*****

JANE AUSTEN

AŞK VE GURUR

*****

Can Klasik

Aşk ve Gurur, Jane Austen

İngilizce aslından çeviren: Nihal Yeğinobalı

Pride and Prejudice

© 2007, Can Sanat Yayınları A.Ş.

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 2007

Dizi editörü: Ayça Sezen

Editör: Pınar Savaş

Mizanpaj: Emin Petek

Kapak uygulama: Utku Lomlu / Lom Creative (www.lom.com.tr)

E-kitap: ISBN 978-975-07-2062-8

CAN SANAT YAYINLARI

YAPIM VE DAĞITIM TİCARET VE SANAYİ A.Ş.

Maslak Mah. Eski Büyükdere Cad. İz Plaza, No: 9/25, Sarıyer/İstanbul

Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33

canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

Sertifika No: 43514

*****

JANE AUSTEN

AŞK VE GURUR

ROMAN

İngilizce aslından çeviren

Nihal Yeğinobalı

*****

Jane Austen’ın Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Emma, 2007

Mansfield Park, 2008

*****

JANE AUSTEN, 1775’te İngiltere’de, Steventon’ın Hampshire kasabasında doğdu. Reading’deki Manastır Okulu’na gönderilen Jane, daha sonra eğitimini evde sürdürdü. Günün toplumsal ve siyasal olaylarından uzak, sıradan bir yaşam sürdü. Romanlarında işlediği yerler, karakterler ve konular, çevresindeki küçük toprak sahipleri ve taşralı din adamlarına özgü, köyden, komşulardan, taşra yaşamından oluşan bu dünyadan alınmaydı. Austen’ın ilk romanı Sağduyu ve Duyarlık 1811’de yayımlandı. Bunu 1813’te Aşk ve Gurur, 1814’te Mansfield Park, 1815’te Emma, ölümünden sonra 1817’de Northanger Manastırı izledi. Austen, 1817’de sağlığı iyice bozulduğu için son yapıtı Sanditon’u yarım bırakmak zorunda kaldı. 18 Temmuz 1817’de öldü ve Winchester Katedrali mezarlığına gömüldü.

NİHAL YEĞİNOBALI, 1927’de Manisa’da doğdu. Arnavutköy Amerikan Kız Koleji’ni bitirdikten sonra New York Eyalet Üniversitesi’nde edebiyat öğrenimi gördü. Genç Kızlar adlı ilk romanını, Vincent Ewing adını verdiği sözde Amerikalı bir yazarın imzasıyla yayımladı 1950’de yayımlanan bu kitap, bir çeviri roman kandırmacasıyla yıllarca yeni basımlar yaptı, hâlâ da yapmaktadır. Ardından Sitem, Mazi Kalbimde Bir Yaradır, Belki Defne, Gazel adlı romanları ve Cumhuriyet Çocuğu adlı anı kitabını yayımladı. Yeğinobalı, çok sayıda yazarın klasik ve çağdaş yapıtlarını dilimize kazandırdı.

*****

Birinci bölüm

*****

Birinci kısım

Parası pulu olan her bekâr erkeğin kendine bir yaşam arkadaşı seçmesinin kaçınılmaz olduğu, herkesçe benimsenen bir gerçektir.

Bir semte yeni taşınan böyle bir bekârın duygu ve görüşleri ne denli az bilinirse bilinsin, bu gerçek çevredeki ailelerin kafasına öyle bir yerleşmiştir ki zengin bekârı kendi kızlarının birinden birinin tapulu malı sayarlar.

Bir gün Bayan Bennet kocasına şöyle dedi: “Azizim, Bay Bennet, duydun mu, Netherfield Park Konağı en sonunda kiraya verilmiş!”

Bay Bennet bunu duymamış olduğunu söyledi.

Karısı, “Ya, verilmiş,” dedi. “Şimdi Bayan Long buradaydı, o anlattı.”

Bay Bennet karşılık vermedi.

Karısı sabırsızlanarak, “Konağı kim tutmuş, öğrenmek istemiyor musun?” diye bağırırcasına sordu.

“Belli ki sen bana söylemek istiyorsun. Ben de seni dinlemekte bir sakınca görmüyorum.”

Bu kadarcık yüz bulma karısına yetti.

“Hayatım, nasıl bilmezsin, Bayan Long diyor ki Netherfield Park’ı ülkenin kuzeyinden gelen çok varlıklı bir genç adam kiralamış. Pazartesi günü dört atlı, kapalı bir arabayla konağı görmeye gelmiş; öyle beğenmiş ki Bay Morris’le şıp diye anlaşma yapmış; Bayan Long diyor ki Michaelmas Yortusu’ndan önce taşınacakmış; hizmetçilerinden bir kısmı gelecek haftanın içinde geliyorlarmış.”

“Adı neymiş?”

“Bingley.”

“Evli mi, bekâr mı?”

“Aa, bekâr elbette, hayatım! Hem de zengin bir bekâr; yıllık geliri dört-beş binin üzerindeymiş. Kızlarımıza gün doğdu, vallahi!”

“Nasıl? Bundan onlara ne yani?”

Karısı, “Sevgili Bay Bennet, neden canımı sıkıyorsun?” dedi. “Onun kızlarımızdan birini almasını aklımdan geçiriyorum, elbette, sen de bal gibi biliyorsun.”

“Kendisi bu semte bu niyetle mi taşınıyor?”

“Niyet mi? Saçma! Neler de söylüyorsun! Ama kızlarımızdan birine gönül vermesi akla yakın bir şey. Onun için taşınır taşınmaz ona hoş geldine gitmelisin.”

“Bence bunun gereği yok. Kızlarla sen git ya da sen istersen bırak, kızlar kendileri gitsin; belki daha bile iyi olur; çünkü sen de kızlarının hepsini cebinden çıkaracak kadar güzel olduğuna göre, Bay Bingley bir de bakarsın, hepsinden çok seni beğenivermiş!”

“Ruhum, iltifat ediyorsun bana. Gerçi bir zamanlar gerçekten güzeldim ama artık geçti... Bir kadının beş tane yetişkin kızı olunca kendi güzelliğini düşünmekten vazgeçmesi gerekir.”

“Zaten böyle durumlarda çoğu kadının düşünecek güzelliği kalmamıştır.”

“Ama, gözümün nuru, çok ciddi söylüyorum; taşındığı zaman Bay Bingley’yi görmeye gitmen şart.”

“Benim böyle bir şeye söz vermeyeceğimi çok iyi bilmen gerekir.”

“Ama kızlarını düşünsene! Birinden biri için ne parlak bir kısmet olur, onu düşün! Sir William’la Bayan Lucas’ın gitmeye niyetleri var – salt bu nedenle. Yoksa bilirsin, genel olarak yeni taşınanlara hiçbir zaman gitmezler. Senin gitmen şart; çünkü sen gitmedikçe bizim gitmemiz dünyada yakışık almaz.”

“Etikete fazla bakıyorsun gibi geliyor bana. Bay Bingley sizlerin ziyaretinize, bana kalırsa, pek sevinecektir. Ben de seninle bir not gönderirim ona; kızlarımdan gözüne kestirdiğiyle evlenmesine yürekten razı olduğumu söylerim; ama Lizzyciğimi özellikle övmeden edemem, doğrusu.”

“Sakın ha, yapma böyle bir şey!.. Lizzy’nin ötekilerden en ufak bir üstünlüğü yok. Jane’in yarısı kadar güzel değil bir kez; ne de Lydia’nın yarısı kadar sevimli. Ama sen her zaman onu hepsinden üstün tutarsın.”

Bay Bennet, “Kızlarımın hiçbirinin aman aman bir üstünlükleri yok ki!” diye yanıtladı. “Bütün genç kızlar gibi cahil, sersem, saçma şeyler. Gelgelelim Lizzy’nin hiç olmazsa hepsinden daha işlek zekâsı ve anlayışı var.”

“Aşkolsun, Bay Bennet, insan kendi çocuklarını nasıl böyle kötüler! Beni üzmekten zevk alırsın zaten. Zavallı sinirlerime hiç acımazsın ki!”

“Beni yanlış anlamışsın, güzelim. Senin sinirlerine sonsuz saygım vardır benim. Onları eski dost sayarım. Hiç değilse yirmi yıldır onların sözünü eder durursun.”

“Ah! Benim neler çektiğimi sen nereden bileceksin!”

“Güzelim, umarım bu dertten kurtulur, uzun yaşarsın da semtimize nice varlıklı bekârların taşındığını görmek nasip olur.”

“Neye yarar! Bunun gibi daha yirmi tanesi gelse bir işimize yaramaz ki – sen onları gidip görmedikçe!”

“Söz veriyorum, cancağızım, hele gelen bekârlar yirmiyi bulsun – hepsini gidip görmezsem!”

Bay Bennet, işlek bir zekâ, ince alaycılık, içine kapanıklık ve esintilerden oluşmuş öyle garip bir bileşimdi ki, karısının onun kişiliğini anlamasına yirmi üç yıl yetmemişti. Kendi kişiliğini anlamaksa o denli zor değildi, çünkü Bayan Bennet anlayışı kıt, bilgisi az, dakikası dakikasına uymayan bir kadındı. Yaşamından hoşnut olmadığı zaman kendini sinirli sanırdı. Bu yaşamın tek amacı kızlarını evlendirmekti; avuntusu ise dostluk, gezmek ve dedikodu.

*****

İkinci kısım

Bay Bingley’ye hoş geldine ilk gidenlerden biri Bay Bennet oldu. Aslında onu gidip görmeye daha ilk baştan niyetlenmiş olmakla birlikte sonuna değin karısına “Gitmeyeceğim,” demekten geri kalmamıştı. Ziyaret günü akşamına dek de karısının bu işten haberi olmadı. Bay Bennet ziyaretini şöyle ortaya vurdu: İkinci kızının, şapkalarından birine süs geçirdiğini görerek damdan düşercesine, “Umarım Bay Bingley şapkanı beğenir, Lizzy,” dedi.

Karısı küskün ve kızgın, “Ziyaretine gidemeyeceğimize göre Bay Bingley’nin neyi beğenip beğenmediğini nereden bileceğiz?” diye söylendi.

Elizabeth, “Anneciğim, unutuyorsunuz,” dedi. “Kendisiyle elbet toplantılarda karşılaşacağız. Bayan Long da onu bize tanıştıracağına söz verdi ya.”

“Ben Bayan Long’un böyle bir iş yapacağına hiç inanmam. Onun da iki genç kız yeğeni var. Zaten bencil, ikiyüzlü kadının biridir; bence beş para etmez.”

Bay Bennet, “Al benden de o kadar,” dedi. “Senin bu iş için ona güvenmediğine sevindim, doğrusu.”

Bayan Bennet burun kıvırıp da yanıt bile vermedi. Ama kendini artık tutamayarak kızlarından birini azarlamaya başladı.

“Tanrı aşkına, öksürüp durma öyle, Kitty! Sinirlerime acı biraz. Mahvediyorsun sinirlerimi.”

Kocası, “Kitty öksürmek konusunda hiç düşünceli değildir zaten,” dedi. “Öksürmek için hep olmayacak zamanları seçer.”

Kitty huysuz huysuz, “Kendi keyfim için öksürmüyorum ya!” diye söylendi. “Balo ne zaman, Lizzy?”

“İki hafta sonra, yarınki gün.”

Annesi, “Gerçekten de öyle,” dedi dövünürcesine. “Bayan Long da ancak balodan önceki gün geliyor. Demek ki Bay Bingley’yi bize tanıştıramayacak, çünkü kendisi tanışmamış olacak.”

“Öyleyse, canım, sen arkadaşından daha üstün durumda olup Bay Bingley’yi ona kendin tanıştırabilirsin.”

“Olacak şey mi, Bay Bennet, olacak şey mi, hayatım, ben kendim tanışmamışken! Senin de bu alaycılığın yok mu!”

“Böylesine dikkatli, sakıngan olmana hayranım. İki haftalık bir tanışıklık gerçekten de azdır. İnsan bir adamın gerçek kişiliğini iki haftada öğrenemez. Ama bu tanıştırma işini biz yapmazsak başkası yapar. Hem zaten Bayan Long’la yeğeni olan kızlara da bu işte bir fırsat tanımak gerekiyor. Kendisi böyle bir tanıştırmayı kuşkusuz büyük bir iyilik sayacağına göre, bu görevi sen üstüne almazsan ben alırım.”

Kızlar, gözlerini açmış, babalarına bakakalmışlardı. Bayan Bennet yalnızca, “Laf!” dedi. “Laf!”

Kocası, “Bu sert çıkışın anlamı ne ola?..” diye sordu. “Yani tanıştırma kurallarıyla bu kurallara verilen önemi, laf diye mi geçiştiriyorsun? Sana bu konuda pek hak veremeyeceğim. Sen ne dersin, Mary? Çünkü, sen filozofça düşünen bir genç kızsındır, bilirim; büyük eserler okur ve özetlersin.”

Mary çok parlak, çarpıcı bir şeyler söylemek istediyse de ne söyleyeceğini bilemedi.

Babası, “Mary düşüncelerini sıralayadursun biz Bay Bingley’ye dönelim,” dedi.

Karısı, “Bıktım artık şu Bay Bingley’den!” diye bağırdı.

“İşte buna pek üzüldüm; ama neden daha önce söylemedin, kuzum? Bundan bu sabah haberim olsaydı, taş çatlasa kendisini görmeye gitmezdim. Ne aksilik! Gene de gidip görmüş olduğuma göre kendisiyle dostluk etmekten kaçınamayız.”

Ailenin gösterdiği şaşkınlık tam Bay Bennet’in istediği gibi oldu; Bayan Bennet’in şaşkınlığı belki de hepsininkinden üstündü. Gene de ilk sevinç kaynaşması yatıştığı zaman kendisinin bu işi başından beri beklediğini söylemeye koyuldu.

“Ne iyi kalplisin, sevgili Bay Bennet! Ama eninde sonunda senin aklını bu işe yatıracağımı biliyordum ben. Kızlarını, böyle bir dostluğu savsaklamaya kıyamayacak kadar çok sevdiğini biliyordum! A, canım, öyle sevindim ki! Hem bu sabah gitmiş olmana karşın şu dakikaya değin ağzını açıp bir söz söylemeyişin de ne hoş bir şaka oldu!”

Bay Bennet, “Kitty, şimdi artık canın istediği gibi öksürebilirsin,” dedi ve karısının coşkun sevincinden yorgun düşmüş durumda, odadan çıktı.

Kapı kapandığı zaman kadın, “Ne mükemmel bir babanız var, kızlar!” dedi. “Onun iyiliğine olan gönül borcunuzu nasıl ödeyeceksiniz bilmem. Ben de ödeyemem ya! İnanın bana, bizim yaşımıza gelince, Tanrı’nın her günü, yeni yeni kimselerle tanışmak insanın hiç hoşuna gitmez ama biz sizin hatırınız için her şeye katlanırız. Lydia, canım, gerçi sen ailenin en küçüğüsün ama gene de kalıbımı basarım ki Bay Bingley baloda seninle de dans edecektir.”

Lydia, atılgan, “Aaa, benim hiç kaygım yok,” dedi. “En küçük olsam bile ailenin en uzun boylusu benim!”

O akşam yatıncaya dek hanımlar Bay Bingley’nin, Bay Bennet’in ziyaretine ne zaman karşılık vereceği üstüne varsayımlar yürütüp, kendilerinin onu ne zaman akşam yemeğine çağırabileceklerini kararlaştırmakla vakit geçirdiler.

*****

Üçüncü kısım

Bununla birlikte Bayan Bennet, beş kızının da yardımıyla, bu konuda sorduğu bütün sorulara karşın kocasının ağzından Bay Bingley’nin şöyle doyurucu bir tanımlamasını alamadı. Bay Bennet’i hanımlar çeşitli yollardan sıkıştırdılar: Açık açık sordular, kurnazca kestirmecelerde bulundular, uzak olasılıkları hesapladılar – gel gör ki o hiçbirinin oyununa gelmedi ve hanımlar sonunda komşuları Bayan Lucas’ın elden düşme bilgisiyle yetinmek zorunda kaldılar. Bayan Lucas’ın anlattıkları son derece olumluydu. Sir William Lucas yeni komşuya bayılmış! Bay Bingley enikonu genç, çok yakışıklı, çok kibar bir adammış. Ve bütün bunlara ek olarak bundan sonraki ilk baloya kalabalık bir arkadaş grubuyla katılmak niyetindeymiş. Bundan sevinçli haber mi olur! Dans etmekten hoşlanmak demek, âşık olmaya doğru atılmış bir adım demekti! Bay Bingley’nin âşık olması konusunda iyice parlak umutlar beslenmeye başlandı.

Bayan Bennet kocasına, “Kızlarımdan birini Netherfield Park Konağı’nda yerleşmiş göreyim; ötekilere de aynı şekilde parlak evlilikler yaptırayım, başka bir şey istemem!” diyordu.

Birkaç gün sonra Bay Bingley, Bay Bennet’in ziyaretine karşılık vermeye geldi ve kitaplıkta onunla on dakika kadar kaldı. Güzellikleri üstüne birçok övgüler işittiği kızları görebilmeyi ummuştu; ama yalnızca babalarını görebildi. Hanımlar ondan biraz daha şanslıydılar, çünkü üst kattaki pencerelerin birinden, onun mavi bir ceket giymiş ve siyah bir ata binmiş olduğunu görmek fırsatını buldular.

Arası uzamadan Bay Bingley’ye akşam yemeği için bir çağrı gönderildi. Bayan Bennet ev hanımlığını gösterecek olan yemek listesini hazırlamıştı bile. Ama çağrılıdan gelen bir mektupla her şey geri kaldı. Bay Bingley ertesi gün Londra’ya gitmek zorunda olduğu için bu çağrının onurunu şimdilik, yazık ki kabul edemeyecekmiş, falan filan.

Bayan Bennet adamakıllı bozuldu, kaygılandı. Genç adamın Hertfordshire’a daha yeni gelmişken kentte ne gibi bir işi olabileceğini kestiremiyordu. Onun hep oradan oraya gezeceğini ve gerektiği gibi Netherfield Konağı’na yerleşip oturmayacağını kuruntu etmeye başlamıştı. Bingley’nin Londra’ya salt balo için büyük bir arkadaş grubu toplamaya gitmiş olduğu düşüncesini ileri sürmekle Bayan Lucas, Bayan Bennet’in kaygısını biraz yatıştırdı. Gerçekten de çok geçmeden Bay Bingley’nin toplantıya on iki hanım ve yedi beyle birlikte geleceğini belirten bir söylenti duyuldu. Kızlar bu kadar çok kadın geleceğini duyunca yas tuttularsa da balodan önceki gün Bay Bingley’nin on iki yerine Londra’dan yalnızca altı hanım getirdiğini duyunca içleri rahatladı. Bay Bingley kendi beş kız kardeşiyle bir de kardeş kızını getirmişti. Ne var ki Bay Bingley’nin grubu balo salonuna girdiği zaman topu topu beş kişiydiler: kendisi, kız kardeşlerinden ikisi, bunlardan büyüğünün kocası ve başka bir genç adam.

Bay Bingley yakışıklı ve efendi tavırlıydı; yapmacıktan uzak, rahat davranışları vardı. Kız kardeşleri de hoş hanımlardı ve salon kadını oldukları her davranışlarından belliydi. Bay Bingley’nin eniştesi Bay Hurst de efendi görünüşlüydü. Gelgelelim arkadaşı Bay Darcy uzun boyu, güzel yapısı, yakışıklı yüz çizgileri, soylu davranışları ve yıllık gelirinin on bin1 olduğu üstüne, gelişinden beş dakika sonra kulaktan kulağa gezmeye başlayan söylentiyle, hemen bütün salonun dikkatini kendi üzerine çekti. Erkekler onun tam erkek tipli olduğunu ileri sürüyor, kadınlar da Bay Bingley’den çok daha yakışıklı olduğunu ileri sürüyorlardı. Kısacası gecenin yarısına dek Bay Darcy büyük bir hayranlık topladı. Ne yazık ki sonunda davranışları nefret uyandırarak hayranlık duygularını tersine döndürdü. Çünkü onun gururlu, kibirli olduğu, kendini çevresindekilerden üstün tutup her şeye burun kıvırdığı ortaya çıkmıştı. Şimdi artık Derbyshire’daki o büyük, görkemli konağı ile mülkleri bile onu soğuk, sevimsiz bir yüze sahip bulunmaktan ve arkadaşıyla kıyaslanmaya layık olmamaktan kurtaramazdı.

Bay Bingley çok geçmeden salondaki belli başlı kimselerle tanışmış bulunuyordu. Yaşam dolu, girgindi. Her dansa kalkıyor, balonun çok erken biteceğine kızarak kendisi de Netherfield’de bir balo vermekten söz ediyordu. Onunla arkadaşı arasında ne büyük bir tezat vardı! Bay Darcy topu topu bir kez Bayan Hurst, bir kez de Bayan Bingley’yle dans etti; başka kızlarla tanışmayı istemedi. Geceyi salonda dolaşıp ara sıra kendi grubundan biriyle konuşarak geçirdi. Onun kişiliği konusunda kesin yargıya varılmıştı: Dünyanın en burnu büyük, en sevimsiz adamıydı ve herkes onun bir daha kasabaya hiç gelmemesini diliyordu. Ona şiddetle diş bileyenlerin arasında Bayan Bennet de vardı. Bayan Bennet’in, Bay Darcy’nin genel davranışına karşı duyduğu hoşnutsuzluk, onun, kendi kızlarından birini küçük düşürmesi yüzünden özel bir kin biçimini almıştı.

Eş azlığı yüzünden Elizabeth Bennet iki kez dans edemeyip oturmak zorunda kalmıştı. Ve bir seferinde Bay Darcy oldukça yakınında durduğu için genç kız onunla Bay Bingley arasında geçen bir konuşmaya kulak misafiri olmuştu. Birkaç dakika için dans pistinden ayrılan Bingley, arkadaşını dansa katılması için üsteliyordu.

“Haydi bakalım, Darcy,” diyordu. “Dans etmeni istiyorum. Böyle aptal gibi, kendi başına durduğunu gördükçe ifrit oluyorum. Dans etsen çok daha iyi olacak.”

“Hiç de değil! Dans ettiğim hanımla iyice tanışık olmadıktan sonra dans etmek nasıl sinirime dokunur, bilirsin. Hele böyle bir toplantıda hiç çekilmez doğrusu. Kız kardeşlerin dansta. Salonda da başka tek bir kız yok ki onunla dansa kalkmak benim için ceza olmasın.”

Bingley, “Dünyayı verseler senin gibi mızmızlık edemem!” diye söylendi. “Yemin ederim bu akşamki kadar çok sayıda güzel kızı bir arada ömrümde görmemiştim. Hatta gördüklerimin arasında bazıları olağanüstü güzel.”

Bay Darcy, Bennet kardeşlerin en büyüğünden yana bakarak, “Salondaki tek güzel kızla sen dans ediyorsun,” dedi.

“Ah, ömrümde gördüğüm yaratıkların en güzeli o! Ama onun kız kardeşlerinden biri de şuracıkta, senin hemen arkanda oturuyor. Pek hoş bir kız, pek de tatlı olduğu belli. Haydi, eşime rica edeyim de sizi tanıştırsın.”

“Hangisini demek istiyorsun?”

Ve Darcy dönerek bir an göz göze gelinceye dek Elizabeth’e baktı. Sonra gözlerini çevirerek soğuk soğuk, “Kötü sayılmaz ama beni dansa özendirebilecek kadar güzel değil,” dedi. “Zaten şu sırada, başka erkeklerden yüz bulamamış kızlarla doğrusu uğraşamam! Hadi, sen eşinin yanına dön de onun gülüşlerinin tadını çıkar. Çünkü benimle boş yere zaman yitiriyorsun.”

Bay Bingley arkadaşının sözünü tuttu. Bay Darcy de yürüdü, gitti. Elizabeth’e kendini hiç de sevdirmemişti elbet. Gene de genç kız bu olayı arkadaşlarına neşeyle anlatmaktan geri kalmadı. Çünkü gülünç olan her şeyden tat alan canlı, şakacı bir yaradılışı vardı.

Balo bütün aile için çok iyi geçti. Bayan Bennet en büyük kızının Netherfieldlilerce çok beğenildiğine tanık olmuştu. Bay Bingley, Jane ile iki kez dans etmişti ve Bay Bingley’nin kız kardeşleri de ona çok yakınlık göstermişlerdi. Durumundan Jane de annesi kadar hoşnuttu ama daha serinkanlı duruyordu. Elizabeth, Jane’in hoşnutluğunu paylaşmaktaydı; Mary, Bayan Bingley’nin kendinden, “O çevrenin en yetenekli kızı,” diye söz ettiğini duymuştu. Kitty ile Lydia da şansları yaver gittiği için hiç eşsiz kalmamışlardı, ki onların herhangi bir balodan bekledikleri de salt buydu zaten.

Böylece, yaşamlarından iyice hoşnut bir durumda, kendi yaşadıkları (ve belli başlı kişilerinden sayıldıkları) Longbourn köyüne döndüler. Bay Bennet yatmamıştı. Eline kitap aldı mı saati unuturdu. Hele bu kez, o denli büyük beklentiler uyandırmış olan bir gecenin nasıl geçtiğini çok merak ediyordu. Karısının yeni gelen genç adam konusundaki görüşlerinde düş kırıklığına uğrayacağını ummuştu biraz; ama durumun bambaşka olduğunu anlamakta gecikmedi.

Bayan Bennet daha odaya girerken, “Ah! Sevgili Bay Bennet, çok güzel bir gece geçirdik, şahane bir balo oldu,” dedi. “Keşke sen de orada olsaydın! Jane öyle bir gözleri kamaştırdı ki görülmemiştir. Herkes onu övüyordu. Bay Bingley de onu pek güzel buldu, tam iki kez dansa kaldırdı! Bir düşün, canım; tam iki kez dans etti onunla! Hem salonda ikinci kez dansa kaldırdığı tek kız oydu. Önce Bayan Lucas’ı kaldırdı. Onunla kalktığını görünce öyle bir ağırıma gitti ki! Ama neyse ki onu hiç beğenmedi. Zaten beğenilecek gibi değil, biliyorsun! O sırada başkasıyla dansa kalkan Jane’in üzerinde Bay Bingley’nin gözü kalmış gibiydi. Jane’in kim olduğunu sordu; birini araya sokup kendini tanıştırdı, bundan sonraki dansı onunla yaptı. Sonra Bayan King’le, sonra küçük Maria Lucas’la, sonra gene Jane’le dans etti. Sonradan da Lizzy ile Boulangerlerin kızını kaldırdı.”

Kocası sıkılarak, “Biraz bana acıması olsaydı bu kadar çok dans etmezdi,” diye söylendi. “Tanrı aşkına onun kimlerle dans ettiğini sayıp dökme artık. Keşke ilk dansta ayağını burksaydı!”

