Isaac Asimov

Vakıf serisine yirmi bir yaşında, bu kitapların bilimkurgunun dönüm noktalarından biri olacağının farkına varmadan başladı. Efsanevi kariyeri boyunca, bilim kitaplarından Shakespeare’e ve tarih kitaplarına kadar çeşitli konularda 470’in üzerinde kitap yazdı. Yine de okurların favorileri Robot, İmparatorluk ve Vakıf adındaki bilimkurgu serileri oldu. The Science Fiction Writers of America tarafından bir Bilimkurgu Üstadı onuru bahşedilen Asimov, yaklaşık 50 yıl boyunca her yaştan okuru eğlendirip eğitti. Nisan 1992’de yetmiş iki yaşında vefat etti.

İşte Tanrılar

Isaac Asimov

Özgün Adı
The Gods Themselves

İthaki Yayınları - 1884

Bilimkurgu Klasikleri - 65

Yayın Yönetmeni: Alican Saygı Ortanca

Sanat Yönetmeni: Hamdi Akçay

Dizi Editörü: Emre Aygün & Yankı Enki

Yayıma Hazırlayan: Alican Saygı Ortanca

Düzelti: Yankı Enki, Ömer Ezer

Kapak İllüstrasyonu ve Tasarımı: Hamdi Akçay

Sayfa Düzeni ve Baskıya Hazırlık: Mehmet Büyükturna

2. Baskı, Temmuz 2021, İstanbul

ISBN: 978-625-7650-72-4

Sertifika No: 46603

Türkçe Çeviri © Cihan Karamancı, 2021

Isaac Asimov © 1972

Türkçe Telif Hakkı © İthaki, 2021

Bu kitap, yazar ve yazarın ajansı Anatolialit Telif Hakları Ajansı aracılığıyla yapılan sözleşmeyle yayımlanmıştır.

İthakiTM Penguen Kitap-Kaset Bas. Yay. Paz. Tic. A. Ş.’nin tescilli markasıdır.

Caferağa Mah. Neşe Sok. 1907 Apt. No: 31 Moda, Kadıköy - İstanbul
Tel: (0216) 348 36 97 Faks: (0216) 449 98 34
editor@ithaki.com.tr – www.ithaki.com.tr – www.ilknokta.com

Kapak, İç Baskı: Deniz Ofset Matbaacılık

Maltepe Mah. Hastane Yolu Sok. No: 1/6, Zeytinburnu - İstanbul

Tel: (0212) 613 30 06 denizmatbaamucellit@gmail.com
Sertifika No: 48625

BİLİMKURGU KLASİKLERİ

ISAAC ASIMOV

İŞTE TANRILAR

Çeviren

Cihan Karamancı

İthaf

İnsanlığa

Ve aptallığa karşı verilen savaşın nihayet bir gün kazanılacağına dair umuda.

Not

Kitap 6. bölümden başlıyor. Bu bir hata değil. Kendime has bir sebebim var. O nedenle siz yalnızca okuyup keyfini çıkarın.

6

“Olmuyor!” dedi Lamont sertçe. “Hiçbir sonuç alamadım.” Çukurda kalan gözleri ve uzun çenesinin hafif asimetrisiyle uyumlu, karamsar bir görünüme sahipti. Bu görünümünü en iyi zamanlarında bile korurdu ve şu an en iyi zamanlardan biri değildi. Hallam’la yaptığı ikinci resmi mülakat ilkinden bile daha büyük bir fiyasko olmuştu.

“Bu kadar dramatik olma,” diye yatıştırdı Myron Bronowski. “Zaten bir sonuç almayı beklemiyordun. Bunu bana kendin söylemiştin.” Yerfıstıklarını havaya atıyor ve aşağı düşerken dolgun dudaklı ağzıyla yakalıyordu. Hiç de ıskalamıyordu. Ne çok uzun boyluydu ne de çok zayıf.

“Yine de bu hoş olduğu anlamına gelmez. Ama haklısın, önemi yok. Yapabileceğim ve yapmaya niyetlendiğim başka şeyler var. Dahası sana bağımlıyım. Senden tek dileğim...”

“Cümleni tamamlama, Pete. Bu sözleri daha önce de duydum. Tek yapmam gereken insandışı bir zekânın düşünüşünü çözümlemek.”

“İnsandan üstün bir zekânın. Para-evrenli o yaratıklar anlaşılmak için uğraşıyorlar.”

“Olabilir,” diyen Bronowski iç geçirdi, “ama bunu benim zekâm üzerinden yapıyorlar. Bazen o zekânın bir insandan üstün olduğunu düşünüyorum, ama az bir farkla. Bazen gecenin karanlığında uyumadan yatıyor ve farklı zekâların iletişim kurup kuramayacaklarını ya da bilhassa kötü bir gün geçirmişsem ‘farklı zekâ’ tabirinin herhangi bir anlama gelip gelmediğini merak ediyorum.”

“Geliyor,” dedi Lamont hararetle. Laboratuvar önlüğünün ceplerinde tuttuğu ellerini yumruk yaptığı belli. “Hallam ve ben anlamına geliyor. Dr. Frederick Hallam olacak o budala-kahraman ve ben anlamına geliyor. Farklı zekâlarız, çünkü onunla konuştuğumda kafası basmıyor. Aptal suratı gitgide kızarıyor, gözleri pörtlüyor ve kulakları tıkanıyor. Zihninin durduğunu da söylerdim ama durağanlığa geçebilecek bir zihni olduğuna dair elimde bir kanıt yok.”

“Elektron Pompasının Babası’ndan bahsetmenin ne yolu ama,” diye mırıldandı Bronowski.

“Ben de onu diyorum. Elektron Pompasının Sözde Babası. Piç doğum diye buna denir. Özü itibarıyla en az katkıyı o sağladı. Bunu adım gibi biliyorum.”

“Ben de biliyorum. Bana sık sık söyledin,” diyen Bronowski havaya bir yerfıstığı daha attı. Onu da ıskalamadı.

1

Olay otuz yıl önce gerçekleşmişti. Frederick Hallam, doktora tezindeki mürekkep henüz kurumamış ve dünyayı sarsacağına dair her türlü belirtiden yoksun bir radyokimyagerdi.

Dünyayı sarsmaya başlayan şey “Tungsten Metali” etiketli, tozlu bir reaktif şişesinin* çalışma masasında duruyor olmasıydı. Şişe Hallam’a ait değildi; onu hiç kullanmamıştı. Ofisin eski bir sakininin unutulalı çok olmuş bir sebeple tungsten istediği uzak bir günün mirasıydı. Artık gerçekten tungsten bile değildi. Yoğun bir biçimde oksitlenmiş küçük taneciklerden oluşan gri ve tozsu bir şeydi. Kimsenin işine yaramazdı.

Ve bir gün (şey, kesin konuşmak gerekirse 3 Ekim 2070’te) Hallam laboratuvara girdi, işe koyuldu, sabah 10’dan biraz önce durdu, şişeye uzun uzun baktı ve onu havaya kaldırdı. Her zamanki kadar tozlu, etiketi her zamanki kadar silikti. Fakat Hallam, “Kahretsin, bunu kim kurcalamış?” diye seslendi.

En azından bu kadarı, yapılan yorumu duyan ve bir nesil sonra Lamont’a aktaran Denison’ın anlatımıydı. Keşfin kitaplarda geçen resmi öyküsü söyleyiş tarzına değinmez. Okur değişimin farkına varan ve derhal köklü çıkarımlarda bulunan keskin gözlü bir kimyager izlenimi edinir.

İşin aslı öyle değildi. Tungsten, Hallam’ın işine yaramazdı; onun gözünde maddi bir değeri yoktu ve herhangi bir önem taşıyor olamazdı. Öte yandan çoğu kimse gibi o da çalışma masasına müdahale edilmesinden hiç hazzetmezdi ve başkalarının sırf kötü niyetle öyle müdahalelere girişme arzusu beslediklerinden şüphelenirdi.

O gün hiç kimse konuyla ilgili bir bilgisi olduğu itirafında bulunmadı. İlk yoruma kulak misafiri olan Benjamin Allan Denison’ın ofisi koridorun hemen karşısındaydı ve her iki kapı da açıktı. Adam başını kaldırınca Hallam’ın suçlayıcı bakışlarıyla karşılaştı.

Hallam’dan pek hoşlandığı söylenemezdi (zaten hiç kimse ondan pek hoşlanmazdı) ve dün gece iyi uyumamıştı. Doğrusunu söylemek gerekirse ve sonradan hatırlayacağı üzere öfkesini çıkarabileceği birini bulmaktan epey memnundu ve Hallam bu konuda mükemmel bir adaydı.

Hallam şişeyi suratına tuttuğunda Denison bariz bir hoşnutsuzlukla geri çekildi. “Senin tungstenine ne halt yemeye ilgi duyayım?” diye hesap sordu. “Neden herhangi biri duysun? Şişeye bakarsan meretin yirmi yıldır açılmamış olduğunu görürsün. Ayrıca pis ellerinle şişeyi hemen kapmamış olsaydın ona hiç kimsenin el sürmediğini de görürdün.”

Hallam yavaşça kızarıp bozardı ve sert bir sesle konuştu. “Dinle, Denison, biri içeriği değiştirmiş. Şişedeki şey tungsten değil.”

Denison ufak ama belirgin bir hıh çekti. “Sen nereden bileceksin ki?”

Tarih işte böyle şeylerle –ufak tefek asabiyetlerle ve amaçsızca laf sokmalarla– yazılır.

Sözleri her halükârda talihsiz bir yorumdu. Denison’ın Hallam’ınki kadar taze eğitim sicili çok daha etkileyiciydi ve departmanın parlak gözlü delikanlısı oydu. Hallam bunun farkındaydı. Daha kötüsü Denison da farkındaydı ve bu gerçeği gizlemeye yanaşmazdı. Denison’ın “sen” kelimesinin üstüne basa basa ettiği “Sen nereden bileceksin ki?” sözü, daha sonra olup bitecekler için fazlasıyla yeterli bir motivasyondu. O öyle konuşmasaydı Hallam asla tarihteki en büyük ve saygın biliminsanı olup çıkmazdı (en azından Denison’ın Lamont’la yaptığı mülakatta kullandığı ifadeyi bire bir tekrarlamak gerekirse).

Resmi kayıtlara göre Hallam o mukadder sabah ofise gelip tozlu gri taneciklerin ortadan kalkmış –iç yüzeyde toz bile kalmamış– ve yerlerini demir grisi renginde belirgin bir metalin almış olduğunu fark etti. Doğal olarak da durumu araştırdı…

Fakat gelin resmi versiyonu bir kenara bırakalım. Sebep Denison’dı. Basit bir olumsuz cevapla yahut bir omuz silkişle yetinseydi Hallam büyük ihtimalle sorusunu başkalarına sorar, bir süre sonra da açıklaması olmayan hadiseden bıkıp şişeyi bir kenara koyar ve (nihai keşfin ne kadar ertelendiğine bağlı olarak) ister üstü kapalı, ister belirgin olsun müteakip trajedinin geleceğe yön vermesine göz yumardı. Her halükârda fırtınanın göğe yükselteceği kişi Hallam olmazdı.

Lakin “Sen nereden bileceksin ki?” sözüyle şamarı yiyen Hallam’ın yapabileceği tek bir şey vardı: “Bildiğimi sana göstereceğim!” diye hışımla karşılık vermek.

Bunun ardından hiçbir şey onu aşırıya kaçmaktan alıkoyamazdı. Eski kaptaki metalin analizi bir numaralı önceliği hâline geldi. Başlıca amacı Denison’ın ince burunlu suratındaki kibri ve solgun dudaklarındaki kalıcı alaycılığın izlerini silmekti.

Denison o ânı hiç unutmadı, zira Hallam’ı Nobel Ödülü’ne, kendisiniyse tanınmazlığa sürükleyen şey o yorumuydu.

Hallam’da her şeye baskın gelen bir inatçılık olduğunu bilemez, bilse dahi umursamazdı. O gün vasatlığın gururunu koruyup kollamaya yönelik korku dolu gereksinimi, Denison’ın kendi dehasının yapıp yapabileceğinden çok daha büyük bir başarıya ulaşacaktı.

Hallam derhal ve dolaysızca eyleme geçti. Metalini kütle spektrografi departmanına taşıdı. Bir radyasyon kimyageri olarak bu onun için doğal bir hareketti. Oradaki teknisyenleri tanıyordu, daha önce onlarla beraber çalışmıştı ve ısrarcıydı. Hatta o kadar ısrarcıydı ki işi, çok daha büyük bir öneme ve zamanlamaya sahip projelerin önüne alındı.

“Eh, bu şey tungsten değil,” dedi en sonunda kütle spektrografist.

Hallam’ın geniş ve neşesiz suratı buruşarak sert bir tebessüm kazandı. “Pekâlâ. Bunu o parlak zekâlı Denison’a aynen iletelim. Bir rapor istiyorum ve...”

“Bir dakika, Dr. Hallam. Bunun tungsten olmadığını söylemem, ne olduğunu bildiğim anlamına gelmiyor.”

“Ne olduğunu bilmiyorsun da ne demek?”

“Sonuçlar saçma sapan demek.” Teknisyen bir süre düşündü. “Aslına bakılırsa imkânsız. Yük-kütle oranı yanlış.”

“Hangi açıdan yanlış?”

“Oran aşırı yüksek. Böyle bir şey olamaz.”

Kendisini güdüleyen motivasyon ne olursa olsun Hallam’ın bir sonraki yorumu onu Nobel Ödülü’ne çıkan yola soktu. Hatta o ödülü hak ettiği bile söylenebilirdi. “Eh, öyleyse karakteristik x-radyasyonunun frekansını bul ve yükü hesapla. Orada öylece oturup imkânsızlıklardan bahsetme.”

Birkaç gün sonra Hallam’ın ofisine endişeli bir teknisyen geldi.

Hallam karşısındakinin endişeli yüz ifadesine aldırış etmedi – hiç hassas biri olmamıştı. Tam, “Nükleer...” diye söze başlamıştı ki kendi laboratuvarındaki çalışma masasında oturan Denison’a kendi endişeli bakışını attı ve gidip kapıyı kapattı. “Nükleer yükü buldun mu?”

“Evet ama yanlış.”

“Pekâlâ, Tracy. Baştan başla.”

“Bir düzineden fazla kez hesapladım. Yanlış işte.”

“Bir ölçüm yaptıysan sorun oradadır. Gerçeklere karşı çıkma.”

Tracy kulağını ovuşturdu. “Çıkmak zorundayım, Doktor. Ölçümleri ciddiye alırsam bana plütonyum-186 vermişsin demektir.”

“Plütonyum-186 mı? Plütonyum-186 mı?”

“Yük +94. Kütle 186.”

“Ama bu mümkün değil. Öyle bir izotop yok ki. Olamaz da.”

“Ben de sana onu diyorum. Ama ölçümler bu yönde.”

“Fakat öyle bir durumda çekirdek elli nötron eksik kalır. Plütonyum-186 elde edemezsin. Doksan dört protonu sadece doksan iki nötrona sahip bir çekirdeğe sığdırıp da bir saniyenin trilyon kere trilyonda biri boyunca dahi bir arada kalmasını bekleyemezsin.”

“Ben de aynı şeyi söylüyorum, Doktor,” dedi Tracy sabırla.

Hallam o zaman durup düşündü. Eksikliğini çektiği şey tungstendi ve onun izotoplarından biri –tungsten-186– istikrarlıydı. Tungsten-186’nın çekirdeğinde 74 proton ve 112 nötron vardı. Bir şey yirmi nötronu yirmi protona dönüştürmüş olabilir miydi? Fakat öyle bir şey mümkün değildi.

“Bir radyoaktiflik belirtisi var mı?” diye sordu Hallam, labirentten çıkmanın bir yolunu arayarak.

“Onu ben de düşündüm,” dedi teknisyen. “Madde istikrarlı. Tamamen istikrarlı.”

“Öyleyse plütonyum-186 olamaz.”

“Aynı şeyi tekrarlayıp duruyorum, Doktor.”

“Eh, bari mereti bana geri ver,” dedi Hallam umutsuzca.

Tekrar yalnız kalmasının ardından oturup şişeyi şaşkın gözlerle süzdü. Plütonyumun istikrarlıya en yakın izotopu, 94 protonun kısmi bir istikrarla birbirine bağlı kalması için 146 nötronun gerektiği plütonyum-240’tı.

Şimdi ne yapabilirdi? Mesele onu aşıyordu ve böyle bir işe kalkıştığına pişmandı. Ne de olsa sırada bekleyen gerçek çalışmaları vardı ve bu şeyin –bu gizemin– kendisiyle hiçbir ilgisi yoktu. Tracy aptalca bir hata yapmıştı veya kütle spektrometresi bozulmuştu. Veya belki de…

Eee, ne olmuş yani? Bu hadiseyi unut gitsin!

Gel gör ki Hallam öyle bir şey yapamazdı. Denison er ya da geç uğrayıp sinir bozucu yarı tebessümüyle tungsteni sorardı. Hallam o zaman ne diyebilirdi? “Tam da sana söylediğim gibi tungsten değilmiş,” diyebilir miydi?

Denison bunun üzerine muhakkak, “Ah, peki neymiş öyleyse?” diye sorardı ve akla hayale sığabilecek hiçbir şey Hallam’ı onun plütonyum-186 olduğunu iddia ederek kendini küçük düşürmeye zorlayamazdı. Maddenin ne olduğunu bulması ve bunu bizzat yapması lazımdı. Belli ki hiç kimseye güvenemezdi.

Dolayısıyla iki hafta kadar sonra ancak birinci sınıf bir hiddet diye tabir edilebilecek bir tavırla Tracy’nin laboratuvarına girdi.

“Hey, bana o şeyin radyoaktif olmadığını söylememiş miydin?”

“Hangi şeyin?” dedi Tracy otomatik olarak, aklı başına gelmeden önce.

“Plütonyum-186 dediğin şeyin,” cevabını verdi Hallam.

“Ah. Evet, istikrarlıydı.”

“Aşağı yukarı senin akli durumun kadar istikrarlı. Bunun radyoaktif olmadığını söylüyorsan yerin bir sıhhi tesisatçı dükkânıdır.”

Tracy kaşlarını çattı. “Tamam, Doktor. Ver de bir bakalım.” Sonra da ekledi: “Vay canına! Sahiden de radyoaktifmiş. Fazla değil ama öyle. Bunu nasıl gözden kaçırdım bilmiyorum.”

“Peki plütonyum-186 hakkındaki zırvalarına ne kadar güvenebilirim?”

Mesele artık Hallam’ın yakasına yapışmıştı. Gizem o kadar usandırıcı bir hâl almıştı ki âdeta kişisel bir hakaret olup çıkmıştı. Şişeleri veya içeriklerini her kim değiştirdiyse onları tekrardan değiştirmiş ya da sırf Hallam’ı maskara etme amacıyla bir metal geliştirmiş olmalıydı. Her halükârda problemi çözmek için gerekirse –ve elinden gelirse– dünyayı altüst etmeye hazırdı.

Hem inatçılığının hem de kolay kolay bir kenara itilemeyecek azminin etkisiyle dosdoğru G. C. Kantrowitsch’in yanına gitti. O günlerde kendi dikkate değer kariyerinin son yılında olan Kantrowitsch’ten yardım alması kolay olmadı ama aldıktan sonra ortalık çabucak kızıştı.

Öyle ki Kantrowitsch iki gün sonra büyük bir heyecanla Hallam’ın ofisine daldı. “Bu şeyi çıplak ellerinle mi kurcalıyordun?”

“Pek değil,” dedi Hallam.

“Eh, sakın öyle yapma. Yani daha fazlasına sahipsen. Pozitronlar yayıyor.”

“Öyle mi?”

“Hem de şimdiye kadar gördüğüm en enerjik pozitronları… Ayrıca radyoaktifliği hakkında bulduğun sonuçlar çok düşük.”

“Çok mu düşük?”

“Fazlasıyla. Ve beni asıl rahatsız eden, aldığım her ölçümün bir öncekinden azıcık daha yüksek çıkması.

6 (devam)

Bronowski ceketinin geniş cebinde bir elma bulup ısırdı. “Peki, Hallam’la görüştün ve beklenildiği gibi kapı dışarı edildin. Şimdi ne yapacaksın?”

