı arasında hiç orantı kalmamış, bu nedenle de kadınların şansı şimdi daha azmış, falan. Şu var ki ben kadınların sayısının o denli fazla, erkek sayısının da o denli kıt olduğunu dünyada kabul etmiyorum. Dürüst konuşmama izin verirlerse derim ki kadınların şanssız durumda olması erkekler için çok büyük bir skandaldır ve bu skandalın kaynağı da gene erkeklerdir, başkaları değil. Açıkçası, çağımız öyle kötücül, erkek cinsi de öyle düşük ahlaklı ki bugün namuslu kadınların ilgilenebileceği erkeklerin sayısı gerçekten çok azdır, evet; kadınların yaklaşmayı göze alabilecekleri erkeklere ancak tek tük rastlanılıyor.

Ne var ki bunun sonucunda bile ulaştığımız nokta, kadınların daha titiz olması gerektiğidir. Öyle ya, bizimle evlenmek isteyen adamın kişiliğiyle ilgili ne biliyoruz? Bu olayda kadının daha rahat davranmasını tavsiye etmek, tehlike ne kadar büyükse o kadar gözükara ve önlemsiz olmamız gerektiğini ileri sürmektir ki bu, benim mantığıma göre gülünçlükten öte bir saçmalıktır.

Tam tersine, ihanete uğramak tehlikesi ne denli büyükse, kadınlar ondan binlerce kez daha sakıngan ve dikkatli olmalıdır. Eğer hanımlar bunu ciddiye alır da ihtiyatı elden bırakmamayı öğrenirlerse, karşılarına çıkan sahtecileri hemen keşfedeceklerdir. Çünkü, kısacası, günümüzdeki pek az erkeğin yaşamı bir karakter soruşturmasını kaldırabilecek durumdadır. Eğer hanımlar zahmet edip biraz araştırsalar erkekleri birbirinden ayırt etmeyi başarır ve kendilerini tehlikelerden koruyabilirler. Kendi güvenliklerini birazcık bile düşünmeye değer görmeyen, durumlarından sıkılıp deyim yerindeyse, “karşılarına çıkan ilk iyi Hıristiyan’ı” kabul etmeye niyetlenen ve atların savaşa dörtnala koştuğu gibi sağa sola bakmadan evliliğe atılan kadınlara gelince; onlara tek söyleyebileceğim şudur: Benim görüşüme göre onlar her şeylerini piyangoya yatıran kimselerdir: içinde tek bir ödüle karşılık bin tane boş bulunan bir piyangoya!

Hiçbir aklı başında erkek bir kadını, ilk hamlede teslim olmadı diye, onun durumuyla karakterini araştırıp soruşturmaksızın önerisini hemen kabul etmedi diye küçük görmez. Tersine, yaşamında atacak tek zarı olduğu halde bu zarı daha ilk andan kullanarak evliliği, ölüm gibi karanlığa atılmış bir adıma dönüştüren kadınları bu erkek, kişilik, hatta zekâ bakımından iyice hor görecektir.

Keşke hemcinslerimin özellikle bu husustaki davranışları biraz ayarlanabilse! Çünkü bence, zamanımızda, yaşamın bütün cepheleri içinde bizlere en çok acı çektiren konu budur. Oysa bu, gerçekte cesaret yoksunluğundan, hiç evlenemeyip “evde kalmış ihtiyar kız” denilen o feci duruma düşmek korkusundan başka bir şey değildir. Bu konu için ayrıca söyleyecek birkaç sözüm var: Bu konu, kadına kurulmuş bir öksedir bence. Kadın bu korkuyu bir yenip aklını kullanabilse o duruma düşmekten kendini koruyabilir. Korumanın yolu da, onun mutluluğu için şart olan evlenme olayında çoğunlukla yaptığı gibi, kendini ele vermek değil kesinlikle dik durabilmektir. Bu koşulda, belki, öbür şıktaki kadar erken yaşta evlenemese bile, eksiğini güvenli bir evlilik yaparak kapatacaktır. Kötü kocaya düşen kadın mutlaka çok erken evlenmiştir. İyi koca bulan kadınsa asla çok geç evlenmiş sayılmaz. Kısacası, sakat ya da kötü şöhretli olmadıktan sonra her kadın, eğer aklını kullanırsa er ya da geç, günün birinde mutlaka sağlam bir evlilik yapacaktır, oysa işi aceleye getirirse, bire on bin olasılıkla, başını yakacağı kesindir.