Bayan Bennet, “Ah, canımın içi, pek hoşuma gitti bu çocuk,” diye sözünü sürdürdü. “Öyle görülmedik derecede yakışıklı ki! Kız kardeşleri de çok hoş kızlar. Ömrümde öyle şık kılıklar görmedim! Yemin ederim ki Bayan Hurst’ün elbisesindeki dantel...”

Burada sözü gene yarıda kaldı. Bay Bennet giyim kuşam sözü dinlemek istemiyordu. Böylece karısı başka konu aramak zorunda kaldı; pek acı bir dille ve biraz da abartarak Bay Darcy’nin korkunç kabalığını anlattı.

“Ama bana inanmanı isterim, onun hoşuna gitmemekle Lizzy pek zararlı çıkmış sayılmaz,” diye ekledi. “Pek sevimsiz, pek lanet bir adam, yakın davranmaya değmez. Öyle burnu havada, öylesine kibirli ki hiçbir şeyi beğenmedi. Oraya buraya dolaşıyor, gururundan yanına varılmıyordu. Dans edecek kadar güzel değilmiş! Ah hayatım, keşke orada olsaydın da, şu adama bir haddini bildirseydin. İyice tiksindim bu adamdan, ne yalan söyleyeyim!”

11. Darcy’nin İngiltere’nin en zengin dört yüz ailesinin içinde sayılmasına yetecek bir servet. (Y.N.)

*****

Dördüncü kısım

Jane’le Elizabeth yalnız kaldıkları zaman, Bay Bingley’yi övmekte şimdiye dek ölçülü davranmış olan Jane, kız kardeşine genç adamı ne denli beğenmiş olduğunu açıkça anlatmaya başladı.

“İdeal bir genç erkek,” diyordu. “İnce duygulu, iyi huylu, neşeli, canlı, sonra bu kadar kibarlık da görmemiştim! Böyle kusursuz bir terbiyenin yanı sıra, böyle rahat ve yapmacıksız bir tavır!”

Elizabeth, “Aynı zamanda yakışıklı da!” diye ekledi. “İdeal bir genç erkeğin, elinden gelirse, yakışıklı da olması gerekir zaten. Böylece Bay Bingley’nin kusursuzluğu bütünlenmiş oluyor.”

“Beni ikinci bir kez dansa kaldırdığı zaman koltuklarım kabardı doğrusu. Böyle üstüme düşmesini beklemiyordum.”

“Beklemiyor muydun? Oysaki ben senin adına bunu bal gibi bekliyordum. Aramızdaki en büyük farklardan biri bu zaten. Sen hiçbir zaman övgü beklemez, şaşırırsın. Ben tam tersi. Onun seni dansa kaldırmasından daha doğal ne olabilir? Senin salondaki bütün kızlardan beş kat güzel olduğunu görmemek elinde değildi ki! Kısacası, bundan onun kibarlığına pay çıkarmaya gerekçe yok. Anlayacağın, pek sevimli bir adam; ondan hoşlanmana izin veriyorum. Ondan çok daha aptallarını beğendiğin çok olmuştur.”

“Ama Lizzyciğim!”

“Bir tanem, senin çoğunlukla bütün insanları sevip beğenmeye karşı aşırı bir eğilimin vardır. Kimsede kusur görmezsin. Senin gözünde tüm dünya iyi, herkes hoştur. Ömrümde senin tek bir kişi üstüne kötü söz söylediğini duymuş değilim.”

“İnsanlara kusur bulmakta acele etmek istemem. Gene de düşündüklerimi her zaman olduğu gibi söylerim.”

“Biliyorum. İşin garip yönü de bu ya! Bu denli akıllı olasın da çevredekilerin sersemliklerini, saçmalıklarını gerçekten görmeyesin! Masum numarası yapan çoktur – dört bir yanımız bunlarla dolu. Ama gösteriş ve yapmacığa kaçmadan masum olmak –herkesin kişiliğindeki iyi yönü alıp daha da iyileştirmek ve kötü yönlere hiç değinmemek– bu ancak sana özgü bir şey. Örneğin sen bu adamın kız kardeşlerini de beğendin, değil mi? Oysaki onlar kibarlık bakımından hiç de erkek kardeşlerinin dengi değil.”

“Elbet değiller, ilk bakışta. Ama konuştukça insanı sarıyorlar. Bayan Bingley ağabeyiyle oturup evi çekip çevirecekmiş. Onun kişiliğinde ince ve sevimli bir komşu kazanmazsak çok şaşarım.”

Elizabeth sesini çıkarmadan dinliyordu ama ablasının dediklerine aklı yatmış değildi. Bingley’nin kız kardeşleri baloda genel olarak, hiç de kendilerini sevdirecek bir biçimde davranmamışlardı. Elizabeth ablasından daha keskin görüşlü ve daha az yumuşak başlıydı. Yargılarını etkileyecek herhangi bir övgü karşısında da kalmamış olduğu için, Bingley’nin kız kardeşlerini beğenmek eğiliminde değildi. Bu hanımların birer sosyete hanımı oldukları su götürmezdi. Keyifleri yerinde olduğu zaman sevimli olabilmek ve canları istediği zaman karşılarındakine iyi davranmak yeteneğinden de yoksun değildiler. Ama burnu büyük, gururlu kişilerdi. Güzelceydiler; Londra’nın en belli başlı özel okullarından birine gitmişlerdi; yirmi binlik drahoma sahibiydiler ve gereğinden çok para harcamaya, yüksek mevki ve rütbelerdeki kimselerle dostluk etmeye alışmışlardı. Bu yüzden kendilerini bir şey sanmakta ve başkalarına tepeden bakmakta yerden göğe kadar hakları vardı belki. İngiltere’nin kuzey bölgesinin ileri gelen ailelerinden birinin kızlarıydılar ve bu gerçeği hiçbir zaman unutmuyorlardı.

Bay Bingley’ye büyük bir varlık bırakan babası bu parayla bir malikâne almayı kurmuş; ama ömrü yetmemişti. Bay Bingley de bir malikâne almaya niyetliydi ve üstelik birçok yer beğenmişti. Ama şu sırada geniş, güzel bir eve yerleşmiş olduğu için onun rahat huylarını bilenler artık ömrünün sonuna dek Netherfield Park’ta oturacağına ve malikâne satın alma işini oğullarına bırakacağına inanıyorlardı.

Kız kardeşleri onun mülk sahibi olması için can atıyorlardı. Gene de şu sırada yalnızca bir kiracı olmalarına karşın, Bayan Bingley ağabeyinin evinin hanımı olmaya hiç de isteksiz değildi. Kocasının şıklığıyla sosyetikliği gelirinden üstün olan Bayan Hurst de işine geldiği zaman ağabeyinin evini kendi evi saymaktan çekinmiyordu. Ergenlik yaşına varalı daha iki yıl bile olmayan Bay Bingley rasgele verilen bir tavsiye üzerine Netherfield Park’a bakmaya karar vermişti. Gerçekten de konağa yarım saat şöyle bir bakmıştı. Evin konumu ve belli başlı odaları hoşuna gitmiş, ev sahibinin söylediği övgü sözleri içine sinmiş ve genç adam evi o saat kiralamıştı.

Bingley ile Darcy arasında, kişiliklerindeki büyük tezada karşın sarsılmaz bir dostluk vardı. Bingley rahatlığı, açık yürekliliği ve uysallığıyla kendini Darcy’ye sevdirmişti. Oysa hiçbir kişilik Darcy’nin kişiliğine bu derece zıt olamazdı ve Darcy de kendi kişiliğinden hiçbir zaman yakınır görünmezdi.

Bingley de Darcy’nin görüş gücüne ve yargılarına son derece saygı besler ve güvenirdi. Fikir ve kavrayış bakımından Darcy daha üstündü. Bingley akılsız sayılmazdı ama Darcy çok akıllıydı. Aynı zamanda gururlu, içine kapanık, titiz bir adamdı. Kusursuz terbiyesine karşın insanlara sokulmazdı. Bu yönden Bingley ondan üstündü. Çünkü her gittiği yerde kendini sevdirirdi. Oysaki Darcy her zaman çevresindekileri gücendirirdi.

İki arkadaşın balo sırasındaki konuşmaları kişiliklerini belirtmek için yeterliydi. Bingley ömründe bu denli hoş kimseler, böyle güzel kızlar görmemişti. Herkes onun çevresinde pervane gibi dönmüş, ona yakınlık göstermişti. Herhangi bir resmîlik, bir soğukluk olmamıştı. Bingley çok geçmeden salondakilerin hepsiyle içli dışlı olmuştu. Bayan Jane Bennet’e gelince, Bingley ondan daha güzel bir melek bile olabileceğini düşünemiyordu!

Arkadaşının tam tersine Darcy baloda gördüğü kimselerde pek az güzellik seçmiş; şıklığın, yüksek sosyete gereklerinin izine bile rastlamamıştı. Onların hiçbirine karşı zerrece ilgi duymamış ve onların hiçbirinden de zerrece yakınlık görmemişti. Bayan Jane Bennet’in güzel olduğunu kabul etmekle birlikte onun da gereğinden fazla gülümsemesine kusur bulmuştu.

Bayan Hurst’le Bayan Bingley de onun düşüncesine katılmışlardı. Ama gene de Jane’i beğeniyor, seviyor ve çok tatlı buluyorlar, onu daha yakından tanımakta bir sakınca görmüyorlardı. Böylece Bayan Bennet’in tatlı bir kız olduğu resmen onaylandı ve Bingley’ye de, Jane ile ilgili ciddi bir niyet beslemesi için yetki verilmiş oldu.

*****

Beşinci kısım

Longbourn’un oldukça yakınında Bennetlerin içli dışlı oldukları bir aile oturuyordu: Sir William Lucas önceden Meryton’da tüccarlık yaparak hatırı sayılır bir varlık kazanmış, belediye başkanlığı yaptığı sırada krala verdiği bir dilekçe sonucunda “şövalyelik” (yani sir) unvanını almıştı. Bu onuru biraz aşırı ciddiye almıştı galiba. Yaptığı işten ve ticaretle geçinilen küçük bir kasabada oturmaktan nefret ederek ikisini de bırakmış ve Meryton’ın bir iki kilometre dışındaki bir köşke taşınmıştı. O zamandan sonra Lucas Lodge diye anılan bu köşkte, şimdi, Sir William ticari işleriyle bağlı bulunmaksızın kendi unvanının tadını çıkarabilir ve kendini, “bütün dünyaya karşı nazik olmak” işine adayabilirdi. Çünkü unvanı onu iyice sevindirmiş olmakla birlikte burnunu büyütmüş değildi. Tersine, Sir Lucas herkese karşı her zaman çok yakınlık gösterirdi. Yaradılıştan arkadaş canlısı bir adamdı. Kırıcı olmayı sevmez, herkese iyilik etsin isterdi. Saraya sunulup unvan kazanması onu gerçek bir “soylu” yapıp çıkmıştı sanki.

Bayan Lucas da pek iyi bir hanımcağızdı. Çok akıllı sayılamayacağından Bayan Bennet için son derece değerli bir komşu olabiliyordu. Lucasların birkaç çocuğu vardı. Yirmi yedi yaşlarında, anlayışlı, akıllı bir genç hanım olan en büyükleri Charlotte, Elizabeth’in yakın arkadaşıydı.

Lucas ailesinin kızlarıyla Bennet ailesinin kızlarının bir araya gelip balo üstüne konuşmaları kuşkusuz kaçınılmaz bir şeydi. Nitekim balonun ertesi sabahı Lucas ailesinin kızları, haber verip haber almak amacıyla Longbourn House Köşkü’ne gelmiş bulunuyorlardı.

Bayan Bennet bütün terbiyesini takınarak, “Başlangıçta senin işin işti, Charlotte,” dedi, “Bay Bingley ilk önce seni seçti.”

“Evet ama ikinci seçtiği kız daha hoşuna gitti gibime geliyor!”

“Ha! Jane’i demek istiyorsun, sanırım; onunla iki kez dans etti diye. Gerçekten de buna bakılırsa Jane’i çok beğendi sayılır. Daha doğrusu beğendiğini kuvvetle tahmin ediyorum. Kulağıma bir şeyler çalındı bununla ilgili – neydi, unuttum ama Bay Robinson’la ilgili bir şey.”

Elizabeth, “Belki de Bay Bingley’yle Bay Robinson arasında benim kulağıma çalınan konuşmadan söz ediyorsunuz,” dedi. “Size söylemedim mi? Bay Robinson, Bay Bingley’ye bizim baloyu beğenip beğenmediğini soruyordu. Salonda bir sürü güzel kız var, değil mi, diye sorduktan sonra, hangi kızı en güzel bulduğunu sordu. Bay Bingley hemen, kuşkusuz Bayan Bennetlerin en büyüğü; bu noktada hiçbir düşünce ayrılığı olamaz diye yanıtladı.”

“Bakın hele! Gerçekten de pek kesin konuşmuş. Sanki gözüne kestir... neredeyse... ama, ne olsa, belki de sonunda hiçbir şey çıkmaz.”

Charlotte, “Benim kulağıma çalınan konuşmaysa bambaşkaydı, Eliza,” dedi. “Bay Darcy’nin dili arkadaşınınki kadar tatlı sayılmaz değil mi? Zavallı Eliza! Sadece fena sayılmazmışsın!”

“Çok rica ederim, o adamın kabalığına üzülmeyi Lizzy’nin aklına sokma! Çünkü o denli sevimsiz bir adam ki onun insanı beğenmesi evlerden ırak! Bayan Long dün gece söylüyordu. Adam onun yanı başında tam yarım saat oturmuş da bir kerecik bile ağzını açmamış!”

Jane, “Emin misiniz anneciğim, ufak bir yanlışlık olmasın?” diye sordu. “Çünkü Bay Darcy’nin onunla konuştuğunu ben kesinlikle gördüm.”

“Elbet, Bayan Long ona Netherfield Park’ı beğenip beğenmediğini sormuş. O da karşılık vermek zorunda kalmış; ama kadıncağızın dediğine göre kendisine söz söylendi diye pek öfkelenmiş.”

Jane, “Bayan Bingley bana dedi ki, Bay Darcy çok yakın dostları arasında olmadıkça pek konuşmazmış,” dedi. “Ama yakınlarının arasındayken çok iyi huylu ve kibar olurmuş.”

“Taş çatlasa inanmam, güzelim. Öyle iyi huylu olsaydı Bayan Long’la iki çift söz ederdi. Ama ben işin içyüzünü kestirebiliyorum. Bay Darcy’nin kibrinden yanına varılmadığını herkes söylüyor. Bayan Long’un fayton sahibi olmadığını ve baloya kiralık arabayla geldiğini bir yerden duymuş olsa gerek.”

Bayan Lucas, “Bayan Long’la konuşmadığına pek öyle sinir olmuyorum ama Eliza’yla dans etmeliydi doğrusu,” dedi.

Bayan Bennet, “Lizzy,” dedi, “bir dahaki baloda sakın ha onunla dans edeyim deme!”

“Anneciğim, onunla ömür boyu dans etmeyeceğime gözüm kapalı söz verebileceğimi sanırım.”

Charlotte Lucas, “Onun gururu beni çoğu kimselerin gururu kadar sinirlendirmiyor doğrusu,” diye fikir yürüttü. “Çünkü özrü var. Bu derece yakışıklı, soy sop sahibi, kısacası her bakımdan kusursuz bir genç erkeğin kendini beğenmiş olmasına şaşılmaz sanırım. Yani demek istiyorum ki gururlu olmaya hakkı var onun.”

Elizabeth, “Pek doğru,” dedi. “Onun gururunu ben de kolaylıkla hoş görebilirdim... Benim gurumu incitmemiş olsaydı.”

Düşüncelerinin derinliği ve sağlamlığından övünç duyan Mary, “Gurur insanlar arasında yaygın olan bir kusurdur, kanımca,” diye fikir yürüttü. “Okuduğum bütün kitaplara bakılırsa gerçekten yaygın olsa gerek. İnsan mizacının gurura özellikle eğilimli olduğuna ve herhangi gerçek ya da uydurma erdemlerinden ötürü gurura kapılmayan kimselerin çok az olduğuna inanç getirmiş bulunuyorum. Kibirle gurur, çok zaman aynı anlamda kullanılmalarına karşın aslında ayrı ayrı şeylerdir. Bir insan kibirli olmadan da gururlu olabilir. Gurur daha çok bizim kendi kendimizi değerlendirmemizle ilgilidir; kibirse başkalarına kendimizi ne şekilde satmak istediğimizle.”

Lucasların küçük oğlanlarından biri, “Ben Bay Darcy kadar varlıklı olsaydım, istediğimce gururlu olurdum!” diye bağırdı. “Bir sürü tazı besler ve her gün bir şişe şarap içerdim.”

Bayan Bennet, “O zaman da gereğinden çok şarap içmiş olurdun,” diye karşılık verdi. “Ben de gördüğüm zaman şişeyi hemen elinden alırdım.”

Çocuk, “Alamazdın,” diye karşı çıktı. Kadın, “Alırdım,” diye dayattı ve bu çekişme ancak Lucasların kendi evlerine gitmeleriyle son buldu.

*****

Altıncı kısım

Longbournlu hanımlar çok geçmeden Netherfield Parklı hanımları ziyaret ettiler. Bu ziyarete de az zaman sonra karşılık verildi. Jane Bennet’in kibar ve sevimli davranışları Bayan Bingley’yle Bayan Hurst’ün gitgide daha hoşlarına gitmekteydi. Jane’in annesini “çekilmez” bulmuşlardı ve küçük kardeşlerinin de konuşulmaya değmeyeceğini düşünüyorlardı. Ama Jane ve Elizabeth’le arkadaş olmak isteğini belirtmişlerdi. Jane onların bu yakınlığını son derece büyük bir hoşnutlukla karşıladı. Gelgelelim Elizabeth hâlâ herkese, hatta Jane’e bile kibirli davrandıklarını düşündüğü için onlara bir türlü ısınamıyordu. Gerçi onların Jane’e gösterdikleri yakınlığın başlı başına bir değeri vardı. Çünkü bu yakınlığa, ağabeylerinin Jane’e duyduğu hayranlığın neden olması çok akla yakındı. Her karşılaştıkları yerde Bingley’nin Jane’e gerçekten hayran olduğu kimsenin gözünden kaçmıyordu. Jane’in de daha ilk geceden beri Bingley’ye karşı duymuş olduğu yakınlık duygularına gitgide daha fazla kapıldığı da Elizabeth’in gözünden kaçmıyordu. Üstelik, daha da doğrusu Jane, Bingley’ye sırsıklam tutulma yolundaydı. Neyse ki Elizabeth bunu kendinden başka kimsenin sezemeyeceğini düşünerek avunuyordu. Ne olsa Jane çok yoğun duygularının yanı sıra çok serinkanlı bir huya ve güler yüzlülüğe sahipti ki bu, onun sırrını meraklıların kuşkularına karşı korumaya yarayacaktı.

Elizabeth bundan arkadaşı Bayan Lucas’a söz etti. Charlotte, “Böyle bir durumda çevreyi aldatabilmek iyi olabilir, ama böylesine ihtiyatlı olmanın kimi sakıncaları da vardır,” diye fikir yürüttü. “Bir kız duygularını sevdiği adamdan da saklarsa, onu kendine bağlamak fırsatını elinden kaçırabilir. O zaman da aşkından hiç kimsenin haberi olmadığını düşünmek, sanırım pek cılız bir avuntu olur. Hemen hemen her sevgide öyle büyük bir gönül borcu ya da gurur payı vardır ki yeni doğmuş bir sevgiyi başıboş bırakmaya gelmez. Hepimiz başlangıçta özgürüzdür. Ufak bir gönül kayması kadar doğal ne olabilir ki? Ama karşıdan beslenmedikçe sırılsıklam âşık olacak kadar pişkinlik gösterebilen kadın azdır. Bence kadınların onda dokuzu karşılarındaki erkeğe duyduklarından öte bir sevgi gösterseler iyi ederler. Bingley hiç kuşkusuz ablandan hoşlanıyor. Ama Jane ona azıcık daha yüz vermezse duyguları hoşlanmaktan ileri geçemeyebilir.”

“Bence Jane huyu elverdiği ölçüde ona yüz veriyor sayılır. Onu çok beğendiğini ben anlayabildiğime göre, Bingley anlayamazsa aptal demektir.”

“Şunu unutma ki Eliza, o, Jane’in huylarını senin gibi ezbere bilmiyor.”

“Ama bir kız bir erkeği beğeniyorsa ve bunu ondan gizlemiyorsa, erkek bunu anlamasın, olamaz.”

“Belki birbirlerini yeter derecede görürlerse erkek bunu anlayabilir. Ama Jane ile Bingley birbirlerini oldukça sık görmekle birlikte uzun zaman bir arada bulunamıyorlar. Zaten hep büyük, kalabalık toplantılarda görüyorlar birbirlerini. Her dakikayı baş başa konuşmakla geçiremezler ya! Onun için Jane onunla baş başa bulunduğu her yarım saati elinden geldiğince değerlendirmeyi bilsin. Onu bir kez elde ettikten sonra dilediği kadar âşık olmaya zaman bulacaktır.”

Elizabeth, “İyi bir evlenme yapmaktan başka hiçbir kaygı söz konusu değilse sen haklı sayılırsın,” diye yanıtladı. “Ben sözgelimi, varlıklı bir koca ya da herhangi bir koca avlamayı aklıma koymuş olsaydım, sanırım senin dediğin gibi yapardım. Ama Jane’in düşüncesi ve duyguları böyle değil. Peşin hesapla yola çıkmıyor o. Üstelik daha kendi duygularının derecesini, yerinde olup olmadığını bile kesinlikle bilemiyor. Bingley’yi ancak iki haftadır tanıyor. Meryton balosunda iki kez dans ettiler. Bir sabah onu kendi evinde gördü, sonra dört kez onunla aynı sofrada bulundu. Bu Jane’in onun kişiliğini anlamasına yetmez ki!”

“Senin deyişine göre o! Eğer Jane, Bingley’yle yalnızca dört kez akşam yemeğinde bulunmuş olsaydı, ancak onun boğazlı olup olmadığını anlayabilirdi. Ama unutma ki dört akşam yemeği demek, birlikte geçirilen dört akşam demektir. Dört akşamda da insan çok şey öğrenebilir.”

“Evet, bu dört akşam onlara birtakım ortak zevkleri olduğunu öğretti. Ama huylarının öteki önemli yönlerine gelince, pek bir şey öğrendiklerini sanmıyorum.”

Charlotte, “Her neyse,” dedi. “Jane’e içtenlikle başarı dilerim. Zaten Bingley’yle ha tutup yarın evlenmiş ha on iki ay onun kişiliğini incelemiş, mutlu olmak şansı iki şıkta da birbirine denktir, bence. Evlilikte mutluluk tam bir piyangodur. İki taraf birbirlerinin huylarını ne denli yakından bilirlerse bilsinler, zevkleri birbirine ne denli uygun olursa olsun, bu onların mutlu olma şanslarına hiçbir şey katmaz. Nasılsa sonradan kişilikleri yüzde yüz zıt olarak gelişmeye başlayacağı için paylarına düşen hır gürden kaçınamayacaklardır. Bu yüzden ömrünü birlikte geçireceğin insanın kusurlarını ne kadar az bilirsen o kadar iyi!”

“Beni güldürüyorsun, Charlotte! Ama yürüttüğün mantık sağlam değil. Sağlam olmadığını, senin başına gelse hiçbir zaman böyle davranmayacağını sen de bal gibi biliyorsun.”

Bay Bingley’nin Jane’e gösterdiği ilgiyi kafasına takmış olduğu için Elizabeth, bu arada kendisinin de Bay Darcy’nin ilgisini çekmeye başladığının farkında bile değildi!

Bay Darcy ilk önce onun güzel olduğunu bile kabul etmek istememişti. Baloda ona hayran kaldığı söylenemezdi. Ondan sonra karşılaştıkları zaman da genç kıza ancak kusur bulmak amacıyla bakmıştı. Ama kendi kendine ve arkadaşlarına, onun yüzünde beğenilecek hiçbir şey olmadığını açıklar açıklamaz o koygun gözlerindeki derin, güzel bakışların genç kızın yüzüne olağanüstü bir anlam kazandırdığını keşfedivermişti! Bu bulguyu, genç adamı aynı derecede bozguna uğratan başka bulgular izlemişti. Eleştirici gözüyle Darcy, genç kızın ölçülerinde birkaç kusur bulmakla birlikte yapısının ince, kıvrak ve çok hoş olduğunu itiraf etmek zorunda kalmıştı. Bir yandan kızın davranışlarının salon kadınlarınınkine uygun olmadığını belirtirken, öbür yandan onun rahat ve şakacı tutumlarına kapılmaktan kendini alamaz olmuştu.

Elizabeth ise bundan habersizdi. Kızın gözünde Darcy hiçbir gittiği yerde sevgi kazanamayan ve onu, Elizabeth’i, dans edecek kadar güzel bulmamış olan adamdı yalnızca.

Darcy şimdi Elizabeth’i daha yakından tanımayı istiyordu. Onunla karşılıklı konuşabilmeye hazırlık olarak onun başkalarıyla konuştuklarına kulak vermeye başladı. Onun bu tutumu da Elizabeth’in dikkatini çekti. Sir William Lucas’ın köşkünde, kalabalık bir toplantıdaydılar.

Elizabeth bir ara Charlotte’a, “Benim Albay Forster’ la konuşmamı dinlemekte Bay Darcy’nin nasıl bir amacı olabilir ki?” diye sordu.

“Bu öyle bir soru ki yanıtını ancak Bay Darcy verebilir.”

“Ama gene böyle bir iş yaparsa, gözümden kaçmadığını ona hemen bildireceğim. Pek küstah bakışları var. Küstahlığa önce ben başlamazsam, yakında ondan korkmaya başlayacağım.”

Biraz sonra Bay Darcy’nin kendilerinden yana geldiğini gördüler. Gerçi hiç de onlarla konuşmak ister gibi bir tutumu yoktu. Ama Bayan Lucas arkadaşına, “Demin söylediğin şeyi yap bakalım,” diye meydan okudu, Elizabeth de bunun altında kalmayarak o saat Darcy’ye döndü ve, “Bay Darcy,” dedi. “Demin bizlere bir balo vermesi için Albay Forster’ın başının etini yerken söylemek istediklerimi pek güzel ifade etmedim mi?”

“Büyük bir canlılıkla belirttiniz. Ama zaten bu, bütün hanımlara canlılık veren bir konudur.”

“Bizlere karşı çok acımasızsınız!”

Bayan Lucas, “Piyanoyu açıyorum, Eliza,” dedi. “Sonrasını biliyorsun.”