“Henüz karar vermedim. Ama yapacağım şey onu kıçüstü oturtacak. Bilmem haberin var mı, onu daha önce de görmüştüm; yıllar evvel buraya ilk geldiğimde. O zamanlar onun büyük bir adam olduğunu düşünürdüm. Öyleymiş de – bilim tarihinin en büyük haini. Pompa’nın tarihini baştan yazmış. Hem de tam burada...” Lamont şakağını dürttü. “Kendi fantezisine inanıyor ve onun uğruna hastalıklı bir hiddetle savaşıyor. Hallam tek yeteneğe sahip bir cüce – başkalarını, kendisinin bir dev olduğuna inandırma yeteneğine.”

Bronowski’nin keyifli bir ifadeye bürünmüş geniş ve uysal yüzüne bakan Lamont zoraki bir kahkaha attı. “Ah, neyse, böyle söylenip durmam hiçbir işe yaramıyor. Hem zaten tüm bunları sana daha önce de anlattım.”

“Pek çok kereler,” diye doğruladı Bronowski.

“Ama bütün dünyanın gözünü boyaması öyle çok sinirime dokunuyor ki.”

2

Hallam değişmiş tungstenini ilk kez eline aldığında Peter Lamont iki yaşındaydı. Yirmi beş yaşına bastığında kendi doktora tezinin mürekkebi hâlâ tazeyken Pompa İstasyonu Bir’e katıldı ve üniversitenin fizik fakültesine yapılacak eşzamanlı bir atamayı kabul etti.

Bütün bunlar genç adam için son derecede tatmin edici bir başarıydı. Pompa İstasyonu Bir daha sonraki istasyonların albenisinden yoksundu ama diğer hepsinin, bütün o teknoloji henüz sadece yirmi yıllık olmasına rağmen artık gezegeni çepeçevre kuşatan zincirin tamamının büyükbabasıydı. Hiçbir büyük çaplı teknolojik gelişme bu kadar hızla ve kapsamlı bir şekilde yayılmamıştı. Zaten neden yayılmayacaktı ki? Sınırsız ve sorunsuz bedava enerji anlamına geliyordu. Tüm dünya için Noel Baba ile Alaaddin’in sihirli lambasıydı.

Lamont bu işe en üst düzey teorik soyutlama problemleriyle başa çıkmak için girmişti ama yine de kendini Elektron Pompası’nın geliştirilmesinin olağanüstü öyküsüne ilgi duyarken buldu. Öykü, teorik prensipleri tamamıyla anlayan (en azından anlaşılabileceği kadarıyla) ve karmaşıklıkları halka tercüme etmesini sağlama becerisine sahip biri tarafından bütünüyle kaleme alınmamıştı. Hallam elbette ki popüler medya için bizzat çok sayıda makale yazmıştı ama bunların bağlantılı, akla yatkın bir geçmiş betimlediği söylenemezdi. Lamont’un tedarik etmeye can attığı şey de işte oydu.

Başlangıçta Hallam’ın makalelerini ve basılı hâldeki diğer hatırlatmaları –deyim yerindeyse resmi belgeleri– kullanarak onları Hallam’ın dünya sarsıcı yorumlamasına uyarladı. Sık sık Büyük Sezgi adıyla anılan o yorumlama her daim büyük harflerle yazılırdı.

Tabii akabinde hayalleri yıkılan Lamont daha derine inmeye başladı ve Hallam’ın büyük yorumlamasının gerçekten ona ait olup olmadığına dair kafasında soru işaretleri belirdi. Yorumlama, Elektron Pompası’nın gerçek başlangıcını teşkil eden seminerde geliştirilmişti ama o seminerle ilgili ayrıntıları elde etmek olağanüstü zor çıktı. Hele hele ses kayıtlarını bulmak düpedüz imkânsızdı.

Lamont zamanla o seminer tarafından zamanın kumlarında bırakılan ayak izlerinin silikliğinin tümüyle tesadüfi olmadığından şüphelenmeye başladı. Çok sayıda bilgiyi ustaca bir araya getirdiğinde Hallam’ın elzem beyanına çok benzeyen başka bir tanesinin John F. X. McFarland tarafından da söylenmiş –hem de Hallam’dan daha önce– olma ihtimali yüksek gözüktü.

Lamont bunun üzerine ofis kayıtlarında hiç yer almayan McFarland’ı görmeye gitti. McFarland şimdilerde bilhassa Güneş rüzgârı alanında üst atmosfer araştırmaları yürütmekteydi. İşi çok üst düzey olmamakla birlikte kendince kazanımlara sahipti ve Pompa’nın etkileriyle azımsanamayacak kadar ilgiliydi. McFarland belli ki Denison gibi unutulup gideceği bir kadere mahkûm olmaktan kaçınmıştı.

Lamont’a karşı yeterince kibar davrandı ve her konuda konuşmaya razıydı – bir tek o seminerde yaşananlar hariç. Onları bir türlü hatırlamıyordu.

Lamont üsteleyerek topladığı delillerden alıntılar yaptı.

McFarland bir pipo çıkardı, haznesini doldurdu, içeriğini etraflıca inceledi ve tuhaf bir katiyetle konuştu. “Hatırlamamayı seçiyorum çünkü bir önemi yok, cidden. Diyelim ki o gün bir şey söylediğimi iddia ettim. Hiç kimse bana inanmaz. Budalanın teki gibi görünürüm – hem de megaloman bir budala.”

“Ve Hallam ne yapıp edip emekliye ayrılmanızı sağlar, değil mi?”

“Öyle bir laf etmiyorum ama sözlerimin bana yarar sağlayacağını da sanmıyorum. Hem ne fark eder ki?”

“Bu bir tarihsel gerçeklik meselesi!” dedi Lamont.

“Of, yok daha neler. Tarihsel bir gerçek varsa o da Hallam’ın işin peşini asla bırakmamış olması. İsteseler de istemeseler de herkesi araştırma yapmaya zorladı. Hallam olmasaydı o tungsten eninde sonunda patlayıp kimbilir kaç kişinin ölümüne yol açardı. Başka bir numune asla bulunamayabilirdi ve Pompa’ya asla kavuşmayabilirdik. Hallam övgüyü hak etmiyorsa bile o konuda övgüyü hak ediyor. Eğer bu dediğim mantıksızsa yapabileceğim bir şey yok, çünkü tarih de mantıksızdır.”

Lamont duyduklarından tatmin olmasa da elindekiyle yetinmek zorundaydı zira McFarland başka bir laf etmeye yanaşmadı.

Tarihsel gerçeklikmiş!

Su götürmez gibi görünen tarihsel bir gerçek varsa o da “Hallam’ın tungstenini” (bir tarihsel gelenek meselesi olarak ona öyle deniyordu) zirveye çıkaran şey radyoaktiflikti. Maddenin tungsten olup olmamasının önemi yoktu; kurcalanıp kurcalanmamasının hatta imkânsız bir izotop olup olmamasının da. Her şey devamlı artış hâlindeki bir radyoaktif yoğunluk gösteren bir şeyin, herhangi bir şeyin şaşkınlığı arasında kaybolup gidiyordu – hele ki artış o zamanlar bilinen herhangi bir sayıda adımda herhangi bir radyoaktif bozulmanın varlığını ihtimal dışı bırakan şartlar altında gerçekleşiyorsa.

“Bunu yaysak iyi olacak,” diye bir süre sonra mırıldandı Kantrowitsch. “Büyükçe topaklar hâlinde tutarsak buharlaşabilir, patlayabilir veya ikisini birden yaparak şehrin yarısını kirletebilir.”

Böylece madde tozlaştırılıp dağıtıldı ve ilk başta sıradan tungstenle, tungsten radyoaktiflik kazandığında da radyasyona karşı daha düşük bir etkin kesite sahip grafitle karıştırıldı.

Hallam’ın, şişenin içeriğindeki değişimi fark etmesinin üstünden iki ay bile geçmemişken Kantrowitsch Nükleer Değerlendirmeler dergisinin editörüyle kurduğu ve Hallam’ın adının eş yazar olarak geçtiği bir iletişimde plütonyum-186’nın varlığını ilan etti. Tracy’nin asıl saptaması böylece doğrulanmış oldu ama adına ne o zaman ne de daha sonra yer verildi. Bunun ardından Hallam’ın tungsteni destansı bir boyut kazanmaya ve Denison kendisini önemsizleştirerek son bulacak değişiklikleri fark etmeye başladı.

Plütonyum-186’nın varlığı yeterince kötüydü. Başlangıçta istikrarlı olması ve ne gariptir ki giderek artan bir radyoaktiflik sergilemesi daha da beterdi.

Sorunla başa çıkmak için bir seminer düzenlendi. Seminere Kantrowitsch’in başkanlık etmesi ilginç bir tarihi nottu, zira Elektron Pompası tarihinde onunla bağlantılı büyük bir toplantıya Hallam’dan başka biri son kez başkanlık ediyordu. Nitekim Kantrowitsch beş ay sonra öldü ve Hallam’ı gölgede bırakacak kadar prestij sahibi tek şahsiyet de böylece ortadan kalkmış oldu.

Hallam, Büyük Sezgisini duyuruncaya dek toplantı son derece kısır geçti. Fakat Lamont’un yeniden derlediği versiyonda asıl dönüm noktası öğle yemeği molasında gerçekleşti. Bir katılımcı olarak listede yer almasına rağmen resmi kayıtlarda hiçbir ifadesi geçmeyen McFarland dedi ki: “Biliyor musunuz, bize burada lazım olan şey biraz fantezi. Diyelim ki...”

McFarland o sırada Diderick Van Klemens’le konuşuyordu ve Van Klemens söylenenleri daha sonra kendi notlarındaki bir tür kişisel stenoyla yarım yamalak bildirdi. Lamont bu olayı ortaya çıkarmadan çok önce Van Klemens yitip gitmişti ve Lamont o notlarla ikna olsa bile ilave bir teyit yokken ikna edici bir öykü ortaya çıkmayacağını reddedemezdi. Dahası Hallam’ın yorumu duyduğunu ispatlamanın bir yolu yoktu. Lamont onun işitme mesafesinde bulunduğu bahsine bir servet koyardı ama bu istekliliği de tatmin edici bir delil değildi.

Hem diyelim ki Lamont iddiayı ispatlayabilsin. Öyle bir şey Hallam’ın muazzam gururunu zedelerdi ama konumunu gerçekten sarsamazdı. McFarland için yorumun fanteziden ibaret olduğu öne sürülebilirdi. Yorumu ciddiye alan, grubun karşısına geçip onu resmen dile getiren ve alay edilmeyi göze alan kişi Hallam’dı. McFarland “bir parça fanteziyle” resmi kayıtlarda yer almayı herhalde aklının ucundan bile geçirmemişti.

Lamont ise McFarland’ın kaybedebileceği bir şöhrete sahip iyi tanınan bir nükleer fizikçiyken Hallam’ın nükleer fizik alanında canı ne isterse söyleyebilecek ve alana yabancılığından dolayı paçayı kurtarabilecek genç bir radyokimyager olduğunu belirterek buna karşı çıkabilirdi.

Her halükârda resmi metne göre Hallam şöyle dedi:

“Baylar, bu şekilde hiçbir yere varacağımız yok. Dolayısıyla belki kulağa mantıklı geldiği için değil ama şimdiye dek duyduklarım kadar saçma olmadığı için bir öneride bulunacağım… Evrenin doğal yasalarının herhangi bir geçerliliği varsa anlık istikrara sahip bir madde hâlinde bile var olamayacak plütonyum-186 adında bir maddeyle karşı karşıyayız. Şu durumda o madde hiç kuşkusuz var olduğuna ve başlangıçta istikrarlı bir madde olarak da var olmuş olduğuna göre en azından başlangıçta evrenin doğal yasalarının şimdikinden farklı olduğu bir yerde, zamanda veya şartlar altında var olmuş olması gerekir. Açık konuşmak gerekirse incelemekte olduğumuz madde bizim evrenimizde değil de başka bir tanesinde ortaya çıktı. Yani bir alternatif veya paralel evrende. Artık adını siz koyun.

“Madde buraya ulaştığında –ve buraya nasıl geldiğini biliyormuş gibi davranmayacağım– hâlâ istikrarlıydı ve bana göre bunun sebebi kendi evreninin yasalarını beraberinde getirmesiydi. Zamanla radyoaktif hâle gelmesi ve o radyoaktifliğin giderek artmasıysa kendi evrenimizin yasalarının yavaş yavaş içine sızdığı anlamına gelebilir, bilmem anlatabildim mi.

“Plütonyum-186’nın ortaya çıkmasıyla aynı zamanlarda tungsten-186 da dahil çok sayıda istikrarlı izotoptan oluşan bir tungsten numunesinin ortadan kaybolduğunu belirtmek isterim. Numune o paralel evrene geçmiş olabilir. Sonuçta tek yönlü bir transferin değil de bir kütle takasının gerçekleştiğini farz etmek daha mantıklı. Belki tungsten-186 o paralel evrende tıpkı plütonyum-186’nın burada olduğu kadar sıradışıdır. İstikrarlı bir madde olarak ortaya çıkıp gitgide daha radyoaktif bir hâl alabilir. Plütonyum-186’nın burada yapacağı gibi orada bir enerji kaynağı işlevi görebilir.”

Salondakiler bu sözleri hatırı sayılır bir hayretle dinliyor olmalıydılar zira kayıtlarda en azından yukarıdaki son cümleye kadar herhangi bir söz kesme görülmüyordu. Hallam o noktada soluklanmak ve belki de kendi cüretine şaşırmak için duraklamış gibiydi.

Seyircilerden biri (kayıtlar net olmasa da tahminen Antoine-Jerome Lapin) Profesör Hallam’ın para-evrende bilinçli bir temsilcinin bir enerji kaynağı edinmek maksadıyla takası kasten yaptığını mı öne sürdüğünü sordu. Anlaşılan “paralel evren”in bir kısaltması olarak akıl edilmiş “para-evren” tabiri böylece dile kazandırıldı. Sorulan soru o tabirin kayıtlı ilk kullanımını içeriyordu.

Bir duraksama yaşandı, ardından Hallam her zamankinden daha cüretkârca –zaten Büyük Sezgi’nin esası da buydu– şöyle dedi: “Evet, öyle sanıyorum. Ayrıca bana göre evren ile para-evren her biri bir pompanın yarısı gibi çalışarak ve iki evrenin doğal yasalarındaki farklılıktan yararlanarak onlardan bize, bizden de onlara enerji aktarmadığı takdirde bu enerji kaynağı kullanılamaz.”

Hallam o noktada “para-evren” kelimesini benimseyip sahiplenmişti. Dahası zamanla kaçınılmaz bir şekilde büyük harfle başlayacak olan “pompa” sözcüğünü konuyla bağlantılı olarak kullanan ilk kişi oydu.

Resmi kayıtlar Hallam’ın önerisinin derhal benimsendiği gibi bir izlenim verme eğiliminde ama benimsenmedi. Konuyu görüşmeye razı olanlar bunun gülünç bir spekülasyondan öteye geçtiğinden fazlasını söylemeye yanaşmıyorlardı. Özellikle Kantrowitsch tek kelime bile etmedi. Bu durum Hallam’ın kariyeri için çok önemliydi.

Hallam’ın kendi önerisinin teorik ve pratik çıkarımlarını tek başına düşünüp taşınabilecek hâli yoktu. Bir ekip gerekiyordu ve kuruldu. Fakat ekibin hiçbir üyesi iş işten geçene dek kendini öneriyle açık açık ilişkilendirmedi. Başarı kesinleştiğinde halk onu sadece ve sadece Hallam’a aitmiş gibi görür oldu. Bütün dünyaya göre Hallam maddeyi ilk keşfeden ve “Büyük Sezgi”yi akıl edip paylaşan kişiydi. Dolayısıyla Elektron Pompasının Babası oydu.

Böylelikle muhtelif laboratuvarlarda tungsten metal tanecikler cezbedici bir şekilde ortaya kondu. Her onundan bir tanesinde transfer gerçekleşti ve yeni plütonyum-186 stokları üretildi. Yem niyetine başka elementler de sunulmasına rağmen hepsi reddedildi… Fakat plütonyum-186 nerede ortaya çıkarsa çıksın ve elde edilen miktarı problemin üstünde çalışan merkezi araştırma teşkilatına her kim getirirse getirsin bu durum halkın gözünde “Hallam’ın tungstenine” eklenen bir miktardı.

Teorinin bazı yönlerini halka büyük bir başarıyla sunan da Hallam’dı. Hünerli bir yazar olduğunu şaşırarak (kendi deyimiyle) keşfetmesinin ardından popülerliğinin tadını çıkardı. Hem zaten başarı kendi ivmesine sahiptir ve halk proje hakkında Hallam’dan başka hiç kimseden bilgi kabul etmiyordu.

Hallam Haftalık Kuzey Amerika Pazar Televizyon Zamanı dergisindeki meşhur bir makalesinde şöyle yazdı: “Para-evren kurallarının bizimkinden kaç şekilde farklılık gösterdiğini bilemeyiz ama kendi evrenimizdeki bilinen en büyük kuvvet olan güçlü nükleer etkileşimin para-evrende daha bile –belki de yüz kat– güçlü olduğunu belirli bir özgüvenle varsayabiliriz. Bu da protonların kendi elektrostatik çekimlerine karşı daha rahatça bir arada kaldıkları ve bir atom çekirdeğinin istikrar sağlamak için daha az sayıda nötrona ihtiyaç duyduğu anlamına gelir.

“Onların evreninde istikrarlı olan plütonyum-186 daha az etkili nükleer etkileşime sahip bizimkinde istikrarlı olamayacak kadar çok sayıda proton veya çok az nötron içeriyor. Plütonyum-186 evrenimize gelmesinin ardından pozitron yaymaya başlayarak bir yandan da enerji bırakıyor ve atılan her pozitronda bir çekirdek dahilindeki bir proton bir nötrona dönüşüyor. Zamanla çekirdek başına yirmi proton nötrona dönüşüyor ve plütonyum-186 kendi evrenimizin yasaları çerçevesinde istikrarlı olan tungsten-186 hâline geliyor. Bu süreçte çekirdek başına yirmi pozitron ortadan kalkıyor. Bunlar yirmi elektronla buluşuyor, birleşiyor ve onları yok ederek daha fazla enerji açığa çıkarıyor. Böylece bize gönderilen her plütonyum-186 çekirdeği başına evrenimiz yirmi elektron kaybediyor.

“O esnada para-evrene giren tungsten-186 da tam aksi sebepten dolayı orada istikrarsızlaşıyor. Para-evrenin yasalarına göre çok fazla nötrona veya çok az protona sahip. Tungsten-186 çekirdeği elektron atmaya ve öyle yaparken mütemadiyen enerji salmaya başlıyor ve atılan her bir elektronda bir nötron bir protona dönüşüyor. Sonunda da plütonyum-186 olup çıkıyor. Para-evrene gönderilen her bir tungsten-186’yla beraber oraya yirmi elektron daha ekleniyor.

“Plütonyum/tungsten evren ile para-evren arasındaki döngüsünü durmaksızın gerçekleştirerek önce birinde ardından diğerinde enerji bırakabilir ve bunun net etkisi her bir çekirdek döngüsünde evrenimizden onlarınkine yirmi elektron transferi olur. Her iki taraf da esasen bir Evrenlerarası Elektron Pompası vasıtasıyla enerji kazanabilir.”

Bu fikrin gerçeğe dönüşüp Elektron Pompası’nın etkili bir enerji kaynağı olarak fiilen tesisi müthiş bir süratle gerçekleşti ve sürecin her safhası Hallam’ın prestijine prestij kattı.

3

Lamont’un o prestijin temelinden kuşku duymak için bir sebebi yoktu ve ilk başta Hallam’la planladığı tarihle bağlantılı olarak uzun uzadıya bir röportaj başvurusunda bulunması belirli bir kahraman takıntısına dayanıyordu. (Bunun anısı daha sonra onu bir dereceye kadar utandıracaktı ve onu –bir dereceye kadar başarı sağlayarak– zihninden silmeye çabalayacaktı.)

