Fulya Kılınçarslan

Yeryüzü Kitabı

Öykü

Fulya Kılınçarslan

1981 yılında doğdu. 2003 yılında Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni bitirdi. Uzun yıllar finans sektöründe avukat olarak çalıştı. Şu an hem Ankara Üniversitesi Rus Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde öğrenim görüyor hem de sosyal bilimler alanında akademik metin çevirmenliği ve serbest avukatlık yapıyor. İlk romanı Sedir Ağacı ve Kuzgun 2019 yılında yayımlandı.

Künye

Notos Kitap 200

Edebiyat 078

Öykü

©Notos Kitap Yayınevi, 2022

Birinci Basım Nisan 2022

Birinci Sürüm Temmuz 2022

ISBN 978-605-7643-72-8

ISBN (e-kitap) 978-605-7643-79-7

Sertifika 52101

Editör

Mehmet Zeytin

Son Okuma ve Teknik Hazırlık

Tila Sadeki

Kapak Tasarımı

Virginia Elena Patrone

Notos Kitap Yayıncılık Eğitim Danışmanlık ve Sanal Hizmetler Tic. Ltd. Şti.

Ömer Avni Mahallesi, Prof. Dr. Tarık Zafer Tunaya Sokak No: 11/6 Gümüşsuyu, Beyoğlu İstanbul

0212 243 49 07

www.notoskitap.com

facebook.com/NotosKitap

twitter.com/NotosKitap

İçindekiler

Fulya Kılınçarslan

Künye

İçindekiler

İki Dünya Arasında

Uzak Geçmiş

Maria’yı Beklerken

Rüzgâr ve Zaman

Yakut

Kasabanın Yüzleri

Hece Defteri

Dünyanın En Uzun Sabahları

Bizi Birbirimizden Ayıran Çizgiler

Yabancı

Kurtlar Ülkesi

Rosa’ya...

Güneşin yükseldiği Doğu’ya doğru uzaklaştım.

Eskilerdendim ve kendimi sürekli yeniliyordum,

Yükseklerden derinlere düşüyordum

Ve derinliklerden döne döne yükselerek çıkıyordum parlayarak...

Neredeydim?

Bütünüyle güneştim.

C.G. JUNG

İki Dünya Arasında

Renda o sabah Gabriel’i şaşkınlık içinde bırakıp evden çıktığında yaşlı Zoe’yi bulmayı çoktan aklına koymuştu. Gidecekti ve bir daha –zorunlu olmadığı sürece– oraya, onların dünyasına dönmeyecekti.

Moskviç’i Mazeri’nin biraz dışında, taş köprünün hemen ilerisinde bıraktı, ormana yürüdü. Patika bitip de yol kendi boyunu aşan dikenli çalılarla kesilince yere çömeldi, başını olabildiğince eğip çalıların arasında açılmış dar koridorlardan ilerlemeye başladı. İnce dalların iyice birbirine dolandığı noktada dikenler de sıklaştı, mecburen montunun şapkasını başına geçirip kalan mesafeyi önce emekleyerek, ardından sürünerek kat etti. Sona yaklaştığında dirseklerinden aldığı kuvvetle kendisini üç hamlede çalı duvarın arkasına itti, yüzünü ve ellerini toprağa dayayıp bir süre öylece kaldı. Doğrulduğunda ayak bileğinden sızan kanı, pantolonundaki kan lekelerini gördü. Parmaklarının ucunda yükseldi, tereddütle geriye, öteki ucunda Moskviç’in beklediği patikaya baktı. Hayır, uzun ağaçların gölgesinden başka bir şey yok orada. Ve burası, bu labirentvari çalılık, sanki iki dünyayı birbirinden ayıran canlı bir eşik. Yüzünü tekrar gideceği yöne, ormana çevirdi.

Yağmur yağıyor ince ince. Topraktan yükselen buğu sarıçamların arasında hayalet misali dolanıyor. Bir adım attı. Sonra bir adım daha. Yosunla örtülü kayalar, ağaçların gövdesine sarılan likenler, likenlerin bittiği yerde başlayan sarmaşıklar. Hani insan denizde sürekli açığa yüzmek ister, kıyıyla arasındaki mesafeyi anca dönmeye karar verdiğinde fark eder ya, peki dönmezse ne olur?

Kim bilir.

Eğildi, yerdeki uzun dallardan birini kendine destek yapıp yürümeye devam etti. Yürüdükçe kayboldu renkler. Renkler kaybolurken sesler çoğaldı. Her şey mavimsi bir perdenin ardında kalmışken elindeki uzun dalı toprağa saplayıp yukarıya baktı. Gökyüzüyle arasında gerili duran iğne yapraklı dallardan oluşmuş devasa çatı ne ışığın toprağa değmesine izin veriyor ne de içerde dolanıp duran seslerin dışarıya çıkmasına. Derin bir nefes alıp gözlerini kapadı – sesler renklere, renkler biçimlere. Rüzgârın uğultusu ağaçların arasından akıp giden buz mavisi bir nehre dönüşürken kargaların gürültüsü çelik mavisi bir ağ olup ormanın etrafını sardı.

Ne saçma, dedi zihnindeki koro hep bir ağızdan, seslerin rengi mi olurmuş?