“Sen de ne tuhaf arkadaşsın! Her zaman, herkesin önünde çalgı çalıp şarkı söyleyeyim istersin. Müzik yeteneğiyle övünen bir kız olsaydım, sen benim için bulunmaz bir pırlanta olurdun. Ama doğrusu, ülkenin en iyi sanatçılarını dinlemeye alışık olanların karşısına çıkmamak benim daha işime gelir.”

Bayan Lucas diretiyordu. Elizabeth, “Peki, yazgıma boyun eğmekten başka yol yok,” dedi. Sonra, Bay Darcy’ den yana büyük bir ciddilikle bakarak ekledi: “Kuşkusuz, hepimizin bildiği, çok yerinde bir atasözü vardır: Soluğunu, çorbanı üflemeye sakla, derler. Ben de soluğumu şarkıma saklayayım bari.”

Elizabeth’in piyano çalıp şarkı söyleyiş tarzı kusursuz olmamakla birlikte çok tatlıydı. Birkaç şarkı söyledi ve daha söylemesi için salondan yükselen ricalara karşın yerini, bu işin pek isteklisi olan kız kardeşi Mary’ye bıraktı. Ailenin tek alımsız kızı olması dolayısıyla Mary, bilgi ve becerilerini geliştirmek için çok çalışır ve kendini göstermeye her zaman can atardı.

Mary’nin müzik alanında ne büyük bir yeteneği ne de zevki vardı. Gösteriş kaygısı onu çok çalışmaya sürüklemişti, ama ona bir çokbilmişlik ve kendini beğenmişlik de vermişti ki bu, çok daha üstün bir yeteneğin sunuşunu bile bozmaya yeterdi. Rahat ve yapmacıksız sunuşuyla Elizabeth, kardeşinin yarısı kadar yetenekli olmamakla birlikte dinleyenlere daha çok zevk vermişti. Mary ise çaldığı uzun konçertonun sonunda alkış toplayabilmek için, küçük kardeşlerinin üstelemesiyle İskoç ve İrlanda türküleri söylemek zorunda kaldı. Genç kızlar ve birkaç genç subay salonun bir köşesinde coşkuyla halk dansları yapmaya başladılar.

Bay Darcy bir köşede durmuştu. Onların böyle, ciddi konulardan hiç konuşmaksızın zaman geçirmelerini sessiz bir öfke içinde seyretmekteydi. Kendi düşüncelerine öyle dalmıştı ki Sir William Lucas’ın yanı başında olduğunu fark etmemişti bile! Sonunda Sir William, “Gençler için ne hoş eğlence!” diye söze başladı. “Dans etmek gibisi var mı? Ben dansı yüksek ve uygar toplumların en belli başlı inceliklerinden biri sayarım.”

“Elbette, beyefendi. Dans sanatının aynı zamanda dünyanın daha alçak toplumlarında da geçerli olmak gibi bir ayrıcalığı vardır. Bütün yamyamlar dans etmesini bilirler.”

Sir William yalnızca gülümsedi. Bir duraklamadan sonra Bay Bingley’nin de dans edenlerin arasına katıldığını görünce, “Arkadaşınız çok hoş dans ediyor,” dedi. “Sizin de bu sanatta çok usta olduğunuzdan hiç kuşkum yok, Bay Darcy.”

“Meryton’daki baloda benim dans edişimi gördünüz sanırım, beyefendi.”

“Elbette gördüm, büyük bir zevkle seyrettim. St. James’te sık sık dans eder misiniz?”

“Hiçbir zaman, efendim. Ben zaten zorda kalmadıkça dans etmem.”

“Londra’da bir eviniz vardır, sanırım?”

Bay Darcy şöyle bir bel kırıp eğildi.

“Bir zamanlar büyük kente yerleşmek benim de aklımdan geçmişti; çünkü bayılırım yüksek sosyeteye! Gelgelelim Londra havasının Bayan Lucas’a yarayacağına pek güvenemedim.”

Sir Lucas bir karşılık umarak sustu; ama yanındaki adamın karşılık vermeye hiç niyeti yoktu. Tam o sırada Elizabeth’in kendilerinden yana geldiğini gören Sir William, centilmence bir iş yapmak isteğine kapılarak seslendi:

“Sevgili Bayan Eliza, niçin dans etmiyorsun? Bay Darcy, bu genç hanımı size dans etmek için son derece uygun bir eş olarak tanıtmama izin veriniz. Karşınızda böyle bir güzellik görünce dans etmekten sanırım kendinizi alamazsınız!”

Ve Bayan Elizabeth’in elini alarak Darcy’ye vermeye kalkıştı. Genç adam son derece şaşalamakla birlikte hiç de isteksiz değildi, ama Elizabeth hemen geriye doğru çekildi ve Sir William’a biraz telaşla, “Rica ederim, efendim, dans etmeye zerrece niyetim yok,” dedi. “Çok rica ederim, buraya eş dilenmek için geldiğimi sanmayın.”

Bay Darcy ciddi bir kibarlıkla, onunla dans etmek onurunu diledi ama boşuna! Elizabeth kararlıydı. Sir William’ın döktüğü bütün dillere karşın da kararından dönmedi.

“O kadar olağanüstü güzel dans ediyorsun ki Bayan Eliza, seni izlemek zevkinden beni yoksun bırakman taş yürekliliktir. Bu genç bey de dans etmeyi genellikle sevmezmiş ama yarım saatçik gönlümüzü etmeye bir diyeceği olamaz sanıyorum.”

Elizabeth gülümseyerek, “Bay Darcy tepeden tırnağa inceliktir,” dedi.

“Gerçekten de öyle. Ama onu özendiren nedenler göze alınınca inceliğine şaşmamak gerekir – öyle ya senin gibi bir eşle dans etmeyi kim istemez?”

Elizabeth erkeklerden yana hınzır ve alaycı bir bakış fırlatarak geri döndü ve uzaklaştı.

Olumsuz yanıtı onu Darcy’nin gözünden düşürmüş değildi. Tersine, genç adam onunla ilgili çok tatlı düşüncelere dalmıştı ki Bayan Bingley yanına gelerek, “Düşüncelerinizin konusunu kestirebileceğimi sanıyorum,” diye gülümsedi.

“Hiç sanmam.”

“Sık sık böyle kimseler arasında, bu çeşit geceler geçirmenin nasıl çekilmez bir şey olacağını düşünüyorsunuz... İnanın, ben de tamamen sizinle aynı düşüncedeyim. Bu denli sinirlendiğimi hiç anımsamıyorum. Böylesine yavan... gene de böylesine gürültücü insanlar... Hele birer hiç oldukları halde kendilerini bir şey sanmaları! Onlar konusundaki eleştirilerinizi dinleyebilmek için nelerden vazgeçerdim!”

“İnanın, düşündüklerinizde baştan aşağı yanılıyorsunuz. Sizin sandığınızdan daha tatlı düşüncelere dalmıştım. Hoş bir kadının yüzündeki bir çift çok güzel gözün insana ne denli büyük bir zevk bağışlayabileceğini düşünüyordum.”

Bayan Bingley, onu bu tür düşüncelere daldırtmak mutluluğunun hangi hanıma ait olduğunu öğrenmek istedi. Bay Darcy de büyük bir pek gözlülükle, “Bayan Elizabeth Bennet!” dedi.

Bayan Bingley, “Bayan Elizabeth Bennet!” diye onun sözlerini yankıladı. “Ne zamandır bu derece beğeniyorsunuz onu? Ve sizleri ne zaman kutlayabileceğiz acaba?”

“İşte tam sizden umduğum soruyu sordunuz. Hanımların düş gücü pek hızlı işler. Bir anda hayranlıktan hemen sevdaya sıçrar; oradan da evliliğe. Sizin beni hemen kutlamaya kalkacağınızı biliyordum zaten.”

“Bu derece ciddi olursanız, ben bu işi oldu bitti sayarım. Gerçekten de eşsiz bir kaynana kazanmış olacaksınız. Onun iki günde bir Pemberley’ye, sizin yanınıza geleceğinden de hiç kuşkum yok.”

Bayan Bingley’nin bu alaycı sözlerini Darcy tam bir umursamazlıkla dinliyordu. Onun bu serinkanlılığı karşısında, durumun tehlikeli olmadığına inanan genç kız da iğneli şakalarını uzattıkça uzattı.

*****

Yedinci kısım

Bay Bennet’in hemen hemen bütün varlığı yılda iki bin altınlık bir gelirden oluşuyordu. Ve erkek çocuğu olmadığı için, çok yazık ki bu gelir de, Longbourn House Köşkü de, ölümünden sonra uzak bir akrabaya miras kalacaktı. Karısının varlığıysa şu sırada kendisine yetip artmakla birlikte, kızların geleceği bakımından pek doyurucu değildi. Bayan Bennet’e Meryton’da avukat olan babasından dört bin altın miras kalmıştı.

Bayan Bennet’in bir kız kardeşi vardı. Bu kız, babalarının yardımcısı olan ve ölümünden sonra onun yerine geçen Bay Phillips’le evlenmişti. Bir de Londra’da ticaretle uğraşan bir erkek kardeşleri vardı.

Longbourn köyüyle Meryton arasında topu topu bir buçuk kilometre kadar yol vardı ki bu, köyün kızları için pek elverişli bir uzaklıktı. Bennet ailesinin kızları haftada üç dört kez Meryton’a inip teyzelerine ve yollarının üstünde olan şapkacı dükkânına uğrarlardı. Hele ailenin en küçükleri olan Kitty ile Lydia, Meryton’dan hiç eksik olmazlardı. Kafaları ablalarınınkine oranla çok boştu. Yapacak başka şey bulamadıkları zaman, sabah saatlerini geçirmek ve akşam saatleri için konuşma konusu sağlamak amacıyla gecikmeden Meryton’a bir yürüyüş yaparlardı. Yörenin yaşantısı ne denli durgun olursa olsun, kızlar teyzelerinden ilginç haberler toplamayı başarırlardı.

Hele şu sıralarda o dolaylara bir milis alayının gelişi kızlara hem bir sürü haber hem de büyük bir mutluluk kaynağı sağlamaktaydı. Alay bütün kış kalacakmış ve karargâhı da Meryton olacakmış.

Kızlar, teyzeleri Bayan Phillips’e yaptıkları ziyaretler sırasında iyice ilginç haberler topluyorlardı artık. Subayların adları ve aileleri konusundaki bilgileri günden güne artmaktaydı. Subayların nerelerde oturduklarını öğrenmekte gecikmedikleri gibi, en sonunda kendileriyle de tanışmaya başladılar. Enişteleri Bay Phillips subayların hepsiyle dosttu. Bu yüzden kızların önünde şimdiye değin bilmedikleri bir mutluluk dünyası açılmıştı. Artık Kitty’yle Lydia subaylardan başka şey konuşmaz olmuşlardı. Ve Bay Bingley’nin (sözü bile annelerinin gözlerini parlatan) büyük varlığı onların gözünde, bir bahriyelinin kırmızı ceketli üniformasıyla karşılaştırılınca hiç kalıyordu.

Bir sabah kızların bu konuyu ballandıra ballandıra işleyişlerini dinleyen babaları serinkanlılıkla düşüncesini belirtti:

“Konuşmalarınızdan anlayabildiğime göre sizler dünyanın en saman kafalı kızlarından ikisi olsanız gerek! Epey zamandır bundan kuşkulanıyordum zaten, ama şimdi artık iyice inanç getirdim.”

Bu sözlere sıkılan Catherine karşılık vermedi. Gelgelelim Lydia tam bir vurdumduymazlıkla, Yüzbaşı Carter’a karşı duyduğu hayranlığı belirtmekte direndi. Yüzbaşı Carter’ı o gün görebilmek istiyordu, çünkü ertesi gün genç subay Londra’ya gidiyormuş.

Bayan Bennet kocasına, “Kendi çocuklarına böyle her fırsatta saman kafalı diyebilmene şaşıyorum, canımın içi,” dedi. “Ben herhangi bir çocuğu saman kafalı bulmak istesem, kendi çocuğumu seçmem, sanırım.”

“Ben de çocuklarım saçmalık yaparlarsa bu saçmalığı fark edebilmeyi isterim.”

“Evet; ama, aslında çocuklarımızın hepsi de çok akıllı.”

“Seninle eş düşüncede olmadığımız tek konunun bu olduğunu ileri sürmek yürekliliğini gösterebilir miyim? Duygularımızın her konuda birbirini tutacağını ummuştum ama bu noktada senden ayrılarak en küçük iki kızımızın olağanüstü derecede kuş beyinli olduğuna inanmak zorundayım.”

“Sevgili Bay Bennet, o küçücük kızların, ana babaları gibi olgun olmasını bekleme. Bizim yaşımıza geldikleri zaman, biliyorum, subaylar onlara da vız gelecek – bize vız geldiği gibi... Ama bana sorarsan subayların al üniforma ceketlerini pek şık bulduğum günleri unutmuş değilim. Hâlâ da beğenirim, doğrusu. Örneğin yıllık geliri beş altı bini bulan genç yakışıklı bir albay çıksa da kızlarımdan birini istese, öyle geliyor ki geri çevirmem. Geçen akşam Sir Williamlarda Albay Forster, o üniformalı haliyle pek hoşuma gitti, doğrusu.”

Lydia, “Anneciğim,” dedi, “Teyzem diyor ki Albay Forster’la Yüzbaşı Carter artık Bayan Watsonlara, ilk geldikleri zamanki kadar sık gitmiyorlarmış. Teyzem şimdi onları daha çok Clarke’ın kitapçı dükkânında görüyormuş.”

Tam o sırada uşağın içeri girmesi Bayan Bennet’in karşılık vermesine engel oldu. Uşak, en büyük Bayan Bennet’e Netherfield’den bir mektup getirmişti, Bayan Bennet’in gözleri sevinçten parladı. Kızı mektubu okurken annesi sorup duruyordu:

“Ee, Jane, kimdenmiş bakalım? Neler yazıyor? Ne diyor? Haydi, Jane, çabuk ol da söyle, kuzum. Hadi be güzelim, çabuk olsana.”

Sevgili Dostum,

Eğer bize acıyarak bu akşam yemeğini Louisa ve benimle birlikte yemeyi kabul etmezseniz, biz iki kardeş, ömrümüzün sonuna dek birbirimizden nefret etmek tehlikesiyle karşı karşıya geleceğiz. Çünkü iki genç kızın sabahtan akşama dek baş başa geçirdikleri bir günün kavgasız sona ermesi görülmüş şey değildir! Bu mektubumu alır almaz bize buyurun. Ağabeyimizle öteki baylar akşam yemeğini subaylarla yiyeceklermiş.

Her zaman sizin,

Caroline Bingley

Lydia, “Subaylarla ha!” diye bağırdı. “Nasıl oldu da teyzem bundan söz etmedi bize!”

Bayan Bennet, “Akşam yemeğini dışarıda yiyecekmiş,” diye söylendi. “Yazık!”

Jane, “Faytonu alabilir miyim?” diye sordu.

Annesi, “Hayır canım, ata bin, daha iyi,” diye yanıtladı. “Çünkü hava yağacağa benziyor. Yağmur boşandığı zaman araban olmazsa, geceyi orada geçirmek zorunda kalırsın.”

Elizabeth, “Parlak bir buluş,” dedi. “Ama ya Bingleyler Jane’i kendi arabalarıyla geri göndermeye kalkışırlarsa?”

“Olacak iş değil! Çünkü baylar Meryton’a sanırım Bay Bingley’nin faytonuyla giderler. Bay Hurst’ün de arabası olmadığına göre...”

“Faytonla gitsem daha iyi.”

“Ama, cicim, faytonun atları babana gerek, sanıyorum. Atların çiftlikte işi var, değil mi, Bay Bennet?”

“Atların her zaman çiftlikte işi var; ama sizden sıra gelmiyor ki!”

Elizabeth, “Ama bugün atları çiftliğe göndermişseniz annem emeline ulaşmış sayılır,” dedi.

Ve sonunda atların çiftlikte olduğunu babasının ağzından kesin olarak alabildi ve Jane binek atının sırtında gitmek zorunda kaldı. Annesi onu kapıdan, havanın bozacağı konusunda pek neşeli tahminler yürüterek uğurladı.

Gerçekten de duası kabul oldu; Jane yola çıkalı çok olmamıştı ki bardaktan boşanırcasına yağmur yağmaya başladı. Kız kardeşleri Jane ıslanacak diye kaygılandılar; ama annesinin sevincine diyecek yoktu! Yağmur hiç dinmeden yağıyordu. Jane’in artık o gece geri gelmeyeceği kesinleşmiş sayılırdı.

Bayan Bennet yağmuru kendi becerisiyle yağdırmış gibi durup durup, “Gerçekten parlak bir fikir oldu,” diyordu.

Fikrinin parlaklık derecesinden kendisinin de ertesi sabaha değin haberi olmadı. Daha kahvaltıdan yeni kalkıyorlardı ki Netherfield Park’tan gelen bir uşak Elizabeth’e şu mektubu getirdi:

Çok Sevgili Lizzy,

Bu sabah çok hastayım. Sanırım dün yağmurdan sırsıklam olduğum için. Buradaki iyi yürekli arkadaşlarımız beni iyileşinceye dek salıvermenin sözünü bile etmiyorlar. Aynı zamanda benim Bay Jones’a görünmem için de diretiyorlar. Onun çağrıldığını duyunca sakın telaşlanmayın. Baş ağrısıyla boğaz ağrısından başka hiçbir şeyciğim yok. Sevgiler.

Jane

Elizabeth mektubu yüksek sesle okuduktan sonra Bay Bennet, “Ee, iki gözüm,” dedi. “Büyük kızın tehlikeli bir hastalığa yakalanır da ölürse bu işi senin kendi buyruğunla ve Bay Bingley’yi elde edebilmek uğruna yaptığını düşünerek avunursun artık!”

“Onun ölebileceğini aklıma bile getirmem! İnsanlar nezleden ölmez. Hem orada ona pek güzel bakarlar. Orada kaldığı sürece gider onu görürüm.”

Ablasını gerçekten merak eden Elizabeth gidip onu görmeye kararlıydı. Araba evde olmadığına ve kendisi de ata binmesini de bilmediğine göre tek yol yürümekti. Bu kararını bildirince annesi, “Sen delirdin mi?” diye bağırdı. “Bu çamurda böyle bir şeyi nasıl aklından geçirebiliyorsun? Oraya ulaşana dek üstün başın rezil olur, el içine çıkacak durumun kalmaz güzelim!”

“Jane’i görecek durumum kalır ya, bana da gereken yalnızca bu!”

Babası, “Arabayı istediğini mi dokunduruyorsun, Lizzy?” diye sordu.

“Hiç de değil! Yürümekten çekindiğim yok. Belirli bir amacı olunca yol yürümek insana koymaz. Zaten topu topu dört beş kilometre. Akşam yemeğine dek gider dönerim.”

Mary, “İyilik duygularının bu kadar canlı oluşuna hayranım,” diye fikir yürüttü. “Gene de içten gelen duyguları mantıkla yönetmek şarttır. Ve benim kanımca katlanılan güçlük, eldeki amaçla orantılı olmalıdır.”

Catherine ile Lydia, “Biz de seninle birlikte Meryton’a gelelim,” dediler.

Elizabeth onların önerisini onayladı, üç kız kardeş birlikte yola koyuldular.

Yolda yürürlerken Lydia, “Acele edersek belki yüzbaşı Carter’ı Londra’ya gitmeden önce görebiliriz,” diyordu.

Meryton’a gelince ayrıldılar. İki küçük kardeş evli subaylardan birinin hanımını görmeye gittiler. Elizabeth yolunu tek başına sürdürdü. Hızlı adımlarla tarlalardan geçiyor, sabırsızlık ve telaşla çitlerden, su birikintilerinin üzerinden atlıyordu. En sonunda konak karşıdan göründüğü zaman genç kızın ayak bilekleri kopacak gibi ağrıyordu; çorapları çamur içindeydi ve yüzü yaptığı yürüyüşün etkisiyle pespembe pırıldıyordu.

Onu, Jane’den başka tüm ev halkının toplanmış olduğu kahvaltı odasına aldılar. Genç kızın böyle çıkıp gelişi herkesi şaşırttı. Onun bu kadar az zamanda, böyle kötü bir havada, tek başına dört beş kilometre yol yürümüş olmasını Bayan Bingley’yle Bayan Hurst’ün akılları almıyordu. Ve Elizabeth, onların kendini bu yüzden hor gördüklerini sezinliyordu. Gene de evin hanımları konuğu büyük bir incelikle karşıladılar. Ağabeylerinin davranışındaysa terbiyeden daha üstün bir şey, içtenlik ve hoşnutluk vardı. Bay Darcy pek bir şey söylemedi. Bay Hurst ise ağzını bile açmadı. Darcy bir yandan yaptığı yürüyüşün genç kızın tenine verdiği güzelliği, bir yandan da tek başına gelmesinin doğru olup olmadığını düşünüyordu. Bay Hurst ise salt kahvaltısını düşünmekteydi.

Elizabeth kız kardeşinin sağlık durumuyla ilgili sorularına olumlu yanıt almadı. Bayan Bennet geceyi hasta geçirmiş. Bu sabah yataktan kalkmış olmasına karşın ateşi varmış ve odasından çıkacak durumda değilmiş. Elizabeth hemen ablasının yanına gitti. Böyle bir ziyareti ne denli özlediğini salt ailesini telaşa ve sıkıntıya sokmak istemediği için belirtmemiş olan Jane de kardeşini görünce çok sevindi. Ancak pek konuşacak durumu yoktu. Bayan Bingley iki kardeşi baş başa bıraktığı zaman Janecik bu konakta gördüğü olağanüstü yakınlıktan duyduğu hoşnutluğu belirtmekten başka bir şey söylemedi. Elizabeth de onu sesini çıkarmadan dinledi.

Kahvaltıdan sonra evin hanımları da geldiler. Jane’e karşı nasıl sevecenlik ve özen gösterdiklerini görünce Elizabeth de onlara biraz ısınmaya başladı. Eczacı geldi, hastayı yokladı ve önceden de bilinebileceği gibi, kızın şiddetli bir soğuk almış olduğunu, bunu geçirmenin yoluna bakmak gerektiğini söyledi. Jane’e yataktan çıkmamasını öğütledi, ilaç göndereceğine söz verdi. Jane onun sözünü hemen tuttu, çünkü ateşi yükselmişti, başı çok kötü ağrıyordu. Elizabeth onu bir an bile yalnız bırakmıyordu. Öteki hanımlar da çoğu zaman oradaydılar. Şu var ki beyler dışarıda olduğu için hanımların zaten gidecek başka bir yerleri de yoktu.

Saat üçü çalınca Elizabeth artık geri dönme zamanının geldiğini anladı ve hiç istemeye istemeye bunu dile getirdi. Bayan Bingley onu faytonla göndermeyi önerdi. Elizabeth bu öneriye çok az bir nazlanmadan sonra boyun eğdi. Ama Jane kız kardeşinden ayrılırken o derece üzüldü ki Bayan Bingley fayton verme önerisini çağrıya dönüştürüp Elizabeth’ten şimdilik Netherfield Park Konağı’nda kalmasını rica etmek zorunda kaldı. Elizabeth büyük bir gönül borcuyla daveti kabul etti. Bennetlere durumu haber verip Elizabeth’e bazı giyim eşyaları getirmek üzere Longbourn’a bir uşak gönderildi.

*****

Sekizinci kısım

Saat beşte evin iki hanımı giysilerini değiştirmek üzere odalarına çekildiler, saat altı buçukta Elizabeth yemeğe çağrıldı. Yemekte herkes Jane’in hatırını sordu, bu arada Bay Bingley’nin gösterdiği ilginin hepsinden üstün olduğunu görmek Elizabeth’e büyük kıvanç verdi. Yazık ki onun sorularına olumlu yanıt veremedi. Çünkü Jane hiç de iyileşmiş durumda değildi. Bunu duyan Louisa ve Caroline kardeşler nasıl üzüldüklerini, böyle kötü soğuk algınlığına yakalanmanın ne korkunç olduğunu ve kendileri hastalanmaktan ne derece nefret ettiklerini belki üç dört kez üst üste belirttiler. Sonra unutuverdiler. Jane’in yanından ayrılır ayrılmaz böyle kayıtsızlaştıklarını görünce, Elizabeth’in onlara karşı duyduğu ilk soğukluk da yeniden depreşti.

Kısacası, salondakilerin arasında onun gerçekten beğendiği tek kimse Bingley’ydi. Genç adamın Jane için candan tasalandığı besbelliydi. Elizabeth’e karşı gösterdiği içten yakınlık da genç kızın kendini bir yük gibi görmesini önlüyordu. Çünkü Elizabeth ötekilerin kendine bu gözle baktıklarını sanıyordu. Bingley’den başka kimse onunla ilgilenmez gibiydi, Caroline Bingley her dakika Bay Darcy ile haşır neşirdi, ablası Louisa da öyle! Louisa’ nın kocası Bay Hurst’e gelince: Sofrada Elizabeth’in yanında oturan bu adam yalnızca yemek, içmek ve iskambil oynamak için yaşayan uyuşuk kişinin biriydi. Elizabeth’in sade et yahnisini, baharatlı yahniden daha çok sevdiğini öğrendikten sonra onunla konuşmak sıkıntısına katlanmadı.

Yemekten kalkınca Elizabeth dosdoğru Jane’in yanına gitti ve Bayan Bingley de onu, odadan çıkar çıkmaz yerin dibine sokmaya başladı. Onun hiç yol yordam bilmediğini, tutumlarıyla davranışlarının kendini beğenmişlikle küstahlıktan oluştuğunu, konuşup giyinmekten haberi, zevk ve güzellikten payı olmadığını ileri sürdü. Bayan Hurst de onun düşüncelerini paylaşarak şu sözleri ekledi:

“Kısacası, yaman bir yürüyüşçü olmasından başka hiçbir övünülecek yanı yok. Bu sabahki gelişini ömrüm oldukça unutamayacağım. Neredeyse vahşilere benziyordu.”

“Gerçekten de öyle, Louisa! Gülmemek için kendimi zor tuttum, inan olsun. Zaten çıkıp gelmesi saçmalıktı. Ablası soğuk almış diye onun yollara dökülmesinde ne anlam var? Saçları öyle dağınık, öyle perişan!”

“Ya iç etekliği? İç etekliğini gördün umarım. Ucu bir karış çamura batmıştı. Elbisesiyle örtmeye çalışmış ama olmamıştı.”

Bingley, “Dediklerin baştan aşağı doğru olabilir, Louisa, ama benim aklım ermiyor, doğrusu,” dedi. “Bayan Elizabeth Bennet bu sabah içeri girdiği zaman bence güzelliği üstündeydi. İç etekliğinin çamuruna hiç dikkat etmemişim.”