Hallam yumuşak başlı birine benziyordu. Aradan geçen otuz yılda halkın nezdinde o kadar yüksek bir konuma çıkmıştı ki burnunun kanamıyor olması bile şaşırtıcıydı. Fiziksel bakımdan zarifçe değilse bile etkileyici bir biçimde yaşlanmıştı. Vücudunda ona tesadüfi bir yüksek ağırlıklıymış görünümü veren bir hantallık vardı ve yüz hatları çirkinse de onlara bir tür entelektüel duruş takındırabilir gibiydi. Hâlâ çabucak kızarıp bozarırdı ve kendine duyduğu saygının kolayca incinen doğası dillere destandı.

Lamont’un girişinden önce Hallam’a kısa bir brifing verilmişti. “Bana sizin Dr. Peter Lamont olduğunuz ve para-teoriyle ilgili güzel çalışmalar yaptığınız söylendi,” dedi. “Para-füzyon hakkındaydı, değil mi?”

“Evet, efendim.”

“Eh, hafızamı tazeleyin. Bana ondan bahsedin. Elbette gayriresmi bir dille. Bir amatörle konuşuyormuşsunuz gibi. Ne de olsa,” deyip burada gevrek gevrek güldü, “bir bakıma sahiden de bir amatörüm. Biliyorsunuz, altı üstü bir radyokimyagerim; ve ara sıra ortaya attığım birkaç kavramı saymazsanız hiç de büyük bir teorisyen sayılmam.”

Lamont o sırada bu sözleri açıksözlü bir beyan kabul etti ve konuşmanın daha sonrasının, hatırladığını iddia edeceği kadar küçümseyici olmaması mümkündü. Yine de Lamont’un ileride öğreneceği veya en azından iddia edeceği gibi Hallam’ın başkaları tarafından yapılan çalışmaların ana hatlarını benimseme yöntemine uygundu. Böylece daha sonra başkalarına haklarını vermekte fazla veya hiç ayrıntıya girmeden bir konuya değinebilirdi.

Fakat o zamanın daha genç Lamont’u epeyce gururlanmıştı ve kişinin kendi keşiflerini açıklarken kapıldığı konuşkanca şevkle derhal söze girdi. “Fazla bir şey yaptığımı söyleyemem, Dr. Hallam. Para-evrenin yasalarını –para-yasaları– kestirmek incelik isteyen bir iş. Elimizde o kadar az bilgi var ki. O azıcık bilgiden yola çıktım ve kanıtına sahip olmadığımız yeni sapmalar yapmadım. Daha güçlü bir nükleer etkileşimle küçük çekirdek füzyonunun daha kolay gerçekleşeceği bariz gözüktü.”

“Para-füzyon,” dedi Hallam.

“Evet, efendim. İşin püf noktası ayrıntıların neler olabileceğini çözmekti. Konuya ilişkin matematik bir nebze çetrefildi ama birkaç dönüşüm yapıldıktan sonra zorluklar eriyip gitme eğilimi gösterdi. Mesela lityum hidrüre orada buradakinden dört büyüklük kertesi düşük sıcaklıklarda yıkıcı füzyon geçirtilebileceği anlaşıldı. Burada lityum hidrürü patlatmak için fisyon bombası sıcaklıkları gerekir ama aynı iş paralel evrende deyim yerindeyse sıradan bir dinamit lokumuyla halledilebilir. Lityum hidrür para-evrende bir ihtimal tutuşturulabilir ama öyle bir ihtimal pek yüksek değil. Biliyorsunuz, fisyon gücü onlar için doğal olabileceğinden onlara lityum hidrür teklif ettik ama ona ellerini sürmediler.”

“Evet, biliyorum.”

“Belli ki öyle bir şey onlar için çok riskli; nitrogliserini tonluk paylarla roket motorlarında kullanmak gibi – ama daha beteri.”

“Çok güzel. Ayrıca Pompa’nın bir tarihini yazıyormuşsunuz.”

“Gayriresmi bir tane, efendim. Müsvedde hazır olduğunda müsaade ederseniz sizden onu okumanızı isteyeceğim ki olaylara dair kişisel bilgilerinizden yararlanabileyim. Hatta biraz vaktiniz varsa o bilgilerin bir kısmından hemen şimdi istifade etmek isterim.”

“Biraz zaman ayırabilirim. Bilmek istediğiniz nedir?” Hallam gülümsüyordu. Lamont’un yanında bir daha hiç öyle yapmayacaktı.

“Etkili ve pratik bir Pompa’nın geliştirilmesi olağanüstü bir süratle gerçekleşti, Profesör Hallam,” diye başladı Lamont. “Pompa Projesi başladıktan...”

“Evrenlerarası Elektron Pompası Projesi,” diye tebessümünü bozmadan düzeltti Hallam.

“Evet, elbette,” diyen Lamont genzini temizledi. “Popüler ismi kullanıyordum, hepsi bu. Proje başladıktan sonra mühendislik ayrıntıları büyük bir ivedilikle ve çok az israfla geliştirildi.”

“Doğru,” dedi Hallam bir nebze hoşnutlukla. “İnsanlar gayretli ve yaratıcı yönlendirmeyi bana yormaya çalıştılar ama kitabınızda bunun üstünde durmanıza karşıyım. İşin aslı şu ki projede muazzam bir yetenek sermayesine sahiptik ve rolümün abartılması sonucu bireysel üyelerin dehasının gölgede bırakılmasını istemem.”

Lamont hafif bir asabiyetle başını iki yana salladı. Yapılan yorumu konu dışı bulmuştu. “Hiç de öyle demek istemedim,” diye konuştu. “Diğer uçtaki zekâyı –popüler tabiri kullanmak gerekirse para-insanları– kastettim. Bunu onlar başlattılar. Onları tungstene karşılık ilk plütonyum transferinin ardından keşfettik ama o transferi gerçekleştirebilmek için önce onlar bizi keşfettiler ve bize verdiklerine benzer bir ipucundan yararlanmaksızın tamamen teorilerle çalıştılar. Bir de karşıya gönderdikleri demir folyo var...”

Hallam’ın tebessümü artık temelli kaybolmuştu. Kaşlarını çatıyor, konuşurken sesi yüksek çıkıyordu. “Semboller asla anlaşılmadı. Onlara dair hiçbir şey...”

“Geometrik figürler anlaşıldı, efendim. Onları gözden geçirdim ve Pompa’nın geometrisini yönlendirdikleri apaçık belli. Bana kalırsa...”

Hallam’ın sandalyesi kızgın bir gıcırtıyla geriye kaydı. “Gel böyle konuşmayalım, genç adam. İşi biz yaptık, onlar değil.”

“Evet ama bizden daha...”

“Daha ne?”

Lamont çıkardığı duygu fırtınasının artık farkındaydı ama sebebini anlayamıyordu. Kararsızca konuştu. “Bizden daha zeki oldukları, asıl işi onların yaptıkları doğru değil mi? Bundan kuşku duyuluyor mu, efendim?”

Hallam kıpkırmızı bir suratla ayağa kalktı. “Elbette duyuluyor!” diye bağırdı. “Burada mistisizme müsamaha edecek değilim. Ondan zaten çok var. Bana bak, genç adam,” diyerek hayretler içerisinde hâlâ yerinde oturan Lamont’un üstüne yürüdü ve kalın işaretparmağını ona doğru salladı. “Yazacağın tarihçe para-insanların kontrolündeki birer kukla olduğumuz gibi bir tutum takınacaksa bu kurumdan basılmayacak, hatta elimden gelirse hiç basılmayacak. İnsanlığın ve zekâsının küçümsenmesine, hele hele para-insanlara tanrı rolü yakıştırılmasına izin vermeyeceğim.”

Yalnızca iyi niyet isterken sert duygular yarattığı için keyfi tamamen kaçan Lamont oradan şaşkın biri olarak ayrıldı.

Ve sonra tarihi kaynaklarının aniden kuruduğunu keşfetti. Daha bir hafta öncesine kadar gevezelik edenler artık hiçbir şey hatırlamadıkları gibi daha başka röportajlara ayıracak vakit de bulamıyorlardı.

İlk başta canı sıkılan Lamont’un içinde bir öfke büyümeye başladı. Elindekilere yeni bir açıdan baktı ve önceden sormakla yetinirken artık baskı yapıp ısrar eder oldu. Hallam’la departman davetlerinde karşılaştığında Hallam kaşlarını çatarak onu görmezden geldi ve Lamont da küçümseyici bir tavır takındı.

Sonuçta Lamont bir para-teorisyen olarak asıl kariyerinin sona ermeye başladığını keşfetti ve bilim tarihçisi olarak ikinci kariyerine her zamankinden daha sıkı sarıldı.

6 (devam)

“Kahrolası budala,” diye geçmişi yad edercesine mırıldandı Lamont. “Keşke orada bulunup itici kuvvetin diğer taraf olduğu yönündeki en ufak bir öneride bile nasıl paniklediğini görebilseydin, Mike. O günleri düşündükçe merak ediyorum – ne kadar üstünkörü olursa olsun onunla görüşüp de öyle bir tepki vereceğini tahmin etmemek nasıl mümkün olabilir. Onunla asla beraber çalışman gerekmediğine şükret.”

“Ediyorum,” dedi Bronowski ilgisizce, “ama senin de melek olmadığın zamanlar yok değil.”

“Yakınma. Seninki gibi bir işte hiç sorun yaşamıyorsun.”

“İlgi de görmüyorum. Benim ve dünyadaki daha başka beş kişinin haricinde kim benimki gibi bir işe ilgi duyar ki? Belki daha başka altı kişinin – tabii hatırlarsan.”

Lamont hatırlıyordu. “Doğru,” dedi.

4

Bronowski’nin yumuşak başlı görünümü onu az buçuk bile olsa tanıyan hiç kimseyi kandırmazdı. Keskin zekâlıydı ve karşılaştığı problemlere çözümü buluncaya yahut bir çözüm olmadığını anlayıncaya dek kafa yorar dururdu.

Ona şöhret kazandıran Etrüsk** yazılarını düşünün. Dil, M.S. 1. yüzyıla kadar canlı kalsa da Romalıların kültürel emperyalizmi geride hiçbir şey bırakmadı ve dil neredeyse tamamen ortadan kalktı. Roma husumetinin ve –daha da beteri– ilgisizliğinin katliamından sağlam kalanlar Yunan harfleriyle yazıldığı için telaffuz edilebiliyorlardı ama hepsi o kadar. Sanki Etrüsklerin çevre dillerden hiçbiriyle bir ilişkisi olmamıştı; dilleri son derece antik, hatta Hint-Avrupa ailesinden bile değilmiş gibiydi.

Bronowski bundan dolayı çevre dillerle hiçbir ilişkisi yokmuş gibi gözüken başka bir dile geçti; o da son derece antik, hatta Hint-Avrupa ailesinden bile değilmiş gibiydi – fakat fazlasıyla canlıydı ve konuşulduğu bölge bir zamanlar Etrüsklerin yaşadıkları yerden çok da uzak değildi.

Peki ya Bask dili? diye merak etti Bronowski. Ve Baskçayı kılavuzu olarak kullandı. Aynı şeyi ondan önce başkaları da denemiş ve vazgeçmişti. Bronowski vazgeçmedi.

İşi zordu, zira başlı başına muazzam zor bir dil olan Baskçanın çok az yardımı dokunuyordu. Bronowski çalışmalarını sürdürdükçe eski kuzey İtalya ile eski kuzey İspanya sakinleri arasında bir kültürel bağlantı bulunduğundan şüphelenmek için giderek daha fazla sebep buldu. Hatta geniş bir Kelt öncesi topluluğun batı Avrupa’yı Etrüskçenin ve Baskçanın uzaktan akrabası olarak sağ çıktığı bir dille doldurduğuna yönelik sağlam bir iddiada bulunabiliyordu. Lakin aradan geçen iki bin yılda Baskça evrim geçirmiş ve İspanyolcayla epey bir kirlenmişti. Evvela dilin Roma devrindeki yapısını çözümlemek ve ardından onu Etrüskçeyle ilişkilendirmek şaşırtıcı derecede zor bir entelektüel beceri gerektiriyordu ve Bronowski’nin zafere ulaşması dünya filologlarını şaşkına çevirdi.

Etrüskçe tercümeler kendi başlarına birer yavanlık harikasıydı ve en ufak bir önem taşımıyorlardı; çoğunlukla rutin cenaze kayıtlarıydı. Öte yandan öyle bir tercümenin yapılabilmesi nefes kesiciydi ve daha sonradan anlaşılacağı üzere Lamont için hayati öneme sahipti.

Fakat ilk başta değil. Dürüst konuşmak gerekirse Lamont bir zamanlar Etrüskler adlı bir halkın yaşamış olduğunu duymadan önce tercümeler neredeyse beş yıldır bilinen bir gerçekti. Fakat daha sonra Bronowski yıllık Cemiyet Konferansları’ndan birini vermek için üniversiteye geldi ve fakülte üyelerine düşen iştirak görevinden genellikle kaçan Lamont bu seferkinden kaçmadı.

Sebep konunun önemini bilmesi veya ona herhangi bir ilgi duyması değildi. Romen Dilleri Departmanı’ndaki bir yüksek lisans öğrencisiyle çıkıyordu veya konferansa katılacak ya da duymaktan bilhassa kaçınmak istediği bir müzik festivaline gidecekti. Kızla arasındaki sosyal bağlantı zayıftı ve Lamont’un bakış açısına göre pek tatmin edici olmayıp yalnızca geçiciydi. Yine de konuşmaya gitmesi için yeterliydi.

Tesadüf bu ya, ondan bir hayli zevk de aldı. Silik Etrüsk medeniyeti uzak bir ilgi meselesi olarak ilk kez bilincine girdi ve belirsiz bir dili çözme problemini büyüleyici buldu. Gençliğinde kriptogramları çözmekten hoşlanırdı ama doğanın sunduğu çok daha büyük kriptogramlar uğruna onları diğer çocuksu şeylerle beraber rafa kaldırmıştı ve sonuçta yolu para-teoriye düşmüştü.

Lakin Bronowski’nin konuşması onu rasgele bir semboller topluluğu gibi görünen şeylerden yavaş yavaş anlam çıkarmanın gençlik sevinçlerine geri götürdü ve bu uğraşa büyük bir saygınlık katmaya yetecek kadar zorlukla birleştirdi. Bronowski en büyük ölçekten bir kriptograftı ve mantığın, bilinmeyeni mütemadiyen ele geçirmesinin tarifi Lamont’a keyif verdi.

Her şeye rağmen Lamont ertesi gün Hallam’la görüşmeseydi ve zamanla öğreneceği gibi kendini temelli gözden düşürmeseydi tüm bunlar –Bronowski’nin kampüste ortaya çıkışının, Lamont’un kriptogram alanındaki gençlik hevesinin ve çekici bir genç kadının sosyal baskısının üçlü tesadüfü– boşa giderdi.

Lamont o röportajın tamamlanmasından sonraki bir saat içinde Bronowski’yi görmeyi kafasına koydu. Halihazırdaki mesele kendisine apaçık gelenden ve Hallam’ı o kadar gücendirenden başkası değildi. Yaşananlar kendisine tenkit getirdiği için Lamont misilleme yapma gereği duyuyordu – tam da tenkitin nedeniyle bağlantılı olarak. Para-insanlar gerçekten de insanlardan daha zekiydiler. Lamont daha önceleri elzemden ziyade bariz bir şey olarak buna üstünkörü bir şekilde inanmıştı. Şimdiyse elzem hâle gelmişti. Bu iddianın ispatlanması ve Hallam’ın gözüne sokulması lazımdı; mümkünse yanlamasına ve bütün sivri köşeleri açıkta bırakılarak.

Lamont kısa zaman önceki kahraman takıntısını daha şimdiden o kadar aşmıştı ki atıldığı maceraya dört elle sarıldı.

Bronowski hâlâ kampüsteydi. Lamont onu arayıp buldu ve onunla görüşmekte ısrar etti.

Bronowski nihayet köşeye kısılıp kaldığında yavan bir nezaket sergiledi.

Lamont tanışma faslını çabucak geçiştirdi, kendini apaçık bir sabırsızlıkla takdim etti ve dedi ki: “Dr. Bronowski, gitmenizden önce sizi yakaladığıma sevindim. Umarım sizi burada daha bile uzun kalmaya ikna edebilirim.”

“Bu pek zor olmayabilir,” dedi Bronowski. “Üniversitenin öğretmen kadrosunda bana bir görev teklif edildi.”

“Peki o görevi kabul edecek misiniz?”

“Hâlâ düşünüyorum. Sanırım edebilirim.”

“Etmelisiniz. Söyleyeceklerimi duyduğunuz zaman edeceksiniz de. Dr. Bronowski, Etrüsk yazılarını çözmenizin ardından size yapacak ne kaldı?”

“Tek işim o değil, genç adam.” (Lamont’tan beş yaş büyüktü.) “Ben bir arkeoloğum ve ne Etrüsk kültürü o yazılardan ibaret ne de klasik öncesi İtalya kültürü Etrüsklerden.”

“Ama herhalde Etrüsk yazıları kadar heyecan verici ve uğraştırıcı bir şey yoktur?”

“İşte o konuda haklısınız.”

“Öyleyse daha bile heyecan verici, daha bile uğraştırıcı ve o yazılardan bir trilyon kat daha önemli bir şeye açıksınızdır.”

“Aklınızdan ne geçiyor, Doktor… Lamont muydu?”

“Ölü bir medeniyetin bir parçası olmayan yazılara sahibiz. Bunlar Dünya’daki, hatta evrendeki herhangi bir şeyin de parçası değiller. Para-semboller adlı bir şeyden bahsediyorum.”

“Onları duymuştum. Dahası onları görmüştüm.”

“Öyleyse bu problemi ele alma dürtüsüne muhakkak kapılmışsınızdır, Dr. Bronowski. Ne dediklerini çözme arzusu duydunuz mu?”

“Arzu falan duyduğum yok, Dr. Lamont, çünkü ortada bir problem yok.”

Lamont adamı kuşkuyla süzdü. “Yani onları okuyabildiğinizi mi kastediyorsunuz?”

Bronowski başını iki yana salladı. “Beni yanlış anladınız. Ne benim ne de bir başkasının onları okumasının mümkün olduğunu kastediyorum. Ortada bir temel yok. Dünya dilleri söz konusuyken ne kadar ölü olurlarsa olsunlar onlarla uzaktan da olsa ilişkili canlı bir dil veya çoktan çözümlenmiş ölü bir dil bulma ihtimali daima vardır. Öyle bir şey çıkmazsa da en azından Dünya dilleri insanca düşünen insanlar tarafından yaratılmıştır. Bu da muğlak bile olsa bir başlangıç noktası sunar. Para-sembollerdeyse bunların hiçbiri geçerli değil. Dolayısıyla da belli ki çözümü bulunmayan bir problem teşkil ediyorlar. Bir çözümsüzlük ile bir problem aynı şey değildir.”

Kendini lafa dalmaktan ancak güçlükle alıkoyabilen Lamont en sonunda patladı. “Yanılıyorsunuz, Dr. Bronowski. Size mesleğinizi öğretiyormuş gibi olmayayım ama kendi mesleğimin açığa çıkardığı bazı unsurları bilmiyorsunuz. Muhatap olduğumuz para-insanlar hakkında neredeyse hiçbir şey bilmiyoruz. Neye benzediklerini, nasıl düşündüklerini, ne tür bir dünyada yaşadıklarını bilmiyoruz; ne kadar basit ve temel olursa olsun neredeyse hiçbir şey. Buraya kadar haklısınız.”

“Yine de hiçbir şey bilmiyor değilsiniz, değil mi?” Bronowski’nin duyduklarından etkilenmiş gibi bir hâli yoktu. Cebinden bir paket kuru incir çıkardı, paketi açtı ve incirleri yemeye başladı. İkram edince Lamont başını iki yana salladı.

“Doğru,” dedi Lamont. “Çok önemli bir şey biliyoruz. Bizden daha zekiler. Birinci Husus: Biz ancak pasif bir rol oynayabilirken onlar evrenlerarası takası gerçekleştirebiliyorlar.”

Burada kendi sözünü kendisi keserek bir soru sordu. “Evrenlerarası Elektron Pompası’nı az buçuk biliyor musunuz?”