Şimdi sıra kendi durumuma geliyor ki bu, o dönemde epey nazikti. İçinde bulunduğum koşullar iyi bir koca bulmayı dünyada kendim için en gerekli şey haline getiriyordu; neyse ki bunun yolunun kolay ve ucuz kadın yerine konmak olmadığını kısa zamanda algılamıştım. Bu yeni dulun “ağırlığı” olmadığı ortaya çıkmakta gecikmemişti. Bu da beni kötülemek için söylenebilecek her şeye bedeldi. Çok geçmeden evlenme konularının konuşulduğu çevrelerde adım anılmaz oldu. Görgülü, alımlı, kıvrak zekâlı, alçakgönüllü ve güler yüzlü bir kişiliğim olduğuna inanmamın doğru ya da yanlış olması söz konusu değildi; sizi temin ederim, artık namustan daha kıymetli sayılan mangırla birlikte olmadıkça bunlar hiç önem taşımıyordu. Uzun lafın kısası, “Bu dulun parası yok!” denilmişti bir kez.

Böylece ben de o anki yaşam koşullarımı dikkate alarak içinde bulunduğum durum ve mekânı değiştirmenin kesinlikle zorunlu olduğuna karar verdim. Tanınmadığım bir yerde yeni bir başlangıç yapmalı, hatta olabilirse yeni bir ad edinmeliydim.

Bu düşüncelerimi kaptanın karısı olan en yakın arkadaşıma açtım. Kaptanla arasındaki olayda ona ziyadesiyle yardım etmiş olduğum için o da aynı tür konularda bana dilediğim yardımı yapmaya istekliydi. İçinde bulunduğum durumu hiç çekinmeden açıkladım ona. Birikimimin miktarı hayli düşüktü. Son satışımdan kazancım hepi topu 540 sterlin bir şey olmuştu; bunun bir bölümünü de boşa harcamıştım. Gene de elimde yaklaşık 460 sterlin para, top top pahalı kumaş, bir altın saat, öyle aman aman değerli olmayan birkaç parça mücevher ve henüz elden çıkarmadığım 30-40 sterlinlik örtü çarşaf vardı.

Kaptanın karısı, çok sevdiğim bu vefalı arkadaşım, yukarıda anlattığım olaydaki yardımımı öyle önemsiyordu ki bana karşı yalnızca güvenilir bir dost olmakla kalmıyor, şu sıradaki maddi durumumu bildiği için, eline geçen paradan bana sık sık bağışlar yapıyordu. Bunların toplamı da iyi bir geçim kaynağı sayılabileceğinden ben kendi paramı hiç harcamıyordum. Sonunda arkadaşım bana şu talihsiz öneriyi yaptı: Şöyle ki, yukarıda anlattığım gibi, aramızda sık sık konuştuğumuz üzere, madem erkekler kendileri servet sahibi olmasalar bile servet sahibi kadınlara layık olduklarını ileri sürmekten hiç utanmıyorlardı, onlara kendi yöntemleriyle davranarak mümkünse aldatanı aldatmak, temelde adaletli bir davranış sayılırdı.