Bayan Bingley, “Ama siz, Bay Darcy, bana öyle geliyor ki siz dikkat etmişsinizdir,” dedi. “Kendi kız kardeşinizi o durumda görmeyi istemezsiniz gibi geliyor bana.”

“İstemem, kuşkusuz.”

“Bileklerine kadar çamura batmış bir durumda üç kilometre, dört kilometre, beş kilometre yol yürümek; hem de yalnız, yapayalnız! Ne söylemek istiyor bu kız? Bence bu, kendini beğenmişliğin verdiği pek kötü bir başına buyrukluktur! Görgü kurallarına karşı, tam taşralılardan umulacak bir vurdumduymazlık.”

Bingley, “Bence ablasını çok sevdiğinin çok sevimli bir kanıtıdır,” dedi.

Bayan Bingley yarı fısıldayarak, “Bay Darcy,” dedi. “Korkarım bu serüven onun o güzel gözlerine karşı duyduğunuz hayranlığı biraz zedelemiştir.”

Genç adam, “Hiç de değil,” dedi. “Hızlı yürümek gözlerine daha bir parlaklık vermişti.”

Bu sözleri kısa bir duralama izledi. Sonra Bayan Hurst gene başladı:

“Jane Bennet’i kıyasıya beğeniyorum doğrusu; şeker gibi bir kız. Onun iyi bir evlilik yapmasını candan dilerim. Ama öyle ana babası, öyle avam bir ailesi oldukça korkarım ki hiç olmayacak bir şey.”

“Aklımda kaldığına göre Meryton’da avukatlık yapan bir akrabaları varmış.”

“Evet, dayıları da Londra’da esnafmış.”

“Harika doğrusu!”

Ve iki kız kardeş içten kahkahalarla güldüler.

Ağabeyleri, “Londra’nın bütün esnafları onların dayısı olsa, gene de sevimliliklerinden hiçbir şey eksiltemez,” diye söze karıştı.

Darcy, “Ama ne olsa, seçkin kimselerle evlenme şansları adamakıllı azalmış olur,” diye fikir yürüttü.

Bu sözlere Bingley karşılık vermedi. Ama kız kardeşleri yürekten onayladılar ve sevgili arkadaşlarının görgüsüz akrabalarını alaya alarak uzun uzun eğlendiler.

Ama nedense, yemek salonundan çıkınca gene sevecenlikleri uyandı. Jane’in odasına gittiler, kahve içmek için aşağıya çağrılıncaya dek onun yanında oturdular. Jane hâlâ çok hastaydı. Elizabeth onu hiç bırakmadı. Ve ancak geç vakit, Jane uyuduktan sonra onun yanından ayrıldı. Canı istediği için değil de, ayıp olmasın diye aşağıya indi.

Salona girince herkesin iskambil oynadığını gördü. O saat oyuna davet edildi; ama onların yüksek paraya oynadıklarını düşünerek öneriyi geri çevirdi. Özür olarak ablasını ileri sürdü, salonda çok kalamayacağını, bu arada kitap okuyarak oyalanacağını söyledi.

Bay Hurst şaşkınlık içinde ona baktı.

“Okumayı oyuna yeğ mi tutuyorsunuz?” diye sordu. “Çok tuhaf bir şey.”

Bayan Bingley, “Bayan Eliza iskambil oyunlarından nefret edermiş,” dedi. “Durmadan kitap okur, başka hiçbir şeyden tat almazmış.”

Elizabeth, “Ne bu kadar övgüyü ne de bu kadar yergiyi hak ettim,” diye söylenenlere karşı çıktı. “Durmadan kitap okumadığım gibi daha birçok şeyden de zevk alırım.”

Bingley, “Hasta ablanıza bakmaktan zevk aldığınızı biliyoruz,” diye söze karıştı. “Umarız kendisi yakında tamamen iyileşerek sizin zevkinizi büsbütün artırır.”

Elizabeth ona candan teşekkür etti, sonra üzerinde birkaç kitap bulunan bir masaya doğru ilerledi. Bingley hemen ona başka kitaplar getirmeyi önerdi, kitaplığında nesi var nesi yok, getirecekti!

“Keşke kitap koleksiyonum daha geniş olsaydı, hem siz yararlanırdınız hem de benim yüzüm ağarırdı. Ama ne yazık ki ben tembel herifin biriyim. Çok kitabım olmadığı halde olanların hepsini okumuş da değilim.”

Elizabeth şuracıktaki kitaplarla yetineceğini ona anlatmaya çalıştı.

Bayan Bingley, “Babamın bu kadar az kitap bırakmış olduğuna hep şaşarım,” diye araya girdi. “Oysa sizin Pemberley’de ne kadar olağanüstü bir kitaplığınız var, Bay Darcy!”

Genç adam, “Öyle olması gerekir çünkü birçok kuşağın yaratısıdır,” diye karşılık verdi.

“Sonra siz kendiniz de o kadar çok eklemeler yaptınız ki! Durmadan yeni yeni kitaplar alırsınız.”

“Böyle bir çağda insanın aile kitaplığını savsaklamasını benim aklım almaz.”

“Savsaklamak ha! Şahane konağınızın güzelliğine güzellik katacak hiçbir şeyi savsaklamadığınızı ben çok iyi biliyorum! Charles, sen de kendine malikâne yaptırdığın zaman umarım Pemberley kadar güzel olur.”

“Umarım!”

“Ama gerçek söylüyorum. Bence toprak alacaksan o dolaylarda alıp, Pemberley’yi de kendine örnek seçsen iyi olur. Zaten İngiltere’de Derbyshire’dan daha güzel bir köşe de bulunamaz.”

“Emrin olur güzelim. Hatta Darcy satarsa Pemberley’nin kendisini satın alırım.”

“Ben senin yapabileceğin şeylerden söz ediyorum, Charles.”

“Ben de Pemberley’yi satın alarak elde etmenin, öykünerek elde etmekten çok daha akla yakın olduğunu söylüyorum.”

Konuşulanlar çok dikkatini çektiği için Elizabeth kendini elindeki kitaba veremiyordu. Çok geçmeden kitabı masanın üstüne bırakarak ötekilerin masasına yaklaştı ve oyunu izleyebilmek için Bay Bingley’yle Bayan Hurst’ün arasında durdu.

Bayan Bingley, Bay Darcy’ye, “Bayan Darcy ilkbaharda görüştüğümüzden beri çok boy attı mı?” diye sordu. “Acaba boyu benimki gibi uzun olacak mı?”

“Olacağa benzer. Şimdilik Bayan Elizabeth Bennet’ in boyunda. Belki biraz daha uzun.”

“Ah, öyle göreceğim geldi ki onu! Öylesine cici bir kız dünyada görmedim. O ne yüz, o ne terbiye! Sonra yaşının küçüklüğüne karşın nasıl da becerikli! Piyano çalışı gerçekten de çok nefis!”

Bingley, “Doğrusu şaşıyorum! Genç hanımlar bu derece becerikli olacak sabrı nereden buluyorlar? Hepsi de birbirinden becerikli.”

“Hepsi de becerikli mi? İki gözüm, Charles, sen neler diyorsun?”

“Hepsi de becerikli ya! Hepsi de yağlıboya yapıyorlar, gergef işliyorlar, tığla çanta örüyorlar. Bu işlerin hepsinde becerikli olmayan genç hanıma ben daha rastlamadım. Herhangi bir genç hanımdan da, becerikli olduğundan dem vurmaksızın söz edildiğini yemin ederim ömrümde duymadım.”

Darcy, “Genç hanımların genel ve olağan becerilerinin yazık ki pek doğru bir listesini çıkardın,” dedi. “Gergef işleyip çanta örmekten başka becerisi olmayan birçok hanım için de kullanılıyor bu deyim. Ama senin hanımları genel olarak değerlendirme biçimine ben doğrusu hiç katılmıyorum. Bütün tanıdıklarımın arasında gerçekten becerikli sayılabilecek hanımların sayısının beş altıyı geçtiğini ben kendim ileri süremem.”

Bayan Bingley, “Ben de öyle,” dedi.

Elizabeth, Darcy’ye dönerek “Öyleyse bir hanımı becerikli sayabilmek için ondan çok şey bekliyorsunuz demektir,” diye düşüncesini belirtti.

“Gerçekten de çok şey beklerim.”

Darcy’nin gönüllü yardımcısı olan Caroline da hemen, “Elbette öyle!” diye ünledi. “Her zaman rastlananların çok üstünde yetenek sahibi olmadıkça hiçbir hanıma becerikli denemez. Her şeyden önce müzik, şarkı, resim, dans ve dil bilmeli ki, ‘becerikli’ nitelemesini hak edebilsin. Bütün bunlardan başka kişiliğinin havasında, duruş ve yürüyüşünde, sesinde, konuşma biçiminde ve bakışında da seçkin bir şeyler olmalı, yoksa bu deyimi ancak yarı yarıya hak etmiş sayılır.”

Darcy, “Bütün bu yetenekleri olmalıdır,” dedi. “Ve bütün bunlara daha önemli bir şey eklemeli, çok kitap okuyarak kültürünü artırmalıdır.”

Elizabeth, “Sizin topu topu beş altı tane becerikli hanım tanıdığınıza artık şaşmıyorum,” dedi. “Tersine, tanıdığınız becerikli hanımların sayısının bu kadar çok olmasına şaşıyorum.”

“Kendi cinsinize bu kadar az mı güveniyorsunuz ki bütün bunların başarılabileceğinden kuşkunuz var?”

“Ben kendim hiç bu kadar becerikli bir hanım görmedim. Sizin söz ettiğiniz kadar yetenek, beğeni, çalışkanlık ve inceliğin bir araya geldiğine ben hiç rastlamadım, doğrusu.”

Bayan Hurst ile Bayan Bingley bu sözlere hemen karşı çıkarak, Elizabeth’in sözlerinin haksız olduğunu ve kendilerinin bu ölçüye uyacak bir sürü hanım tanıdıklarını ileri sürmeye başladılar. Sonunda Bay Hurst onları sessiz olmaya çağırarak oyuna dikkat etmedikleri için acı acı yakındı. Böylece konuşma sona erdi ve çok geçmeden Elizabeth dışarı çıktı.

Kapı onun arkasından kapanınca Bayan Bingley, “Eliza Bennet, karşı cinsin gözüne girebilmek için kendi cinsini kötüleyen kızlardan biri,” diye fikir yürüttü. “Belki de birçok erkeğin gözünü boyuyordur böylece. Ama bana sorarsanız pek zavallı bir yöntem bu, pek sıradan bir yapmacık.” Daha çok Darcy’ye seslenmişti. O da, “Hanımların erkekleri çekebilmek için kullandıkları bütün yapmacıklarda bir bayağılık payı bulunduğu su götürmez,” diye yanıtladı. “Kurnazlığa yaklaşan her şey iğrençtir bence.”

Bayan Bingley bu yanıttan tam anlamıyla hoşnut kalmadığı için konuyu sürdürmedi.

Elizabeth salona yalnızca ablasının durumunun daha kötüleşmiş olduğunu ve onun yanından ayrılamayacağını söylemek için döndü. Bingley, Bay Jones’un hemen çağrılmasında diretiyordu. Kız kardeşleriyse kasabalılara güvenemedikleri için, o saat bir adam göndererek Londra’nın en tanınmış doktorunu getirmekten yanaydılar.

Elizabeth buna gerek görmemekle birlikte Bingley’ nin önerisini benimsedi. Böylece ertesi sabaha dek Jane’ in durumunda belirli bir iyilik görülmezse Bay Jones’un çağrılması kararlaştırıldı. Bingley iyice kaygılı durumdaydı. Kız kardeşleri de son derece üzgün olduklarını söylüyorlardı. Gene de akşam yemeğinden sonra düettolar söyleyerek gam dağıttılar. Bingley ise ancak hasta konukla kız kardeşine her türlü özen gösterilmesi için kâhya kadına talimatlar vermek yoluyla avunabildi.

*****

Dokuzuncu kısım

Elizabeth gecenin çoğu saatini ablasının odasında geçirdi. Ertesi sabah erkenden Bay Bingley bir oda hizmetçisini göndererek Jane’in sağlık durumundan haber sordu. Daha sonra da kız kardeşleri, son derece şık birer hanımefendiyi andıran oda hizmetçilerini aynı amaçla yukarı gönderdiler. Elizabeth bu sorulara bu kez oldukça olumlu yanıt verebildiği için kıvanç duydu. Gene de hastanın durumunun iyiliğe dönmüş olmasına karşın, Elizabeth, Longbourn’a bir mektup göndererek annesinin gelip Jane’i görmesini, onun karar vermesini istediğini bildirdi.

Mektup hemen gönderildi ve içindeki istek de hemen yerine getirildi. Bayan Bennet, yanında en küçük iki kızıyla, kahvaltıdan hemen sonra Netherfield Konağı’na geldi.

Jane’i tehlikeli bir durumda bulsaydı, Bayan Bennet hiç kuşkusuz çok üzülürdü. Ama kızını görüp de hastalığının telaşa değer bir şey olmadığını anlayınca, hemencecik iyileşmesini gönlü istemedi. Çünkü Jane’in iyileşmesi demek konaktan ayrılması demekti. Bu nedenle Bayan Bennet büyük kızının eve dönmek isteğine kulak bile asmadı. Zaten onunla hemen hemen aynı zamanda gelen eczacı da hastanın yola çıkmasını hiç uygun bulmamıştı. Bayan Bennet biraz Jane’in yanında oturdu. Sonra Bayan Bingley yukarı gelerek onu salona çağırdı ve anayla üç kızı onunla birlikte aşağıya, kahvaltı salonuna indiler. Bingley onları kapıda karşıladı ve Bayan Bennet’e, “Umarım kızınızı umduğunuzdan kötü bulmamışsınızdır,” diye dilekte bulundu.

“Çok üzgünüm ama, öyle oldu, efendim. Kızım çok hasta olduğu için yola çıkacak durumda değil. Bay Jones da yerinden kıpırdatmayın, diyor. Yazık ki sizin konukseverliğinizden bir süre daha yararlanmak zorundayız.”

Bingley, “Gitmek mi!” diye bağırdı. “Böyle bir şey düşünülemez bile! Kız kardeşim de kızınızın buradan gitmesinin sözünü bile ettirmeyecektir. Buna inanın.”

Bayan Bingley soğuk bir nezaketle, “İnanın, hanımefendi, Bayan Bennet yanımızda kaldığı sürece elimizden gelen her türlü özeni görecektir,” dedi.

Bayan Bennet iyice bol keseden teşekkür etti. Sonra da, “Kızımın böyle iyi yürekli dostları olmasaydı durumu nice olurdu bilmem,” diye ekledi. “Çünkü pek hasta zavallı, pek acı çekiyor ama son derece sabır gösteriyor. Zaten her zaman öyledir. Annesiyim diye değil; ama dünyanın en iyi huylu, en uysal kızıdır. Öteki kızlarıma hep söylerim; Jane’in tırnağının ucu olamazsınız, diye... Ne güzel bir salon bu, Bay Bingley; manzarasıyla da Netherfield’de boy ölçüşebilecek malikâne yoktur doğrusu. Gerçi kısa süre için sözleşme imzalamışsınız ama umarım hemencecik bırakıp gitmeye kalkışmazsınız.”

Bingley, “Ben her işimi bir çırpıda yaparım,” diye yanıtladı. “Onun için buradan ayrılmaya karar verirsem herhalde beş dakika içinde yola çıkarım. Ama şimdilik buraya iyice yerleşmiş gibiyim.”

Elizabeth, “Ben de zaten sizden tıpkı böyle bir yanıt beklerdim,” dedi.

Genç adam ona doğru dönerek merakla, “Demek beni anlamaya başlıyorsunuz, öyle mi?”

“Kuşkusuz. Sizi çok iyi anlıyorum.”

“Keşke bunu bir övgü sayabilseydim! Ama bu derece kolaylıkla anlaşılmak yazık ki çok büyük bir zavallılıktır bence.”

“Sizce böyle olabilir. Ama bence derin, karmaşık bir kişiliğin sizinki gibi açıkça okunan bir kişilikten ille de daha üstün olması gerekmez.”

Annesi, “Lizzy, nerede olduğunu unutma,” diye kızını payladı. “Evde dilediğin gibi ileri geri konuşmana izin veriyoruz ama burada yapma.”

Bingley, “Ben sizin, insan kişiliklerini incelediğinizi hiç bilmiyordum,” dedi. “Çok eğlenceli bir şey olsa gerek.”

“Evet. İnsanı en çok eğlendirenler de çapraşık kişilerdir. Hiç olmazsa bu üstünlükleri vardır.”

Darcy, “Ama taşrada bu tür kişilikleri inceleyebilmek için sanırım çok az örnek bulabilirsiniz,” diye fikir yürüttü. “Ne olsa taşrada insan iyice sınırlı, değişmez bir çevre içindedir.”

“Gelgelelim bütün insanlar zamanla o denli değişirler ki, insan onlarda her zaman yepyeni şeyler bulabilir.”

Darcy’nin taşra çevrelerinden böyle söz etmesine alınmış olan Bayan Bennet, “Gerçekten de öyle!” diye kızının sözünü onayladı. “İnanın Bay Darcy, o biçim olaylara büyük kentlerde olduğu kadar taşrada da rastlanabilir.”

Herkes şaşalamıştı. Darcy de Bayan Bennet’e bir an baktıktan sonra hiç sesini çıkarmadan başını çevirdi. Taşı iyice gediğine koyduğunu sanan Bayan Bennet, utkusunun tadını daha da çıkartmak için, “Bana sorarsanız, mağazalarıyla eğlence yerleri bir yana, Londra’nın taşra kentlerinden pek bir üstünlüğünü göremiyorum. Tersine, kırsal yerler çok daha güzel ve rahat, değil mi, Bay Bingley?” dedi.

Genç adam, “Kent dışına çıktığım zaman kente dönmek istemem,” diye yanıtladı. “Kentte olduğum zaman da aynı şeydir. İkisinin de iyi yönleri var, ben de hangisinde yaşarsam yaşayayım mutlu olabilirim.”

“Evet, siz iyi huylusunuz da ondan.” Sonra Bayan Bennet, Darcy’den yana bir göz atarak, “Ama şu bay,” diye ekledi, “taşrayı bir hiç yerine koyuyordu, demin.”

Elizabeth annesinin yerine kıpkırmızı kesilerek, “Yok, anneciğim, yanlışınız var,” dedi. “Bay Darcy’yi çok ters anladınız. Kendisi yalnızca böyle yerlerde büyük kentlerdeki kadar çeşitli kimselerle karşılaşılmayacağını söylemek istedi ki bunda haklı olduğunu siz de onaylarsınız.”

“Elbette güzelim; tersini ileri süren de olmadı ki! Ama bizim bu çevrede çok insanla tanışılmadığına gelince, saçmalık! Bizimki kadar geniş çevre azdır. Biz örneğin tam yirmi dört aileyle samimi olarak görüşüyoruz.”

Bingley’nin gülmesine ancak Elizabeth’e karşı duyduğu saygı engel oldu. Kız kardeşiyse onun kadar ince görgülü olmadığı için gözlerini iyice alaylı bir gülüşle Bay Darcy’den yana çevirdi. Elizabeth annesinin düşüncelerini başka yöne çekecek bir konu bulmak çabasıyla Charlotte Lucas’ın kendini arayıp aramadığını sordu.

“Evet, dün babasıyla birlikte geldiler. Şu Sir William ne hoş adam, değil mi, Bay Bingley? Tam salon adamı, kibar hem de rahat. Herkesle konuşacak konu bulur. Zaten ben görgü diye buna derim. Kendilerini bir şey sanıp da ağızlarını açmayanlar çok yanılıyorlar bence.”

“Charlotte yemeğe kaldı mı?”

“Yok, eve dönmekte direndi. Meyveli turta yapıyorlarmış da onun başında bulunması mı gerekiyormuş, öyle bir şey. Bay Bingley, ben her zaman kendilerine düşen işi kendileri yapabilen hizmetçiler kullanırım. Benim kızlarım bambaşka yetişmiştir, doğrusu. Ama herkes kendi aklını kullanır kuşkusuz. Lucasların kızları da pırlanta gibidirler, neme gerek. Yazık ki alımlı değildirler. Gerçi ben Charlotte’u hiç de öyle çirkin bulmam, ama ne olsa o bizim gözbebeğimizdir.”

Bingley, “Çok hoş bir kıza benziyor,” dedi.

“Aa, elbette öyledir, ama itiraf edersiniz ki son derece alımsız. Bayan Lucas her zaman kendisi söyler bunu. Jane’in güzelliğinden ötürü beni kıskandığını da saklamaz. Kendi kızımla böbürlenmek hoşuma gitmez, bilirsiniz. Ne var ki Jane kadar güzel bir kıza da pek az rastlanır. Herkes söylüyor bunu. Yoksa ben anası olduğum için kuşkusuz gözüme güzel görünecek. Jane daha on beş yaşındayken Londra’daki erkek kardeşimin evinde bir bayla tanıştı. Bu bay ona öylesine vurgundu ki yengemiz onun evlenme önereceğine kalıbını basıyordu. Ama nedense, etmedi. Belki de kızımın yaşını çok küçük buldu. Gene de onun üzerine bazı şiirler yazdı ki doğrusu pek güzeldi.”

Elizabeth sinirleri biraz gerilmiş olarak, “Bir aşk da böyle bitti,” diye mırıldandı. “Kim bilir, aynı biçimde sönüp giden kaç aşk vardır... Şiirin, aşkı kapı dışarı ettiğini ilk olarak kim keşfetti acaba?”

Darcy, “Ben de şiiri aşkın besini olarak düşünürdüm,” dedi.

“Sağlam, derin, sağlıklı bir aşkın besini olabilir. Aslında güçlü olan bir şeyi, her şey beslemeye yarar zaten. Ama ortada hafif, cılız bir aşk varsa, tek bir şiirle büsbütün eriyip gideceğinden kuşkum yok!”

Darcy ses çıkarmadan gülümsedi. Ve bir duralama oldu. Annesi gene bir çam devirecek diye ödü kopan Elizabeth konuşmak için can atıyordu ama ne diyeceğini bilemiyordu.

Kısa bir sessizlikten sonra Bayan Bennet gene Bay Bingley’ye Jane konusunda teşekkür etmeye ve Lizzy’yi de gönderdiği için özür dilemeye koyuldu. Bingley yapmacıksız bir incelikle karşılık veriyor ve kız kardeşini de ince davranmak ve durumun gerektirdiği şeyleri söylemek zorunda bırakıyordu. Gerçi Caroline bu rolü pek gönüllü olarak oynamıyordu, ama Bayan Bennet’in içi rahatlamıştı. Çok geçmeden faytonun kapıya getirilmesini istedi. Bunu duyan en küçük kız eyleme geçti. İki küçük kız geldiklerinden beri fısıldaşıp durmaktaydılar. Bunun sonucu olarak en küçüklerinin Bay Bingley’ye, Netherfield’de bir balo düzenlemek için kasabaya ilk geldiği zaman vermiş olduğu sözü anımsatması kararlaştırılmıştı.

Lydia on beş yaşında, şen yüzlü, güzel tenli, zamanından önce gelişmiş, tombulca bir kızdı. Annesinin gözbebeğiydi ve bu yüzden küçük yaşta büyüklerin arasına karışmıştı. Genç bir yabanıl hayvan gibi neşe ve yaşam doluydu ve kendine güvenmesini biliyordu. Eniştesinin evinde verilen neşeli toplantılar ve rahat davranışları yüzünden peşine taktığı genç subaylar, Lydia’nın kendine olan güvenini artırmıştı. Bu nedenle Bingley’ye balodan söz etmek onun için çekinilecek bir şey değildi. Damdan düşercesine genç adama sözünü anımsattı. Ve sonra bu sözde durmamasının son derece ayıp bir şey olacağını da sözlerine ekledi.

Genç adamın bu saldırı karşısında verdiği yanıt Bayan Bennet’in kulaklarını müzik gibi okşadı:

“Sözümde durmaya yürekten hazır olduğuma inanabilirsiniz. Ablanız iyileşir iyileşmez, dilerseniz balonun gününü siz kendiniz seçebilirsiniz. Ama o hastayken baloya gidip dans etmeyi istemezsiniz sanıyorum.”

Lydia bu yanıttan hoşnut kaldığını belirtti.

“Aa, kuşkusuz Jane iyileşinceye kadar beklemek çok daha iyi olur. Hem zaten o zamana dek sanırım Yüzbaşı Carter da Meryton’a döner.” Sonra genç kız, “Sizin balodan sonra subayların da bir balo vermeleri için direteceğim,” dedi. “Albay Forster’a söyleyeceğim, balo vermezseniz çok ayıp olur, diye!”

Böylece Bayan Bennet’le en küçük iki kızı yola çıktılar. Elizabeth de evin iki hanımıyla Bay Darcy’yi, onları yerebilsinler diye baş başa bırakarak hemen Jane’in yanına döndü. Ne var ki Caroline Bingley’nin “son derece anlamlı gözler”le ilgili olarak yürüttüğü bütün kinayelere karşın Darcy, Elizabeth’i çekiştiren konuşmalara bir türlü katılmadı.

*****

Onuncu kısım

O gün de, aşağı yukarı, bir önceki gün gibi geçti. Bayan Hurst’le Bayan Bingley sabahleyin hastanın odasında birkaç saat geçirdiler. Jane çok yavaş olmakla birlikte gitgide iyileşiyordu. Akşamleyin Elizabeth salona indi.

Nedense bu akşam oyun masası kurulmamıştı. Bay Darcy evine mektup yazıyordu. Caroline Bingley de onun yanı başına oturmuş, yazı yazmasını seyrediyor ve kız kardeşine durmadan selam göndererek dikkatini dağıtıyordu. Bay Hurst’le Bay Bingley piket2 oynuyorlardı. Louisa Hurst de onları izlemekteydi.

Elizabeth eline bir nakış aldı. Darcy ile Caroline arasında geçenler onu bol bol eğlendiriyordu. Genç kızın genç erkeği, gerek yazısının güzelliğinden, gerek satırlarının düzlüğünden, gerekse mektubunun uzunluğundan ötürü durmadan övüp durması ve erkeğin bu övgü sözlerini tam bir kayıtsızlıkla karşılaması, ikisinin de kişilikleri konusunda varmış olduğu sonuçlara tıpatıp uyduğundan, Elizabeth için tuhaf bir diyalog oluşturmaktaydı:

“Böyle bir mektup almak Bayan Darcy’yi ne kadar sevindirecek kim bilir...”

Darcy bir şey demedi.

“Görülmedik derecede çabuk yazıyorsunuz.”

“Yanlışınız var. Oldukça yavaş yazarım ben.”

“Kim bilir bütün bir yıl içinde ne çok mektup yazmak zorunda kalıyorsunuzdur. Hem iş mektupları da var bunların arasında. İş mektuplarından da öyle nefret ederim ki ben!”