“Birazcık,” dedi Bronowski. “Teknik ayrıntılara girmezseniz sizi anlamama yetecek kadar, Doktor.”

Lamont aceleyle sözlerini sürdürdü. “İkinci Husus: Pompa’nın kendimize düşen kısmını nasıl kuracağımıza yönelik talimatlar yolladılar. O talimatları anlayamadık ama şemaları gereken ipuçlarını edinmemize ucu ucuna yetecek kadar çözebildik. Üçüncü Husus: Bizi bir şekilde sezebiliyorlar. En azından, örneğin onlar için tungsten bırakmamızın farkına varabiliyorlar. Tungstenin yerini tespit edip ona göre davranabiliyorlar. Bizse bununla mukayese edilebilir hiçbir şey yapamıyoruz. Daha başka hususlar da var ama bu kadarı para-insanların bizden daha zeki olduklarını açıkça göstermek için yeterli.”

“Yine de bu düşünüşte azınlıkta olduğunuzu tahmin ediyorum. Meslektaşlarınız görüşlerinizi kabul etmiyorlardır.”

“Etmiyorlar. Peki ama bu sonuca nereden vardınız?”

“Çünkü bana açıkça yanılıyormuşsunuz gibi geliyor.”

“Belirttiğim unsurlar doğru. Ve öyle olduklarına göre nasıl yanılabilirim?”

“Para-insanların teknolojisinin bizimkinden ileri olduğunu ispatlıyorsunuz, o kadar. Bunun zekâyla ne ilgisi var? Bakın…” Bronowski kalkıp ceketini çıkardı ve kısmen kaykılarak tekrar oturdu. Fiziksel rahatlık düşünmesini kolaylaştırıyormuşçasına vücudunun yumuşak yuvarlaklığı büyük bir konforla gevşeyip buruşur gibi oldu. “Yaklaşık iki buçuk yüzyıl önce Amerikan donanma komutanı Matthew Perry küçük bir filoyu Tokyo limanına soktu. O zamana dek dünyadan kopuk yaşayan Japonlar kendilerininkinin bir hayli ötesinde bir teknolojiyle karşı karşıya kaldılar ve direnme riskine girmenin akıllıca olmadığına karar verdiler. Milyonlarca kişilik savaşçı bir ulus, denizin öbür tarafından gelen birkaç gemi karşısında çaresizdi. Bu durum Amerikalıların Japonlardan daha zeki olduklarını mı ispatladı, yoksa Batı kültürünün farklı bir yola saptığını mı? Belli ki ikincisini, zira Japonlar yarım yüzyıl içerisinde Batı teknolojisini taklit ettiler ve zamanın büyük savaşlarından birinde korkunç bir yenilgiye uğramalarına rağmen bir yarım yüzyıl daha geçmeden büyük çaplı bir endüstriyel güç olup çıktılar.”

Lamont konuşmadan önce söylenenleri vahametle dinledi. “Bunu ben de düşündüm, Dr. Bronowski, ama Japonlar hakkında anlattıklarınızdan haberim yoktu – keşke tarih okuyacak kadar vaktim olsaydı. Lakin yaptığınız kıyaslama yanlış. Burada tekniksel üstünlükten fazlası var; zekâ seviyeleri arasında bir farklılık söz konusu.”

“Tahmin yürütmek dışında bunu nereden biliyorsunuz?”

“Bize talimatlar yolladıkları gerçeğinden. Pompa’nın bize düşen kısmını kurmamıza hevesliydiler; bize kurdurmak zorundaydılar. Fiziki olarak karşıya geçemiyorlardı; mesajlarını yazdıkları incecik demir folyolar (her iki evrende de istikrarlıya en yakın madde) bile yavaş yavaş tek parça hâlinde kalamayacak kadar radyoaktif hâle geliyordu – tabii biz kendi materyallerimizle kalıcı kopyalar yapamadan önce değil.” Kendini aşırı heyecanlı, aşırı şevkli hissedip soluklanmak için durakladı. Sunumunda aşırıya kaçmamalıydı.”

Bronowski onu merakla süzdü. “Pekâlâ, bize mesajlar gönderdiler. Bundan ne gibi bir sonuç çıkarmaya çalışıyorsunuz?”

“Bizden anlamamızı bekledikleri sonucunu. Anlamayacağımızı bilselerdi bize nispeten karmaşık, hatta bazı durumlarda epey uzun mesajlar göndermek gibi bir aptallık ederler miydi? Yolladıkları şemalar olmasaydı hiçbir yere varamazdık. Eğer anlamamızı beklediyseler bu ancak aşağı yukarı onlarınki kadar gelişmiş bir teknolojiye sahip bizim gibi yaratıkların (bunu da bir şekilde kestirebilmiş olmalılar – işte iddiamın lehine bir husus daha) aynı zamanda aşağı yukarı onlar kadar zeki olmaları gerektiğini ve sembollere anlam vermekte fazla zorlanmayacaklarını hissettikleri içindir.”

“Sebep saflıkları da olabilir,” dedi Bronowski umursamazca.

“Konuşulup yazılan sadece tek bir dil olduğunu ve başka bir evrendeki başka bir zekânın tıpkı kendileri gibi konuşup yazdığını düşündüklerini mi kastediyorsunuz? E yok artık!”

“Size hak versem bile benden istediğiniz nedir?” dedi Bronowski. “Para-sembollere baktım; herhalde Dünya’daki her arkeolog ve filolog da bakmıştır. Ne yapabilirim bilmiyorum; eminim başkaları da bilmiyordur. Aradan geçen yirmi yılı aşkın zamanda hiçbir gelişme kaydedilmedi.”

Lamont hararetle konuştu. “Yirmi yılda gelişmeye yönelik bir arzu duyulmadı demek daha doğru olur. Pompa Otoritesi sembolleri çözmek istemiyor?”

“Neden istemesinler ki?”

“Para-insanlarla iletişimin bizden açıkça daha zeki olduklarını gösterebileceği gibi sinir bozucu bir ihtimalden dolayı. Öyle bir şey insanların Pompa konusunda kukla ortaklar olduğunu göstererek egolarını incitebileceğinden dolayı. Ve bilhassa,” (Lamont sesine garez karışmaması için uğraştı) “Hallam, Elektron Pompasının Babası olarak kazandığı itibarı kaybedebileceğinden dolayı.”

“Diyelim ki gelişme kaydetmek istediler. Ne yapılabilirdi ki? Biliyorsunuz, istemek başarmak değildir.”

“Para-insanları işbirliğine razı edebilirlerdi. Para-evrene mesajlar yollayabilirlerdi. Bu hiç yapılmadı ama yapılabilirdi. Bir tungsten parçacığının altına metal folyoya yazılmış bir mesaj koyulabilirdi.”

“Öyle mi? Pompaların çalışıyor olmasına rağmen para-insanlar hâlâ yeni tungsten numuneleri mi arıyorlar?”

“Hayır ama tungsteni fark ederler ve onu dikkatlerini çekmek için kullandığımızı varsayarlar. Mesajı tungsten folyoya bile yazabiliriz. Mesajı alırlarsa ve ondan azıcık bile olsa anlam çıkarırlarsa bulgularını içeren kendi mesajlarını yollayabilirler. Kendi kelimeleri ile bizimkiler arasında bir eşdeğerlik tablosu hazırlayabilirler ya da kendi kelimeleri ile bizimkilerin bir karışımını kullanabilirler. Önce onların tarafından, sonra bizimkinden, sonra gene onlarındakinden bir tür dönüşümlü mesajlaşmayla süreç devam ettirilebilir.”

“Tabii,” dedi Bronowski, “işin çoğunu onların tarafı yapacak şekilde.”

“Evet.”

Bronowski başını iki yana salladı. “Bunun nesi eğlenceli? Açıkçası bana cazip gelmiyor.”

Lamont ona artan bir öfkeyle baktı. “Nedenmiş? Size yeterince saygınlık kazandırmayacağını mı düşünüyorsunuz? Yeterince şöhret? Nesiniz siz, bir şöhret erbabı mı? Etrüsk yazılarından ne kadar şöhret kazandınız ki? Dünyadaki diğer beş kişiyi geride bıraktınız. Belki de altı. Onlarla beraber isim yaptınız ve sizden nefret etmelerini sağladığınız. Daha başka? Konu hakkında topu topu birkaç düzinelik kitlelere konferans veriyorsunuz ve ertesi gün adınızı unutuyorlar. Amacınız sahiden de bu muydu?”

“Dramatik davranmayın.”

“Pekâlâ. Davranmam. Başka birini bulurum. Daha çok zamanımı alabilir ama sizin de dediğiniz gibi zaten işin çoğunu para-insanlar halledecekler. Gerekirse kendim yaparım.”

“Bu projeye atandınız mı?”

“Hayır, atanmadım. Ne olmuş yani? Yoksa bu da müdahil olmak istememenizin bir diğer sebebi mi? Disiplin sorunları? Tercüme girişiminde bulunmaya karşı bir kanun yok ve çalışma masama ne zaman istersem tungsten koyabilirim. Tungstenin yerine alacağım mesajları bildirmemeyi seçeceğim ve bu kapsamda araştırma düsturunu çiğneyeceğim. Tercüme gerçekleştikten sonra kim şikâyet edecek? Güvenliğinizi garanti edersem ve rolünüzü gizli tutarsam benimle çalışır mısınız? Şöhretinizi kaybedersiniz ama belki güvenliğinize daha çok değer veriyorsunuzdur. Eh, neyse,” diyen Lamont omuz silkti. “Kendi başıma çalışırsam başka birinin güvenliğinden endişelenmem gerekmez.”

Gitmek için ayağa kalktı. Her iki adam da kızgındı ve insanların hasmane ama hâlâ nazik birine hitap ederken takındıkları zoraki saygıyla hareket ediyorlardı. “En azından,” dedi Lamont, “bu diyaloğu kendinize saklayacağınızı farz ediyorum.”

Bronowski de ayaktaydı. “O konuda içiniz rahat olsun,” dedi mesafeli bir edayla ve kısaca el sıkıştılar.

Bir daha Bronowski’den haber almayı beklemeyen Lamont kendini tercüme çabalarını tek başına yürütmenin daha iyi olacağına inandırma sürecine başladı.

Lakin Bronowski iki gün sonra Lamont’un laboratuvarındaydı. Nispeten soğuk bir üslupla, “Şimdi şehirden ayrılıyorum ama eylülde geri geleceğim,” dedi. “Burada teklif edilen işi kabul ediyorum ve hâlâ ilgi duyuyorsanız bahsettiğiniz tercüme problemi hakkında ne yapabilirim bir bakacağım.”

Boyun eğmeye direniş göstermekten daha kızgın gözüken Bronowski hışımla çekip gitmeden önce Lamont şaşkın bir teşekkür edecek zamanı zor buldu.

Zamanla aralarında bir dostluk kuruldu ve yine zamanla Lamont ona neyin fikir değiştirttiğini öğrendi. Görüşmelerinin ertesi günü Bronowski üniversitenin üst düzey yetkililerinden oluşan bir grupla beraber Fakülte Kulübü’nde öğle yemeği yemişti. Gruba elbette ki rektör de dahildi. Bronowski iş teklifini kabul edeceğini ve zamanı gelince o bağlamda resmi bir mektup yollayacağını duyurmuş, herkes de memnuniyet beyanında bulunmuştu.

“Itascalı Yazıları’nın ünlü tercümanını üniversitemize dahil etmek bizim için bir övünç kaynağı olacak,” demişti başkan. “Kararınızdan onur duyduk.”

Yaptığı yanlış elbette düzeltilmeden bırakılmıştı ve Bronowski’nin tebessümü gergin olsa da bozulmamıştı. Sonrasında Eski Tarih Departmanı başkanı rektörün bir klasik âlimden ziyade bir Minnesotalı olduğunu ve Itasca Gölü kudretli Mississippi’nin başlangıç noktasını teşkil ettiği için dil sürçmesinin doğal karşılanması gerektiğini açıklamıştı.

Fakat bu durum şöhretiyle ilgili olarak Lamont tarafından yöneltilen alayla birleşince deyiş Bronowski’nin içine oturmuştu.

Lamont öyküyü nihayet duyduğunda keyiflendi. “Devam etmene gerek yok,” dedi. “Aynı şey benim de başıma geldi. Kendi ağzınla söyledin; ‘Tanrı şahidim olsun ki o mankafanın bile doğru düzgün bilmesi gerekecek bir şey başaracağım.’”

“Biraz öyle,” dedi Bronowski.

5

Lakin bir yıllık çalışma çok verimli olmamıştı. Karşıya nihayet mesajlar gitmişti; geri de gelmişti. Yine de sonuç sıfırdı.

“Tahminde bulun gitsin!” dedi Lamont hararetle Bronowski’ye. “Kafadan atsan bile olur. Onların üstünde bir çalış.”

“Ben de aynen öyle yapıyorum, Pete. Neden bu kadar tedirginsin? Etrüsk Yazıları’na on iki yıl harcadım. Bu işin daha az zaman almasını mı bekliyorsun?”

“Yüce Tanrım, Mike. On iki yıl bekleyemeyiz.”

“Nedenmiş? Bak, Pete, tutumunda bir değişiklik olduğu gözümden kaçmadı. Şu son bir ay kadardır çok huysuzsun. Daha en başta bu işin hızlı ilerleyemeyeceğini ve sabırlı olmamız gerektiğini netleştirdik sanıyordum. Üniversitede işimin gerektirdiği görevlerimin de olduğunu anlıyorsun sanıyordum. Bak, bunu şimdiye kadar birkaç kez sordum. Tekrar soruyorum. Neden bu kadar acelecisin?”

“Acelem var da ondan,” dedi Lamont birdenbire. “Çünkü bu meselenin bir an önce hallolmasını istiyorum.”

“Tebrikler,” dedi Bronowski alaycı bir dille, “ben de. Dinle, erken bir ölüm beklemiyorsun ya? Doktorun sana ölümcül bir kansere yakalandığını falan mı söyledi?”

“Hayır, hayır,” deyip ofladı Lamont.

“Eee, öyleyse ne var?”

“Boşver,” diyen Lamont oradan apar topar ayrıldı.

Bronowski’yle güçlerini birleştirmeyi ilk denediğinde Lamont’un derdi yalnızca Hallam’ın para-insanların daha zeki oldukları önerisine yönelik habisçe inadıydı. Lamont sadece ve sadece o bakımdan bir atılım yapma gayretindeydi. Bunun ötesinde bir niyeti yoktu – ilk başta.

Fakat sonraki aylarda sonu gelmez bıkkınlıklara maruz bırakılmıştı. Cihaz, teknik destek ve bilgisayar kullanımı talepleri geciktirilmişti; seyahat fonu talepleri geri çevrilmişti; departmanlar arası toplantılarda ortaya koyduğu görüşler her seferinde göz ardı edilmişti.

Bardağı taşıran son damla kıdem ve kesinlikle yetenek bakımından astı olan Henry Garrison’ın prestiji yüksek bir danışmanlık görevine –hangi açıdan bakılırsa bakılsın Lamont’a verilmesi gereken bir göreve– getirilmesi oldu. İşte o zaman Lamont’un algınlığı sadece kendini ispatlamasının yetmeyeceği bir noktaya ulaştı. Hallam’ı ezmek, onu tamamen yok etmek için yanıp tutuşuyordu.

Pompa İstasyonu’ndaki diğer herkesin hataya yer bırakmaz tutumu bu hissi her gün, hatta neredeyse her saat pekiştirdi. Lamont’un geçimsiz karakteri sempati toplayacak cinsten olmasa bile hiç de sempati yok değildi.

Garrison bile durumdan mahcuptu. Tatlı dilli, cana yakın bu delikanlı belli ki kimseyle sorun yaşamak istemiyordu ve şimdi azımsanamayacak miktarda tasa içeren bir yüz ifadesiyle Lamont’un laboratuvarının kapı aralığında duruyordu.

“Selam, Pete,” dedi, “seninle biraz laflayabilir miyiz?”

“İstediğin kadar,” dedi Lamont, kaşlarını çatarak ve göz teması kurmaktan kaçınarak.

Garrison içeri girip oturdu. “Pete,” dedi, “atamayı reddedemem ama öyle bir istekte bulunmadığımı bilmeni istiyorum. Benim için de bir sürpriz oldu.”

“Reddetmeni isteyen kim? Umurumda değil.”

“Pete. Sorun Hallam. Ben reddedersem görev sana değil başka birine verilir. Yaşlı adama ne yaptın?”

Lamont hızla misafirine doğru döndü. “Sen Hallam hakkında ne düşünüyorsun? Sence o nasıl biri?”

Garrison soruya hazırlıksız yakalandı. Dudaklarını büzüp burnunu sıvazladı. “Şey…” dese de devamını getirmedi.

“Büyük bir adam mı? Dâhi bir biliminsanı mı? İlham verici bir lider mi?”

“Şey...”

“Dur ben sana söyleyeyim. Herif bir sahtekâr! Bir düzenbaz! Bir yolunu bulup kazandığı şöhretinin ve mevkinin üstünde panikle oturuyor. Ne mal olduğunu bildiğimin farkında ve o yüzden bana kin güdüyor.”

Garrison ufak, huzursuz bir kahkaha attı. “Karşısına dikilip de bunlar söylemedin herhalde?”

“Hayır, yüzüne karşı hiçbir şey söylemedim,” dedi Lamont suratsızca. “Günün birinde söyleyeceğim. Yine de neler hissettiğimi biliyor. Ağzımı açmasam bile kandıramadığı tek kişinin ben olduğumu biliyor.”

“İyi de Pete, onu bunlardan haberdar etmenin gereği ne? Ben de onun dünyadaki gelmiş geçmiş en büyük insan olduğunu söylemiyorum ama yayın yapmanın ne lüzumu var? Onu biraz pohpohla, olsun bitsin. Kariyerin onun ellerinde.”

“Öyle mi? Onun şöhreti de benimkilerde. Foyasını meydana çıkaracağım. Onu ele güne rezil edeceğim.”

“Nasıl?”

“Orası beni ilgilendirir!” diye homurdandı, o esnada öyle bir şeyi nasıl yapacağına dair en ufak bir fikri bulunmayan Lamont.

“İyi ama bu çok saçma,” dedi Garrison. “Kazanamazsın. Seni mahveder. Bir Einstein veya bir Oppenheimer değilse bile genel olarak dünyanın gözünde her ikisinden de büyük. O Dünya’nın iki milyarlık nüfusunun gözünde Elektron Pompasının Babası ve Elektron Pompası insan cennetinin anahtarı olduğu sürece yapabileceğin hiçbir şey, insanların bakış açısını değiştirmez. Hâl böyleyken Hallam’a kimse ilişemez ve sen ilişebileceğini düşünüyorsan aklını kaçırmışsın demektir. Eh be, Pete, adamı öv ve tükürdüğünü yala. Bir diğer Denison olup çıkma!”

“Bak sana ne diyeceğim, Henry,” diye ani bir hiddetle cevap verdi Lamont. “Neden gidip kendi işine bakmıyorsun?”

Garrison derhal ayağa kalktı ve tek kelime etmeden orayı terk etti. Lamont bir düşman daha kazanmıştı; veya en azından bir dost daha kaybetmişti. Yine de neticede buna değdiğine karar verdi zira Garrison’ın sözlerinden biri dikkatini başka bir tarafa çekmişti.

Garrison esasen şöyle demişti: “… Elektron Pompası insan cennetinin anahtarı olduğu sürece … Hallam’a kimse ilişemez.”

Lamont zihninde bunun yankılarıyla ilk kez dikkatini Hallam’dan ayırıp Elektron Pompası’na yöneltti.

Elektron Pompası gerçekten de insan cennetinin anahtarı mıydı? Yoksa işin içinde bir bit yeniği mi vardı?

Lamont “bit yeniği” meselesinin irdelenmeden bırakılmadığını bilecek kadar para-teori tarihine aşinaydı. Elektron Pompası’ndaki genel kapsamlı temel değişikliğin evrendeki elektronların para-evrene Pompalanması olduğu ilk duyurulduğunda hemen, “Peki ama bütün elektronlar Pompalandığında ne olacak?” diyenler bakımından bir kıtlık yaşanmamıştı.

