# Хятадын соел

Андрей Тихомиров

Хятадын соел нь хэдэн мянган жилийн турш байгалийн газарзүйн янз бүрийн нөхцөлд бие даасан угсаатны бүлгүүд, тэдгээрийн дэд хэсгүүд, бүлгүүдийн нийгэм, эдийн засгийн хөгжлийн явцад, эдгээр угсаатны бүлгүүд хоорондоо болон хөрш зэргэлдээ орнуудын ард түмнүүдийн харилцан үйлчлэлд хөгжиж ирсэн. Хятадын ард түмний материаллаг соелыг бий болгоход тус улсын янз бүрийн хэсэгт үйлдвэрлэлийн хүч, үйлдвэрлэлийн харилцаа жигд бус хөгжиж, хүрээлэн буй орчны нөхцөл байдлын онцлог шинж чанарууд нөлөөлж, Хятадын янз бүрийн бүс нутгийн физик, газарзүйн олон янз байдлыг тусгасан байв.

Ваар (үүний үндсэн дээр шавар эдлэл, шаазан эдлэл үйлдвэрлэх), мод боловсруулах, уян хатан бургас, зэгс, өвс, сүрэлээс дэвсгэр, сагс болон бусад зүйлийг нэхэх, ээрэх, нэхэх (ялангуяа торгон нэхэх), төрөл бүрийн хоол хийх нь гэрийн үйлдвэрлэл, гар урлалын уламжлалт төрлүүдийн хамгийн онцлог шинж юм.

Хятадын уламжлалт архитектурын дүрмийн дагуу хүрээ багана бүхий байшинг чулуугаар доторлосон шороон замаар хийсэн өндөр тавцан дээр босгодог. Тавцан дээр хэвтээ дам нуруугаар хоорондоо холбогдсон тулгууруудыг суурилуулсан. Rafters нь дам нуруу дээр тавигдсан бөгөөд энэ нь алс хэтийн эрдэнэ шиш бүхий хүнд дөрвөн нүхтэй хавтанцар дээврийг дэмждэг. Сүүлийнх нь барилгын ханыг борооноос хамгаалахад шаардлагатай байдаг; Үүний зэрэгцээ, Ингэснээр том cornices нь нарны гэрлийг өрөөнд орохоос сэргийлж, бага зэрэг өргөгдсөн бөгөөд дээврийн булангуудыг Хятадын архитектурын дээшээ нугалах шинж чанарыг өгдөг. Хятадын уламжлалт архитектурын дүрмийн дагуу барилга руу орох хаалга нь урд талд байрладаг. Үүнтэй зэрэгцэн өргөн цонхны нээлхийг ихэвчлэн зохион байгуулдаг бөгөөд хоосон хана нь хойд зүгт сунаж, барилгыг хүйтэн салхинаас хамгаалдаг. Тариачны байшингийн шал нь ихэвчлэн шороон байдаг; энэ нь ихэвчлэн өндөрлөг (adobe эсвэл тоосго) байдаг бөгөөд энэ нь ихээхэн газар нутгийг эзэлдэг (Хятадын хойд хэсэгт халуун агаараар халдаг) – энэ бол "Кан", өдрийн цагаар суудал сольдог унтлагын ор юм. Шөнийн цагаар " Кан " нь эсгий эсвэл зэгс дэвсгэр, зузаан хөвөн хөнжлөөр хучигдсан байдаг – Хятад гэр бүлийн заавал дагалдах хэрэгсэл юм.

Улаан буудайн тортилла ба пампушки, шар будаагаар хийсэн будаа, чумиз, гаолан (мөн Солонгосчуудын дунд будаагаар хийсэн), шош, хүнсний ногоо, модны мөөгөөр хийсэн янз бүрийн хоол нь уламжлалт хоол хүнснээс түгээмэл байдаг. Хятад, Солонгосчууд махан хоолыг ихэвчлэн гахайн мах, тахианы махнаас бэлтгэдэг; Хуй, Уйгарууд-хурга эсвэл үхрийн махнаас (пилаф нь Уйгарчуудын дунд маш их алдартай байдаг). Хятад, Солонгосчууд голын болон далайн загас, хавч, нялцгай биетэн, холотуриас (trepangs), замаг болон бусад "далайн бэлэг" – ээс янз бүрийн хоолыг илүүд үздэг. Төрөл бүрийн халуун ногоотой амтлагч (шар буурцаг сумс, улаан чинжүү, цуу гэх мэт.) хаа сайгүй их ашиглагдаж байна.

Хойд Хятадын тариаланчдын уламжлалт хувцас нь эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийн аль аль нь давамгайлсан, дүүжин дээл, хүрэм, цамц нь толгой дээр өмсдөг дүлий хэлбэрийн хувцас бараг байхгүй гэдгээрээ онцлог юм. Хятад (Хан) нь нэмэлт оесон Зүүн хөндий, баруун талдаа үнэртэй хувцасны өвөрмөц тайралтыг боловсруулсан бөгөөд энэ нь Хятадын ард түмний хамгийн тогтвортой угсаатны шинж тэмдгүүдийн нэг болжээ. Бүсэлхийн хувцас нь Төв Азийн нүүдэлчдээс зээлсэн өргөн алхамтай өмд юм. Одоогийн байдлаар костюм нь ихэвчлэн цэнхэр хөвөн даавуугаар хийгдсэн байдаг (өвлийн улиралд хөвөн ноосон дээр). Гутал нь даавуун гутал эсвэл нэхмэл шаахайгаар тодорхойлогддог. Төрөл бүрийн малгай нь малгайгаар хийгдсэн бөгөөд Исламчлагдсан ард түмэн – Хуй, Уйгарууд болон бусад хүмүүс гуллкапуудтай байдаг.