“Öyleyse o çeşit mektuplar yazmak sizin değil de benim başımda olduğu için çok şanslısınız.”

“Kuzum, ne olur söyleyin kız kardeşinize; gözümde tütüyor.”

“İsteğiniz üzerine zaten bir kez yazdım.”

“Kaleminiz bozuldu anlaşılan. İzin verin de ucunu düzelteyim. Kalem düzeltmekte pek becerikliyimdir.”

“Eksik olmayın ama kalemlerimi ben hep kendim düzeltirim.”

“Bu derecede düzgün yazmayı nasıl da becerebiliyorsunuz?”

Sessizlik.

“Kız kardeşinize söyleyin; arp çalmasını çok iyi öğrendiğine doğrusu pek sevindim. Sonra masa örtüsü için çizdiği güzel örnek karşısında hayran olduğumu da yazmayı sakın unutmayın. Onun çizdiği örnek bence Bayan Grantley’ninkinden çok daha üstün.”

“İzin verir misiniz, hayranlıklarınızı bir dahaki mektubuma bırakayım? Bu kez layıkıyla belirtecek yerim kalmadı.”

“Aa, hiç önemli değil! Nasılsa kendisini ocak ayında göreceğim. Ama söyleyin bana, Bay Darcy, ona hep böyle uzun uzun, tatlı tatlı mektuplar mı yazarsınız?”

“Çoğunlukla uzun yazarım. Ama tatlı olup olmadıklarını kendim bilemem, ne de olsa.”

“Ben şuna inanmışımdır ki uzun bir mektubu kolaylıkla yazabilen kimse kötü yazamaz.”

Ağabeyi, “Darcy’ye kompliman yapmak istiyorsan yanlış yol seçtin,” diye söze karıştı. “Hiç de kolaylıkla yazamaz o. Tumturaklı, uzun sözcükler bulacağım diye didinir durur.”

“Benim yazı biçimim seninkinden çok başkadır.”

Caroline, “Aa, Charles pek üstünkörü yazı yazar,” dedi. “Kelimelerinin yarısını yazmayı unutur, öbür yarısını da kurutma kâğıdıyla kurutacağım derken siler.”

“Düşüncelerim öyle hızla akar ki sözlere dökmeye kalemim yetişemez. Bu yüzden de mektuplarım çok zaman hiçbir düşünce belirtmez.”

Elizabeth, “O kadar alçakgönüllüsünüz ki,” dedi. “İnsan size suç bulacakken vazgeçiyor.”

Darcy, “Alçakgönüllü görünmek kadar aldatıcı hiçbir şey olamaz,” diye fikir yürüttü. “Aslında bu ya dikkatsizlik ve umursamazlıktır ya da kimi kez gizli bir övünmedir.”

“Benim biraz önce gösterdiğim ufak alçakgönüllülük örneği hangi sınıfa giriyor sence?”

“Gizli övünme sınıfına. Çünkü yazı yazış biçiminin kusurlarıyla aslında övünüyorsun. Bunların düşünce hızından ileri geldiğini düşünüyorsun. Herhangi bir şeyi çabucak yapabilenler bu yeteneklerine her zaman değer verirler ve yapış biçiminin kusurlarına çoğunlukla aldırış etmezler. Bu sabah Bayan Bennet’e, Netherfield’den ayrılmaya karar verecek olsan beş dakika içinde yola çıkacağını söylemeni ele alalım – bir çeşit methiyeydi bu, kendi kendine yaptığın bir iltifat. Oysaki, böyle apar topar davranmalarda gurur duyulacak ne olabilir? Böyle davranırsan ister istemez birçok gerekli, önemli işi yarım bırakacaksın. Bunun da ne sana ne de başkalarına zerrece yararı dokunacak.”

Bingley, “Aa, bu kadarı çok artık,” diye güldü. “İnsanın sabah sabah söylediği saçma sapan şeyleri akşamleyin anımsayıp başına kakmak! Şerefim üzerine, kendimle ilgili olarak söylediğim şeyleri doğruluklarına inandığım için söyledim. Hâlâ da inanıyorum. Hiç olmazsa gereksiz yere aceleci olduğumu, salt hanımlara gösteriş olsun diye söylemiş değilim.”

“İnanarak konuştuğundan kuşkum yok ama gidecek olsan öyle apar topar gidebileceğini hiç sanmıyorum. Senin yaptığın işler de başka herkesinkiler gibi, birçok rastlantıya bağlı olacaktır. Ne bileyim, tam atına binerken bir dostun çıksa da, ‘Bingley, önümüzdeki haftaya kalsan iyi olur,’ dese, ben sanıyorum ki onun sözünü dinler, kalırdın. Hatta bir başka söz üzerine gidişini bir ay geciktirmen bile akla gelebilir.”

Elizabeth yürekten, “Siz bu sözlerinizle yalnızca, Bay Bingley’nin kendi kendisini yeterince övmediğini kanıtlamış oldunuz,” dedi. “Onun uysallığını siz kendisinden çok daha iyi belirttiniz.”

Bingley, “Çok sağ olun,” diye gülümsedi. “Arkadaşımın söylediklerini uysallığıma düzülmüş bir övgü yerine koydunuz. Ama korkarım ki sözlerine, onun hiç de istemediği bir anlam veriyorsunuz. Çünkü söz ettiği koşullar altında karşıma çıkan dosta kesinlikle olumsuz bir yanıt verip de atımı sürsem ve uzaklaşsam sanırım kendisi beni daha çok beğenirdi.”

“Yani Bay Darcy’ye göre, kararınızda körü körüne ayak diremekle, ilk karar verirken gösterdiğiniz aşırı aceleyi gidermiş mi olurdunuz?”

“Bu iş benim aklımı karıştırdı. Darcy kendisi anlatsın.”

Darcy, “Benim üstüme birtakım düşünceler yüklüyorsunuz,” dedi. “Ben bunları ileri sürmüş ya da onaylamış değilim ama siz benden, bunlarla ilgili bir hesap vermemi bekliyorsunuz. Gene de durumumun, sizin çizdiğiniz gibi olduğunu kabul edelim. Şunu unutmayın ki Bayan Bennet, Bingley’nin gidişini geri bırakmasını dileyen dost bunu yalnızca dilemekle kalmış; isteğinin yerinde olduğuyla ilgili herhangi bir gerekçe ileri sürmemiş, bir neden göstermemiştir.”

“Demek bir dostun dileğine kolayca ve çabucak boyun eğmek sizce erdem değildir?”

“Yapılacak işin doğruluğuna inanmaksızın boyun eğmek iki tarafın aklını da aşağılamak olur.”

“Bana öyle geliyor ki siz arkadaşlığın ve dost sevgisinin etkisine hiç pay bırakmıyorsunuz, Bay Darcy. Ricada bulunan kimseye karşı saygımız varsa, ondan gerekçe göstermesini filan beklemeksizin, çabucak isteğine boyun eğebiliriz. Bay Bingley için ileri sürdüğünüz olasılığı demek istemiyorum. Belki de Bay Bingley’nin doğru davranıp davranmadığını konuşabilmek için öyle bir durumun ortaya çıkmasını beklememiz daha yerinde olur. Ama ben iki arkadaş arasında doğabilecek genel ve gündelik ilişkilerden söz ediyorum. Bir adam arkadaşına çok önemli olmayan bir kararından dönmesini rica etse, arkadaşının gerekçe merekçe sormaksızın bu ricaya boyun eğmesini yanlış mı sayarsınız?”

“Bu konuyu daha derinliğine işlemeden önce yapılan ricanın önemini ve iki arkadaş arasındaki sevginin derecesini daha kesin olarak belirtsek iyi olmaz mı?”

Bingley, “Kuşkusuz,” diye güldü. “İki tarafın boyları ve kiloları da içinde olmak üzere tüm bilgileri öğrenmemiz şart. Çünkü bu nokta, tartışmada sizin sandığınızdan çok daha önemli bir rol oynayacaktır, Bayan Bennet. İnanın bana, şu bizim Darcy böyle uzun boylu, iri bir adam olmasa, bunun yarısı kadar saygı göstermezdim ona. İnan olsun, kimi zamanlarda ve kimi yerlerde Darcy’den daha ürkünç bir şey düşünemem ben; özellikle kendi evinde ve pazar günleri, işi gücü olmadığı zamanlar.”

Bay Darcy gülümsedi. Ama Elizabeth onun biraz sinirlenmiş olduğunu sezer gibi olduğu için gülmedi. Caroline Bingley ise Darcy’nin saldırıya uğramasına iyice kızmış, böyle abuk sabuk konuştuğu için ağabeyini paylamaya başlamıştı.

Darcy, “Senin amacını anlıyorum Bingley,” dedi. “Tartışmalardan hoşlanmadığın için bizi susturmak istiyorsun.”

“Belki de haklısın. Tartışmalar da atışmalara benziyor bence. Bayan Bennet ve sen bu tartışmanıza ben dışarı çıkıncaya kadar ara verebilirseniz çok sevinirim. Arkamdan benim için dilediğinizi söyleyebilirsiniz.”

Elizabeth, “Ricanız benim için büyük bir özveri sayılmaz,” diye yanıtladı. “Zaten Bay Darcy de mektubunu bitirse çok daha iyi olur.”

Darcy onun sözünü dinledi ve gerçekten mektubunu bitirdi.

Bu iş sona erince genç adam müzik zevkini biraz doyurabilmek için Caroline ile Elizabeth’e başvurdu. Caroline hemen piyanoya doğru seğirtti. Gene de önce Elizabeth’in başlaması için üstelemekten geri kalmadı. Elizabeth de bu ricayı aynı incelikle ama daha içtenlikle geri çevirdi ve böylece Caroline tuşların başına oturdu.

Louisa Hurst de kız kardeşiyle birlikte şarkı söylemeye başlamıştı. Onlar bu işe dalmışken Elizabeth de piyanonun üzerinde duran kimi nota kitaplarını karıştırıyor ve Bay Darcy’nin gözlerinin sık sık kendi üzerine dikildiğini görmekten kendini alamıyordu. Bu derece burnu Kafdağı’nda olan bir adamın kendini beğenebileceğini hiç sanmıyordu. Gelgelelim erkeğin ona, salt hoşlanmadığı için bakıp durması da aynı derecede tuhaf kaçardı doğrusu. En sonunda Elizabeth şuna karar verdi: Bay Darcy onda, salondakilerin hiçbirinde bulunmayan iyice kötü, pek yanlış bir şeyler buluyor olsa gerekti. Bu olasılık genç kıza hiç de üzüntü vermedi. Darcy’den o kadar hoşlanmıyordu ki onun kendini beğenip beğenmemesi vız geliyordu ona.

Caroline Bingley birkaç İtalyan şarkısı söyledikten sonra değişiklik olsun diye bir de cıvıl cıvıl bir İskoç havası tutturdu. Bu sırada Darcy, Elizabeth’in yanına sokularak, “Şu fırsatı nimet bilip bir halk dansı yaparak ayaklarınızın karıncalanmasını gidermiş olmaz mısınız, Bayan Bennet?” diye sordu.

Genç kız gülümsedi ama karşılık vermedi. Erkek onun sessizliği karşısında biraz şaşırarak sorusunu yineledi. O zaman Elizabeth, “Sorunuzu ilk sorduğunuzda da duydum ama ne yanıt vereceğimi hemen kestiremedim,” dedi. “Biliyorum, benim zevkimle alay edebilmek için sorunuza, evet, diye karşılık vermemi beklediniz. Gelgelelim ben bu tür hesapları altüst etmeye ve benimle alay etmeye hazırlanan kimseleri yaya bırakmaya bayılırım. Onun için yanıt olarak size köy dansı etmeyi hiç de canımın istemediğini söylemeye karar verdim. Haydi bakalım, alay edin benimle, alay etmeyi gözünüz yiyorsa!”

“O ne demek! Nasıl yapabilirim bunu?”

Onu kızdırmayı kurmuş olan Elizabeth bu ince ve uysal karşılık karşısında afallamıştı. Ama kendi konuşmasında şirinlikle afacanlığın birbirine karışmasından oluşmuş öyle bir ifade vardı ki, karşısında kim olsa ona kızmakta güçlük çekerdi. Hele Darcy, yaşamında hiçbir kadının kendini bu genç kız kadar büyülememiş olduğunu düşünüyordu. Bu kız orta tabakadan bir kız olmasa, genç adam gönlünü ona kaptırmak tehlikesiyle karşılaşabileceğine inanıyordu.

Bayan Bingley durumu, kıskançlık duymasına neden olacak kadar açıkça görüyor ya da seziyordu. Böylece Elizabeth’i uzaklaştırmak için duyduğu istek, sevgili arkadaşı Jane’in iyileşmesi için duyduğu sabırsızlığı artırıyordu.

Caroline, Darcy’yi Elizabeth’ten nefret ettirmek için sık sık onların evlenmesinden ve böyle bir evliliğin Darcy’ye getireceği mutluluktan dem vuruyordu. Örneğin ertesi gün fidanlıkta dolaşırken, “Bu mutlu olay gerçekleştiği zaman umarım kaynananızın biraz kulağını bükersiniz de dilini tutmanın yararlarını öğrenir,” dedi. “Sonra elinizden gelirse küçük kızları da subay peşinde koşmaktan vazgeçirin. Bir de pek hassas bir konuya değinmeme izin verirseniz... göz koyduğunuz genç hanımın öz yapısındaki saygısızlığa ve kendini beğenmişliğe benzeyen yönü de baskı altında tutmaya çalışın.”

“Benim evlilikte mutlu olabilmem için başka öğütleriniz var mı?”

“Kuşkusuz. Sevgili enişteniz ve teyzeniz Phillipslerin portrelerini de Pemberley’deki galeriye asın e mi? Onları yargıç olan büyük amcanızın yanı başına asın. Ne olsa, ayrı kollarda da olsa meslektaş sayılırlar. Elizabethciğinizin portesine gelince, bunu çizdirmeye bile kalkışmayın. Öyle ya, hangi ressam o anlamlı gözlerin hakkını verebilir ki?”

“Gerçekten de o gözlerin bakışındaki anlamı verebilmek kolay olmaz, ama biçim ve renklerini, son derece güzel olan o kirpiklerini çizmek pek güç olmasa gerek.”

Tam o sırada başka bir yoldan gelmekte olan Louisa Hurst’le Elizabeth’e rastladılar.

Caroline sözlerinin duyulup duyulmadığını bilemeyerek biraz kaygıya kapılmıştı.

“Sizin de gezmeye çıkacağınızı bilmiyordum,” dedi.

Louisa, “Bizi çok kötü aldattınız,” dedi. “Böyle hiç habersiz kaçıp gitmek...”

Ve sonra Bay Darcy’nin öbür koluna da kendisi girerek Elizabeth’i kendi başına bırakıverdi. Yol üç kişiyi ancak alabilecek genişlikteydi. Darcy onların bu kabalığına kızarak hemen, “Bu yol bize yetecek kadar geniş değil; büyük yola geçelim,” dedi.

Zaten onların yanında kalmaya hiç niyeti olmayan Elizabeth gülerek söze karıştı:

“Yok, yok, siz rahatınızı bozmayın. Ne de hoş bir grup oldunuz, çok güzel bir tablo yaratıyorsunuz, doğrusu. Aranıza bir dördüncüsü katılırsa bu tablo bozulur. Hoşça kalın.”

Ve genç kız neşe içinde koşarak oradan uzaklaştı. Bir iki güne eve dönebileceğini düşünerek seviniyordu. Jane daha şimdiden o kadar iyileşmişti ki o akşam birkaç saat için odasından çıkmayı tasarlamaktaydı.

21. İki kişinin otuz iki kâğıtla oynadığı karmaşık bir iskambil oyunu. (Y.N.)

*****

On birinci kısım

Akşam yemeğinden sonra hanımlar salona geçince Elizabeth hemen ablasının yanına koştu. Ve onu üşümesin diye sarıp sarmalayarak aşağıya indirdi. Evin hanımları onu sevinçlerini belirten sözlerle karşıladılar. Elizabeth onları hiç, erkekler içkilerini bitirip gelinceye değin geçen şu yarım saatki kadar sevimli görmemişti. İstedikleri zaman pek de güzel ve yerinde konuşuyorlardı. Katıldıkları bir eğlentiyi bütün ayrıntılarıyla anlatabiliyor, fıkraları nükteli olarak söylüyor ve birtakım dostlarıyla tatlı tatlı alay ediyorlardı.

Ama erkekler içeri girer girmez Jane’e gösterdikleri ilgi bir anda dağıldı. Bayan Bingley gözlerini o saat Darcy’ den yana çevirdi ve ona hemencecik söyleyecek bir şeyler buldu. Darcy, Jane’e pek insanca bir şekilde, geçmiş olsun, dedi. Bay Hurst de hafifçe eğilerek “çok sevindiğini” belirtti. Ama Jane’i gerçekten coşkun bir candanlıkla karşılayan Bingley oldu. Genç adam Jane’i görünce çok sevinmişti. Onun çevresinde pervane gibi dönüp duruyordu. İlk yarım saati Jane bir odadan başka bir odaya geçtiği için üşümesin diye ateşe odun yığmakla geçirdi. Sonra Jane’i, kapıdan olabileceğince uzakta otursun diye, şöminenin öbür yanına oturttu. Sonra kendi de onun yanı başına geçti ve artık başka hiç kimseyle konuşmadı, desek yeri var. Karşı köşede nakış işlemekte olan Elizabeth bütün bunları gizli bir kıvançla izliyordu.

Çaylar içildikten sonra Bay Hurst baldızına oyun masasından söz etti – ama boş yere. Caroline, Darcy’nin oyun oynamak istemediğini öğrenmiş bulunuyordu. Bu yüzden Bay Hurst’ün sözlü dilekçesi geri çevrildi. Caroline, eniştesine hiç kimsenin oyun oynamak isteğinde olmadığını bildirdi; hiç kimsenin bu konuda ses çıkarmayışı da onun sözlerini onaylamış gibi oldu. Böylece Bay Hurst’e de kanepelerden birinin üzerine uzanıp uykuya dalmaktan başka yapacak iş kalmadı. Bay Darcy eline bir kitap alınca Bayan Bingley de öyle yaptı. Başlıca uğraşı bilezikleri ve yüzükleriyle oynamak olan Bayan Hurst ise ara sıra, ağabeyiyle Jane Bennet’in konuşmalarına katılıyordu.

Bayan Bingley dikkatini kendi kitabına verdiği oranda Bay Darcy’nin kitap okuyuşuna da vermekteydi. Durmadan ya onun okuduğu sayfaya göz atıyor ya da bir soru soruyordu. Ama taş çatlasa onu konuşturmayı başaramıyordu bir türlü. Darcy yalnızca onun sorusunu yanıtlıyor, sonra okumasına dönüyordu. Zaten Darcy’nin elindekinin ikinci cildi olduğu için seçmiş olduğu kitapla oyalanmak çabası, sonunda Caroline’ı tamamen yorgun düşürdü. Genç kız uzun uzun esneyerek, “Böyle bir gece geçirmek ne tatlı!” diye düşüncesini belirtti. “Bence kitap okumak gibi zevk yoktur, inan olsun. İnsan kitaptan başka her şeyden ne de çabuk usanç getiriyor. Kendi evim olduğu zaman çok zengin bir kitaplığa sahip olamazsam hiç içime sinmez, doğrusu.”

Karşılık veren olmadı. Bu kez Caroline gene esnedi, kitabını elinden attı ve gözlerini odada dolaştırarak kendine bir eğlence aradı. Tam o sırada ağabeyinin Jane’e bir balodan söz ettiğini işiterek birden o yana döndü ve, “Sahi, Charles,” dedi. “Netherfield’de bir balo vermek düşüncende ciddi misin? Kararını vermeden önce şurada hazır bulunanların dileklerini öğrenmen iyi olur bence. Yanılmıyorsam çoğumuz için baloya gitmek eğlenceden çok ceza gibi bir şeydir.”

Ağabeyi, “Darcy’yi demeye getiriyorsan, bu onun bileceği şey,” diye yanıtladı. “Dilerse balo başlamadan önce gidip yatar. Ama ben balo vermeyi kararlaştırdım bile. Nicholls herkese yetecek kadar terbiyeli çorba pişirir pişirmez çağrı kartlarını göndereceğim.”

Caroline, “Balolar başka türlü yapılsa benim daha hoşuma giderdi,” dedi. “Gel gör ki bu tür toplantılar can dayanmayacak kadar sıkıcı oluyor, hem hepsi birbirine benziyor. Eğlencenin temeli dans etmek değil de düşünce tartışması yapmak olsaydı bence daha mantıklı bir şey olurdu.”

“Çok daha mantıklı olacağı su götürmez, Carolinecığım, ama neylersin ki böylesi de balo olmaktan çıkardı.” Caroline karşılık vermedi ve çok geçmeden ayağa kalkarak salonda gezinmeye başladı. İnce bir yapısı ve uyumlu bir yürüyüşü vardı. Gelgelelim genç kız Darcy’nin dikkatini dağıtmak amacıyla ayağa kalkmış olduğu halde, o, kitaptan gözünü ayırmıyordu. Caroline onun umursamazlığından bunalarak son bir yola başvurmaya karar verdi ve Elizabeth’e dönerek, “Bayan Eliza Bennet,” dedi. “Beni dinlerseniz siz de benim gibi yaparak biraz gezinin. Uzun zaman bir yerde oturduktan sonra gezinmenin insanı çok ferahlattığına yüzde yüz inanabilirsiniz.”

Elizabeth şaşalamakla birlikte çabucak razı oldu. Bayan Bingley bu arada konuğuna gösterdiği inceliğin ardındaki baş amaca da ulaşmış bulunuyordu. Bay Darcy başını kitaptan kaldırmıştı.

Caroline’ın böyle bir dostluk göstermesi Darcy’yi en aşağı Elizabeth kadar şaşalatmıştı. Ne yaptığını kendi de bilmeden kitabını kapattı. Bu kez Caroline onu hemen kendi yanlarına çağırdıysa da genç adam bu çağrıya uymadı. Onların salonda böyle bir aşağı bir yukarı gezinmelerini ancak iki nedene yorabileceğini ve bu nedenlerden ikisinin de kendisini onların yanına gitmekten alıkoyacağını ileri sürdü.

Caroline, “Ne söylemek istiyorsunuz?” diye sordu. “Ne söylemek istediğinizi bilmezsem çatlayacağım.” Sonra Elizabeth’e döndü, Darcy’nin sözlerinden bir anlam çıkarıp çıkaramadığını sordu.

Elizabeth, “Hiçbir anlam çıkaramıyorum,” diye yanıtladı. “Ama yerici bir şey söylemek istediğinden kuşkunuz olmasın. Onun hevesini kursağında bırakmak için en geçerli yol da hiçbir şey sormamaktır.”

Gelgelelim Darcy’nin herhangi bir hevesini kursağında bırakmak Caroline’ın elinde değildi. Onun için değindiği iki nedeni açıklasın diye Darcy’ye ısrar etti.

Genç adam konuşacak fırsat bulur bulmaz, “Açıklama yapmaktan kesinlikle çekinmediğime inanabilirsiniz,” dedi. “Sizin böyle salonda dolaşmanızın iki nedeni olabilir: Ya birbirinizle herkesten gizli görüşülecek konularınız var ya da böyle yürürken çok güzel göründüğünüzü biliyorsunuz. Birinci şıkta yanınıza gelirsem sizin konuşmanızı engellemiş olurum; ikinci şıkka gelince, böyle ateş başında oturduğum yerden sizi daha büyük bir zevkle seyredebilirim.”

Bayan Bingley, “Ne yaramazsınız,” dedi. “Ömrümde böyle hınzırca bir şey duymadım. Bayan Eliza, bu sözlerinden ötürü cezalandıralım mı onu?”

Elizabeth, “Siz istedikten sonra bundan kolay ne var?” diye karşılık verdi. “Hepimiz birbirimizi cezalandırıp canından bezdirebiliriz. Alaya alın onu, iğneleyin. Teklifsiz olduğunuza göre bunun nasıl yapılacağını bilmeniz gerekir.”

“Aa, yemin ederim, hiç bilmiyorum. Bana inanın ki aramızdaki yakınlık bana henüz bunu öğretmiş değil. Böyle serinkanlı, laf altında kalmayan birini iğnelemek ha! Tanrı saklasın – korkarım ki Bay Darcy bu konuda bize meydan okuyabilir. Alay etmeye gelince, izin verirseniz kesin bir açık vermedikçe böyle bir şeye kalkışmayalım. Bay Darcy’nin eline koz vermiş oluruz, sonra.”

Elizabeth, “Bay Darcy alaya alınamaz demek,” diye güldü. “Çok seyrek rastlanan bir üstünlük bu. Her zaman da seyrek kalmasını dilerim. Tanıdıklarımın arasında bu gibi kişilerin çoğalmasını hiç istemem de. Ben şakaya bayılırım çünkü.”

Darcy, “Bayan Bingley bana akla sığmayacak bir üstünlük yüklediler,” dedi. “Dünyanın en aklı başında ve en olgun kimseleri – üstelik bu gibi kimselerin en yerinde ve en olgunca davranışları bile, başlıca amacı şaka olan bir kimse tarafından gülünç düşürülebilir.”

Elizabeth, “Bu tür kimselerin bulunduğu kesin, gene de ben bunlardan biri olmadığımı umarım,” diye karşılık verdi. “Kusursuz ve olgun davranışları gülünç düşürmeyi dünyada istemem. Sersemlik, saçmalıklar, hafiflikler ve sap derken saman demeler beni gerçekten de eğlendirir; bunu kabul ederim ve bu gibi tutumlarla her fırsatta eğlenirim. Beri yandan sizin bu gibi davranışlarda hiçbir zaman bulunmadığınızı sanıyorum.”

“Bunlardan kaçınabilmek belki de hiç kimsenin elinde değildir. Bununla birlikte işlek zekâlara gülünç gelebilecek kusurlardan kaçınabildiğimce kaçınmak benim eskiden beri başlıca çabam olmuştur.”

“Bu kusurların arasında büyüklenme ve onur da vardır, sanırım.”

“Evet, büyüklenme gerçekten de bir kusurdur. Ama onur, gerçekten zeki bir insan onurunu isterse iyiye kullanabilir.”

Elizabeth güldüğünü belli etmemek için başını öteye çevirdi.

Bayan Bingley, “Bay Darcy’yi sorguya çekmemiz sona erdi sanıyorum,” dedi. “Kuzum söyleyin bana, nasıl bir sonuca vardınız?”

“Kesin olarak şu sonuca vardım ki Bay Darcy’nin kişiliğinde hiçbir kusur yoktur. Nitekim bunu kendisi de açıkça doğruluyor.”