Bu soru kolayca cevaplanmıştı. En büyük makul Pompalama oranında elektron stoku en az bir trilyon kere trilyon kere trilyon yıl yeterdi – ve evrenle beraber muhtemelen para-evren de varlığını o sürenin ancak ufacık bir bölümü boyunca sürdürebilirdi.

Bir sonraki itiraz daha sofistikeydi. Bütün elektronların karşı tarafa Pompalanması mümkün değildi. Elektronlar Pompalandıkça para-evren bir net negatif yük, evren ise bir net pozitif yük kazanacaktı. Bu yük farklılığı her geçen yıl büyüdükçe karşıt yük farkı kuvvetinden dolayı Pompa’nın daha fazla elektron Pompalaması güçleşecekti. Aslında Pompalananlar elbette nötr atomlardı ama bu süreç içerisinde yörüngesel elektronlardaki bozulma, onu izleyen radyoaktif yüklerle beraber muazzam boyutlara ulaşan bir etkin yük yaratmaktaydı.

Eğer yük yoğunluğu Pompalama noktalarında kalırsa bunun yörüngesi bozulmuş atomların Pompalanması üstündeki etkisi bütün süreci neredeyse ânında durdururdu ama dağılmanın da hesaba katılması gerekiyordu. Yük yoğunluğu Dünya üstünde dışa doğru dağılıyordu ve Pompalama sürecindeki etki bu da akılda tutularak hesaplanmıştı.

Dünya’nın artan pozitif yükü genellikle pozitif yüklü Güneş rüzgârını gezegenden daha büyük bir mesafeyle sakınmaya zorluyordu ve manyetosfer büyüyordu. McFarland’ın (Lamont’a göre Büyük Sezgi’nin asıl kaynağının) çalışmaları sayesinde Güneş rüzgârı Dünya’nın yüzeyinden sekip daha yüksekteki ekzosfere giren pozitif partikül birikimini giderek daha büyük miktarlarda alıp götürdükçe kesin bir denge noktasına ulaşıldığı gösterilebiliyordu. Pompalama yoğunluğundaki her bir artışla, inşa edilen her bir ilave Pompalama İstasyonu’yla beraber Dünya üzerindeki net pozitif yük hafifçe artıyor ve manyetosfer birkaç kilometre genişliyordu. Lakin değişim ufak çaplıydı ve neticede pozitif yük Güneş rüzgârı tarafından süpürülerek Güneş Sistemi’nin dış kısımlarına yayılıyordu.

Buna rağmen –yükün mümkün olan en hızlı dağılımı esas alınsa bile– evren ile para-evren arasındaki Pompalama noktalarında oluşan yerel yük farkının süreci sonlandıracak kadar artacağı bir zaman gelip çatacaktı ve bu zaman bütün elektronların kullanılması için gerekenin çok ufak bir kısmı olacaktı – kabaca onun trilyon kere trilyonda biri kadar.

Fakat bu yine de Pompalamanın bir trilyon yıl mümkün olacağı anlamına gelirdi. Tek bir trilyon yıl ama bu kadarı yeterliydi. Bir trilyon yıl insanlığın veya Güneş Sistemi’nin varlığını sürdürebileceği süreden çok daha uzundu. Ve eğer insanlık (yahut halefi olarak onun yerini alacak başka bir tür) bir şekilde o kadar dayanırsa hiç şüphe yok ki durumu düzeltmenin bir yolu bulunurdu. Bir trilyon yılda pek çok iş başarılabilirdi.

Lamont’un bununla hemfikir olmaktan başka çaresi yoktu.

Fakat daha sonra başka bir şey, Hallam’ın popüler tüketim için yazdığı makalelerin birinde bizzat ele aldığını hatırladığı başka bir düşünüş aklına geldi. Makaleyi bir miktar isteksizlikle bulup çıkardı. Hallam’ın konuyu daha ileriye taşımadan önce neler dediğini görmek önemliydi.

Makalede kısmen şunlar yazıyordu: “Daimi yerçekimsel kuvvet sebebiyle ‘yokuş aşağı’ tabirini faydalı çalışmalara çevirebileceğimiz cinsten enerji üretiminde kullandığımız kaçınılmaz bir değişimle ilişkilendirir olduk. Geçmiş yüzyıllarda çarkları döndüren ve onların da pompalar ve jeneratörler gibi makineleri çalıştırmasını sağlayan şey yokuş aşağı akan suydu. Peki ya bütün su yokuş aşağı aktıktan sonra ne olur?

“Su yokuş yukarı geri götürülene kadar başka bir çalışma yapılamaz – ve bu da çalışma gerektirir. Hatta suyu yokuş yukarı gitmeye zorlamak, daha sonra yokuş aşağı akmasına izin verdiğimizde alabileceğimizden daha fazla çalışma gerektirir. Yani bir enerji kaybıyla çalışırız. Neyse ki Güneş bu çalışmayı bizim yerimize yapar. Okyanusları buharlaştırması sayesinde su buharı atmosferin yükseklerine çıkar, bulutlar oluşturur ve sonunda yağmur veya kar olarak tekrar iner. Bu su toprağa her seviyede nüfuz ederek pınarları ve akarsuları doldurur, suyun ebediyen yokuş aşağı akmasını sağlar.

“Fakat ebediyen demek pek doğru olmaz. Güneş, su buharını yükseltebilir ama ancak nükleer bir açıdan kendisi de yokuş aşağı aktığı için. O herhangi bir Dünya nehrinin yapabileceğinden çok daha büyük bir oranda yokuş aşağı akar ve tamamı yokuş aşağı aktığında bildiğimiz hiçbir şey onu tekrar yokuş yukarı çıkaramayacak.

“Evrenimizdeki bütün enerji kaynakları giderek azalıyor. Bunu değiştiremeyiz. Her şey tek bir yönde yokuş aşağı gider ve ancak civardaki daha büyük bir yokuştan istifade ederek geriye doğru geçici bir yokuş yukarı akım yaratabiliriz. Ebediyen faydalı enerji istiyorsak her iki yönde yokuş aşağı giden bir yola ihtiyacımız var. Bu durum evrenimizde bir paradokstur; mantıken bir yönde yokuş aşağı olan bir şey dönüşte yokuş yukarıdır.

“Fakat kendimizi yalnızca evrenimizle sınırlandırmaya mecbur muyuz? Para-evreni düşünün. Onun da bir yönde yokuş aşağı, diğerindeyse yokuş yukarı giden yolları var. Lakin o yollar bizim yollarımızla uyumlu değil. Para-evrenden evrenimize yokuş aşağı inen ama para-evrene dönerken yine yokuş aşağı devam eden bir yolda ilerlememiz mümkün – iki evrenin farklı davranış yasaları olduğu için.

“Elektron Pompası her iki yönde yokuş aşağı giden bir yoldan istifade ediyor. Elektron Pompası...”

Lamont makalenin başlığına yeniden baktı: “Her İki Yönde Yokuş Aşağı Giden Yol.”

Düşünmeye başladı. Hem konsept hem de onun termodinamik yan etkileri Lamont için elbette tanıdıktı. Fakat varsayımlar neden incelenmesindi? Her teorinin zayıf noktası bu değil miydi? Ya tanımları gereği doğru varsayılan varsayımlar yanlışsa? Kişi daha başka varsayımlarla yola çıkarsa yan etkiler ne olurdu? Öncekilerle çelişir miydi?

Karambole bir başlangıç yaptı ama daha bir ay bile geçmeden her biliminsanının tanıyacağı o hisse kapıldı – beklenmedik parçalar yerlerine otururken, sinir bozucu anomaliler anomali olmaktan çıkarken duyulan o sonu gelmez tıkırtılar. Bu Gerçek’in hissiydi.

O andan itibaren Bronowski’ye fazladan baskı yapmaya başladı.

Ve günün birinde şöyle dedi: “Hallam’la tekrar görüşeceğim.”

Bronowski’nin kaşları kalktı. “Ne için?”

“Beni geri çevirsin diye.”

“Eh, bunu duyduğuma şaşırmadım, Pete. Dertlerin azıcık bile azaldığında mutsuz olursun.”

“Anlamıyorsun. Beni dinlemeyi reddetmesi önemli. İleride onu es geçtiğimi, habersiz olduğunu söyleyemem.”

“Neyden habersiz? Para-sembollerin tercümesinden mi? Henüz öyle bir tercüme yok. Aceleci davranma, Pete.”

“Hayır, hayır, öyle değil,” diyen Lamont devamını getirmedi.

Hallam onun işini kolaylaştırmadı; genç adamla görüşecek kadar zaman ayırması birkaç haftayı buldu. Lamont’un da Hallam’ın işini kolaylaştırmak gibi bir niyeti yoktu. Görüşmeye her görünmez dikenini kabartmış ve sipsivri uzatmış bir hâlde gitti. Hallam onu donuk bir yüzle ve çatık kaşlarla bekliyordu.

“Bahsettiğin şu kriz de ne?” diye soruverdi Hallam.

“Bir şey keşfettim, efendim,” dedi Lamont tekdüze bir vurguyla. “Makalelerinizin birinden ilham alarak.”

“Öyle mi?” Hallam çabucak ekledi: “Hangisi?”

“‘Her İki Yönde Yokuş Aşağı Giden Yol.’ Hani Gençlik Çağı dergisi için yazdığınız.”

“Ne olmuş ona?”

“Benzetmenizi kullanmam gerekirse Elektron Pompası’nın her iki yönde yokuş aşağı gittiğini düşünmüyorum. Kaldı ki o benzetme Termodinamiğin İkinci Yasası’nı pek doğru tarif etmiyor.”

Hallam’ın alnı kırıştı. “Aklından ne geçiyor?”

“Bunu en iyi iki evren için Alan Denklemleri kurarak ve kanımca maalesef şimdiye dek düşünülmemiş bir etkileşimi uygulamalı göstererek açıklayabilirim, efendim.”

Lamont sözlerinin ardından dosdoğru karatahtaya geçti ve denklemleri çabucak yazarken bir yandan da hızlı hızlı konuştu.

İşin matematiğini anlamayacağı için Hallam’ın utanarak böyle bir prosedüre kızacağını biliyor, dahası öyle olmasına bel bağlıyordu.

Hallam homurdandı. “Bana bak, genç adam. Şu an para-teorinin herhangi bir yönünü uzun uzadıya tartışacak kadar zamanım yok. Bana eksiksiz bir rapor gönder. Şimdilik eğer ne izah ettiğine dair kısa bir açıklaman varsa onu yap yeter.”

Lamont yüzünde belirgin bir aşağılama ifadesiyle karatahtadan uzaklaştı. “Pekâlâ,” dedi. “Termodinamiğin İkinci Yasası kaçınılmaz bir şekilde uçları kesip atan bir süreci tarif eder. Su yokuş yukarı akmaz; aslında olan şey yerçekimsel potansiyeldeki uçların eşitlenmesidir. Su yer altında mahsur kaldıysa aynı kolaylıkla yokuş yukarı köpürebilir. İki farklı sıcaklık seviyesinin yan yana gelmesinden iş çıkarabilirsiniz ama neticede sıcaklık ortalama bir seviyede eşitlenir; sıcak kütle soğur ve soğuk kütle ısınır. Hem soğuma hem de ısınma İkinci Yasa’nın birbirine eşit yönleridir ve uygun şartlar altında eşit derecede spontanedir.”

“Bana temel termodinamik dersi verme, genç adam. Benden istediğin nedir? Çok az zamanım var.”

Lamont ifadesinde değişikliğe gitmeden ve hiç acele etmeden konuşmayı sürdürdü. “Elektron Pompası’ndan uçların eşitlenmesi yöntemiyle iş çıkarılır. Bu durumda fiziksel yasanın uçları iki farklı evren oluyor. O yasaları mümkün kılan şartlar her ne olursa olsun bir evrenden diğerine sızıyor ve bütün bu sürecin sonucu tıpatıp aynı –ve şimdiki duruma kıyasla ortalama– doğal yasalara sahip iki evren olacak. Bu da evrenimizde belirsiz ama hiç şüphe yok ki büyük değişimlere yol açacağından Pompaların kullanımının durdurulması ve bütün operasyonun temelli sonlandırılması ciddi ciddi ele alınmalıymış gibi gözüküyor.”

Lamont tam da bu noktada Hallam’ın patlamasını ve daha başka bir açıklama fırsatını ortadan kaldırmasını bekliyordu. Hallam o beklentiyi boşa çıkarmadı. Ayağa fırlarken devirdiği sandalyesine bir tekme attı ve kendisini Lamont’tan ayıran iki adımlık mesafeyi katetti.

Lamont ihtiyatla kendi sandalyesini alelacele geri itti ve doğruldu.

“Seni ahmak!” diye bağıran Hallam öfkeden neredeyse kekeliyordu. “İstasyondaki herkesin doğal yasaların dengelenmesinden anlamadığını mı sanıyorsun? Sen daha okumayı öğrenirken bildiğim bir şeyi söyleyerek bana vakit mi kaybettiriyorsun? Çık git buradan ve ne zaman istifanı vermek istersen kabul edilmiş farz et.”

İstediğini tamı tamına alan ancak Hallam’dan gördüğü muameleyle cinleri tepesine çıkan Lamont oradan ayrıldı.

6 (son)

“İşte,” dedi Lamont, “böylece kendimi temize çıkarıyorum. Ona anlatmaya çalıştım. Kulak asmadı. Ben de şimdi bir sonraki adımı atacağım.”

“Peki neymiş o?” diye sordu Bronowski.

“Gidip Senatör Burt’le görüşeceğim.”

“Teknoloji ve Çevre Komitesi başkanını mı kastediyorsun?”

“Ta kendisi. Demek onu duydun.”

“Kim duymadı ki. Ama kafandaki ne, Pete? Elinde onun ilgisini çekecek ne var? Tercüme olmadığı kesin. Pete, bak tekrar soruyorum. Aklından ne geçiyor?”

“Açıklayamam. Para-teoriyi bilmiyorsun.”

“Senatör Burt biliyor mu?”

“Sandığından daha fazla.”

Bronowski işaret parmağını ona doğrulttu. “Pete, gel makara yapmayalım. Belki senin bilmediğin şeyler biliyorumdur. Birbirimize karşı çalışırsak bir arada çalışamayız. Ya bu iki kişilik kurumun bir üyesiyim ya da değilim. Bana aklından geçenleri söylersen ben de karşılığında sana bir şey söylerim. Yoksa gel bu işi temelli bitirelim.”

Lamont omuz silkti. “Pekâlâ. Madem çok istiyorsun, öyle olsun. Hem artık meseleyi Hallam’ın ötesine taşıdığıma göre belki böylesi daha iyidir. Kafamdaki şey Elektron Pompası’nın doğal yasaları aktarıyor olması. Para-evrende güçlü etkileşim buradakinden yüz kat daha güçlü. Diğer bir deyişle nükleer fisyon oraya kıyasla burada çok daha olası ve nükleer füzyon buraya kıyasla orada çok daha olası. Eğer Elektron Pompası yeterince uzun süre çalışırsa güçlü nükleer etkileşimin her iki evrende de eşit derecede güçlü olacağı ve buradakinin yaklaşık on katı, oradakininse yaklaşık onda biri bir değere geleceği nihai bir denge sağlanacak.”

“Bundan kimsenin haberi yok mu?”

“Ah, herkesin haberi var tabii. Neredeyse işin başından beri apaçık ortada. Hallam’ın bile o kadarına aklı eriyor. Zaten lavuğu öylesine heyecanlandıran da buydu. Ona mevzuyu daha önce hiç duymamış gibi ayrıntılarıyla anlatmaya başladığımda dellendi.”

“Peki o zaman sorun ne? Etkileşimin ortalama bir düzeye gelmesi tehlikeli mi?”

“Elbette. Ya ne sanıyorsun?”

“Hiçbir şey sanmıyorum. Ne zaman ortalama düzeye ulaşacak?”

“Mevcut oranla yaklaşık 1030 yılda.”

“O ne kadar oluyor?”

“Bunun gibi trilyon kere trilyon evrenin art arda doğmasına, yaşamasına, yaşlanmasına ve ölmesine yetecek kadar.”

“Of be, Pete. Öyleyse bunda endişelenecek ne var?”

“O resmi rakama ulaşmak için,” diye yavaşça ve özenle konuştu Lamont, “belli başlı varsayımlarda bulunuldu. Ben o varsayımların yanlış olduğu görüşündeyim. Ve eğer doğru olduğunu düşündüğüm daha başka varsayımlarda bulunulursa başımız şimdiden dertte demektir.”

“Ne tür bir dertte?”

“Dünya’nın yaklaşık beş dakikalık bir sürede bir gaz bulutuna dönüştüğünü farz et. Bunu bir dert kabul eder misin?”

“Pompalama yüzünden mi?”

“Pompalama yüzünden!”

“Peki ya para-insanların dünyası? O da tehlikede mi?”

“Olduğundan eminim. Farklı bir tehlikede ama yine de tehlikede.”

Bronowski ayağa kalkıp volta atmaya başladı. Kahverengi saçlarını bir zamanlar küt olarak bilinen tarzda gür ve uzun kestirmişti. Şimdi o saçları çekiştirmekteydi. “Para-insanlar bizden daha zekilerse Pompa’yı çalıştırırlar mıydı? Tehlikeyi muhakkak bizden önce fark etmiş olmalılar.”

“Onu ben de düşündüm,” dedi Lamont. “Tahminimce Pompalamayı ilk keşfettiklerinde tıpkı bizim gibi sağlayacağı apaçık yararlardan dolayı süreci hemen başlattılar ve yaptıklarının yan etkilerine daha sonra kafa yordular.”

“İyi de artık o yan etkileri bildiğini söylüyorsun. Onlar senden daha mı yavaş davranırlar?”

“Yan etkilere bakıp bakmayacaklarına ve bakarlarsa ne zaman bakacaklarına bağlı. Pompa rafa kaldırılmaya çalışılamayacak kadar çekici. Hallam’la sorun yaşamasaydım ben de… Peki ama senin aklından ne geçiyor, Mike?”

Bronowski volta atmayı bıraktı ve Lamont’un gözlerinin içine baktı. “Sanırım bir şey buldum.”

Lamont onu şaşkınlıkla süzdü, sonra ileri atılıp arkadaşının koluna yapıştı. “Para-semboller hakkında mı? Söyle bana, Mike!”

“Sen Hallam’la beraberken oldu. Yani onun yanındayken. Ne yapacağımı bilemedim çünkü neler döndüğünden emin değildim. Ama şimdi...”

“Ama şimdi?”

“Hâlâ emin değilim. Para-insanların folyolarından biri geldi. Üstünde dört sembol var…”

“Öyle mi?”

“Semboller Latin alfabesinden. Üstelik telaffuz edilebiliyorlar.”

“Ne?”

“İşte burada.”

Bronowski bir sihirbaz edasıyla folyoyu çıkardı. Üstüne para-sembollerin karmaşık spirallerinden ve ayrışık parıltılarından epey farklı olarak beş adet geniş, çocuksu harf kazınmıştı: K-O-R-K-O.

“Sence bu ne anlama geliyor?” diye şaşkınlıkla sordu Lamont.

“Şimdiye kadar tek akıl edebildiğim K-O-R-K-U’nun yanlış yazılmış hâli olduğu.”

“Beni bu yüzden mi çapraz sorguya çekiyordun? Öbür taraftaki birinin korku duyduğunu mu düşündün?”

“Son bir aydaki giderek arttığı besbelli heyecanınla bir bağlantısı olabileceğini de düşündüm. Açıkçası, Pete, habersiz bırakılmak hoşuma gitmedi.”

“Tamam. Gel peşin hükümlü olmayalım. Bölük pörçük mesajlar konusunda tecrübeli olan sensin. Sence de para-insanlar Elektron Pompası hakkında korku duymaya mı başlıyorlar?”

“Hiç de bile,” dedi Bronowski. “Bu evreni ne kadar sezebildiklerini bilmiyorum. Onlara bıraktığımız tungsteni sezebiliyorlarsa, varlığımızı sezebiliyorlarsa, belki ruh hâlimizi de seziyorlardır. Belki bize güven vermeye çalışıyorlar, korkacak bir şey olmadığını söylüyorlardır.”

“O zaman neden K-O-R-K-O Y-O-K demiyorlar?”