Хятадын оюун санааны соелын үндэс суурь нь МЭӨ II мянганы шар хөндийд амьдарч байсан тэртээд хятадын овог аймгуудын бичигдээгүй соелд тавигдсан. Эдгээр овог аймгууд нийгмийн хөгжлийн түвшинд өндөр оюун санааны соелыг бий болгосон бөгөөд асран хамгаалагчид нь шашны шашны санваартнууд, бөө, мэргэ төлөгчид байв. Тэр үед Хятадын уламжлалт байгалийн философийн үндсэн ойлголтуудыг боловсруулсан: орчлон ертөнцийн эр хүний зарчим Ян ба эмэгтэйлэг – Инь, орчлон ертөнцийн үндсэн таван элемент болох мод, металл, дэлхий, ус, гал. Энэ удаад огторгуйн биет, Байгаль жилийн мөчлөгийн ажиглалт, орчлон ертөнцийн үүсэл, Дэлхий, хүн, улирал, өдөр, шөнийн Өөрчлөлт, Цаг агаарын өөрчлөлт зэрэг домог зүйн тайлбар дээр үндэслэн он цаг, хуанли зохиох юм.

Эртний хятадууд олон бурхадыг шүтдэг байсан боловч тэдний мөргөлийн гол объект нь өвөг дээдэс байсан бөгөөд Түүний шүтлэг нь Түүний доторх нийгмийн үүргийн тодорхой хуваарилалт бүхий гэр бүлийн бат бөх зохион байгуулалтын нөхцөлд үүссэн юм. Прото-хятадын овог аймгуудын нийгэм дэх хүмүүсийн хоорондын харилцааны үндэс нь гэр бүл, төрийн байгууллагад аль алинд нь залуу хүмүүсийг ахмад настнуудад хатуу захирагдах явдал байв.

МЭӨ нэгдүгээр Мянганы хоердугаар хагаст Хятадын философийн гол урсгалууд үүссэн бөгөөд энэ нь орчин үе хүртэл энэ улсад гүн ухаан, нийгмийн сэтгэлгээний хөгжлийн үндэс суурь болсон юм. Хятадын уламжлалт философи орчин үеийн Хятадын нийгмийн бодолд нөлөөлсөөр байна. Жоу эриний философийн сургуулиуд тус бүр өөрийн гэсэн тусгай санаа бодлыг боловсруулсан. Тэр үеийн бүх сургуулиуд хамгийн эртний бичгийн текстийн эрх мэдлийг хүлээн зөвшөөрч, тэдний сургаалын эх сурвалжийг харгалзан үздэг байв. Күнзийн сургаал нь үндсэндээ ес суртахуун, ес зүйн асуудлуудыг боловсруулсан. "Тэмцэж буй хаант улсууд" – ын эрин үеийн өвөг дээдсийн язгууртнуудын үзэл сурталч Күнз өөрөө эртний Ся гүрний үед байсан жинхэнэ ес суртахуун, тушаалыг мартсаны үр дүнд түүний дор байсан ес суртахуун, нийгмийн захиалга үүссэн гэж үздэг (гэж бодъе. XXI-XV зууны МЭӨ) ба Жоу гүрний хаанчлалын эхэн үед. Күнзийн шавь Мо Цзу (МЭӨ 479-381 E.) бүх нийтийн хайрыг гэр бүл, нийгэм дэх хүмүүсийн харилцааны гол зарчим гэж үздэг бөгөөд энэ нь хүмүүсийг эрхэм нөхөр, нийтлэг хүмүүс гэж хуваахаас татгалзаж, хувийн амьдралын хүрээнд тэдний тэгш байдлыг хүлээн зөвшөөрөх гэсэн үг юм. Мо Цзу Хувийн хэрэглээний зардлыг бууруулахыг уриалж, Күнзийн зан үйлээр шаардсан тансаг оршуулгыг хөгжим, зугаа цэнгэлийн эсрэг эсэргүүцэв. Олон нийтийн амьдралын хүрээнд тэрээр мэргэн ухааныг хүндэтгэх, тэгш байдлыг хүндэтгэх, төрийн эрх мэдлийг өв залгамжлалаар шилжүүлэхээс татгалзахыг шаардав. Улс хоорондын харилцааны хүрээнд дайн дажинг устгах, улс хоорондын зөрчлийг энхийн аргаар шийдвэрлэхийг уриалав. Улс төрчид, гүн ухаантнууд Шань Ян, Шэн Бухай болон бусад хүмүүсийн боловсруулсан хууль есны философийн сургаал нь төрийн бүтэц, төрийн захиргааны асуудлын цогц гэж үздэг байв. Хууль есны тухай сургаал бол үл тоомсорлож буй төрийн онол юм. Хууль есны үзлийг дэмжигчид төрийн байгууллагын зорилгыг цэрэг, эдийн засгийн хүчийг хангах гэж үзсэн бөгөөд үүнийг зөвхөн төрийн хүчирхэг аппарат, хүчирхэг арми бий болгох замаар олж авах боломжтой юм. Энэхүү зорилгод хүрэх замд тулгарч буй саад бэрхшээлийг арилгахын тулд төрийн удирдлага нь хууль тогтоомжид үндэслэсэн байх естой бөгөөд үүнээс өмнө гарал үүсэл, нийгмийн байдлаас үл хамааран бүх субъект тэгш байх естой. Хуулийн эрх мэдлийг хэн ч үнэ төлбөргүй байж болох хүнд шийтгэл, урамшуулал, төрийн үйлчилгээнд томилогдсон язгууртнуудын зэрэглэлийн тогтолцооны тусламжтайгаар хоеуланг нь дэмжих естой.