Darcy, “O da ne demek!” dedi. “Ben hiçbir zaman böyle bir savda bulunmuş değilim. Hiç kusurum olmaz mı? Ama bunların akıl, düşünce işleriyle ilgisi bulunmayan kusurlar olduğunu umuyorum. Sözgelişi, iyi huylu bir insan olduğuma kalıbımı basamam. Biraz dik kafalıyım. Oysa biraz daha yumuşak olabilmek gerek. Çevremdekilerin aptallıklarını ve kötülüklerini gerektiği kadar çabuk unutamıyorum. Ne de bana karşı işledikleri kusurları. Yaradılışım belki de biraz kinci sayılabilir. Birinden sıtkım sıyrıldı mı, temelli sıyrılıyor artık.”

Elizabeth, “İşte bu gerçek bir kusur,” dedi. “Bu tür kincilik bir insan için leke sayılabilir. Gene de kusurunuzu iyi seçtiniz: Bu benim alaya alabileceğim bir kusur değil; çünkü gene elimden kurtuldunuz.”

“Ben şuna inanıyorum ki, herkesin benliğinde kötü bir yön –yaradılıştan kusurlu olan bir yön– vardır. İnsan ne denli çabalarsa çabalasın bunu aşamaz.”

“Sizin kötü yönünüz herkesten nefret etmek eğiliminde olmanız.”

Genç adam gülümseyerek, “Sizinki de herkesi bile bile yanlış anlamanız,” diye karşılık verdi.

Kendinin katılmadığı bu konuşmadan sıkılmış olan Caroline Bingley, “Haydi azıcık piyano çalalım!” dedi. “Louisa, eniştemi uyandırırsak kızmazsın, değil mi?”

Louisa hiç kızmayacağını söyledi ve piyano başına geçtiler. Bir anda kendini toparlayan Darcy de buna sevindi. Elizabeth’le aşırı ilgilenmenin tehlikesini sezmeye başlamıştı.

*****

On ikinci kısım

İki kız kardeşin kendi aralarında verdikleri bir karar uyarınca Elizabeth, ertesi sabah annesine, o gün için faytonu gönderip kendilerini aldırtmayı dileyen bir mektup yazdı. Ne var ki kızların, Jane’in Netherfield’e gidişinin haftası olan salı gününe dek orada kalmalarını kurmuş olan Bayan Bennet, onların geleceği haberini sevinçle karşılayamadı. Bu nedenle verdiği yanıt, bir an önce evine dönmeye sabırsızlanan Elizabeth için hiç de olumlu olmadı. Bayan Bennet faytonu salı gününden önce gönderemeyeceğini yazıyor ve Bay Bingley’ye kız kardeşleri üstelerlerse birkaç gün daha orada kalmalarının kendince hiçbir sakıncası olmadığını sözlerine ekliyordu.

Gelgelelim Elizabeth daha fazla kalmamaya kesin kararını vermişti. Zaten bunun önerileceğini de sanmıyordu ya! Tersine, kalırlarsa ev sahiplerini rahatsız edeceklerini düşünerek hemen Bay Bingley’nin arabasını istemesi için Jane’i üsteledi. Böylece en sonunda, o sabah Netherfield’den ayrılmaya karar vermiş olduklarını söylemeyi ve faytonu istemeyi kararlaştırdılar.

Onların bu kararına herkes karşı çıktı. Hiç olmazsa ertesi sabaha kadar kalmaları için o kadar dil döküldü ki sonunda Jane yumuşadı ve iki kız kardeşin evlerine dönmeleri ertesi sabaha bırakıldı. Bunun üzerine Caroline Bingley böyle bir öneride bulunduğuna pişman oldu. Çünkü kız kardeşlerden birine karşı duyduğu soğukluk, diğerine karşı duyduğu yakınlıktan çok daha üstündü.

Konukların yakın zamanda gideceklerini haber alan evin efendisi gerçekten üzüldü. Gitmesinin henüz tehlikeli olduğuna, hastalığının daha tam geçmediğine Jane’i inandırmak için elinden geleni yaptı. Ama haklı olduğunu bildiği zaman Jane’in dediği dedik olurdu.

Konukların gideceği haberini Bay Darcy ise hoşnutlukla karşıladı. Elizabeth’in konakta bu kadar kalması yeterdi artık. Genç kız onu istediğinden öte ilgilendirmekteydi. Caroline da Elizabeth’e karşı kaba ve Darcy’ ye karşı her zamankinden daha iğneli davranmaya başlamıştı. Darcy hiç değilse bundan sonra hiçbir hayranlık belirtisi göstermemek ve genç kıza hiçbir umut vermemek konusunda çok dikkatli olmaya karar vermişti. Bu yerinde bir karardı; çünkü genç adam biliyordu ki kafalarda böyle bir umut belirmişse, kendisinin en son gündeki davranışı bu umudu beslemek ya da ezmek yönünde çok önem taşıyacaktı. Böylece kararına bağlı kalan genç adam cumartesi günü bütün gün Elizabeth’e topu topu on sözcük ya söyledi ya söylemedi. Üstelik bir keresinde yarım saat baş başa kaldıkları halde kafasını kitabından kaldırmadı ve genç kızdan yana bakmadı bile.

Pazar sabahı, sabah ayininden sonra, hemen hemen herkesin dört gözle beklediği ayrılık dakikası geldi, çattı. Caroline’ın Jane’e karşı duyduğu sevginin yanı sıra Elizabeth’e gösterdiği incelik de sonuna doğru hızla artmıştı. Ayrılırken ister Longbourn’da olsun ister Netherfield’ de, sık sık görüşmelerini dilediğini söyleyerek Jane’i sevgiyle kucakladı. Hatta bu arada Elizabeth’in elini bile sıktı. Elizabeth bütün ev halkıyla büyük bir neşe içinde vedalaştı.

Evde anneleri onları pek güler yüzle karşılamadı. Onların böyle çıkıp gelmelerine şaştığını, yabancıların arabasını almakla doğru iş yapmadıklarını ve Jane’in gene üşütmüş olabileceğini söyleyip duruyordu. Beri yandan babaları, hoşnutluğunu uzun sözlerle belirtmediği halde onların gelişine gerçekten çok sevindi. Evin içinde onların boşluğunu iyice hissetmişti. Akşamları bir araya toplandıkları zaman yaptıkları konuşmalar, Jane ile Elizabeth’in yokluğu yüzünden canlılığını yitirmiş, ipe sapa gelmez olmuştu.

İki kız, Mary’yi, her zamanki gibi insan doğası konusunda derin incelemelere dalmış buldular. Onun kitaplardan çıkarmış olduğu kimi yeni parçalar karşısında hayranlık gösterdiler ve kendi buluşuymuş gibi ileri sürdüğü birtakım beylik ahlak ilkelerini dinlemek zorunda kaldılar. Catherine ile Lydia’nın da onlarla konuşacak bambaşka konuları vardı. Geçen çarşambadan beri alay karargâhında meğer ne çok şey konuşulmuş ve olmuş! Subaylardan birçoğu Phillips enişteyle akşam yemeği yemişler; toy erlerden birine sopa çekilmiş ve Albay Forster evlenecek diye bir söylenti çıkmış...

*****

On üçüncü kısım

Ertesi sabah kahvaltı ederlerken Bay Bennet karısına dönerek, “Umarım akşam yemeği için güzel şeyler ısmarlamışsındır, sevgilim,” dedi. “Çünkü yemekte konuğumuz olacağını sanman için bazı nedenler var.”

“Ne demek istiyorsun, cancağızım? Benim yemeğe hiçbir beklediğim yok ki! Gelse gelse Charlotte Lucas gelir – ki bizim sofranın yemekleri ona yeter de artar bile. Kendi evinde böyle yemekleri kırk yılda bir gözü görüyordur, kızcağız.”

“Benim demek istediğim kimse bir bay, hem de tanımadığımız biri.”

Bayan Bennet’in gözleri parlamıştı.

“Bir bay! Hem de bir yabancı ha! Olsa olsa Bay Bingley’dir. Ah, Jane, seni sinsi kız seni – hiç sözünü etmezsin! Aa, Bay Bingley’nin yemeğe gelişine pek sevindim doğrusu. Ama, hey Tanrım, ne aksilik! Bugün hiçbir yerde balık yok. Lydia, şekerim çal şu çıngırağı Hill’e hemen bir liste vermem gerek.”

Kocası, “Bay Bingley değil gelecek olan,” dedi. “Ömrümde görmediğim biri.”

Bu sözler herkesin merakını çekti ve Bay Bennet hem karısı hem de beş kızı tarafından aynı zamanda sorguya çekilmek zevkine erişti.

Bir süre onların merakını kendine eğlence edindikten sonra durumu şöyle anlattı:

“Bir ay kadar önce şu gördüğünüz mektubu aldım. Ve iki hafta kadar önce de yanıt yazdım. Çünkü bunun, zamanında ele alınması gereken, incelikli bir iş olduğunu düşünüyordum. Mektubu yazan kişi ben öldükten sonra canı istediği anda sizi bu evden kapı dışarı edebilecek olan yeğenim Bay Collins’tir.”

Karısı, “Aman Tanrım!” diye bağırdı. “Ben bu konunun sözüne bile dayanamıyorum. Ne olur, o pis heriften söz etme bana. Senin mirasından kendi öz çocuklarının yoksun bırakılması, mirasın başka birine geçmesi bence dünyanın en büyük zalimliği. Ben senin yerinde olsaydım şimdiye dek çoktan bu işin bir gereğine bakmaya çalışırdım.”

Jane ve Elizabeth miras yasalarını annelerine anlatmaya çalıştılar. Zaten şimdiye dek kaç kez anlatmaya çalışmışlardı bunu, ne var ki bu konuda Bayan Bennet mantık dinlemiyordu. Bir adamın beş tane kız çocuğu dururken, mirasının kimsenin bilip aldırmadığı bir adama bırakılmasındaki zalimlik üzerine bildiği gibi attı tuttu.

Bay Bennet, “Gerçekten de büyük bir haksızlık bu,” diye karşılık verdi. “Longbourn’un mirasçısı olmak öyle bir günah ki bunun damgasını Bay Collins’in alnından hiçbir şey silemez. Ama mektubunu okursanız adamcağızın dili belki biraz duygularınızı yumuşatır.”

“Sanmıyorum! Zaten onun tutup sana mektup yazmış olması da büyük bir küstahlık, ikiyüzlülük bence. Böyle yağcılardan tiksinirim. Babası gibi o da sana kin beslese daha uygun düşmez miydi?”

“Gerçekten de öyle. Gene de Bay Collins’in bu konuda evlatlığa yaraşır çekingenlik duygularından tümüyle yoksun olmadığını şimdi anlayacaksınız. Dinleyin:

Hunsford

Westerham yakınında,

Kent - 15 Ekim.

Saygıdeğer Beyefendi,

Merhum pederimle sizin aranızdaki anlaşmazlık bana eskiden beri büyük üzüntü kaynağı olmuştur. Babamı yitirmek felaketine uğradığımdan beri bu kırgınlığı gidermeyi istemekteyim. Ne var ki bazı düşüncelerim bir süre buna engel oldu. Kendisinin dargın olduğu birisiyle iyi geçinmenin pederimin anısına saygısızlık sayılabileceğinden korktum. (“Görüyorsun ya, Bayan Bennet; ben sana demedim mi?”) Ama artık bu konuda kararımı vermiş bulunuyorum. Çünkü Paskalya sırasında papazlık mevkiine eriştiğimden beri, Sir Lewis de Bourgh’un dul hanımı olan Bayan Catherine de Bourgh beni kanadının altına almak şerefini bağışlamak büyüklüğünü göstermiş bulunuyor. Sonsuz yüce gönüllülüğü ile Bayan Catherine hazretleri beni Hunsford bölgesinin papazı olmak gibi çok gözde bir göreve seçmiş bulunuyorlar. Burada hanımefendi hazretlerine karşı elimden geldiğince minnet ve saygılarımı belirtmek ve Anglikan Mezhebi’nin gerektirdiği ayin ve törenleri yönetmek için elimden geleni yapacağım.

Bundan başka, bir din adamı olarak, etkim altında bulunan bölgelerdeki bütün ailelerin dost olmalarını ve iyi geçinmelerini sağlamanın da benim için bir görev olduğu kanısındaydım. Bu yüzden, size şu sırada, şu dostluk elini uzatmakla iyi bir iş yaptığımı düşünmek yürekliliğinde bulunuyorum. Sizin de aynı yüreklilikte bulunacağınızı ve size uzattığım zeytin dalını geri itmeyeceğinizi sanıyorum. Değerli kızlarınızın haksızlığa uğramalarına neden oluşum karşısında üzüntüden başka bir şey duymayacağım doğaldır. Bu yüzden özür dilemeye ve bu zararı gidermek için elimden geleni yapmaya hazır olduğumu belirtmeme lütfen izin veriniz. Ama bu son konunun henüz sırası değil.

Beni evinizde kabul etmenin sizce sakıncası yoksa, 18 Kasım Pazartesi günü saat dört sularında sizleri ziyaret etmek mutluluğunu tasarlıyorum. Konukseverliğinizden yararlanarak bir sonraki cumartesiye kadar da sizi rahatsız edeceğimi sanıyorum. Bu süre için sizde kalmamın hiçbir sakıncası yoktur; çünkü görevimi yerine getirecek başka bir papaz bulmam koşuluyla, ara sıra pazar ayinlerinden uzak bulunmama Bayan Catherine hiç ses çıkarmıyorlar.

Size, değerli eşinize ve kızlarınıza en derin saygılarımı ve iyilik dileklerimi bildiririm, efendim, dostunuz,

William Collins”

Bay Bennet mektubu katlayarak, “Demek ki saat dörtte bu barışçı kişiyi bekleyebiliriz,” dedi. “Çok görevine düşkün ve terbiyeli bir gence benziyor. Kim ne derse desin, pek değerli bir dost kazanacağımızdan benim hiç kuşkum yok – hele Bayan Catherine onun bizi gene ziyaret etmesine izin vermek büyüklüğünde bulunurlarsa.”

“Sen ne dersen de, kızlar konusunda söylediği şeyler oldukça mantıklı. Onların uğradığı haksızlığı gidermek istiyorsa ben ona engel olacak değilim elbette.”

Jane, “Gerçi bizim zararımızı nasıl giderebileceğini kestirmek biraz güç,” diye düşüncesini belirtti. “Ama ne olsa bunu dilemesi onun için olumlu bir nottur.”

Elizabeth’i ise en çok etkileyen şey, kuzenlerinin Bayan Catherine’e karşı gösterdiği olağanüstü saygıydı.

“Tuhaf bir adam olsa gerek,” dedi. “Nasıl bir insan olduğunu pek kestiremiyorum. Yazışında ağdalı bir kendini beğenmişlik var. Mirasçı olduğu için özür dilemesindeki anlam ne olabilir? Bu onun elinde olan bir şey değil ki. Babacığım, sağduyulu bir adam olabilir mi bu Bay Collins?”

“Yok, şekerim, sanmıyorum. Tersine onu hepten akılsız bulacağınızı sanarak büyük umutlar beslemekteyim. Yazışında, kendisini bir şey sanmakla dalkavukluk birbirine karışmış bir durumda – ki bu bana çok şey vaat ediyor. Kendisini görmek için can atıyorum.”

Mary, “Mektubu kurgu bakımından kusurlu sayılmaz,” diye düşünce yürüttü. “Barış için zeytin dalı buluşu tam anlamıyla özgün olmasa da bence iyi dile getirilmiş.”

Catherine ve Lydia ise ne mektupla ne de mektubu yazanla zerrece ilgilenmişlerdi. Bu akrabanın kendilerini al ceketli bir üniforma giymiş olarak görmeye gelmesi olmayacak bir şeydi ve haftalar var ki iki genç kız başka renkte giyinmiş erkeklerin arkadaşlığından hiçbir zevk almaz olmuşlardı. Annelerine gelince, Collins’in mektubu onun düşmanlık duygularının büyük bölümünü alıp götürmüştü ve Bayan Bennet genç adamın gelişini, kocasını ve kızlarını şaşırtan bir serinkanlılıkla beklemeye koyulmuş bulunuyordu.

Bay Collins tam dediği saatte geldi ve bütün ev halkı onu büyük bir saygıyla karşıladı. Bay Bennet gerçi pek az konuşuyordu ama hanımlar çene çalmaya hazırdılar. Bay Collins de sessiz bir adam sayılmazdı ve çene çalmak için dürtüklenmesine gerek yoktu. Yirmi beş yaşlarında, uzun boylu, ağırca yapılı bir genç adamdı. Davranışları iyice ciddi ve üstelik yavaş ve son derece resmîydi.

İçeri girip oturuşundan az sonra Bayan Bennet’i kızlarının güzelliğinden ötürü kutladı. Onların güzelliğinin çok övgüsünü duymuş olmakla birlikte gerçeğin söylenenlerden çok daha üstün olduğunu bildirdi ve kızların zamanı gelince iyi birer koca bulacaklarından kuşku duymadığını da sözlerine ekledi.

Bu övgü, onu dinleyenlerden kimilerinin zevkini okşamadıysa da, övgünün her türlüsünden hoşlanan Bayan Bennet hemen yanıtladı:

“Çok naziksiniz. Umarım dedikleriniz de çıkar; yoksa kızlarım ortada kalacaklar. Durumları o kadar garip ki...”

“Sanırım babalarının mirasının bana kalmasını, demek istiyorsunuz.”

“Gerçekten de öyle, beyefendiciğim. Siz de onaylarsınız ki zavallı kızlarım için acıklı bir şey bu. Sakın size suç bulduğumu sanmayın ha! Dünyanın işleri hep kısmete bağlı, miraslar bile öyle. Kime gidecekleri belli olmuyor.”

“Ah, hanımefendi, güzel kuzinlerimin durumunun güçlüğünü tam anlamıyla kavrayabilirim. Bu konuda çok şeyler söyleyebilirim; ama küstah ve aceleci görünmekten çekiniyorum. Gene de kuzinlerim şu noktaya inansınlar ki, kendilerine hayran olmak niyetiyle geldim buraya. Şimdilik pek bir şey söyleyemeyeceğim. Ama belki de, birbirimizi daha iyi tanıdığımız zaman...”

Yemeğin hazır olmasının haber verilmesiyle Bay Collins’in sözleri yarıda kaldı ve kızlar birbirlerine bakıp gülümsediler.

Bay Collins’in kızlardan başka şeylere de hayran kalmış olduğu belliydi. Genç adam salonu, yemek odasını ve eşyaları iyice gözden geçirerek övdü. Böyle her şeyi beğenmesi tam Bayan Bennet’in gönlüne göreydi – ne var ki onun her şeye, er geç kendi malı olacak bir şey gözüyle baktığını düşünmek kadıncağızı kahrediyordu.

Yemekler de sırasıyla övülüp göklere çıkarıldı ve genç adam bu olağanüstü yemekleri güzel kuzinlerinden hangisinin pişirmiş olduğunu öğrenmek istedi. Ama Bayan Bennet, biraz da sert bir tutumla ona yanılmış olduğunu belirtmekten geri kalmadı ve durumlarının iyi bir aşçı tutmaya yeterli olduğunu, kızlarının mutfağa girmediklerini söyledi. Bay Collins onu sinirlendirdiği için özür diledi. Bayan Bennet daha yumuşak bir dille hiç de sinirlenmemiş olduğunu söyledi. Gelgelelim Bay Collins daha çeyrek saat özür dilemekte devam etti.

*****

On dördüncü kısım

Yemek sırasında Bay Bennet hemen hemen hiç konuşmamıştı. Ama hizmetçiler ortadan çekilince konuğuyla iki çift söz etmek zamanının gelmiş olduğuna karar verdi. Ve böylece onun iyice kendini göstermesine fırsat verecek bir konuya değinerek Bayan Catherine de Bourgh’tan yakınlık görmesinin ne büyük bir şans olduğunu ileri sürdü. Hanımefendi hazretlerinin onun dileklerine ve rahatına karşı gösterdiği özen olağanüstü bir şeydi doğrusu.

Bay Bennet dünyada bundan daha uygun bir konu seçemezdi. Bay Collins, hanımefendiyi övmekle göklere çıkarıyordu. Aynı zamanda bu konu ona her zamankinden daha ciddi bir hava vermişti. Pek önemli bir şeyden konuşurcasına, ömründe hiçbir unvan sahibi kimseden böyle bir davranış görmediğini anlatmaya başladı.

Bayan Catherine kendine karşı öyle gönülsüz, kibirsiz, öyle candan davranıyormuş ki... Bay Collins’in şimdiye kadar vermiş olduğu vaazların ikisini de beğenmek büyüklüğünde bulunmuş. Bundan başka onu iki kez Rosings Konağı’nda akşam yemeğine aldığı gibi, daha geçen cumartesi akşamı da oyun masasındaki kareyi tamamlamaya davet etmiş. Birçok kişi Catherine’i gerçi kibirli sayarlarmış; ama kendisi ondan yakınlık dışında bir şey görmemiş doğrusu. Hanımefendi hazretleri ona karşı, başka herhangi bir centilmene davranacağı gibi davranıyormuş. Onun o yöredeki sosyeteye girmesine hiç ses çıkarmamış. Ara sıra akrabalarını görmeye gitmek için görevinden bir iki hafta için ayrılmasına da sesini çıkarmayacakmış. Üstelik hanımefendi hazretleri ona, iyi bir seçim yapmak koşuluyla bir an önce evlenmesini öğüt vermek onurunu bağışlamışlar. Ve bir kez de onu, o basit papaz lojmanında görmeye gelmişler. Onun lojmanda yaptırdığı bütün değişiklikleri onayladıkları gibi, kendileri de bazı önerilerde bulunmak büyüklüğünde bulunmuş ve yukarı kattaki dolaba birkaç çekmece eklemesini yerinde bulmuşlar.

Bayan Bennet, “Gerçekten de çok ince ve doğru davranmış,” diye düşüncesini belirtti. “Çok hoş bir hanım olsa gerek. Unvan sahibi hanımefendilerin genellikle böyle olmayışları çok yazık doğrusu. Bayan Catherine size yakın mı oturuyor Bay Collins?”

“Benim evimin bahçesiyle hanımefendi hazretlerinin mülkü olan Rosings Park Konağı’nın bahçesi arasında yalnızca bir kır yolu var efendim.”

“Onun dul bir hanım olduğunu söylemiştiniz sanırım, değil mi? Kimsesi var mı?”

“Bir tek kızı var: Rosings Park Malikânesi’nin ve son derece büyük bir varlığın mirasçısı.”

Bayan Bennet başını sallayarak, “Ah, ne mutlu ona!” dedi. “Keşke bütün kızlar onun gibi şanslı olsa! Nasıl bir kız kendisi? Güzel mi bari?”

“Son derece hoş bir genç hanım olduğu su götürmez. Üstelik gerçek güzellik bakımından Bayan de Bourgh’un, en alımlı hanımlardan bile çok üstün olduğunu, çünkü yüz çizgilerinin kanındaki soyluluğu ortaya vurduğunu Bayan Catherine’in kendisi söylüyor. Yazık ki bünyesi çok zayıf, onun için eğitimine gerektiğince eğilememiş. Onun eğitimiyle eskiden beri kendisi uğraşan annesinin dediğine göre, sağlık durumu engellemeseymiş çok daha becerikli bir genç hanım olarak yetişeceği su götürmez bir şeymiş. Her şeye karşın doğrusu çok iyi huylu bir kız. Çok zaman kısrakların çektiği küçük faytonuyla benim evin önünden geçmek büyüklüğünde bulunuyor.”

“Kraliçeye takdim edildi mi? Saraylı hanımların adları arasında onunkine rastladığımı anımsamıyorum da...”

“Sağlık durumu yazık ki kente gitmesine de engel oluyor. Bu yüzden İngiliz sarayının en parlak süsten yoksun kaldığını bir gün Bayan Catherine’e söyledim. Hanımefendi hazretleri buluşumu beğendiler sanırım. Bütün hanımların hoşuna giden böyle ufak tefek incelikli övgüleri her fırsatta kendilerine sunmak beni de çok mutlu kılar; bundan kuşkunuz olmasın. Bayan Catherine’e kaç kez söyledim: Zayıf kızınız düşes olmak için yaratılmış, diye. En yüksek unvan bile kızınıza onur vermez, kızınızdan onur bulur, dedim birkaç kez. Böyle ufak tefek şeyler hanımefendi hazretlerini çok hoşnut bırakıyor. Ben de, ne yalan söyleyeyim, böyle ince davranmak konusunda özellikle yetenekli olduğuma inanıyorum.”

Bay Bennet, “İnancınız çok yerindedir,” dedi. “İncelikle övgü sunmak yeteneğiniz bulunduğu için ne mutlu size! Bu tatlı, ince övgüleri o an, içinizden gelerek mi söylüyorsunuz; yoksa önceden mi hazırlıyorsunuz, sorabilir miyim?”

“Çoğunlukla o sırada olup bitenlere göre konuşurum. Ama kimi zaman eğlence niyetine, gündelik durumlara uydurulabilecek cinsten ince övgüler ve sözler tasarladığım da olur. Gene de bunlara her zaman elimden geldiğince, gelişigüzel söylenmiş gibi bir hava vermek isterim.”

Bay Bennet’in beklentileri baştan sona doğru çıkmıştı. Yeğeni gerçekten de sandığı kadar gülünç bir insandı ve Bay Bennet kendi ciddiliğini hiç bozmayarak çok derin bir zevkle onu dinliyordu. Bu zevkini başkalarıyla paylaşma gereksinimini de duymuyor, yalnız ara sıra Elizabeth’ten yana şöyle bir bakmakla yetiniyordu.

Çay zamanına kadar keyfi tam kıvamını buldu, çay içmek için salona bir usanç içinde geçti. Çaydan sonra da genç adamdan yüksek sesle kitap okumasını diledi.

Bay Collins öneriyi hemen onaylayınca, eline bir kitap verildi. Bay Collins kitabı görür görmez irkildi ve özür dileyerek ömründe roman okumadığını bildirdi. Kitty ona bakakalmış, Lydia da hafif bir çığlık koparmaktan kendini alamamıştı.

Bu kez başka kitaplar çıkardılar ve genç adam, bir süre düşünüp taşındıktan sonra “Fordyce’in Vaazları”nı seçti. Lydia onun kitabı açtığını görünce içini çekti. Bay Collins iyice tekdüze, ciddi ve ağır bir sesle daha üç sayfa okumamıştı ki genç kız, “Biliyor musun, anne, Phillips enişte Richard’a yol vermeyi düşünüyor,” diye onun sözünü kesti. “Yol verirse Richard’ı Albay Forster alacakmış. Yarın Meryton’a gideceğim, bakalım ne olmuş. Sonra Bay Denny’nin ne zaman döneceğini soracağım.”