“Çünkü henüz dilimizi o kadar iyi bilmiyorlar.”

“Hımm. Öyleyse bunu Burt’e götüremem.”

“Ben olsam götürmezdim. Muğlak bir ifade. Hatta yerinde olsam öbür taraf hakkında daha fazla bilgi edininceye kadar Burt’e gitmezdim. Ne söylemeye çalıştıklarını kimbilir.”

“Hayır, bekleyemem, Mike. Haklı olduğumu biliyorum ve vaktimiz yok.”

“Pekâlâ ama Burt’le görüşürsen köprülerini atarsın. Meslektaşların seni asla affetmezler. Buradaki fizikçilerle konuşmayı düşündün mü? Tek başına Hallam’a baskı yapamazsın ama bütün bir grup hâlinde...”

Lamont hararetle başını iki yana salladı. “Katiyen. Bu istasyondakiler yalnızca pısırıklıkları sayesinde varlıklarını sürdürüyorlar. İçlerinde ona kafa tutacak tek bir kişi bile yok. Hallam’a baskı yapmak için ötekileri bir araya getirmek, pişmiş spagettilerden hazırola geçmelerini istemeye benzer.”

Bronowski’nin mülayim yüzü alışılmadık bir vahamete bürünmüştü. “Haklı olabilirsin.”

“Haklı olduğumu biliyorum,” dedi Lamont bir o kadar vahametle.

7

Senatörden randevu koparmak zaman aldı. Lamont o zamanı kaybetmekten hiç hazzetmiyordu; özellikle de para-insanlardan Latin harfleriyle daha başka hiçbir şey gelmediği için. Bronowski diğer tarafa her biri para-sembollerin dikkatle seçilmiş bir kombinasyonuyla yazılan ve hem K-O-R-K-O hem de K-O-R-K-U kelimelerini içeren yarım düzine mesaj yollamışsa bile herhangi bir karşılık almış değillerdi.

Lamont yarım düzine varyasyonun öneminden emin değildi ama Bronowski umutlu görünmüştü.

Lakin hiçbir sonuç almamışlardı ve Lamont nihayet Burt’ün karşısına çıkacaktı.

Senatör ince suratlı, keskin gözlü ve yaşlıcaydı. Bir nesildir Teknoloji ve Çevre Komitesi’nin başkanıydı. İşini ciddiye alırdı ve bunu defalarca ispatlamıştı.

Adam o sırada taktığı (ve markası hâline gelmiş) eski moda kravatını kurcalıyordu. “Sana ancak yarım saat ayırabilirim, evlat.” Kol saatine baktı.

Lamont kaygılanmıyordu. Ona zaman kısıtlamasını unutturacak kadar Senatör Burt’ün ilgisini çekmeyi bekliyordu. En baştan başlamaya da teşebbüs etmedi; buradaki niyeti Hallam hakkında olandan çok daha farklıydı.

“İşin matematiğiyle kafanızı ütülemeyeceğim, Senatör,” dedi, “ama Pompalama vasıtasıyla iki evrenin doğal yasalarının iç içe geçmekte olduğunu bildiğinizi varsayacağım.”

“Birbirine karışıyorlar,” dedi senatör sakince, “ve aşağı yukarı 1030 yıl içerisinde dengeye ulaşılacak. Rakam bu muydu?” Kaşları hiç değişmeden kalkıp inerek kırışık yüzüne kalıcı bir şaşkınlık ifadesi kazandırdı.

“Evet,” dedi Lamont, “ama o rakama hem bizim evrenimize hem de onlarınkine sızan yabancı yasaların giriş noktasından dışa doğru ışık hızında yayıldığı farz edilerek ulaşılıyor. Bu yalnızca bir varsayım ve ben onun yanlış olduğu fikrindeyim.”

“Neden?”

“Karışımın ölçülmüş tek oranı, bu evrene gönderilen plütonyum-186 dahilinde yer alıyor. O karışım oranı tahminen madde yoğun olduğu için ilk başta aşırı derecede yavaş olup zamanla artıyor. Eğer plütonyum daha az yoğunluktaki bir maddeyle karıştırılırsa karışım oranı daha çabuk artıyor. Bu tür birkaç ölçümle nüfuz oranının bir vakumda ışık hızına çıkacağı hesaplandı. Yabancı yasaların girmeleri biraz zaman alacak, atmosferin tepesine çıkmaları çok daha kısa sürecek ve ardından saniyede 300.000 kilometre hızla her yönde uzaya yayılarak çarçabuk seyrelip zararsız hâle gelecek.”

Lamont en iyi nasıl devam edebileceğini düşünmek için duraksayınca senatör derhal sözü devraldı. “Lakin...” diye teşvik etti, zaman kaybetmek istemeyen birinin tavrıyla.

“Bu kulağa mantıklı gelen ve sorun çıkarmayan, kullanışlı bir varsayım. Ama ya yabancı yasaların nüfuzuna direnç gösteren şey madde değil de evrenin temel dokusunun ta kendisiyse?”

“Temek doku nedir?”

“Kelimelere dökemem. Onu temsil ettiğini düşündüğüm matematiksel bir tabir var ama onu kelimelere dökemem. Evrenin temel dokusu, doğal yasaları belirleyen şeydir. Enerjinin korunumunu gerekli kılan odur. Para-evrenin nükleer etkileşimini bizimkinden yüz kat güçlü yapan da oranın deyim yerindeyse bizimkinden bir nebze farklı bir örüye sahip temel dokusudur.”

“O hâlde?”

“Eğer delinen şey temel dokuysa, efendim, yoğun olsun veya olmasın maddenin varlığı ancak ikincil bir etkiye sahip demektir. Delinme oranı yoğun bir kütleye kıyasla bir vakumda daha yüksektir ama çok da değil. Dış uzaydaki delinme oranı Dünya şartlarına göre büyük olabilir ama ışık hızının sadece küçük bir yüzdesidir.”

“Bu ne anlama geliyor?”

“Yabancı dokunun sandığımız kadar çabuk dağılmadığı ve Güneş Sistemi’nde varsaydığımızdan çok daha büyük bir yoğunlukla deyim yerindeyse yığıldığı anlamına.”

“Anlıyorum,” dedi senatör kafa sallayarak. “Peki öyleyse Güneş Sistemi dahilindeki uzayın dengeye ulaşması ne kadar zaman alacak? Herhalde 1030 yıldan kısadır.”

“Çok daha kısa, efendim. Sanırım 1010 yıldan daha kısa. Belki bir-iki milyarlık hata payıyla elli milyar yıl.”

“Öncekiyle kıyaslandığında fazla bir şey değil ama yine de yeterli, ha? Şimdilik telaşa gerek yok, ha?”

“Korkarım var, efendim. Dengeye ulaşılmadan çok önce iş işten geçecek. Pompalama sebebiyle güçlü nükleer etkileşim evrenimizde her geçen saniye mütemadiyen güçleniyor.”

“Ölçülebilecek kadar fazla mı?”

“Belki değil, efendim.”

“Yirmi yıl Pompalamanın ardından bile mi?”

“Hayır, efendim.”

“Öyleyse neden endişeleniyorsun?”

“Çünkü, efendim, Güneş’in çekirdeğinde hidrojenin helyumla kaynaşma oranı nükleer etkileşimin gücüne bağlı. Etkileşim fark edilmeyecek kadar bile güçlense Güneş’teki hidrojen füzyonunun oranı fark edilir derecede artacaktır. Güneş radyasyon ile yerçekimi arasındaki dengeyi büyük bir hassasiyetle koruyor ve şimdi yaptığımız gibi o dengeyi radyasyon lehine bozmak...”

“Evet?”

“… muazzam bir patlamaya sebep olur. Bizim doğal yasalarımız çerçevesinde Güneş kadar küçük bir yıldızın bir süpernovaya dönüşmesi imkânsızdır. Öte yandan değişmiş yasalar çerçevesinde öyle olmayabilir. Bir uyarı bile saptayacağımızdan kuşkuluyum. Güneş’teki birikim müthiş bir patlamaya yol açacak. Olaydan sekiz dakika sonra siz de ben de öleceğiz ve Dünya bir anda buharlaşıp genişleyen bir buhar bulutu hâlini alacak.”

“Peki bu konuda hiçbir şey yapılamaz mı?”

“Dengeyi bozmaktan kaçınmak için artık çok geçse yapılamaz. Yok eğer değilse Pompalamayı bırakmalıyız.”

Senatör genzini temizledi. “Seninle görüşmeyi kabul etmeden önce, genç adam, seni bizzat tanımadığım için geçmişini soruşturdum. Konuştuklarım arasında Dr. Hallam da vardı. Herhalde onu tanıyorsundur?”

“Evet, efendim.” Lamont’un ağzının bir kenarı seğirse de sesi titremedi. “Onu iyi tanırım.”

“Bana söylediklerine göre,” diyen senatör çalışma masasındaki bir kâğıda göz attı, “akli dengesinden şüphe duyulacak akılsız bir beş belasıymışsın. Hatta seninle görüşmeyi reddetmem talebinde bile bulundu.”

Lamont sakin tutmaya çabaladığı bir sesle konuştu. “Bütün bunlar onun ağzından mı çıktı, efendim?”

“Kelimesi kelimesine.”

“Öyleyse benimle görüşmeyi neden kabul ettiniz, efendim?”

“Normalde Hallam’dan böyle bir şey duymuş olsam seninle görüşmezdim. Zamanım değerlidir ve Tanrı biliyor ya, en büyük övgülerle önüme çıkanlar arasında bile akli dengesinden şüphe duyulacak akılsız baş belalarıyla yeterince karşılaşırız. Lakin bu sefer Hallam’ın ‘talebinden’ hoşlanmadım. Bir senatörden taleplerde bulunamazsın ve Hallam bunu öğrense iyi eder.”

“Yani bana yardım edecek misiniz, efendim?”

“Ne yapmana?”

“Ne demek ne – Pompalamanın durdurulmasını tertiplememe.”

“Ona mı? Kesinlikle hayır. Mümkünatı yok.”

“Nedenmiş?” diye hesap sordu Lamont. “Siz Teknoloji ve Çevre Komitesi’nin başkanısınız; Pompalamayı veya çevreye telafisiz zararlar verebilecek herhangi bir teknolojik prosedürü durdurmak tamı tamına sizin işiniz. Pompalamanın verebileceğinden daha büyük, daha telafisiz bir zarar olamaz.”

“Muhakkak. Muhakkak. Eğer haklıysan. Fakat görünen o ki hikâyen kabul edilenlerden farklı varsayımlarına dayanıyor. Hangi varsayımların doğru olduğunu kim bilebilir?”

“Efendim, kurduğum yapı genelgeçer görüşte muallakta kalan pek çok şeye açıklama getiriyor.”

“Eh, öyleyse meslektaşlarının yaptığın düzeltmeleri kabul etmeleri gerekirdi. O durumda da herhalde bana gelmene gerek kalmazdı.”

“Efendim, meslektaşlarım bana inanmazlar. Kişisel çıkarları onları engelliyor.”

“Tıpkı senin kişisel çıkarlarının da yanılıyor olabileceğini kabul etmeni engelledikleri gibi… Genç adam, gücüm kâğıt üstünde muazzamdır ama ancak kamu bana izin vermeye razıysa başarı sağlayabilirim. Dur sana uygulamalı siyaset hakkında bir ders vereyim.”

Senatör kol saatine baktı, arkasına yaslandı ve gülümsedi. Böyle tekliflerde bulunmaya alışkın değilse de o sabah Yeryüzü Postası gazetesinde ondan “işbilir bir siyasetçi, Uluslararası Kongre’dekilerin en beceriklisi” olarak bahsedilmişti ve bunun gururu henüz kaybolmuş değildi.

“Halkın doğayı korumak ya da hayatlar kurtarmak istediğini ve öyle amaçlar doğrultusunda savaşan idealistlere minnettar kalacağını farz etmek bir hatadır,” diye söze girdi. “Halkın asıl istediği kendi bireysel konforudur. Bunu yirminci yüzyılın çevresel krizinde edindiğimiz tecrübelerden yeteri kadar biliyoruz. Sigaranın akciğer kanseri riskini artırdığı iyice anlaşıldıktan sonra en bariz çözüm sigarayı bırakmakken arzulanan çözüm kanseri tetiklemeyen bir sigaraydı. İçten yanmalı motorun atmosferi tehlikeli derecede kirlettiği belli olduğunda bariz çözüm öyle motorları terk etmekken arzulanan çözüm kirlilik yaratmayan motorlar geliştirmekti.

“Şu hâlde, genç adam, benden Pompalamayı durdurmamı isteme. Bütün gezegenin ekonomisi ve konforu ona bağlı. Öyle yapacağına Pompalamanın, Güneş’i infilak ettirmesinin nasıl önlenebileceğini söyle.”

“Mümkün değil, Senatör. Burada o kadar temel bir sorunla karşı karşıyayız ki onunla oynayamayız. Onu durdurmalıyız.”

“Ah, ve senin tek önerin Pompalamadan önceki hâlimize dönmek.”

“Mecburuz.”

“O takdirde bir an önce haklı olduğunu gösteren şaşmaz kanıtlara ihtiyacın var.”

“En iyi kanıt,” dedi Lamont sert bir dille, “Güneş’in patlatılması olur. Herhalde o kadar ileri gitmemi istemezsiniz.”

“Belki öyle bir şeye gerek yoktur. Neden Hallam’ın sana arka çıkmasını sağlamıyorsun?”

“Çünkü o kendini Elektron Pompasının Babası olarak bulmuş dar görüşlü bir adam. Çocuğunun Dünya’yı yok edeceğini nasıl itiraf edebilir?”

“Ne kastettiğini anlıyorum ama o yine de bütün dünyanın gözünde Elektron Pompasının Babası ve bu konuda yeterince sözü geçecektir.”

Lamont başını iki yana salladı. “Asla pes etmez. Güneş’in patladığını görmeyi yeğler.”

“Öyleyse onu mecbur bırak,” dedi senatör. “Bir teorin var ama teoriler tek başlarına anlamsızdır. Onu doğrulamanın bir yolu mutlaka olmalı. Mesela uranyumun radyoaktif bozulma oranı çekirdek dahilindeki etkileşimlere dayanır. O oran standart teorinin değil de seninkinin öngördüğü bir tarzda değişiyor mu?”

Lamont bir kez daha başını iki yana salladı. “Sıradan radyoaktiflik zayıf nükleer etkileşime dayanır ve maalesef o tür deneyler ucu ucuna kanıt sunar. Yanılgıya yer bırakmayacak kadar belirgin hâle geldiğinde iş işten geçmiş olur.”

“Daha başka?”

“Şimdiden belirgin veriler ortaya koyabilecek belirli bir tür pion etkileşimi var. Dahası son zamanlarda şaşırtıcı sonuçlar üreten kuark-kuark kombinasyonlarını kullanarak eminim ki bir açıklama...”

“Eh, buyur işte.”

“Evet ama veri toplamak için Ay’daki büyük proton senkrotronunu kullanmalıyım, efendim, ama bunun için yıllarca sıra beklemem gerekir – çoktan kontrol ettim. Tabii birileri torpil yapmazsa.”

“Beni mi kastediyorsun?”

“Sizi kastediyorum, Senatör.”

“Dr. Hallam senin hakkında bunları söylerken mümkün değil, evlat.” Senatör Burt eğri büğrü parmaklarıyla önündeki kâğıdı dürttü. “Öyle bir riske giremem.”

“Ama dünyanın var oluşu...”

“İddianı ispatla.”

“Hallam’ı es geçerseniz ispatlarım.”

“İspatlarsan Hallam’ı es geçerim.”

Lamont derin bir nefes aldı. “Senatör! Diyelim ki ufacık bir ihtimalle haklıyım. O ufacık ihtimal uğruna bile mücadele etmeye değmez mi? Her şey tehlikede; insanlığın tamamı, tüm gezegen...”

“İyilik yolunda savaşmamı mı istiyorsun? Seve seve. Hayırlı bir gayeyle yenilgiye uğramak kendine has bir drama sahiptir. Doğru düzgün her siyasetçi kimi zaman melekler şarkı söylerken yere çakılmayı düşleyecek kadar mazoşisttir. Fakat Dr. Lamont, öyle bir işe kalkışabilmek için bir başarı ihtimalinin bulunması gerekir. İnsan ucu ucuna bile olsa ulaşabileceği bir hedef uğruna savaşmalıdır. Sana arka çıkarsam Pompalamanın sınırsız albenisi karşısında sırf senin sözünle hiçbir yere ulaşamam. Sırf diğer bütün biliminsanlarının karşı çıktığı ve saygıdeğer Hallam’ın ahmak dediği biri alarm veriyor diye her insandan Pompa sayesinde alışmayı öğrendiği kişisel konfordan ve refahtan vazgeçmesini mi talep edeyim? Hayır, beyefendi, bir hiç uğruna yere çakılacak değilim.”

“Öyleyse kanıtımı bulmama yardım edin yeter,” dedi Lamont. “Korkuyorsanız kendinizi göstermenize hiç...”

“Korkmuyorum,” diye sözünü kesti Burt. “Sadece pratik düşünüyorum. Dr. Lamont, yarım saatini çoktan doldurdun.”

Lamont kısa bir süre boyunca senatörü hüsranla süzse bile Burt’ün yüzünde artık uzlaşmaz bir ifade vardı. Lamont oradan ayrıldı.

Senatör Burt bir sonraki konuğuyla hemen görüşmedi. O kapalı kapıya huzursuzca bakarak kravatını kurcalarken dakikalar geçti. Adam haklı olabilir miydi? Ufacık bir ihtimalle bile olsa?

Hallam’ın ayağını kaydırmaktan ve onu yüzükoyun çamura yatırıp boğulurken üstünde oturmaktan zevk alacağını inkâr edemezdi – fakat öyle bir şey olmayacaktı. Hallam dokunulmazdı. Hallam’la hemen hemen on yıl önce tek bir ağız dalaşına girmişti. Kendisi yüzde yüz haklıyken Hallam tamamen yanılmıştı ve sonrasında yaşanan hadiseler bunu ispatlamıştı. Yine de Burt o dönemde küçük düşmüştü ve sonuç olarak tekrar girdiği seçimi neredeyse kaybetmişti.

Burt hayırlı bir gayeyle yeniden seçilememe riskine girerdi ama tekrar küçük düşmeyi göze alacak değildi. Bir sonraki konuğunu çağırdı. Onu karşılamak için ayağa kalkarken yüzündeki ifade sakin ve kibardı.

8

Lamont bu noktada profesyonel açıdan hâlâ kaybedecek bir şeyi olduğunu hissetseydi tereddüde düşebilirdi. Joshua Chen’i hiç kimse sevmezdi ve onunla muhatap olan biri, bilim dünyasının neredeyse her köşesinde derhal itibar kaybederdi. Chen gayelerine düpedüz ezici bir inatla sarıldığı ve (pek çok siyasetçinin doğrulayabileceği gibi) dünyadaki her türlü alelade siyasi ekipten daha sıkı bağlara sahip bir teşkilat kurmuş olduğu için münferit sesini her nasılsa hep duyurabilen tek kişilik bir devrimciydi.

Pompa’nın gezegenin enerji ihtiyacını devralmasındaki süratten sorumlu önemli faktörlerden biri de o olmuştu. Pompa’nın yararları açık ve barizdi – kirlilik yaratmaması kadar açık ve masrafsız olması kadar bariz. Yine de üstün olduğu için değil de çocukluk arkadaşları olduğu için nükleer enerjiyi tercih edenler daha uzun bir direniş gösterebilirlerdi.

Lakin Chen yaygarayı koparınca dünya biraz daha can kulağıyla dinlemişti.

Aynı adam şimdi Lamont’un karşısında oturuyor, geniş elmacık kemikleri ve yuvarlak suratı yaklaşık dörtte üçlük bir Çin kökenini ortaya koyuyordu.

“Bakalım doğru anlamış mıyım,” dedi. “Sadece kendi adınıza mı konuşuyorsunuz?”

“Evet,” dedi Lamont gergin bir sesle. “Hallam bana arka çıkmıyor. Hatta Hallam aklımı kaçırdığımı söylüyor. Harekete geçmek için Hallam’ın onayına ihtiyacın var mı?”

