Андрей Тихомиров
Iz istorije albanskog naroda

Albanci: formiranje naroda, migracije

Albanci su ljudi koji naseljavaju Albaniju, Kosovo (Rusija ne priznaje Kosovo kao zasebnu državu), Makedoniju, Srbiju, Crnu Goru, albanske dijaspore postoje u drugim zemljama, posebno u Italiji, Njemačkoj, Švedskoj, Francuskoj i drugim zemljama. Prema dijalektima albanskog jezika i etnografskim karakteristikama, Albanci se dijele na geg (na sjeveru, Shkipenia na geg dijalektu) i Toskov (na jugu, Shkiperia na toskovskom dijalektu). Od antropoloških tipova kod Albanaca prevladava brahikefalni (dinarski ili Jadranski antropološki tip) (posebno na sjeveru i istoku). Naziv " Albanci "možda potiče od riječi albus –" bijeli "na latinskom i alp – "Visokoplaninska" keltska riječ, otuda i Alpe planine, Njemačke. Alpen, Francuski. Alpes, ital. Alpi. Odnosno, naziv" Albanci " za druge narode mogao bi značiti stanovnike bijelih visokih planina. Bijeli snijeg i ledene kape često se mogu posmatrati na vrhovima planina.

Očigledno, postojale su i veze između kavkaske Albanije (drevne države u istočnom Zakavkazju) i balkanske Albanije (moderne). Albanci su Indoevropljani, bliski nestalim Ilirima, Mesapesima i Tračanima. Iliri su drevna indoevropska plemena na sjeverozapadu Balkanskog poluotoka (Dalmatinci, Ardijci, Panonci itd.) i na jugoistoku Apeninskog poluostrva (Iapigi, Messaps itd.). Ilirski jezik, zasebna grana indoevropske porodice jezika. Predstavljen je sa dve varijante: Balkanoillyrian (severozapadno od Balkanskog poluostrva) i Mesapian (natpisi iz 6. veka pre nove ere E.-1. vek nove ere, otkriven na jugoistoku Italije) jezici.

Od kraja 3.veka do kraja 1. veka pre nove ere, Ilire su osvojili Rimljani i Romanizovali. Mesapei su plemena iz Južne Italije koja su vjerovatno migrirala sa Krita u 10.-9. vijeku prije nove ere. Trakija je istorijska regija na istoku Balkanskog poluostrva, između Egejskog, Crnog i Mramornog mora (od imena drevnog stanovništva – Tračana). Tračani, grupa drevnih indoevropskih plemena (Dačani, Audri, Geti, itd.) koji su naseljavali sjeveroistok Balkanskog poluostrva i sjeverozapad Male Azije. Tokom Velike seobe, narodi su se mešali sa drugim plemenima, postajući jedan od etničkih elemenata u formiranju Bugara, Rumuna, Albanaca i drugih naroda. Trački jezik, zasebna grana indoevropske porodice jezika. Pisani spomenici (pojedinačne riječi, sjajila i kratki natpisi) datiraju iz sredine i milenijuma prije nove ere. U prvim vekovima i milenijuma pre nove ere. Sjeverozapadni dio Balkanskog poluostrva i područja uz sjever naseljavali su Iliri, sjeveroistok – Tračani, Južni – Grci (Heleni). Rano gvozdeno doba u Zapadnoj Evropi karakteriše takozvana halštatska kultura, koja je ovo uslovno ime dobila po gradu Halštat u zapadnom delu Austrije, u čijoj je blizini otkriveno veliko groblje koje sadrži najstarije proizvode od gvožđa u Srednjoj Evropi, koji datiraju iz X-VI veka pre nove ere, proizvodnju gvožđa doneli su najstariji Indoevropljani iz stepa Južnog Urala. Ovdje su otkriveni i rudnici soli iz istog perioda u kojima su pronađeni brojni alati korišteni u to vrijeme u rudarstvu. Glavno područje rasprostranjenosti Halštatske kulture poklapa se sa područjem naseljavanja ilirskih plemena i djelimično Kelta. Ali spomenici slični Halštatovim pronađeni su i na Balkanskom poluostrvu, na teritoriji Istočne Evrope, Južne Nemačke i istočnim periferijama Francuske. Kulture ranog željeznog doba Pirinejskog poluotoka i Italije bliske su halštatskoj kulturi. Gvozdeno doba u Italiji počinje u 10.veku pre nove ere. Na ostrvu Siciliji kultura se u ovom periodu razvija, očigledno, pod stalnim uticajem Egejskog sveta. Kultura Južne Italije, kao i regije Picene (Srednja Italija), pokazuju znakove ilirskog uticaja. Tračani su naselili severozapad Male Azije, a u 7.veku pre nove ere tračko pleme Trinaca napalo je teritoriju Lidije zajedno sa Kimeranima. Međutim, tek nakon što je Lidija dva puta dobila pomoć od Asirije, a Kimerijci su bili oslabljeni sukobima sa Skitima, Lidijci su pobijedili. Moć Kimerijaca je prekinuta. Ostaci Kimerijaca naselili su se u sjeveroistočnom dijelu Male Azije, gdje su se postepeno spajali sa lokalnim stanovništvom. Glavno stanovništvo Balkanskog poluostrva na sjeveru Grčke ostala su lokalna tračka poljoprivredna plemena, čiji je nivo razvoja već bio prilično visok. Bronzani, a posebno zlatni proizvodi koji se nalaze u Rumuniji ukazuju na prilično razvijenu tehniku njihove proizvodnje; upotreba pojedinačnih željeznih alata bila je poznata u Karpatsko-Dunavskim zemljama i prije dolaska Skita ovdje. Lokalna plemena su dugo bila povezana sa plemenima Halštatske kulture, kao i sa grčkim plemenima na jugu Balkanskog poluostrva, čiji je uticaj od tada postao posebno primetan. Stoga je moguće da je uticaj koji su Skiti počeli da doživljavaju od lokalnih plemena koja su osvojili bio veći od onog koji su sami na njih vršili.