Ablaları Lydia’ya çenesini kapamasını söylediler. Gelgelelim çok alınmış olan Bay Collins kitabı elinden bırakarak: “Genç hanımların ciddi kitaplarla çok ilgilenmediklerine kaç kez tanık olmuşumdur,” diye söylendi. “Oysa bu kitaplar tamamen onların iyiliği için yazılır. Ne yalan söyleyeyim, şaşar kalırım onların bu davranışlarına. Çünkü genç kızlar için eğitimden daha yararlı ne olabilir? Ama ne de olsa genç kuzinimin bundan öte canını sıkmak istemem artık!”

Ve Bay Bennet’e doğru dönerek tavla oynamayı önerdi.

Bay Bennet onun bu önerisini olumlu karşılayarak genç kızları kendi saçma eğlenceleriyle baş başa bırakmanın daha yerinde olduğunu söyledi. Bayan Bennet ve kızları, Lydia’nın yaptığı kabalıktan ötürü Bay Collins’ ten ellerinden geldiğince özür dilediler ve gene kitap okursa böyle bir yanlışın bir daha hiç yapılmayacağına söz verdiler. Bay Collins genç kuzinine hiç gücenmemiş olduğunu ve onun yaptıklarından hiç alınmadığını söylemekle birlikte Bay Bennet’le bir başka masaya geçti ve tavla oynamaya hazırlandı.

*****

On beşinci kısım

Bay Collins ince düşünceli ve duyarlıklı bir adam değildi. Doğanın bu eksikliğini yetiştirilme biçimi ve çevresi de yazık ki pek giderememişti. Yaşamının çoğu bilgisiz ve eli sıkı bir babanın yanında geçmişti. Her ne kadar üniversiteye gitmişse de derslere girip çıkmaktan başka bir şey yapmamış ve kendine yararlı olabilecek arkadaşlıklar kuramamıştı. Genç yaşta ansızın, ummadığı bir sırada paraya konmak onun o akılsız başını döndürmüş ve üzerine, eski çekingenliğini ortadan kaldıran bir kendini beğenmişlik gelmişti. Hunsford papazlığı boşalınca iyi bir rastlantı sonucu olarak Bayan Catherine de Bourgh’a salık verilmişti. Collins’in hanımefendilik unvanına karşı beslediği saygıyla kendini beğenmişliği, din adamı ve papaz olarak kendi yetki ve haklarına verdiği önem birbirine karışmış ve kibirle dalkavukluktan, kendini beğenmişlikle aşırı alçakgönüllülükten oluşan bir bileşim ortaya çıkmıştı.

Artık güzel bir evi ve yeterli bir geliri olduğu için evlenmeye niyeti vardı. Longbourn’daki akrabalarıyla barışmak istemesinin nedenlerinden biri de buydu: Ailenin kızları gerçekten söylenildiği gibi güzel ve terbiyeliyse, genç adam onlardan birini kendine eş olarak seçmeyi tasarlıyordu. Babalarının mirası kendine kalacağı için onların uğradığı zararı telafi etmek için kurduğu plan da işte buydu. Ve genç adam –kendi kendine– bu tasarısını tam yerinde, duruma uygun, son derece cömert, özverili bir davranış sayarak çok beğeniyordu.

Kızları gördüğü zaman da düşüncesini değiştirmiş değildi. Bayan Bennet’in o şahane yüzü tersine bu düşünceleri pekiştirmişti. Genç adam yaş sırasına büyük saygı beslediğinden o ilk akşam Jane’de karar kıldı.

Ama ertesi sabah kararında bir değişiklik oldu. Çünkü kahvaltıdan önce Bayan Bennet’le yarım saat baş başa kaldılar, Bay Collins’in papaz lojmanından başlayarak bu lojmana Longbourn’dan bir hanım bulmak tasarısına kadar her şeyi konuştular. Bay Collins’in söylediklerini Bayan Bennet tatlı gülümseyişler ve genellikle yürek verici sözlerle karşılamakla birlikte, genç adama aklına koymuş olduğu Jane için bir uyarıda bulundu.

Bayan Bennet, öteki kızları konusunda konuşmayı üzerine alamayacağını, kesin olarak bir yanıt veremeyeceğini, gene de onların herhangi bir şekilde bağlı olduklarından haberi bulunmadığını söylüyordu. Beri yandan büyük kızının yakın bir zamanda nişanlanmasını çok olası bulduğunu sözlerine ekliyordu. Bu konuda Bay Collins’in kulağını bükmeyi boynuna borç bilirdi.

Bay Collins’in bu durumda yapacağı şey, tasarı ve niyetlerini Jane’den Elizabeth’e aktarmaktı ki, bu da ansızın, (daha Bayan Bennet ateşi karıştırırken) olmuş bitmişti bile. Yaş sırası kadar güzellik bakımından da Jane’i izleyen Elizabeth’in, ablasının yerini alması çok doğal bir şeydi.

Bayan Bennet genç adamın sözlerine çok sevinmiş ve yakında iki kızını birden evlendirmeyi kurmaya başlamıştı. Bir gün önce adının anılmasına dayanamadığı adam şimdi iyice gözüne girmiş bulunuyordu.

Lydia, Meryton’a gitmek isteğinden vazgeçmiş değildi. Mary’den başka bütün kızlar da onunla gitmeye karar verdiler. Bay Bennet’in ricası üzerine Bay Collins de kızlara eşlik etmeye razı oldu. Bay Bennet genç papazı başından savıp kitaplıkta tek başına kalmak için can atıyordu. Çünkü kahvaltıdan sonra Bay Collins de onunla birlikte bu odaya gelmişti. Sözüm ona eline kitaplıktaki en kalın kitaplardan birini almıştı ama aslında hiç durmadan, Hunsford’daki eviyle bahçesini anlatıyordu.

Bay Bennet bunalmıştı. Kitaplığında kafasını dinlemeye alışıktı. Evinin her odasında saçmalık ve sersemlikle karşılaşmaya kendini hazırladığı halde kitaplığında bunlardan kurtulmaya alışık olduğunu Elizabeth’e her zaman söylerdi. Bu yüzden büyük bir nezaketle Bay Collins’ten kızlarına yürüyüşleri sırasında eşlik etmesini rica etti. Aslında yürüyüşü kitap okumaktan daha çok seven genç papaz da elindeki o kocaman kitabı büyük bir sevinçle kapadı ve gitti.

Bay Collins tumturaklı ve kendini beğenmiş bir tutumla incir çekirdeğini doldurmayacak şeyler söyleyerek, kuzinleri de onun her dediğini incelikle onaylayarak Meryton’a vardılar. Kasabaya girer girmez, artık Bay Collins iki küçük kuzininin dikkatini çekemez oldu. Çünkü kızların bakışları çevrede subay arıyordu. Ancak yeni moda şık bir şapka ya da vitrinin birinde yeni bir kumaş gördükleri zaman ilgileniyorlardı.

Ne var ki çok geçmeden bütün hanımların dikkati şimdiye dek hiç görmemiş oldukları bir genç adamın üzerinde toplandı. Yanında bir subayla karşı kaldırımda yürümekte olan bu adamın çok kibar bir görünüşü vardı. Yanındaki subay da, Londra’dan dönüp dönmediği konusunda Lydia’nın haber almaya geldiği Bay Denny’den başkası değildi. Karşıdan eğilerek kızları selamladı.

Yabancı erkeğin görünüşü, duruşu herkesi hayran bırakmış; herkes onun kim olabileceğini merak etmişti. Bunu öğrenmeye kararlı olan Kitty ile Lydia hemen ilerlediler ve karşıdaki dükkândan bir şey bakacaklarmış gibi yolun öbür kaldırımına geçtiler. İyi bir karşılaşma sonucu tam onların kaldırıma vardıkları sırada köşeden dönmüş olan baylar da aynı noktaya ulaştılar.

Bay Denny hemen kızları selamladı ve bir gün önce kendisiyle birlikte Londra’dan dönmüş olan arkadaşı Bay Wickham’ı onlara tanıştırmak için izin istedi. Arkadaşının, kendi kolordusuna subay olarak katıldığına çok sevindiğini de söyledi. Bu habere küçük kızlar da sevindiler. Çünkü genç adamın tam anlamıyla kusursuz olabilmesi için tek üniforması eksikti. Bay Wickham yakışıklılığın bütün temel öğelerine sahipti: düzgün hatlı bir yüz, kıvrak bir yapı ve tatlı bakışlar... Sonra genç adam konuşkan olduğunu belirtmekte de gecikmedi. Hem de zarif ve rahat bir konuşması vardı.

Hepsi birden kaldırımda durmuş, tatlı tatlı çene çalarlarken nal sesleri kulaklarına çarptı ve Darcy ile Bingley’nin at üstünde yaklaştıkları görüldü.

İki arkadaş, hanımları görünce hemen geldiler ve hal hatır sormaya başladılar. En çok soran Bingley’ydi ve konuşma konusu da, hali hatırı sorulan Jane Bennet. Bingley, Jane’in sağlık durumundan haber almak üzere Longbourn’a gitmekte olduğunu söyledi. Darcy de şöyle bir eğilerek onun bu sözlerini doğruladı.

Darcy gözlerini Elizabeth’e dikmemek için kendi kendine karar veriyordu ki bakışları birden kaldırımdaki yabancı erkeğe takıldı. Ve onların birbirlerine bakışlarını yakalayan Elizabeth şaşkınlık içinde kaldı. Hem Darcy hem de Wickham renk değiştirmişlerdi. Biri bembeyaz kesilmişti, öbürü kıpkırmızı! Wickham bir an bocaladıktan sonra elini şapkasına götürdü ve Darcy de bu selama büyük bir isteksizlikle, belli belirsiz karşılık vermek büyüklüğünde bulundu. Bunun anlamı ne olabilirdi ki? Genç kız bunu dünyada kestiremiyor, merak etmekten de kendini alamıyordu.

Birkaç dakika sonra Bingley, bu olayın hiç farkına varmamış gibi bir tutumla vedalaşıp atını sürdü ve arkadaşıyla birlikte oradan uzaklaştı.

Bay Denny ile Wickham, hanımlarla birlikte Bay Phillips’in kapısına kadar yürüdüler ve orada Lydia’nın içeri girmeleri için yaptığı ısrarlı davete ve Bayan Phillips’in salon penceresini açarak bu daveti yüksek sesle desteklemesine karşın selam verip ayrıldılar.

Bayan Phillips yeğenlerinin gelişine her zaman sevinirdi. Hele iki büyük kızı, son günlerde görüşmemiş oldukları için daha sevinçle karşıladı ve birdenbire eve dönmelerinin karşısında duyduğu şaşkınlığı gizlemedi. Kızları almaya kendi arabaları gitmediği için, eğer Bayan Phillips yolda, Bay Jones’un çırağına rastlamasa durumdan hiç haberi olmayacakmış. Neyse ki çırak çocuk ona, ilaçları artık Netherfield Konağı’na göndermediklerini, çünkü Bayan Bennetlerin evlerine dönmüş olduklarını söylemiş.

Tam bu sırada Jane, teyzesinin yanına geldi ve Bay Collins’i onunla tanıştırdı. Bayan Phillips genç papazı en tatlı gülüşüyle selamladı. Bay Collins de onun inceliğine incelikle karşılık vererek, tanışmış olmadıkları halde böyle çıkıp geldiği için özür diledi. Bayan Bennetlerle olan akrabalığının bu kusurunu biraz hafifleteceğini sandığını da sözlerine ekledi.

Bu aşırı kibarlık karşısında Bayan Phillips’in dili tutulmuş gibiydi, neyse ki yeğenleri çok geçmeden öbür yabancı konusunda sordukları sorular ve ortaya attıkları düşüncelerle ona Bay Collins’i unutturdular. Yazık ki teyzeleri kızlara yakışıklı yabancı konusunda zaten öğrenmiş olduklarından başka bilgi verebilecek durumda değildi: Bay Denny onu Londra’dan getirmiş. Genç yabancı teğmen rütbesiyle karargâhta kalacakmış. Bayan Phillips yarım saatten beri onun caddede piyasa yapışını seyretmekte olduğunu söylüyordu. Bay Wickham yeniden ortaya çıksa hiç kuşkusuz Kitty ile Lydia, teyzelerinin yerine gözcülüğü sürdüreceklerdi. Ama yazık ki aşağıdaki caddeden gelip geçen birkaç subay, şimdi yakışıklı yabancının yanında, “şapşal, sevimsiz kimseler” olup çıkmışlardı.

Bunlardan kimileri ertesi akşam Phillipslere yemeğe geleceklermiş. Bayan Phillips, kızlar gelmeyi kabul ederlerse kocasını Bay Wickham’a gönderip onu da yemeye davet edeceğine söz verdi. Kızlar gelmeye razı oldular. Teyzeleri şöyle güzel, gürültülü bir bingo oyunu oynayacaklarını, sonra da sıcak bir yemek yiyeceklerini söyledi. Bu sözler herkese keyif verdi ve neşe içinde vedalaştılar. Bay Collins dışarıya çıkarken yeni baştan özür diledi ve buna hiç gerek olmadığı kendisine sabırlı bir incelikle yeniden bildirildi.

Eve dönerken Elizabeth, Darcy ve Wickham’ın karşılaşmalarını Jane’e anlattı. Ortada işlenmiş bir suç bulunsaydı, Jane her iki yanı da teker teker ya da birlikte savunmaya kalkışırdı belki. Ama tıpkı Elizabeth gibi o da, olup bitenlere hiçbir anlam veremedi.

Bay Collins’e gelince, Bayan Phillips’in nezaketini ve terbiyesini övmek yoluyla Bayan Bennet’i pek hoşnut bıraktı. Genç papaz, Bayan Catherine ile kızı bir yana, ömründe Bayan Phillips kadar kibar bir hanım görmemiş olduğunu söylüyordu. Bayan Phillips onu hiç tanımadığı halde büyük bir incelikle evinde ağırlamış ve ertesi geceki eğlenceye de özellikle davet etmişti. Gerçi bu incelik bir dereceye kadar kendisinin Bennetlerle akraba oluşuna yorulabilirdi, ama gene de Bay Collins ömründe böyle nazik ve candan bir davranışla karşılaşmamıştı.

*****

On altıncı kısım

Genç kızların, teyzelerine gitmelerine bir itiraz gelmediği ve Bay Collins’in orada kaldığı sürece Bay ve Bayan Bennet’i bir gece için bile yalnız bırakırsa ayıp kaçar diye kapıldığı kaygılar da özellikle giderildiği için, genç adam ve beş kuzini uygun bir saatte bir arabaya binerek Meryton’a yollandılar. Salona girdikleri sırada kızlar Bay Wickham’ın daveti olumlu karşılamış, şu sırada gelmiş olduğunu öğrenmek kıvancını duydular.

Bu bilgiyi alıp yerlerine oturduktan sonra Bay Collins çevresine bakınacak zaman buldu ve gördüklerini pek beğendi. Salonun genişliği ve eşyaları onu öylesine etkiledi ki kendini sanki Rosings’te, yaz mevsiminde kullanılan küçük kahvaltı odasında sandığını bildirdi. Bu benzetiş önce ev sahiplerinin pek hoşuna gitmediyse de Collins, Rosings’in kimin konağı olduğunu anlatıp da Bayan Catherine’in salonlarından tek bir tanesini ele alarak yalnızca şöminenin çevresindeki mermerin sekiz yüz sterline çıkmış olduğunu söylediği zaman, Bayan Phillips salonuna yapılmış olan övgünün büyüklüğünü tüm görkemiyle sezdi. Bundan sonra artık salonunu Rosings’teki kâhya kadının odasına benzetseler bile alınmazdı.

Bay Collins evin hanımına Bayan Catherine ile konağının görkemini anlatarak ve ara sıra da kendi “yoksul yuvasını” överek öyle güzel oyalandı ki zamanın nasıl geçtiğini bilemedi. Bayan Phillips de onu can kulağıyla dinliyordu. Dinledikçe karşısındaki adamın gerçekten önemli bir kimse olduğuna inanç getiriyordu. Bütün bunları ilk fırsatta komşularına anlatmaya niyetliydi.

Ama kuzenlerine kulak vermeyen genç kızlar sıkılmaya başlamışlardı ki baylar onların bulunduğu salona girdiler. Bay Wickham’ın içeri girişini seyreden Elizabeth ona ilk gördüğü andan beri beslediği hayranlığın yersiz olmadığını anladı. Karargâhtaki subayların çoğu değerli, efendi kimselerdi ve en seçkinleri de şu sırada salondaydılar. Ama onlar soluğu her zaman şarap kokan, ablak çehreli, sıkıcı Phillips enişteden nasıl üstünseler; Wickham da çehresi, yapısı, hava ve davranışı bakımından onlardan öylesine kat kat üstündü.

Şu anda salonun en şanslı adamı oydu, çünkü kaç kadın varsa hemen hemen hepsinin gözü onun üzerindeydi. Ve Elizabeth de en şanslı kızdı, çünkü Wickham sonunda geldi, onun yanına oturdu. O saat onunla konuşmaya başladı ve sohbeti koyulttukça koyulttu. Her ne kadar havanın bu akşam yağışlı oluşundan ve mevsimin belki de hep yağışlı geçeceğinden söz ediyorsa da, onu dinledikçe Elizabeth’e öyle geldi ki en beylik, en sıkıcı, en bayat konu bile konuşanın ustalığı yardımıyla ilgi çekici olabilir.

Wickham’la öteki subaylar, hanımların olanca dikkatini kendi üzerlerine çekince Bay Collins iyice silikleşmiş gibi oldu. Gerçekten de genç kızların gözünde o bir hiçti. Neyse ki Bayan Phillips’in kişiliğinde ara sıra nazik bir dinleyici buluyor ve onun dikkati sayesinde bol bol kahve içip çörek yiyordu.

İskambil masaları kurulduğu zaman, o da vist oyununa oturarak Bayan Phillips’in iyiliğine karşılık vermek olanağını buldu.

“Bu oyunu daha pek bilmiyorum,” diye söze başladı. “Ama taş çatlasa iyice öğreneceğim, çünkü toplum içindeki yerim...”

Bayan Phillips onun oyuna oturmasına çok sevinmişti. Ama yaptığı açıklamaları dinleyecek zamanı yoktu.

Bay Wickham vist oynamazmış. Böylece Elizabeth’ le Lydia onu sevinçle kendi aralarına aldılar. Önceleri Lydia’nın onu kendi tekeline alması gibi tehlikeli bir durum vardı. Çünkü genç kız bir kez konuşmaya başladı mı susmazdı. Gelgelelim bingo oyununa da aynı derecede merakı olduğu için, çok geçmeden kendini tümüyle oyuna verdi. Bahse tutuşup ikramiye peşinde koşmaya kendini öyle kaptırdı ki, başka kimseyle ilgilenecek vakti kalmadı.

Wickham da böylece bir yandan oyun oynarken öbür yandan Elizabeth’le konuşmak olanağını buldu. Elizabeth de onun dediklerini dinlemeye çoktan razıydı. Ne var ki asıl dinlemek istediği şeyi, yani onun Darcy ile olan tanışıklığının tarihçesini duyabileceğini hiç sanmıyordu. Darcy’nin adını bile anmayı göze alamazdı ki!

Gelgelelim Elizabeth’in merakı en beklenmedik biçimde giderildi: Bay Wickham konuyu kendisi açtı. Netherfield Park’ın Meryton’la olan uzaklığını öğrendikten sonra da çekingen bir sesle, Bay Darcy’nin ne zamandır orada bulunduğunu sordu.

Elizabeth, “Aşağı yukarı bir ay oluyor,” diye yanıtladı. Sonra sözün kapanmasını istemediği için, “Anladığıma göre Derbyshire yöresinde çok büyük mülk sahibiymiş,” diye ekledi.

Wickham, “Evet, malikânesi gerçekten çok baş döndürücüdür,” dedi. “Geliri de en azından yılda on bin altını bulur. Bu konuda kesin bilgi edinebilmek için benden iyi kimse bulamazsınız. Çünkü eskiden beri onun ailesiyle aramda yakın bir ilişki vardır.”

Elizabeth şaşkınlığını ortaya vurmaktan kendini alamamıştı.

“Dün aramızda geçen soğuk selamlaşmayı görmüşseniz şaşmakta yerden göğe kadar haklısınız, Bayan Elizabeth. Bay Darcy’yi yakından tanır mısınız?”

Elizabeth, “Hayır. Daha yakından tanımayı istemem de,” diye karşılık verdi. “Kendisiyle aynı çatı altında dört gün geçirdim ve onu son derece sevimsiz buldum.”

Genç adam, “Bu konuda fikir yürütmeye benim hakkım yok,” dedi. “Onun sevimli ya da sevimsiz olduğunu kestirmek bana düşmez. Çünkü kendisini tarafsız olarak yargılamayacak kadar yakından ve eskiden tanırım. Tarafsız olmam söz konusu edilemez. Gene de sizin düşüncenizin duyanları genellikle şaşırtacağını sanıyorum. Başka yerlerde bu düşüncenizi böyle kesinlikle açığa vurmasanız belki daha iyi olur. Ne de olsa, burada kendi aile çevrenizdesiniz.”

“Ama ben burada söylediğim her şeyi, Netherfield’ın dışındaki her yerde söyleyebilirim. Bizim Hertfordshire’ da Bay Darcy hiç sevilmiyor. Aşırı gururu yüzünden herkesi kendinden soğuttu. Ondan iyi olarak söz edene pek rastlayamayacaksınız.”

Kısa bir sessizlikten sonra Wickham, “Ona ya da başka herhangi bir kimseye, layık olduğundan daha çok değer verilmeyişine üzüldüğümü söyleyecek değilim,” diye mırıldandı. “Ne var ki böyle bir şey Bay Darcy’nin başına her zaman gelmez. Varlığı ve tanınmışlığı herkesin gözünü boyar. Ya da herkes onun, küçük dağları ben yarattım gibi kurumlanışından ürkerek, onu, kendisinin görünmek istediği gibi görürler.”

Elizabeth, “Oysaki ben çok az tanıdığım halde onu huysuz bir adam olarak görüyorum,” dedi.

Wickham yalnızca başını iki yana sallamakla yetindi.

Yeniden konuşmaya fırsat buldukları zaman genç adam, “Bay Darcy’nin bu dolaylarda uzun zaman kalıp kalmayacağını merak ediyorum doğrusu,” dedi.

“Doğrusu hiç bilmiyorum. Ben Netherfield’de kaldığım sırada gitmesinden hiç söz edilmiyordu. Onun böyle yakında oluşu sizin burada kalmak konusundaki tasarılarınızı umarım bozmaz.”

“Yo, ne münasebet! Bay Darcy’den kaçmak bana düşmez. Benimle karşılaşmak istemiyorsa o gitsin! Aramız gerçi iyi değil. Kendisini görmek bana işkence gibi geliyor. Gene de ondan kaçışımın nedenini bütün dünyaya açıkça duyurabilirim: Kendisinden büyük haksızlık gördüm. Onun yaptıkları karşısında son derece acı bir düş kırıklığına uğradım. Bayan Elizabeth, bu adamın babası, yani merhum Bay Darcy, dünyanın en iyi insanlarından biri ve benim en gerçek dostumdu. Şimdi ne zaman onun oğluyla karşılaşsam binlerce tatlı anı yüreğimi sızlatır. Gerçi bu adam bana karşı son derece çirkin davranmıştır, ama bana öyle geliyor ki ben bunu bile bağışlayabilirdim. Ancak babasının umutlarını boşa çıkarmış ve babasının kutlu anısına leke sürmüş olmasını dünyada bağışlamıyorum.”

Elizabeth bu konuyla gitgide daha derinden ilgilenmeye başlayarak can kulağıyla dinliyordu ama çok soru sormasına görgüsü engeldi.

Bay Wickham bu kez daha genel konulara geçerek Meryton’dan, yöredeki başka yer ve kimselerden konuşmaya başladı. Görmüş olduğu her şeyden çok hoşnut kalmış gibiydi. Hele tanımış olduğu kimselerden ince, ama belirgin bir övgüyle söz ediyordu.

“Bu alaya katılmaya beni iten başlıca neden, hareketli ve iyi bir çevreye girebilmek umudu oldu. Çok seçkin bir birlik olduğunu biliyordum. Dostum Denny de bu dolayları ve Meryton çevrelerinden gördükleri saygı ve yakınlığı överek büsbütün aklımı çeldi. Ne yalan söyleyeyim, ben civcivli bir yaşantısı olmayan yerde yapamam. Yaşamda büyük silleler yemiş olduğum için, yalnızlık ruhumu çökertir benim; çalışma ve dostluk olmadan edemem. Gerçi askerliği hiç düşünmemiştim, ama durum böyle gerektirdi. Aslında ben kiliseye girecektim. Papaz olmak üzere eğitim gördüm. Biraz önce sözünü ettiğimiz beyefendinin canı isteseydi, şimdi çok gözde bir kiliseye yerleşmiş bulunacaktım.”

“Gerçek mi?”

“Elbette! Darcy’nin babası bana kendi yönetimi altındaki bölge kiliselerinden en iyisini söz vermişti. Kendisi benim vaftiz babamdı, beni son derece severdi. Ondan gördüğüm iyiliği ne denli anlatsam az gelir. Benim geleceğimi sağlama bağlamak niyetindeydi. Üstelik bu konuda vasiyeti de vardı. Ama beklediğim kilisedeki kadro boşalınca oğlu oraya başkasını getirdi.”

Elizabeth, “Vay canına!” diye hafifçe bağırdı. “Nasıl olur böyle bir şey? Baba vasiyetine nasıl karşı gelinebilir? Niçin hakkınızı aramak için yasalara başvurmadınız?”

“Vasiyetin koşulları o derece resmîlikten uzaktı ki, yasalara başvurmakla hiçbir şey elde edemezdim. Onurlu bir insan babasının isteğini kuşkuyla karşılamazdı. Gelgelelim bu vasiyeti kuşkuyla karşılamak Bay Darcy’ nin daha işine geldi. Bunun vasiyet değil, bir öğüt olduğunu söyledi. Benim de çok para harcamakla, ölçüsüz davranışlarımla hakkımı yitirdiğimi ileri sürdü. Daha bunun gibi aslı astarı olmayan bir sürü suçlama...

Ortada kesin olan şu var ki, bana söz verilen papazlık iki yıl önce, tam benim o yere geçebilecek yaşa geldiğim sırada boşaldı ve başka birine verildi. Aynı derecede kesin olan başka bir nokta da bu cezayı hak edecek hiçbir kusur işlememiş olmamdır. Gerçi çabuk öfkelenen bir yaradılışım vardır. Kafam kızdı mı kendimi tutamam. Belki de ‘onunla’ ilgili düşündüklerimi yüzüne karşı aşırı bir açıklıkla söylemişimdir. Ama daha büyük bir suç işlediğimi anımsamıyorum doğrusu. Ne var ki yaradılışlarımız birbirine taban tabana zıt olduğu için Darcy benden nefret eder.”