Kısacası bu tasarıyı aklıma sokan, kaptanın karısı oldu: Onun talimatlarına göre davranmayı kabul edersem, varlıklı bir koca bulmamın kesin olduğunu, hem de bu adamın, yoksulluğum yüzünden beni kınamaya kalkışmayacağını söylüyordu. Ben de kendimi tümden onun yönlendirmesine teslim edeceğimi söyledim. Bu konuda onun talimatları dışında ne konuşacak dilim olacaktı ne de yürüyecek ayağım! Yeter ki o, beni soktuğu her zor durumdan sıyırmasını da üstüne alsın. O da bunu yapacağına söz verdi.

Attığı ilk adım beni bir kardeş çocuğu olarak tanımlamak ve kent dışındaki bir akrabasının evine yerleştirmek oldu. Buraya beni ziyaret etmeye kocasını da getirdi ve kuziniymişim gibi yaparak durumu öyle bir idare etti ki sonunda kocasıyla birlikte, beni kentte taşınmış oldukları yeni evlerine ısrarla davet ettiler! Bundan sonraki adımında arkadaşım kocasına benim en azından 1.500 sterlinlik bir servetim olduğunu ve bazı hısımlarımın vefatından sonra bu miktarın daha da artacağını açıkladı.

Onun bunu kocasına anlatması yeterliydi; benim hiçbir şey yapmama gerek yoktu. Bana yalnızca oturduğum yerde oturup büyük olayı beklemek düşüyordu. Gerçekten de kısa bir süre sonra “Kaptan ...’nın evindeki dul hanımın yağlı bir kısmet olduğu, en azından 1.500 sterlinlik, belki de daha büyük bir ağırlığa sahip bulunduğu ve de bunu bizzat kaptanın söylediği” haberi tüm semte yayıldı. Kaptan da sorulduğu zaman haberi doğrulamaktan hiç çekinmiyordu. Gerçi bu konuda karısının söylemiş olması dışında zerrece bilgisi yoktu ama yaptığının yanlış olduğunu düşünmüyordu, çünkü söylenenin gerçekten doğru olduğuna inanıyordu, çünkü karısından duymuştu! Şu erkekler, işin içinde çok para olduğunu sanırlarsa öyle zayıf temeller üzerine öyle yapılar kurarlar ki! Bu bol para söylencesinin sonucu olarak çok geçmeden yeter sayıda isteyenim çıktı ve (mevcutlarının kıt olduğu söylenmesine karşın) ben, erkeklerden erkek beğenmek şansına kavuştum. Ki bu da benim daha önce söylediklerimi doğrulamaya yarar, yani kendi olayım söz konusu olduğu için çok incelikli bir oyun oynamak zorundaydım: Artık yapmam gereken iş, çevremdeki erkeklerin arasından, amacıma en uygun olanını seçmekten ibaretti. Bu da servetin salt söylencesine güvenecek ve ayrıntıları pek fazla kurcalamayacak olan adamdı. Bu seçimi yapamazsam hiçbir şey yapmamış sayılırdım, çünkü maddi durumumun çokça araştırmayı kaldıracak hali yoktu.

Adamımı, bana kur yapma yöntemini değerlendirmek yoluyla, pek zorlanmadan seçtim. Beni dünyada her şeyden çok sevdiği, onu mutlu etmemden başka hiçbir şey istemediği konusundaki açıklamalarını, yeminlerini dilediğince vurgulamasına izin vermiştim. Biliyordum ki bunların hepsi, onun beni çok zengin sanmasına, yok, hayır, çok zengin olduğuma kesin inanmasına dayanıyordu; bu konuda ben kendim ona tek bir sözcük söylememiş olmama karşın...

İşte adamım buydu, gene de onu sonuna dek sınayacaktım; güvenliğim tamamen buna bağlıydı. Çünkü o tırsacak olursa işimin biteceğinin bilincindeydim; onun işinin de benimle evlenirse biteceği kadar kesindi bu. Eğer serveti konusunda kimi çekinceler belirtmezsem, ona, benim servetim konusunda çekinceler belirtme yolunu açmış olacaktım. Bu nedenle işe onun içtenliğini kuşkuyla karşılayarak başlamıştım: Öyle ya, belki de servetimin hatırına peşimdeydi benim! Bunun üzerine o benim ağzımı, yadsıma ve isyanlarının gök gürültüsüyle kapatmıştı, ama ben kuşkularımı gene de sürdürmüştüm.