“Kimsenin onayına ihtiyacım yok,” dedi Chen öngörülebilir bir kibirle, sonra yeniden düşünceli bir tavır takındı. “Para-insanların teknolojide bizden ileri olduklarını mı söylüyorsunuz?”

Lamont taviz yönünde ancak o kadar ileri gitmişti. Para-insanların daha zeki olduklarını belirtmekten kaçınmıştı. “Teknolojide ileri” lafı diğeri kadar gücendirici olmamakla beraber bir o kadar doğruydu.

“O kadarı belli,” dedi Lamont. “Sırf onlar evrenler arasındaki boşluktan materyal yollayabilirlerken bizim yollayamamamızdan bile.”

“Peki madem tehlikeliydi, Pompa’yı neden çalıştırdılar? Neden onu kullanmaya devam ediyorlar?”

Lamont birden fazla yönde taviz vermeyi öğreniyordu. Chen’in bu soruyu ilk soran kişi olmadığını söyleyebilirdi ama o tür bir söz kulağa küçümseyici veya belki de sabırsızca gelirdi. Dolayısıyla öyle yapmamayı seçti.

“Tıpkı bizim gibi bir enerji kaynağı olarak son derece cazip bir işe girişmek için sabırsızlanıyorlardı. Artık onların da benim kadar tedirgin olduklarını düşünmek için sebeplerim var.”

“Yine de bunların hepsi sözden ibaret. Para-insanların ruhsal durumları hakkında kesin bir kanıtınız yok.”

“Şu an için sunabileceğim bir kanıtımın olmadığı doğru.”

“Öyleyse yeterli değil.”

“Böyle bir riske görmeyi göze...”

“Yeterli değil, Profesör. Kanıt yok. Şöhretimi rasgele hedeflere ateş açarak kazanmadım. Füzelerim her seferinde hedeflerini vurdu çünkü ne yaptığımı biliyordum.”

“Ama kanıt bulduğumda...”

“O zaman size arka çıkarım. Kanıtınızdan tatmin olursam sizi temin ederim ki ne Hallam ne de Kongre akıntıya karşı durabilir. Dolayısıyla kanıtınızı bulun ve tekrar gelip beni görün.”

“Ama o zamana kadar çok geç olacak.”

Chen omuz silkti. “Belki. Çok daha büyük ihtimalle yanıldığınızı ve bulunacak bir delil olmadığını keşfedeceksiniz.”

“Yanılmıyorum.” Lamont derin bir nefes alıp sır paylaşırcasına konuştu. “Bay Chen, evrende büyük ihtimalle trilyonlarca meskûn gezegen var ve o gezegenlerin milyarlarcasında zeki yaşam biçimlerinin yanı sıra son derece gelişmiş teknolojiler olabilir. Aynı şey muhtemelen para-evren için de doğrudur. İki evrenin tarihinde temasa geçmiş ve Pompalamaya başlamış pek çok gezegen çifti bulunsa gerek. İki evrenin buluşma noktalarına dağılmış düzinelerce, hatta yüzlerce Pompa olması mümkün.”

“Safi tahmin. Ama öyleyse bile ne olmuş?”

“Öyleyse düzinelerce veya yüzlerce vakada doğal yasaların birbirine karışması yerel çapta bir gezegenin güneşini patlatmaya yetecek bir seviyeye kadar ilerlemiş olabilir. Dahası bu etki dışa doğru yayılabilir. Bir süpernovanın enerjisinin değişen doğal yasalara eklenmesi komşu yıldızlarda, onlar da diğerlerinde patlamalara yol açabilir. Zamanla bir galaksinin bütün bir çekirdeği veya bir kolu infilak edebilir.”

“Tabii bu sadece bir kurgudan ibaret.”

“Öyle mi? Evrende yüzlerce kuasar*** var. Bunlar birkaç Güneş Sistemi ebadında ufacık gökcisimleri olmalarına rağmen yüz tane tam boyutlu sıradan galaksinin ışığını saçıyorlar.”

“Bana kuasarların Pompalama gezegenlerinden geriye kalanlar olduğunu mu söylüyorsunuz?”

“Öyle bir iddiada bulunuyorum. Keşfedildiklerinden beri geçen bir buçuk yüzyılda gökbilimciler enerji kaynaklarına halen bir açıklama getirebilmiş değiller. Bu evrendeki hiçbir şeyle de açıklama getirilemez; hiçbir şeyle. Öyleyse mantıken...”

“Peki ya para-evren? O da kuasarlarla dolu mu?”

“Sanmam. Orada şartlar farklı. Para-teori füzyonun orada çok daha kolay gerçekleştiğini açıkça ortaya koyuyor. Dolayısıyla oradaki yıldızlar ortalama düzeyde bizimkilerden bir hayli daha küçük olmalı. Güneşimiz kadar enerji üretmek için çok daha küçük bir kolayca kaynaşan hidrojen yığılımı yetecektir. Güneşimiz kadar büyük bir yığılım kendiliğinden patlar. Yasalarımız para-evrene nüfuz ederse hidrojeni kaynaştırmak biraz daha güçleşir; para-yıldızlar soğumaya başlar.”

“Eh, o kadar da kötü değilmiş,” dedi Chen. “Kendilerine gereken enerjiyi Pompalamayla sağlayabilirler. Tahminlerinize göre tuzları kuru.”

“Pek sayılmaz,” dedi Lamont. Şimdiye kadar para-durumu enine boyuna düşünmemişti. “Bizim ucumuz infilak edince Pompalama durur. Bizsiz ona devam edemezler ve bu da Pompa enerjisi olmadan soğuyan bir yıldızla karşı karşıya kalacakları anlamına gelir. Bizden daha kötü bir duruma düşebilirler; biz acısız bir ışık patlamasıyla yok olurken onlar uzun uzun ıstırap çekerler.”

“İyi bir hayal gücünüz var, Profesör,” dedi Chen, “ama ikna olmuş değilim. Hayal gücünüzden başka hiçbir şeye dayanmaksızın Pompalamadan vazgeçme ihtimali görmüyorum. Pompa’nın insanlık için nasıl bir anlam ifade ettiğini biliyor musunuz? O sadece masrafsız, temiz ve bol bir enerji kaynağı değil. Bunların ötesine bakın. Anlamı, insanlığın artık hayatta kalmak için çalışmasının gerekmemesi. Anlamı, tarihte ilk defa insanlığın kolektif aklını gerçek potansiyeline ulaştırmak gibi daha önemli bir soruna yöneltebilecek olması.

“Mesela son iki buçuk asrın bütün tıbbi gelişmelerine rağmen insan ömrünü yüz yıldan pek de fazla uzatmayı başaramadık. Gerontologlar**** bize teorik olarak insan ölümsüzlüğünün önünde hiçbir şeyin durmadığını tekrar tekrar söylediler ama şimdiye dek bu konuya yeterince ilgi gösterilmedi.”

Lamont öfkeyle konuştu. “Ölümsüzlükmüş! Boş hayallerden bahsediyorsunuz.”

“Belki boş hayaller konusunda uzmansınızdır, Profesör,” dedi Chen, “ama ben ölümsüzlük araştırmalarının başladığını görmeye niyetliyim. Pompalama sona ererse başlamaz. O zaman pahalı, kıt, kirli enerjiye geri döneriz. Dünya’nın iki milyarlık nüfusunun hayatta kalmak için tekrar çalışması gerekir ve ölümsüzlük boş bir hayalden öteye geçemez.”

“Geçemeyecek de. Hiç kimse ölümsüz olmayacak. Hiç kimse normal bir ömrü bile tamamlayamayacak.”

“Ah, ama bu sadece sizin bir teoriniz.”

Lamont olasılıkları tarttı ve kumar oynamaya karar verdi. “Bay Chen, bir süre önce para-insanların ruh halleri hakkında bildiklerimi açıklamaya razı olmadığımı söylemiştim. Eh, durun bir deneyeyim. Onlardan mesajlar alıyorduk.”

“Evet ama o mesajları tercüme edebiliyor musunuz?”

“İngilizce bir kelime aldık.”

Chen’in alnı hafifçe kırıştı. Ansızın ellerini ceplerine soktu, kısa bacaklarını önüne uzattı ve koltuğunda arkasına yaslandı. “Peki neydi o İngilizce kelime?”

“Korku!” Lamont yanlış yazımı belirtme gereği duymadı.

“Korku,” diye tekrarladı Chen. “Peki sizce bu ne anlama geliyor?”

“Pompalama fenomeninden korktukları belli değil mi?”

“Hiç de bile. Korksalardı onu durdururlardı. Bence korkuyorlar korkmasına ama korktukları şey bizim tarafımızın onu durdurması. Niyetinizi onlara izah etmişsiniz ve yapmamızı istediğiniz gibi Pompalamayı durdurursak onlar da durmak zorunda kalırlar. Bizsiz devam edemeyeceklerini kendi ağzınızla söylediniz; bu çift taraflı bir uğraş. Korktukları için onları suçlamıyorum.”

Lamont sessizce oturdu.

“Bunu akıl etmemiş olduğunuzu görebiliyorum,” dedi Chen. “Eh, öyleyse teşkilatımız ölümsüzlüğe yüklenecek. Bence o daha popüler bir gaye olur.”

“Ah, popüler gayeler,” dedi Lamont yavaşça. “Meğer neyi önemli bulduğunuzu anlamamışım. Kaç yaşındasınız, Bay Chen?”

Chen kısa bir süre hızlı hızlı gözlerini kırpıştırdı, ardından arkasına döndü. Yumruklarını sıkarak seri adımlarla odayı terk etti.

Lamont daha sonra adamın biyografisine göz gezdirdi. Chen altmış yaşındaydı ve babası altmış iki yaşında ölmüştü. Fakat bunun bir önemi yoktu.

9

“Hiç de şansın yaver gitmiş gibi gözükmüyorsun,” dedi Bronowski.

Lamont laboratuvarında oturmuş ayakkabılarının ayak uçlarına bakıyor ve fazlasıyla aşınmış göründüklerini hayal meyal fark ediyordu. Başını iki yana salladı. “Gitmedi.”

“Meşhur Chen bile seni yüzüstü mü bıraktı?”

“Hiçbir şey yapmadı. O da kanıt istiyor. Hepsi de kanıt istiyor ama sunduğum her şey reddediliyor. Asıl istedikleri kahrolası Pompa yahut şöhretleri veya tarihteki yerleri. Chen ölümsüzlük istiyor.”

“Sen ne istiyorsun, Pete?” diye usulca sordu Bronowski.

“İnsanlığın güvenliğini,” dedi Lamont. Ötekinin soran gözlerle kendisine baktığını fark etti. “Bana inanmıyor musun?”

“İnanıyorum elbette. Ama gerçekten ne istiyorsun?”

“Eh, madem öyle diyorsun,” diye konuşan Lamont yüksek bir şaklamayla elini masaya vurdu, “haklı çıkmak istiyorum ve çıktım da, zira haklıyım.”

“Emin misin?”

“Eminim! Ve endişelendiğim bir şey yok çünkü kazanmaya niyetliyim. Chen’in yanından ayrılırken neredeyse kendimden tiksinecektim.”

“Sen mi?”

“Evet, ben. Neden tiksinmeyeyim ki? Düşünüp duruyordum: Hallam beni her defasında durduruyor. O beni yalanladığı sürece herkesin bana inanmamak için bir bahanesi var. Hallam bir kaya gibi karşımda dikildikçe başarısızlığa uğramam kaçınılmaz. Peki öyleyse neden onun aracılığıyla çalışmadım? Neden onu pohpohlamadım? Neden onu benimle savaşmaya kışkırtmaktansa beni desteklemesini sağlamadım?”

“Sence öyle bir şey yapabilir miydin?”

“Hayır, asla. Ama o çaresizliğimle düşündüm ki… eh, bir sürü şey düşündüm. Belki Ay’a gidebilirim diye düşündüm. Tabii onu kendime ilk kez düşman ettiğimde henüz Dünya’nın sonu mevzubahis değildi ama mevzubahis olduğunda işlerin daha kötüye gitmesini garantiledim. Fakat senin de ima ettiğin gibi hiçbir şey onu Pompa’ya düşman ettiremezdi.”

“Ama artık kendinden tiksinirmiş gibi değilsin.”

“Hayır. Çünkü Chen’le konuşmam meyve verdi. Boşa vakit harcadığımı anlamamı sağladı.”

“Öyle gözüküyor.”

“Evet ama gereksiz yere. Çözüm Dünya’da yatmıyor. Chen’e Güneşimiz patlasa bile para-Güneş’in patlamayacağını, lakin o zaman Pompa devre dışı kalacağı için bunun para-insanları kurtarmayacağını söyledim. Bu işe bizsiz devam edemezler, anlıyor musun?”

“Evet, elbette anlıyorum.”

“Öyleyse neden tersini düşünmüyoruz? Biz de bu işe onlarsız devam edemeyiz. Hâl böyleyken Pompa’yı durdurup durdurmamamız kimin umurunda. Gel para-insanların durmalarını sağlayalım.”

“Ah, peki ama dururlar mı?”

“K-O-R-K-O dediler ya. Demek ki korkuyorlar. Chen bizden, daha doğrusu Pompa’yı durduracağımızdan korktuklarını söyledi ama buna bir an bile olsun inanmam. Korku içindeler. Chen iddiasında bulunurken sesimi çıkarmadan oturdum. Beni faka bastırdığını zannetti. Yanılıyordu. O anda sadece para-insanları durmaya ikna etmemiz gerektiğini düşünüyordum. Üstelik buna mecburuz. Mike, sen hariç her şeye boşverdim. Dünyanın tek umudu sensin. Ne yapıp edip onlara ulaşmalısın.”

Bronowski güldü. Sesinde âdeta çocuksu bir neşe vardı. “Pete,” dedi, “sen bir dâhisin.”

“Aha. Demek fark ettin.”

“Hayır, ciddiyim. Daha ben ağzımı açamadan söylemek istediğimi tahmin ediyorsun. Pompa’yı ifade edebileceğini düşündüğüm bir şekilde onların sembollerini kullanarak ve kendi sözcüklerimizi de ekleyerek mesaj üstüne mesaj yolluyordum. Ayrıca sembollerini itiraz ifade edecek bir tarzda kullanma ve yeniden İngilizce bir sözcükten yararlanma amacıyla aylardan beri edindiğim bilgileri bir araya getirmek için elimden geleni yaptım. Derdimi anlatabiliyor muyum yoksa bir kilometre farkla ıskalıyor muyum en ufak fikrim yoktu ve hiç cevap almadığım için pek ümit beslemiyordum.”

“Böyle bir şey yapmaya çalıştığını bana söylemedin.”

“Eh, problemin bu kısmı benden sorulur. Sen de para-teoriyi bana açıklamakta hiç acele etmemiştin.”

“Peki ne oldu?”

“Dün bizim dilimizde tamı tamına iki sözcük yolladım. Aynen şunları karaladım: P-O-M-P-A K-Ö-T-Ü.”

“Ve?”

“Ve bu sabah nihayet bir cevap aldım. Yeterince basit ve bir o kadar açıktı. E-V-E-T P-O-M-P-A K-Ö-T-Ü K-Ö-T-Ü K-Ö-T-Ü diyordu. İşte, kendin bak.”

Folyoyu tutarken Lamont’un eli titriyordu. “Yanılgıya hiç yer yok, değil mi? İşte teyit, ne dersin?”

“Bana öyle geliyor. Bunu kime götüreceksin?”

“Hiç kimseye,” dedi Lamont katiyetle. “Artık tartışmaya girmeyeceğim. Bana mesajı benim uydurduğumu söylerler ve öyle bir şey için oturup beklemenin anlamı yok. Bırak Pompa’yı para-insanlar durdursunlar. O zaman süreç burada da durur ve tek taraflı yapabileceğimiz hiçbir şey onu tekrar başlatamaz. O zaman da haklı olduğumu ve Pompa’nın tehlike yarattığını ispatlamak için İstasyon’daki herkesin kıçı tutuşur.”

“Onu nereden çıkardın?”

“Çünkü Pompa’yı talep eden ve istediğini alamadığı için öfkeden köpüren bir kalabalığın elinden başka türlü kurtulamazlar… Sen böyle düşünmüyor musun?”

“Eh, belki. Ama canımı sıkan bir şey var.”

“Neymiş?”

“Para-insanlar Pompa’nın tehlike yarattığına bu kadar ikna oldularsa onu neden şimdiye dek durdurmadılar? Bir süre önce kontrol etme fırsatı bulduğumda Pompa hâlâ tıkır tıkır çalışıyordu.”

Lamont kaşlarını çattı. “Belki tek taraflı bir duruş istemiyorlardır. Bizi ortakları olarak görüyorlardır ve durmak için karşılıklı bir mutabakat istiyorlardır. Sence de öyle olamaz mı?”

“Olabilir. Ama belki asıl sebep iletişimin kusursuz olmaması, K-Ö-T-Ü kelimesinin anlamını kavrayamamalarıdır. Pekâlâ tümüyle çarpıtmış olabileceğim semboller yoluyla onlara söylediklerime dayanarak K-Ö-T-Ü kelimesini bizim İ-Y-İ saydığımız anlama yormaları mümkün.”

“Yok daha neler.”

“Eh, öyle umuyor olabilirsin ama umutla karın doymaz.”

“Mike, sen mesaj yollamayı sürdür yeter. Kullandıkları kelimelerin mümkün olduğunca çoğunu kullan ve değişiklikleri not al. Uzman sensin ve her şey senin elinde. Zamanla net ve açıkça anlaşılır bir şey söylemeye yetecek kadar kelime öğrenecekler. İşte o zaman Pompa’yı durdurmaya razı olacağımızı açıklayacağız.”

“Öyle bir beyanda bulunacak yetkimiz yok ki.”

“Evet ama onlar bunu bilmeyecekler ve sonuçta insanlığın kahramanları hâline geleceğiz.”

“Önce bizi idam etseler bile mi?”

“Öyle olsa bile… Her şey senin elinde, Mike, ve sonuca ulaşmamızın uzun bir zaman almayacağından eminim.”

10

Gelin görün ki aldı. Başka bir mesaj gelmeden iki hafta geçti ve tedirginlikleri tırmandıkça tırmandı.

O tedirginlik Bronowski’de apaçık görülüyordu. Adamın geçici kaygısızlığı kaybolmuştu ve Lamont’un laboratuvarına somurtkan bir suskunlukla girdi.

Bir müddet karşılıklı bakıştılar. Sonunda ilk konuşan Bronowski oldu. “Gerekçe gösterme talimatı aldığın herkesin kulağına gitmiş.”

Lamont’un o sabah sakal tıraşı olmadığı belliydi. Kasvetli bir görünüme sahip laboratuvarında adı konulamayan bir taşınma havası vardı. Omuzlarını silkti. “Ne olmuş yani? Beni rahatsız etmiyor. Fiziksel İncelemeler dergisinin makalemi reddetmesi neden canımı sıksın ki?”

“Bunu beklediğini söylemiştin.”

“Evet ama sebepler öne süreceklerini sanmıştım. Yanılgılar, hatalar, yersiz varsayımlar olarak gördükleri şeyleri belirtebilirlerdi. Bana karşı çıkabileceğim bir şeyler verebilirlerdi.”

“Peki vermediler mi?”

“Tek kelime bile etmediler. Bilirkişileri makaleyi yayınlanmaya uygun bulmamış. Aynen böyle dediler. Yazdıklarıma ellerini sürmeye yanaşmıyorlar… Bu evrensel aptallık o kadar moral bozucu ki. İnsanlık katıksız bir kötü kalplilikten veya altı üstü pervasızlıktan intihar etseydi sanırım hayıflanmazdım. Ama kalın kafalılık yüzünden yıkıma sürüklenmenin utanç verici bir tarafı var. Böyle ölmen gerektikten sonra insan olmanın ne kıymeti var?”

“Aptallık,” diye mırıldandı Bronowski.

“Ya başka ne denir? Bir de kalkmış haklı olmak gibi büyük bir suçtan neden kovulmamam gerektiğine dair gerekçe göstermemi istiyorlar.”

“Chen’e akıl danıştığından herkesin haberi varmış gibi gözüküyor.”