“İğrenç bir şey bu! Bu adamı tüm dünyaya karşı kepaze etmek gerek.”

“Eninde sonunda olacağı o zaten. Ama onu kepaze eden ben olmayacağım. Babasını anımsadığım sürece ona meydan okumak, onun ipliğini pazara çıkarmak benim yapabileceğim iş değildir.”

Elizabeth ona bu duygularından dolayı büyük saygı duyuyor ve onun bu duyguları ortaya vururken her zamankinden daha da yakışıklı göründüğünü düşünüyordu.

Kısa bir sessizlikten sonra, “Peki ama, neden böyle yapmış olabilir?” diye sordu. “Neden bu derece kötü yürekli davrandı dersiniz?”

“Bana karşı duyduğu derin ve değişmez tiksinti ki... bunu bir dereceye kadar kıskançlığına vermekten doğrusu kendimi alamıyorum. Babası beni daha az sevseydi, belki oğlu bana daha çok yakınlık gösterebilirdi. Gelgelelim babasının bana karşı beslediği olağanüstü bağlılık sanıyorum ki Darcy’yi daha küçük yaştan sinirlendirmeye başlamıştı. Aramızdaki rekabete ve benim çok zaman ondan üstün tutuluşuma dayanabilecek yaradılışta değildi.”

“Bay Darcy’nin bu derece kötü ruhlu olduğunu aklımdan geçirmemiştim. Onu hiçbir zaman beğenmemiş olmakla birlikte bu denli alçak olduğunu da bilmiyordum doğrusu. Genellikle herkesi hor gören biri olduğunu sanmıştım. Gene de böyle haince öç alabileceğini, bu derece haksızlık ve zalimlik edebileceğini doğrusu hiç sanmazdım.”

Genç kız bir an düşündü. Sonra, “Şimdi anımsıyorum,” diye ekledi. “Bir gün Netherfield’de kinci olduğundan ve çevresindekileri kolay kolay bağışlamadığından söz etmişti. Çok huysuz ve ters bir adam olsa gerek.”

Wickham, “Bu konuda ben konuşmayayım; doğrusu kendime güvenemiyorum,” dedi. “Ona karşı hakça davranmak pek elimde değil çünkü.”

Elizabeth gene derin bir düşünceye daldı. Bir zaman sonra, “İnsanın kendi babasının vaftiz oğlu, dostu, gözdesi olan kimseye böyle davranması!” diye ünledi. İçinden, “Hele iyiliği üstünden akan sizin gibi bir kimseye!” diye eklemek geldi. Ama yalnızca, “Hem de çocukluk arkadaşı olan bir insana!” demekle yetindi. “Aklımda kaldığına göre eskiden beri aranızda çok yakın bir ilişki olduğunu söylemiştiniz.”

“Aynı köyde, aynı bahçenin içinde doğduk. Çocukluğumuz bir arada geçti. Aynı evde büyüdük, aynı oyunları oynadık, aynı baba bizi yetiştirdi.

Benim kendi babam da enişteniz Bay Phillips’in onur verdiği meslektenmiş. Ama sonra Bay Darcy’nin babasına yararlı olabilmek için her şeyini gözden çıkararak bütün vaktini Pemberley Malikânesi’nin yönetimine vermiş. Baba Darcy’nin son derece değer verdiği bir insan, çok yakın dostu ve sırdaşıydı. Baba Darcy babamın, sıkı, sağduyulu yönetimine çok şey borçlu olduğunu sık sık söylerdi. Babam ölmeden hemen önce Baba Darcy ona, benim geleceğimi sağlama bağlayacağına kendiliğinden söz verdi. Buna, onun bana karşı duyduğu sevgi kadar, babama karşı duyduğu gönül borcunun da neden olduğundan hiç kuşkum yok.”

Elizabeth, “Ne tuhaf şey! Ne ayıp!” dedi. “Ama şu Bay Darcy’nin hiç değilse onuru yüzünden size karşı daha hakça davranması gerekirdi gibime geliyor. Daha yüce bir amaçla olmasa bile salt onuru yüzünden size bu kalleşliği yapmaması gerekirdi, çünkü yaptığı işe ancak kalleşlik denebilir.”

Wickham, “Gerçekten de garip bir şey,” diye yanıtladı. “Çok doğru; hemen hemen bütün yaptıklarının kökünü onurunda bulabiliriz. Onuru çok zaman onun en iyi dostu olmuştu. Çünkü onu erdeme en çok yaklaştıran duygu budur. Ama hepimizin yaradılışında birbirini tutmayan yönler vardır. Darcy de benimle olan ilişkilerinde, onurundan daha güçlü olan içgüdülerinin etkisine kapılmış olsa gerek.”

“Öylesine korkunç bir gururun ona gerçekten yararı dokunmuş mudur?”

“Kuşkusuz. Gururu çok zaman Darcy’yi eli açık olmaya, para verip konukseverlik göstermeye, kiracılarına ve yoksullara yardım etmeye zorlamıştır. Ailesiyle ve babasıyla övündüğü için yapmıştır bunları. Babasının öyle büyük bir insan oluşundan çok onur duyar. Aile onuruna leke sürmemek, çevrenin gözünden düşmemek, Pemberley Malikânesi’nin onurunu alçaltmamak... bunlar onun en güçlü amaçlarıdır. Darcy aynı zamanda ağabeylik onuruna da sahiptir. Bir dereceye kadar ağabeylik sevgisi de vardır. Bu yüzden kız kardeşi için iyi ve titiz bir veli olmuştur. Onun dünyanın en iyi, düşünceli ağabeyi olduğu konusunda herkesin birleştiğini göreceksiniz.”

“Bayan Darcy nasıl bir kız?”

Wickham başını gene salladı.

“Sevimli ve iyi huylu diyebilmeyi öyle isterdim ki. Darcy ailesinden herhangi birini yermek içimi kan ağlatıyor doğrusu. Ama n’eyleyeyim ki o da ağabeyine çekmiş. Kibirli mi kibirli. Çocukken sıcakkanlı, uysal bir şeydi, beni de pek severdi. Onunla saatler saati oynar, onu eğlendirirdim. Ama şimdi artık benim gözümde bir hiç oldu. On beş on altı yaşlarında, güzel bir kız. Pek de iyi yetişmiş ve becerikli olduğunu söylüyorlar. Babası öleli beri Londra’da, eğitimiyle uğraşan bir hanımla birlikte oturuyor.”

Birçok kere durakladıktan ve başka konulara geçtikten sonra Elizabeth gene bu ilk konuya dönmekten kendini alamadı ve, “Onun Bay Bingley’yle böyle canciğer oluşuna şaşıyorum,” diye fikir yürüttü. “Tepeden tırnağa iyi olan... gerçekten de uysal ve iyi huylu olduğuna inandığım Bay Bingley böyle bir adamla nasıl dost olabilir? Nasıl anlaşabilirler? Siz Bay Bingley’yi tanıyor musunuz?”

“Hiç tanımıyorum.”

“İyi yürekli, iyi huylu, sevimli, şeker gibi bir adam. Bay Darcy’nin içyüzünden haberi olmasa gerek.”

“Olabilir. Bay Darcy istediği zaman karşısındakinin gönlünü kazanmasını pek güzel bilir. Bazı üstün nitelikleri vardır. Kendine yaraşır bulduğu kimselerle dostluk etmesini ve konuşmasını bilir. Kendi ayarı insanlar arasındayken bambaşkadır. Gururlu olmasına hep gururludur, ama yüksek tabakadakilere karşı hoşgörülü, haksever, candan, aklı başında, şerefli ve üstelik belki de sevimlidir. Bütün bunlar karşısındakinin parasına ve kişiliğine göre değişir, elbet.”

Vist oyunu biraz sonra sona erince oyuncular öteki masanın çevresine üşüştüler ve Bay Collins de kuzini Elizabeth’le Bayan Phillips’in arasına geçti. Evin hanımı ona, alışkın olduğu üzere, oyunda şansının nasıl gittiğini sordu. Bay Collins’in şansı yazık ki yaver gitmemiş, her seferinde kaybetmişti. Bayan Phillips bunu duyunca üzüntüsünü belirtmeye kalkıştıysa da genç papaz büyük bir ciddilikle durumun önemli olmadığını, yitirdiği paranın kendisine vız geldiğini belirtti ve Bayan Phillips’in bu yüzden kendini üzmemesini diledi.

“Hanımefendiciğim, insan oyun masasına oturduğu zaman şansına boyun eğmelidir. Bunu ben çok iyi bilirim. Sonra çok şükür durumum da öyle sağlam ki oyunda verdiğim beş şilinin bence hiç önemi yok. Aynı durumda olmayan kim bilir kaç kişi vardır. Ama Bayan Catherine de Bourgh sayesinde ben, böyle ufak tefek sorunlarla uğraşmaktan temelli kurtulmuş bulunuyorum.”

Bay Wickham hemen kulak kesilmişti. Bay Collins’i birkaç dakika süzdükten sonra Elizabeth’e döndü ve yavaş sesle akrabasının “de Bourgh” ailesini çok mu yakından tanıdığını sordu.

Genç kız, “Bayan Catherine de Bourgh kuzenime bir papazlık vermiş bulunuyor. Bay Collins’i ona kimin salık verdiğini bilmiyorum ama birbirlerini çok önceden tanımadıkları ortada,” dedi.

“Bayan Anne Darcy’nin Catherine de Bourgh’la kardeş olduklarını, yani Bayan Catherine’in dostumuz Bay Darcy’nin teyzesi olduğunu biliyorsunuz tabii?”

“Yoo, hiç haberim yoktu. Bayan Catherine’in kimlerden olduğunu hiç bilmiyordum. Daha doğrusu önceki güne değin onun varlığından bile haberim yoktu.”

“Bayan Catherine’in kızı büyük bir servetin mirasçısı olacak. Onun bu serveti, teyze oğlunun servetiyle birleştireceği sanılıyor.”

Bunu duyan Elizabeth, zavallı Caroline Bingley’yi düşünerek hafifçe gülümsedi. Eğer Darcy bir başka kızla sözlü durumdaysa, Caroline’ın ona gösterdiği bütün yakınlık boşuna demekti; Bayan Darcy’yi övüp göklere çıkarması ve Darcy’ye gösterdiği hayranlık... hepsi boşunaydı.

“Bay Collins hem Bayan Catherine’i hem de kızını överek göklere çıkarıyor,” dedi. “Ama ben Sayın hanımefendi konusunda anlattığı bazı şeylere dayanarak kuzenimin şükran duyguları yüzünden yanılmış olduğunu sanıyorum. Bay Collins’in koruyucusu olmakla birlikte, Bayan Catherine’in karşısındakileri küçümseyen, büyük burunlu bir kadın olduğu kanısındayım.”

Wickham, “Hem de son derece büyük burunlu, karşısındakini son derece küçümseyen bir kadın,” diye yanıtladı. “Yıllar var ki görmedim, ama onu hiç sevmezdim. Davranışlarının küstah ve buyurucu olduğunu çok iyi anımsıyorum. Pek akıllı ve keskin görüşlü olduğu söylenir, ama benim inancıma göre kendisi bu üstünlükleri biraz parasıyla konumuna, biraz o buyurgan, bilgiç tutumuna, biraz da bütün akrabalarının birinci sınıf zekâya sahip olduklarını ileri süren yeğeni Darcy’nin kibrine borçludur.”

Elizabeth onun bu yorumunu pek akla yakın buldu. Böylece karşılıklı bir hoşnutluk içinde, yemek zamanı gelip kâğıt oyunları sona erinceye dek konuştular. Şimdi öteki hanımlar da artık Bay Wickham’la çene çalmanın zevkini paylaşabilirlerdi. Gerçi Bayan Phillips’in akşam yemeklerinin gürültü ve patırtısı arasında doğru dürüst konuşmanın pek yolu yoktu, gene de Wickham’ın davranışları herkesi hayran bıraktı. Bütün söylediklerini güzel söylüyor, bütün yaptıklarını zariflik ve incelikle yapıyordu.

Elizabeth, teyzesinin evinden aklı fikri bu genç erkekle dopdolu olarak ayrıldı. Yolda ondan ve onun söylemiş olduklarından başka hiçbir şey düşünemiyordu. Ama eve gidinceye dek onun adını anmaya bile olanak bulamadı. Çünkü Lydia da, Bay Collins de bir an olsun susmuyorlardı. Lydia durmadan bingo oyunundan ve oyunda kazanıp yitirdiklerinden söz ediyordu. Bay Collins de durmadan Bay ve Bayan Phillips’in inceliklerini övüyor, vist oyununda verdiği paranın kendine vız geldiğini yineliyor, sofraya konan yemek çeşitlerini sayıp döküyor, arabada kalabalık edip kuzinlerine yer bırakmadığı için özür diliyordu. Kısacası o kadar çok söyleyecek şeyi vardı ki araba Longbourn House önünde durduğu zaman o sözlerini daha bitirememişti.

*****

On yedinci kısım

Elizabeth, Wickham ile yaptığı konuşmayı ertesi gün Jane’e anlattı. Jane de bunu şaşkınlık ve üzüntüyle dinledi. Bay Darcy, Bay Bingley’nin saygı ve sevgisine hiç yakışmayan biri olsun! Jane’in buna inanacağı gelmiyordu. Beri yandan Wickham gibi kibar görünüşlü bir genç adamın dürüstlüğüne karşı kuşku beslemek de onun elinde değildi. Bu adamın gerçekten de böyle kötülüklerle karşılaşmış olabileceğini düşündükçe genç kızın bütün sevecenliği kabarıyordu. Bu durumda yapılabilecek tek bir şey kalıyordu: İki tarafın da iyiliğine inanmak, iki tarafı da savunmak ve bu yoruma sığmayan olayları bir kaza ya da yanılgı olarak yorumlamak.

Jane, “Bana sorarsan her ikisi de bizim şu sırada bilemeyeceğimiz bir çeşit yanılgı ve aldanmaya kurban gitmişlerdir,” diye düşüncesini söyledi. “Kendi çıkarlarını düşünen birtakım kişiler onları birbirlerine çekiştirmiş olabilir. Kısacası ikisine de kusur bulmadan, aralarını açan olay ve durumları kestiremeyiz sanıyorum.”

“Çok doğru. Peki, sevgili Jane, ya bu işe burunlarını sokmuş olduklarını sandığın, kendi çıkarlarını düşünen o birtakım kişileri nasıl savunacaksın? Ne olur, onları da temize çıkar, yoksa onlar için çok kötü şeyler düşünmek zorunda kalacağız.”

“Sen istediğin kadar alay et beni düşüncemden caydıramazsın. Lizzyciğim, bir düşünsene bu söylenenler Bay Darcy’yi ne denli küçük düşürüyor. Babasının sevdiği, yardım etmek istediği bir insana karşı böyle davranmak. Olacak iş değil. Azıcık acıma, azıcık onur sahibi olan hiçbir insan bunu yapamaz. Hem sonra en yakın arkadaşı Bingley, Bay Darcy konusunda bu derece yanılmış olabilir mi? İşte buna inanamam.”

“Bay Wickham’ın böyle bir öyküyü uydurmasındansa Bay Bingley’nin aldanmış olmasına inanmak bence daha kolaydır. Dün gece bana her şeyi hiç çekinmeden anlattı; adlar, olaylar, her şey. Eğer söyledikleri gerçek değilse Bay Darcy açıklama yapsın. Hem zaten Wickham’ın doğruyu söylediği yüzünden ve bakışlarından belliydi.”

“Gerçekten zor bir sorun... daha doğrusu çok üzücü bir durum. İnsan ne düşüneceğini bilemiyor.”

“Kusura bakma, ama insan ne düşüneceğini bal gibi biliyor!”

Ama Jane, ancak tek bir nokta üzerinde kesin bir karara varabiliyordu: Bay Bingley eğer arkadaşı konusunda gerçekten yanılmışsa, işin içyüzü ortaya çıktığı zaman hiç kuşkusuz çok acı çekecekti.

Bu sırada fidanlıkta bulunan iki kız kardeş, Bingleylerin gelişi üzerine eve çağrıldılar. Bay Bingley ile kız kardeşleri Netherfield’de, gelecek salı gecesi verilecek olan ve çoktandır beklenen baloya Bennet ailesini davet etmeye gelmişlerdi. Caroline ile ablası, Jane’i görünce büyük sevinç gösterilerinde bulundular. “Görüşmeyeli yıl oldu,” dediler ve o zamandan beri nelerle uğraştıklarını kim bilir kaç kez sordular. Ailenin öteki bireyleriyle pek ilgilenmediler. Bayan Bennet’ten ellerinden geldiğince uzak durmaya bakıyorlardı. Elizabeth’le pek güzel konuştular. Öteki kızlaraysa hemen hiçbir şey söylemediler. Zaten çok oturmadan da kalktılar. Onların böyle acele davranışları ağabeylerini şaşırtmıştı. İki kız kardeş, Bayan Bennet’in konukseverliğinden kaçmaya can atarcasına uzaklaştılar.

Netherfield’de balo verileceğini öğrenmek ailenin bütün hanımlarını son derece sevindirmişti. Bayan Bennet bu balonun en büyük kızının onuruna verildiğine inanıyordu. Hele Bay Bingley’nin, resmî bir çağrı kartı göndereceği yerde kendi gelmiş olması kadının gururunu okşamıştı. Jane baloyu düşündükçe Netherfield’ deki iki candan arkadaşıyla tatlı bir gece geçireceğini ve ağabeyleriyle de beraber olacağını düşünüyordu. Elizabeth, Bay Wickham ile bol bol dans edeceğini ve Bay Darcy’nin de duruş ve davranışlarıyla foyasının ortaya çıkacağını düşünerek büyük bir kıvanç duyuyordu. Catherine ile Lydia’nın balodan bekledikleri mutluluk ise ablalarınınki gibi belirli kişi ve olaylara bağlı değildi. Gerçi ikisi de, Elizabeth gibi dansların yarısını Bay Wickham’la yapmak düşüncesindeydiler ama düşlerindeki tek kişi o değildi. Zaten onlar için balo her zaman baloydu. Mary bile bu baloya gitmeye hiç de isteksiz olmadığını söylüyordu.

“Sabah saatlerini kendimce geçirebilirsem bana yeter,” diyordu. “Ara sıra akşam toplantılarına katılmak bence hiç de özveri sayılmamalıdır. Toplum yaşamına karışmak hepimizin boynunun borcudur. Ben, ara sıra eğlenip dinlenmenin herkes için yararlı olduğuna inananlardanım.”

Balo haberi Elizabeth’i o denli neşelendirmişti ki, her zaman Bay Collins’le gereği olmadan konuşmamaya dikkat ettiği halde o gün ona, Bay Bingley’nin davetini kabul edip etmeyeceğini ve eğer baloya giderse dansa katılmayı kendine yaraştırıp yaraştırmayacağını özellikle sordu. Bay Collins’in dans etmekten hiç de çekinmediğini ve bu konuda ne başpiskopos ne de Bayan Catherine tarafından paylanmak gibi bir korkusu bulunduğunu öğrenince şaşkınlık içinde kaldı.

“Böyle kalburüstü, onurlu bir genç adamın namuslu ve dürüst komşuları için verdiği bir eğlencede herhangi bir kötülük bulunabileceğine asla inanmam. Bunu böyle bilin. Dans etmeye karşı olmak şöyle dursun, tam tersine ben baloda güzel kuzinlerimin hepsiyle dans etmek onuruna ulaşacağımı sanıyorum. Şu olanaktan yararlanarak sizden ilk iki dansı rica ediyorum, Bayan Elizabeth. İlk danslar için sizi seçmemin nedenini kuzinim Jane’in anlayacağını ve kendine bir saygısızlık saymayacağını sanıyorum.”

Elizabeth iyice boş bulunmuş olduğunu o saat anladı. O ilk iki dansa kendini Bay Wickham’ın kaldıracağını ummuştu. Onun yerine Bay Collins’le kalkmak... Ama bülbülün çektiği dilinin belasıdır. Başına gelene katlanmaktan başka çare yoktu. Bay Wickham’la paylaşmayı beklediği mutluluğu biraz daha geriye bırakmak zorunda kalan genç kız, kuzeninin önerisini elinden geldiği kadar incelikle onayladı. Bu çağrıdan hoşlanmasını engelleyen bir ikinci nokta da, çağrının arkasında bambaşka anlamlar gizli oluşuydu. Elizabethçik şimdi ilk olarak anlıyordu ki kardeşlerinin arasından, Hunsford Bölge Papazlığı Lojmanı’nın hanımı olmak ve Rosings Konağı’nda (daha uygun konuklar bulunmadığı zaman), oyun masasındaki kareyi tamamlamak onuruna kendisi uygun görülmüştür. Genç kız kuzeninin kendine karşı gitgide artan nezaketini ve zekâsıyla canlılığı, neşesi konusunda sık sık yinelemeye çalıştığı övgülerini görüp duydukça bu ilk kuşkusu çok geçmeden kesin bir kanıya dönüştü. Çekiciliğinin bu etkisi genç kızı hoşnut bırakmaktan çok şaşalatmıştı. Gel gör ki annesi böyle bir evlenmeyi son derece uygun bulduğunu belirtmekte gecikmedi. Elizabeth onun bu dokundurmalarını duymazlıktan gelmeyi yeğledi. Çünkü yanıtlarsa annesiyle arasında ciddi bir çatışma çıkacağını biliyordu: Olur ya, Bay Collins belki de onunla evlenmek istemezdi. İstese bile onun yüzünden böyle peşin peşin kavgaya tutuşmak boşunaydı.

Şu sırada ortaya, üstünde konuşulup hazırlık yapılması gereken bir Netherfield balosu çıkmamış olsaydı, Bennet ailesinin küçük kızları sanırız acınacak bir duruma düşeceklerdi. Çünkü çağrıyı aldıkları günden balo gününe dek öyle durup dinlenmeksizin yağmur yağdı ki, Meryton kasabasına bir kerecik olsun gidemediler. Teyzelerine gitmenin, subayları görmenin, haber almanın yolunu bulamadılar. Baloya giderken giyecekleri pabuçlara takılacak olan gülleri bile başkasını gönderip aldırttılar. Başka zaman olsa Wickham’la dostluğu ilerletmesini engelleyen böyle bir hava Elizabeth’in sabrını bile tüketebilirdi. Kitty ile Lydia ise böyle bir cuma, cumartesi, pazar ve pazartesi günlerini ancak salı gecesi verilecek balonun düşüncesi yardımıyla geçirebildiler.

*****

On sekizinci kısım

Netherfield Park’ın salonuna girip de orada toplanmış olan al ceketli subaylar arasında Wickham’ı gözleriyle boş yere arayıncaya dek, Elizabeth onun toplantıya katılmama olasılığını aklına bile getirmemişti. Onunla yapmış olduğu konuşmaların kendini bu konuda biraz kaygıya düşürmesi beklenebilirdi, ama böyle olmamış ve genç kız onu baloda göreceği konusunda hiç kuşkuya düşmemişti. Her zamankinden büyük bir özenle giyinip kuşanmış ve genç erkeğin gönlünde fethedilmemiş bir köşe kalmışsa onu da baloda ele geçirmek için neşe ve istekle hazırlanmıştı. Çünkü bu işin bir gecede başarılacağını aklı kesmiyordu. Şimdi bir an içinde, kötü bir kuşkuya kapıldı: Sakın Bingley subayları çağırırken salt dostu Darcy’nin hatırı için Wickham’ı çağrının dışında bırakmış olmasın! Gerçi durum tam olarak böyle değildi, ama Wickham’ın baloya gelmediğini ve gelmeyeceğini arkadaşı Bay Denny, Lydia’nın coşkuyla sorduğu soru üzerine kesin olarak bildirdi. Bay Wickham bir gün önce bir iş için Londra’ya gitmek zorunda kalmış ve daha dönmemiş. Bay Denny sözlerine anlamlı bir gülüşle, “Burada adı gerekli olmayan bir bayla karşılaşmak istemeseydi, Londra’daki işini hemen şu araya sıkıştırmazdı sanıyorum,” diye ekledi.

Lydia haberin bu bölümünü duymamıştı; ama Elizabeth duydu ve Bay Wickham’ın baloya gelmeyişinden, doğrudan doğruya değilse bile gene de Darcy’nin sorumlu olduğu kanısına vardı. Uğradığı düş kırıklığı yüzünden Darcy’ye karşı duyduğu soğukluk o derece arttı ki, hemen o sırada yanına yaklaşıp nazik bir tutumla hal hatır soran Darcy’ye karşı terbiyeli davranmakta çok güçlük çekti. Darcy’ye karşı ilgi, sabır ve incelik göstermek Wickham’a kötülük etmek demekti. Genç kız, Darcy ile hiç konuşmamaya karar vererek ona sırtını çevirdi. Bu tersliğini Bingley ile konuşurken bile tam olarak yenemedi, çünkü onun da Darcy’ye böyle körü körüne bağlı olması Elizabeth’i çileden çıkarıyordu.

Ne var ki Elizabeth ters ve huysuz yaradılışta değildi. Bu gece için kurmuş olduğu tüm düşler kırılmıştı, gene de o uzun zaman asık yüzlü kalamazdı. Bir haftadır görmemiş olduğu arkadaşı Charlotte Lucas’a bütün derdini döktükten sonra kuzeni Bay Collins’in tuhaflıklarını anlatmaya başladı. Dans başlayınca Elizabeth yeniden tasalandı; çünkü ilk iki dans onun için işkenceden farksız oldu. Bay Collins; uyumsuz, beceriksiz ve son derece ciddi, dansa dikkat edeceği yerde özürler dileyerek, çok zaman yanlış yapıp farkına bile varmayarak, bu iki dansı Elizabeth’e zehretti ve genç kızı utançtan yerin dibine geçirdi. Ondan kurtulduğu an Elizabeth için büyük mutluluktu.

Ondan sonra bir subayla dans eden genç kız, Wickham’dan söz açtı ve onun herkesçe beğenilip sevildiğini öğrenerek avundu. Sonra gene Charlotte Lucas’ın yanına dönerek çene çalmaya başlamıştı ki karşısında birden Bay Darcy’yi buldu. O derece afallayıp kaldı ki daha ne yaptığını anlayamadan onun dans çağrısını kabul ediverdi. Genç adam; kızın, evet, yanıtını alır almaz uzaklaştı ve Elizabeth kendi dalgınlığı yüzünden kendi kendini suçlamaya başladı.

Arkadaşı Charlotte onu avutmaya çalıştı.

“Ben senin ondan hoşlanacağını sanıyorum.”

“Tanrı korusun! İnsanın nefret etmeye kararlı olduğu bir adamdan hoşlanması! Bana böyle kötülük dileme, kuzum!”

Müzik yeniden başlayıp da Darcy’nin