Bir sabah elmas yüzüğünü çıkarttı ve odamın pencere camının kenarına şu tümceyi yazdı:

Sevdiğim sensin, yalnızca sen.

Bunu okuduktan sonra yüzüğünü bana vermesini istedim ve tümcesinin altına ben de şunu yazdım:

Hepiniz böyle dersiniz zaten.

O yüzüğünü benden alarak benimkinin altına şu yazıyı yazı:

Tek servet erdemdir dünyada inan.

Yüzüğü bu kez ben alarak şöyle yazdım:

Paradır erdem, altındır kader olan.

Benim böyle hemencecik yanıtı yapıştırmam üzerine o kıpkırmızı kesildi, bir tür öfkeyle beni mutlaka yeneceğini söyledi ve cama şöyle yazdı:

Altınların vız gelir, sen bana kendini ver.

Büyük bir cüretle her şeyi, şimdi göreceğiniz gibi, şiir zarının son atışına bağladım: Gözümü iyice karartarak onun son satırının altına,

Yoksulum ben, aşkının çapını göster hadi... diye yazdım.

Yoksulluk benim için hazin bir gerçekti; onun bana inanıp inanmadığını kestiremedim ama o sırada inanmamış gibime geldi. Hemen atılıp beni kolları arasına aldı, ateşli öpücüklere boğdu ve tutkuyla kollarında tutup sesini yükselterek kâğıt kalem istedi. Cama yazmanın sıkıcılığına dayanamadığı söyleyerek bir parça kâğıdın üzerine yazmaya başladı:

Tüm yoksulluğunu al gel de gör sevdiğimi.

Kalemi elinden alarak yazısının altına hemencecik şunu ekledim:

Gizlice umuyorsun yalan söylediğimi.

O, bunun kırıcı, çünkü haksız olduğunu söyledi: Bana karşı çıkmak durumunda bırakıyormuşum onu, bu da onun hem terbiyesine hem de sevgisine aykırı kaçan bir şeymiş. Bu şiirli yazışmayı her nedense ben başlattığıma göre şimdi ondan kesmesini beklememeliymişim. Böyle diyerek gene kalemi alıp yazdı:

Konumuz sevgiden ibaret olsun, lütfen.

Ben de şunu ekledim:

Nefret etmemek sevmektir zaten.

O bunu bir lütuf olarak yorumladı ve savaş topuzunu, yani kalemi elinden bıraktı. Evet, lütuf olarak almıştı yanıtımı. Ne de büyük bir lütuftu ya, adamcağız işin içyüzünü bilse! O bunu benim amaçladığım anlamda, yani onunla yakınlığımızı sürdürmeye niyetli olduğum anlamında yorumlamıştı ki aslında bu niyette olmam için dünyada sayısız neden vardı: Kendisi ömrümde rastladığım en iyi huylu, neşe dolu insandı. Çok zaman içimden kendimi kınadığım oluyordu, böyle bir kimseyi kandırmak iki kez alçaklıktır, diye. Gel gör ki buyrukları, durumuma uygun bir karar vermem için bana baskı yapan zaruretten almaktaydım. Bu adamın beni sevdiğinden emin olmam ve huyunun güzelliği, ona kötü davranmama karşı çıkan unsurlardı, ama bir yandan da aynı unsurlar, onun uğrayacağı düş kırıklıklarına karşı, bu kişiliği sayesinde ateşli mizaçlı köftehorlardan daha iyi dayanabileceğini bana ısrarla telkin ediyorlardı: O ateşli mizaçlar kadını ömür boyu perişan etmekten başka işe yaramazmış ki!