Širenje gvožđa na Balkanu doprinijelo je daljem razvoju poljoprivrede, koja je ovdje nastala u neolitskom periodu; u prvoj polovini prvog milenijuma počela se široko širiti poljoprivreda plugova. Poboljšanje alata doprinijelo je razvoju zanata – oružja, kovačkog zanata, stakla, grnčarstva; međutim, keramika je dugo ostala gruba i primitivna, budući da se grnčarski točak još nije koristio u tim zemljama.

U prvoj polovini prvog milenijuma prije nove ere uočene su primjetne promjene u društvenoj strukturi lokalnih ilirskih i tračkih plemena. Naselja ovog perioda sastojala su se od sela i malih utvrđenja smještenih na visinama koje su dominirale ovim područjem. Iskopavanja ovih utvrđenja otkrivaju, kao što je već pomenuto, brojne metalne proizvode, uključujući nakit od zlata i srebra, kao i uzorke visokokvalitetne keramike. Iskopavanja sela daju vrlo malo metalnih proizvoda; nakita gotovo da nema; keramika je primitivna i gotovo se ne razlikuje od one proizvedene tokom neolita. Očigledno je u utvrđenjima živjelo plemensko plemstvo, a u selima obični članovi zajednice. To ukazuje na dalekosežan proces imovinskog i društvenog raslojavanja među balkanskim plemenima. Činjenica razdvajanja plemenskog plemstva, koja je očigledno započela u bronzanom dobu, takođe potvrđuje razliku u posuđu koji se nalaze u bogatim i siromašnim sahranama. Ali progresivna dekompozicija primitivnog komunalnog sistema nije dovela do sredine prvog milenijuma pre nove ere . ka formiranju klasnog društva na Balkanu (osim Grčke). Tome su se najbliže približila plemena Južne Trakije koja su naseljavala teritoriju moderne Bugarske, gdje je formiranje država počelo u V vijeku prije nove ere. Odnosi grčkih kolonista sa lokalnim plemenima, koji još nisu nadživjeli primitivne komunalne odnose, u ovom trenutku dobijaju veliki značaj. Takav je odnos Grka sa tračkim plemenima na Balkanskom poluostrvu, sa lokalnim plemenima Južne Italije i Sicilije, sa Keltima i Iberima, koji su u antičko doba naseljavali moderne teritorije Francuske i Španije, sa Skitima, mjesta i druga, plemena na obalama Crnog i Azovskog mora. Grci su uspostavili mirne odnose sa mnogim lokalnim plemenima na osnovu trgovinske razmjene, što je donijelo ogromne koristi kolonijama, ali je bilo i čestih slučajeva vojnih sukoba.

U 7.-3. veku pre nove ere, Grci su osnovali niz trgovačkih i poljoprivrednih naselja-kolonija na teritoriji naselja Ilira. Tada se Halštatska zajednica raspada; formira se Kelto-tračka latenska kultura, neprijateljska prema Ilirima. Kelti počinju gurati Ilire sa sjevera, a Grke sa istoka. Kelti su djelimično potisnuli Ilire, dijelom ih podvrgli asimilaciji. U 3.veku pre nove ere, kada su Iliri došli u sukob sa Rimljanima, oni su uglavnom bili u fazi raspadanja nejevrejskog sistema. Neki naučnici smatraju da su moderni Albanci potomci drevnih Ilira. Spomenici ilirske kulture sačuvani su u Austriji, Albaniji, Italiji, Makedoniji, Srbiji.

Postoji mogućnost da su se nakon migracije sa Karpata na Balkansko poluostrvo Indoevropljani koji su pripadali haplogrupi R1a asimilirali sa lokalnim paleobalkanskim plemenima haplogrupe I2a, što je rezultiralo formiranjem tračkih nacionalnosti (poznatih iz pisanih izvora) (dominira haplogrupa I2a sa malom primjesom haplogrupe R1a); istovremeno je formiran novi jezik na osnovu jezika osvajača, odnosno na indoevropskoj osnovi, apsorbujući neke lokalne karakteristike. Neki istraživači Tračane pripisuju haplogrupi R1b. Razlikuje se 9 haplogrupa savremenih Albanaca: E1b1b1 (M35), J2 (M172), R1 (M173), I (M170), G (M201), K (M9, XP), J1 (M267), H1 (M52), E (xE1b1b1), što ukazuje na njihovo izuzetno mješovito porijeklo. Haplogrupa je grupa sličnih haplotipova koji imaju zajedničkog pretka koji ima mutaciju koju su naslijedili svi potomci (obično polimorfizam jednog nukleotida). Termin "haplogrupa" se široko koristi u populacionoj genetici i genetskoj genealogiji – nauci koja proučava genetsku istoriju čovečanstva, koristeći proučavanje haplogrupa Y hromozoma (Y-DNK), mitohondrijske DNK (mtDNA) i hCG haplogrupe. Genetski markeri Y-DNK se prenose sa Y-hromozomom isključivo preko očinske linije (odnosno od oca do sinova), a mtDNA markeri se prenose preko majčinske linije (od majke do sve dece). Dakle, muškarci su nosioci Y-DNK i mtDNA markera, a žene su samo mtDNA. Haplotipovi autosomnim markerima zastupljeni su i kod muškaraca i kod žena.