“Evet!” Lamont, parmaklarını burun kemiğine koyup bitkinlikle gözlerini ovuşturdu. “Anlaşılan onu Hallam’a gidip masallar anlatacak kadar kızdırdım ve şimdi profesyonelliğe yakışmayan bir tarzda yersiz ve desteksiz korku taktikleri kullanarak Pompa projesini sabote etmeye çalışmakla ve bu yüzden İstasyon’da istihdam edilmeye uygun olmamakla suçlanıyorum.”

“Öyle bir iddiayı kolayca ispatlayabilirler, Pete.”

“Herhalde ispatlayabilirler. Ama önemi yok.”

“Peki ne yapacaksın?”

“Hiçbir şey,” dedi Lamont hırçınca. “Bırak ellerinden geleni artlarına koymasınlar. Bürokrasiye sığınırım. Bu sürecin her adımı haftalar, hatta aylar alır ve sen o esnada çalışmalarını sürdürürsün. Nasılsa para-insanlardan bir haber alırız.”

Bronowski’nin perişan bir hâli vardı. “Pete, diyelim ki almadık. Belki mevzuya tekrar kafa yormanın vakti gelmiştir.”

Lamont hızla başını kaldırdı. “Sen neyden bahsediyorsun?”

“Onlara yanıldığını söyle. Kefaret öde. Dizini döv. Pes et.”

“Asla! Tanrı aşkına, Mike, kozun bütün dünya ve üstündeki her canlı olduğu bir oyun oynuyoruz.”

“Evet ama bundan sana ne? Evli değilsin. Çocukların yok. Babanın çoktan öldüğünü biliyorum. Annenden veya herhangi bir kardeşinden hiç bahsetmedin. Dünyada bir birey olarak duygusal bağ kurduğun tek bir insan bile bulunduğunu sanmam. O yüzden her şeyi boş ver ve kendi yoluna git, olsun bitsin.”

“Ya sen?”

“Ben de aynını yapacağım. Eşimden boşandım ve çocuklarım yok. Genç bir kadınla yakınım ve o ilişkiyi elimden geldiğince sürdüreceğim. Yaşa! Keyfine bak!”

“Ya yarın?”

“Yarın kendi başının çaresine bakar. Nasılsa ölüm çok çabuk gelecek.”

“O tür bir felsefeyle yaşayamam… Mike. Mike! Tüm bunlar ne demek oluyor? Bana derdimizi karşı tarafa anlatamayacağımızı mı söylemeye çalışıyorsun? Para-insanlardan ümidi kesiyor musun?”

Bronowski bakışlarını kaçırdı. “Pete,” dedi, “bir cevap aldım. Dün gece. Bugünü bekleyip üstünde düşünmeyi kararlaştırdım ama düşünecek ne var ki? İşte buyur.”

Lamont’un gözleri soru işaretlerinden farksızdı. Bronowski’nin uzattığı folyoyu alıp baktı. Yazıda hiç noktalama işareti yoktu.

POMPA DURMUYOR DURMUYOR POMPA DURMUYORUZ TEHLİKEYİ DUYMUYORUZ SİZİ DUYMUYORUZ SİZ DURUN LÜTFEN DUYUN SİZ DURUN BİZ DURALIM LÜTFEN SİZ DURUN TEHLİKE TEHLİKE TEHLİKE DURUN DURUN SİZ POMPA DURUN

“Tanrım,” diye mırıldandı Bronowski, “kimbilir ne kadar çaresizler.”

Gözlerini folyodan ayırmayan Lamont konuşmadı.

Bronowski devam etti. “Sanırım öbür tarafta senin gibi biri var – bir para-Lamont. O da kendi para-Hallamlarını durmaya ikna edemiyor. Ve biz onlara bizi kurtarmaları için yalvarırken para-Lamont da onları kurtarmamız için bize yalvarıyor.”

“Ama bunu gösterirsek...” dedi Lamont.

“Yalan söylediğini, bunun psikoz ürünü kâbusunu kurtarmak için uydurduğun bir hile olduğunu iddia ederler.”

“Belki benim hakkımda öyle laflar edebilirler ama senin hakkında edemezler. Bana arka çıkarsın, Mike. Bunu nasıl aldığına dair ifade verirsin.”

Bronowski’nin yüzü kızardı. “Ne işe yarar ki? Para-evrende bir yerde senin gibi bir kaçık olduğunu ve iki delinin kafa kafaya verdiğini söylerler. Mesaj para-evrendeki yetkililerin bir tehlike olmadığına inandıklarını kanıtlıyor der geçerler.”

“Mike, benimle omuz omuza mücadele et.”

“İşe yaramaz, Pete. Kendin söyledin ya – aptallık! Israr ettiğin gibi o para-insanlar bizden daha ileri hatta belki daha zeki olabilirler ama bizim kadar aptal oldukları apaçık görülebiliyor ve bu da meseleye noktayı koyuyor. Aynı şeyi Schiller de ifade etmişti ve ona inanıyorum.”

“Kim?”

“Schiller. Üç asır önce yaşamış Alman bir piyes yazarı. Jeanne d’Arc hakkındaki bir piyeste şöyle diyor: ‘Aptallığa karşı işte şu tanrıların da çabaları nafiledir.’ Ben tanrı değilim ve artık çabalayıp durmayacağım. Bırak gitsin, Pete. Yoluna bak. Belki dünya biz ölünceye kadar sağlam kalır. Kalmazsa da nasılsa elden bir şey gelmez. Üzgünüm, Pete. İyilik yolunda savaştın ama kaybettin. Benden bu kadar.”

O gittikten sonra Lamont yalnız kaldı. Sandalyesinde oturarak parmaklarıyla amaçsızca ritim tuttu da tuttu. Güneş’te bir yerde protonlar mini minnacık ilave bir aviditeyle***** birbirlerine tutunuyordu ve o avidite her geçen saniye artıyordu. Öyle bir an gelip çatacaktı ki bu hassas denge bozulacaktı…

“Ve dünyadaki hiç kimse haklı olduğumu öğrenecek kadar yaşamayacak!” diye isyan eden Lamont ağlamamak için gözlerini kırpıştırıp durdu.

1a

Dua, ötekilerden ayrılmakta pek sorun yaşamadı. Hep sorun çıkmasını beklerdi ama nedense hiç çıkmazdı. Hiç gerçek bir sorun olmazdı.

Ama zaten neden olsundu? Odeen kendine has çalımlı üslubuyla karşı çıkardı. “Yerinde kal,” derdi. “Tritt’i kızdıracağını biliyorsun.” Kendi kızgınlığından hiç bahsetmezdi; Mantıksallar ufak tefek şeylere kızmazlardı. Yine de nasıl ki Tritt ısrarla çocukların üstüne titriyorsa o da neredeyse aynı ısrarla Tritt’in üstüne titrerdi.

Ama zaten yeteri kadar ısrarcı davrandığı sürece Odeen ona canı istediği gibi davranması için izin verir hatta Tritt’i yumuşatırdı. Dahası bazen Dua’nın kabiliyetiyle, onun bağımsızlığıyla gurur duyduğunu itiraf ederdi… O fena bir sol-luk değil, diye dalgın bir düşkünlükle aklından geçirdi kadın.

Tritt’le başa çıkmak daha zordu ve Dua istediği gibi… eh, istediği gibi olduğu zamanlarda ona suratsızlık ederdi. Ama zaten sağ-lıklar hep böyleydi. O Dua’ya bir sağ-lıktı ama çocuklara bir Ebeveynsel idi ve ikincisi sürekli ağır basardı. Bu da iyi bir şeydi, çünkü işler rahatsız edici bir hâl aldıkça Dua o veya bu çocuğun onu meşgul edeceğine daima güvenebilirdi.

Yine de Dua onu pek kafasına takmazdı. Erime haricinde onu görmezden gelmeye yatkındı. Odeen ise başka bir meseleydi. İlk başta heyecan vermişti; sadece varlığı bile Dua’nın dış hatlarını ışıldatıp silikleştirmişti. Üstelik bir Mantıksal olması nedense onu daha bile heyecan verici kılmıştı. Dua buna verdiği tepkiye akıl erdirememişti; tuhaflığının bir parçası da oydu. Tuhaflığına alışmıştı – neredeyse.

Dua iç geçirdi.

Çocukken, kendini bir üçlünün mensubu değil de hâlâ bir birey, tekil bir varlık olarak görürken tuhaflığının çok daha fazla farkındaydı. Tuhaflığı ona ötekiler tarafından çok daha fazla fark ettirilirdi. Akşam vakti yüzeye çıkmak kadar küçük bir şey bile...

Eskiden akşamları yüzeye bayılırdı. Diğer Duygusallar oraya soğuk ve kasvetli derler, onlara orayı tarif ettiğinde titreşip kaynaşırlardı. Öğle vaktinin sıcağına çıkmaya ve gerinip beslenmeye hazırdılar ama zaten öğleyi yavan kılan da tamı tamına buydu. Dua o cıvıldaşan kalabalığın arasına karışmak istemezdi.

Elbette karnını doyurması lazımdı ama bunu çok az gıda bulunmasına rağmen her şeyin loş, koyu kırmızı olduğu ve yalnız kaldığı akşam vakitlerinde yapmayı çok daha fazla severdi. Tabii soğuğu hayal ettikçe hatlarının keskinleşmesini –en azından genç Duygusalların hatlarının keskinleşebileceği kadar keskinleşmesini– seyretmek için diğerleriyle konuşurken orayı daha ayaz ve daha bir özlemle tarif ederdi. Onlar da bir süre sonra Dua hakkında fısıldaşıp ona gülerlerdi – ve onu yalnız bırakırlardı.

Küçük güneş sadece Dua’nın görebildiği gizli kırmızılığıyla artık ufuktaydı. Dua kendini yatay biçimde yayarak ve sırt-karın bölgesini yoğunlaştırarak düşük sıcaklığın izlerini emdi. Onları dalgın bir edayla kemirerek uzun dalga boylarının ekşi, elle tutulmaz tadını çıkardı. (Aynı şeyden hoşlandığını itiraf eden başka bir Duygusalla hiç karşılaşmamıştı. Fakat bunu özgürlükle –yalnız kalabildiği zamanlarda başkalarından özgürlükle– ilişkilendirdiğini asla açıklayamazdı.)

Şimdi bile yalnızlık, ayaz ve koyu mu koyu kırmızı üçlüden önceki o eski günleri aklına getiriyordu. Dahası sürekli incineceğinden korkarak ağır aksak peşinden gelen kendi Ebeveynselini apaçık hatırlatıyordu.

Adam, tüm Ebeveynsellerin yaptıkları gibi ona çok düşkün olagelmişti. Zaten Ebeveynseller küçük-ortaların diğer ikisinden hep daha düşkün olurlardı. Bu durum Dua’nın sinirini bozmuş ve ona Ebeveynselinin çekip gideceği güne dair hayaller kurdurtmuştu. Bütün Ebeveynseller zamanı gelince öyle yapardı; ve günün birinde öyle yaptığı zaman Dua onu nasıl da özlemişti.

Ebeveynsellerin duygularını sözlere dökerken çektikleri zorluğa karşın o gelip neler olacağını elinden geldiği kadar dikkatli bir dille ona söylemişti. Dua o gün onun yanından kaçmıştı; garezle veya neler duyacağından şüphelendiği için değil de sevinçten. Öğleyin özel bir yer bulmayı başarmış ve beklenmedik yalnızlığın tadını çıkarırken hareket ve faaliyet gerektiren tuhaf, kaşıntılı bir hisle dolup taşmıştı. Kayaların üstünde sürünerek ilerlemiş ve kenarlarının onlarınkilerle örtüşmesine izin vermişti. Bunun bebeklikten çıkmış herkes için son derece uygunsuz bir davranış olduğunun bilincindeydi ama aynı anda gerek heyecan verici, gerekse teskin edici olduğu da doğruydu.

Ebeveynseli ona nihayet yetişmiş ve karşısına dikilip uzun bir süre sessiz kalmış, kızdan yansıyan her ışık huzmesini durdurmak, mümkün olduğu kadar uzun bir süre onun görebildiği kadar büyük bir kısmını görebilmek istercesine gözlerini küçültüp yoğunlaştırmıştı.

Dua ilk başta kayalara sürtündüğünü gördüğü için adamın ondan utandığı gibi kafa karıştırıcı bir düşünceyle o bakışlara karşılık vermişti. Fakat bir utanç hâlesi tespit edememiş ve nihayet çok ezik bir üslupla konuşmuştu: “Ne var, Babacığım?”

“Zamanı geldi, Dua. Bunun olmasını bekliyordum. Mutlaka sen de beklemişsindir.”

“Neyin zamanı?” Artık vakit gelip çattığı için Dua gerçeği kabullenmeyi inatla reddediyordu. Kabullenmeyi reddederse kabul edecek bir şey olmazdı. (Bu huydan tam olarak kurtulabilmiş değildi. Odeen bazen bir Mantıksal olmanın önemine kendini bilhassa kaptırdığında takındığı o çokbilmiş ses tonuyla bütün Duygusalların öyle olduklarını söylemişti.)

“Göçüp gitmeliyim. Artık seninle olmayacağım,” demişti Ebeveynseli. Sonra dik durup ona öylece baktı ve Dua ağzını bile açamadı.

“Ötekilere söylersin,” dedi adam.

“Neden?” Kendini dağıtma çabasıyla dış hatları giderek silikleşen Dua isyankârca sırt çevirdi. Tamamen dağılmak istiyordu ve elbette ki bunu yapamıyordu. Bir süre sonra canı acımaya ve vücuduna kramplar girmeye başladı. O zaman tekrar sertleşti. Ebeveynseli onu paylamakla ve başkaları önünde böyle gerinmenin ayıp olduğunu söylemekle uğraşmadı bile.

“Umursamayacaklar,” dedi kız ve Ebeveynselini incitecek bu söz üzerine derhal kederlendi. Adam onlara hâlâ “küçük-sol” ve “küçük-sağ” derdi ama küçük solun aklı fikri derslerindeydi ve küçük-sağ bir üçlü kurmaktan bahsedip duruyordu. Üçünün arasında hâlâ hisseden tek kişi Dua’ydı – eh, sonuçta en gençleri oydu. Duygusallar hep öyle olurlardı ve onlarda durum farklıydı.

“Yine de onlara söylersin,” demekle yetindi Ebeveynseli. Ve öylece durup bakıştılar.

Dua onlara söylemek istemiyordu. Artık birbirlerine yakın değillerdi. Hepsi de küçükken işler başka türlüydü. O günlerde birbirlerini ayırt etmekte zorlanırlardı; sol-erkek kardeşi sağ-erkek kardeşten ve orta-kız kardeşten. Hepsi de incecikti ve birbirlerine dolanırlar, yumak olurlar, duvarlara saklanırlardı.

Küçüklüklerinde yetişkinlerin hiçbiri öyle şeyleri dert etmezdi. Fakat sonra erkek kardeşler yoğunlaşıp ciddileşmişler ve araya mesafe koymuşlardı. Ve Dua bundan Ebeveynseline yakındığında adam nazikçe, “Seyrelemeyecek kadar büyüdün, Dua,” deyip geçmişti.

Dua kulak asmamaya çalışmıştı ama sol-erkek kardeş uzak durmayı sürdürmüş ve, “Sokulma; sana ayıracak vaktim yok,” demişti. Sağ-erkek kardeş de sürekli sert kalmaya başlamış ve suratsız, suskun bir hâl almıştı. Dua o zamanlar buna anlam verememişti. Babacığı da net bir açıklama yapamamıştı. Ara sıra eskiden öğrendiği bir dersmişçesine, “Sollar Mantıksallardır, Dua. Sağlar ise Ebeveynsellerdir. Herkes kendi tarzında büyür,” derdi.

Dua onların tarzlarından hazzetmezdi. Artık çocuk değillerdi ama Dua hâlâ öyleydi ve dolayısıyla diğer Duygusallarla vakit geçirirdi. Hepsinin de erkek kardeşleri hakkındaki şikâyetler aynıydı. Hepsi de yaklaşan üçlülerden bahsederdi. Hepsi de Güneş’in altında yayılıp beslenirdi. Hepsi de aynı şekilde büyüyüp dururdu ve her gün aynı şeyler söylenirdi.

Dua zamanla onlardan tiksinir ve her fırsatını bulduğunda yalnız vakit geçirir olmuştu. Onlar da çekip gitmişler ve ona “Sol-Duy” adını takmışlardı. (O ismi duymayalı uzun zaman geçmişti ama Dua ne zaman o lâkabı düşünse yanlarından ayrıldıktan sonra bile sırf duygularını incittiğini bildikleri için yarım akıllı bir ısrarla öyle söylemeyi sürdüren tiz, çatlak sesleri daha dünmüş gibi hatırlardı.)

Fakat Ebeveynseli diğer herkes Dua’ya gülermiş gibi gözüktüğünde bile ona ilgi göstermekten vazgeçmemişti. Adam kendi beceriksizce tarzıyla onu ötekilerden korumayı denemişti. Bazen güvende olduğunu sağlamak almak için oradan nefret etmesine rağmen Dua’yı yüzeye kadar takip ederdi.

Dua bir keresinde onu bir Sert Kimse’yle konuşurken yakalamıştı. Bir Ebeveynselin bir Sert Kimseyle konuşması zordu; Dua epey küçük olmasına rağmen o kadarını biliyordu. Sert Kimseler yalnızca Mantıksallarla konuşurlardı.

Dua korkmuş ve sürünerek oradan tüymüştü. Fakat gitmeden önce Ebeveynselinin, “Ona iyi bakıyorum, Sert-efendim,” dediğini duymuştu.

O Sert Kimse, babasına onunla ilgili sorular sormuş olabilir miydi? Belki de tuhaflığı hakkında? Fakat Ebeveynseli mahcup bir tavır takınmamıştı. Sert Kimseye bile onun için endişelendiğinden bahsetmişti. Dua üstü örtülü bir gurur duymuştu.

Fakat adam şimdi gidiyordu ve Dua’nın iple çektiği bütün o bağımsızlık bir anda düzgün şeklini kaybedip yalnızlığın sivri kayalığına sertleşmişti. “İyi de neden göçüp gitmeye mecbursun?”

“Mecburum işte, küçük orta-canım.”

Mecburdu. Dua bunu biliyordu. Eninde sonunda herkes mecbur kalırdı. Kendisinin de iç geçireceği ve, “Mecburum,” diyeceği gün elbet gelip çatacaktı.

“Peki ama göçüp gitmen gerektiğini nasıl anlıyorsun? Zamanını seçebiliyorsan neden farklı bir zaman seçip daha fazla kalmıyorsun?”

“Sol-baban kararını verdi,” dedi adam. “Üçlü onun dediğini yapmalı.”

“Neden onun dediğini yapmalısın ki?” Dua sol-babasını veya orta-annesini nadiren görürdü. Artık hayatına bir etkileri yoktu. Etkisi olan tek kişi sağ-babası, Ebeveynseli, karşısında basık ve düz yüzeyli duran babacığıydı. O bir Mantıksal gibi düzgün kıvrımlı, hatta bir Duygusal gibi titrekçe eğri büğrü değildi ve Dua onun ne diyeceğini her seferinde önceden kestirebilirdi. Hemen hemen her seferinde.

Şimdi de, “Bunu küçük bir Duygusala izah edemem,” diyeceğinden emindi.

Babası öyle dedi.

“Seni özleyeceğim,” dedi Dua bir hüzün patlamasıyla. “Dikkat etmediğimi ve devamlı bana onu bunu yapma demenden hoşlanmadığımı sandığının farkındayım. Ama bana onu bunu yapma demenden hoşlanmamayı yanımda bulunmayıp bana hiçbir şey söylememene yeğlerim.”

Babacığı öylece durmakla yetindi. Yaklaşıp bir el çıkarmak hariç böyle bir taşkınlıkla baş etmesinin bir yolu yoktu. Gözle görülür bir çaba harcaması gerekti ama en sonunda o eli uzattı. El titriyordu ve dış hatlarında belli belirsiz bir yumuşaklık mevcuttu.

“Ah, Babacığım,” dedi Dua ve kendi elini onunkinin üstüne akıttı. Adamın uzvu onun özü dahilinde bulanık ve ışıltılı bir görünüm kazandı.