Bir de şu vardı: Yoksulluğum konusunda, kendisinin sandığı gibi çok zaman latife etmiş olsam bile, söylediklerimin gerçek olduğunu anladığında tüm itiraz yollarını kendisi kapamış olacaktı. Öyle ya, ciddi olsun olmasın, beni “ağırlığımı” hiç hesaba katmayarak alacağına yemin etmişti. Ben de, ciddi olayım olmayayım, beş parasız olduğuma yeminler etmiştim. Kısacası, iki yönden de üstünlük bendeydi; sonradan belki kandırılmış olduğunu söyleyebilirdi, ama onu benim kandırmış olduğumu asla ileri süremezdi.

O günden sonra peşimden hiç ayrılmadı, ben de onu yitirmek tehlikesi olmadığını gördükçe kayıtsız rolünü oynamayı sürdürdüm. Belki başka zaman olsa sağduyum bana oyunu bu kadar uzatmamam konusunda uyarırdı. Ama gün gelip gerçek durumumu itiraf etmemin kaçınılmaz olduğu zaman, şu sırada gösterdiğim bu sakınganlık ve umursamazlığın bana ne büyük üstünlük sağlayacağını düşünüyordum. Adamımın benim bu tutumuma bakarak ya paramın ya da aklımın çok olduğu sonucuna vardığını tahmin ettiğim için oyunu, diken üstünde oynamayı sürdürüyordum.

Bir gün, onunla bu konuyu etraflıca görüşmemizin ardından cesaret bularak şöyle dedim: Doğrusu o gerçek bir âşık gibi yüceltici davranmış, beni maddi durumumla ilgili soru sormaksızın kabul edeceğini söylemişti. Ben de buna yakışır biçimde karşılık verecek, yani onun durumu hakkında, akıl ve mantığın izin verdiği oranda az soru soracaktım. Gene de birkaç şey sormama izin vereceğini umuyordum. Bunları yanıtlayıp yanıtlamamak ona kalmıştı, hiçbirine karşılık vermese bile alınmayacaktım. Bu sorulardan biri yaşam tarzımız ve yaşayacağımız yerle ilgiliydi. Onun Virginia’da büyük bir çiftliği olduğu ve gidip orada yaşamayı aklından geçirdiği kulağıma gelmişti, oysa başka bir ülkeye “nakledilmek” düşüncesi beni şahsen hiç açmıyordu.

Adamım bunun üzerine kendiliğinden, tüm işleri konusunda bana açılmaya, maddi durumunun ayrıntılarını dürüst, samimi biçimde sayıp dökmeye başladı. Bundan anladığıma göre dünyalığı yerindeydi, ama servetinin önemli bölümünü Virginia’daki üç büyük çiftliği oluşturuyordu. Bunlar ona, yılda 300 sterlin gibi pek güzel sayılacak bir gelir getiriyormuş ama gidip orada yaşayacak olsa bunun dört katını getirebilirmiş. Pekâlâ, diye geçirdim içimden, gerçi sana bunu önceden söylemeyeceğim ya, beni istediğin zaman götürebilirsin oraya...

Virginia’da elde edeceği kazanç konusunu adamakıllı şakaya vurdum onunla konuşurken. Ama daha sonra, çiftliklerinin değerini küçümsememden hoşnut olmamakla birlikte benim her istediğimi yapacak olduğunu gördüğüm için lafımı çevirdim ve şöyle konuştum: Oralara gidip yaşamayı istemeyişim sağlam bir nedene dayanıyordu. Öyle ya, eğer çiftliklerinin değeri dediği gibiyse, benim, geliri yılda, hesaba göre 1.200 sterlin olan bir beyefendiye uygun düşecek kadar varlığım yoktu ki!

Bana cömert bir karşılık vererek varlığımın hesabını sormadığını söyledi; sormayacağını baştan beri söylemişti, sözünde de duracaktı. Servetim ne olursa olsun, şuna inanmalıydım