Gözlerini açtı o an. Doğru, onların dünyasında seslerin rengi yok. Seslerin rengi olmadığı gibi, renklerin biçimi, düşüncelerin de sesi yok. Dünyaları hiçbir şeyin birbirine dönüşmesine izin vermeyecek kadar katı. Hem farklılıkların cezalandırıldığı bir dünyadan şikâyet ediyor hem de en ufak bir farklılık sezmeye görsünler, ânında infaz taburunu hazırlıyorlar. Tek yaptıkları konuşmak. Hiç dinlemeden sürekli konuşmak.

Yere çömeldi, avuçlarını toprağa bastırıp içinde bir yerde yankılanıp duran seslerin susmasını bekledi. Ne zaman ki alışık olduğu mekanik tıkırtıyı duydu, ayağa kalkıp ağaçların arasından belli belirsiz seçilen açıklığa doğru yürümeye koyuldu. Açıklığa varmasına az bir mesafe kala tıkırtı iyice yükseldi, durmaksızın kendini yineleyen ritmik bir sese dönüştü. Tanıyor onu. Çocukluğundan beri ne zaman iki dünya arasındaki uçuruma düşeceğini hissetse hep onun peşine düşüyor. Rüyalarında ses onu göle, göldeki asma köprüye götürüyor. Sonrasını hiç görmedi. O köprüyü hiç geçemedi. Peki ya şimdi?

Göle varma umuduyla yüzünü sese döndü, epey bir süre yürüdü. Kızıl yapraklı dev bir kayının dibine varmıştı ki, hemen ötede beliren kar baykuşu suyun içine dalarmışçasına çevik bir hareketle iyice alçaldı, toprağa paralel uçup alçak dallardan birine tünedi. Baykuşun sapsarı gözlerinde kendini gördü bir an. Tepeden tırnağa ürperirken vücudundan bir şeylerin çekildiğini, çekilen o şeyle birlikte kalan son takatinin tükendiğini hissetti. Bulunduğu yere çöktü, sırtını ağacın gövdesine yaslayıp tekrar gözlerini kapadı.

Uykuya dalmak üzereyken ensesinde hissettiği ılık rüzgârla, genzine dolan demirimsi kokuyla kıpırdandı, gözlerini araladı. Kimse yok. Kalkmaya yeltendiğinde alnına bir şey damladı. Damlayan ılık, koygun sıvı ağır ağır şakağından süzülüp yanağına indi. Elini yanağına götürdü, kafasını yukarıya kaldırdı. Beyaz bir kurt, dakikalar önce baykuşun tünediği kalın dalın üstüne çıkmış ona bakıyor. Parmaklarına bulaşan kanlı salya, kurdun ağzında tuttuğu et parçasından akmış olmalı. Yutkundu. Elinden ne gelir? Hiç. Omurgasını iyice dikleştirdi, bacaklarını karnına çekip kendini olabildiğince geriye itti. Kurt ani bir hamleyle daldan aşağıya sıçradı, sıçrarken ağzında tuttuğu et parçasını onun kucağına düşürdü. Aralarında bir metre ya var ya yok. Havayı kokladı, gözlerini ona dikip temkinli adımlarla yaklaştı. Sırtını ileriye atılmak üzere kavislendirmişti ki, uzaklardan duyulan tiz çıngırak sesiyle durdu, iki kulağını sesin geldiği yöne çevirip dikkat kesildi. Bir kez daha duyuldu çıngırak sesi. Uysal bir köpek gibi homurdandı kurt. Uzaklaşmakla onun üzerine atılmak arasında anlık bir tereddüdün ardından koşarak ormanın karanlığında kayboldu.

Kucağına baktı Renda. Bir kulak. Görünüşe bakılırsa insandan koparılmış. Elbette onlardan birine ait – hep konuşan ama hiç dinlemeyen, ne zaman kötü bir şey yaşansa suratlarında beliren o anlaşılmaz şevkle, üstelik sırf iyilik adına kötülüğü yayanlar. Onların yaşadığı dünyayla karşılaştırıldığında vahşi bir kurt nedir ki? Hayır, bir daha asla oraya dönemez. Herkesin ölü sevici haline geldiği bir dünya, ölümün kendisinden bile daha korkunç. Ne yapacak öyleyse, Zoe’nin evine giden yolu nasıl bulacak?

Kucağındaki kulağı avucuna aldı, kıkırdağın ezilmiş dokusunu hissedene kadar parmakları arasında sıktı. İnsanın kalbini taşa çevirmeden bu ormanın parçası olarak yaşaması güç. İyi ama kolay olacağını söyleyen oldu mu?

Ayağa kalktı, kulağı montunun cebine atıp mekanik tıkırtının geldiği yöne yürümeye koyuldu. Akçaağaçların beyaz gövdeleri sarıçamların karanlığına baskın çıkmaya başladığında durdu, yere çömelip avucuyla toprağa bastırdı.

Suyla şişen gevşek zemin, parmaklarını derine uzattıkça başını yüzeye çıkaran solucanlar, eklemlerinin arasından kaçışan çıyanlar. Göl yakınlarda bir yerde olmalı. Botlarını çıkardı, çoraplarını sıyırıp botların içine tıktıktan sonra bağcıklarından birbirine bağladığı botları omuzuna astı.

Toprak, demişti vakti zamanında Zoe, bırak göstersin sana yolu.

Göl kıyısına varması uzun sürmedi. Kar baykuşu gölün içine devrilmiş büyük ağaçlardan birinin gövdesine tünemiş onu izliyordu. Gözlerini baykuştan ayırmadan, Denedim, diye mırıldandı, gerçekten denedim ama olmadı. İki dünya arasında kurmaya çalıştığım bütün köprüler daha öteki uca ulaşamadan yıkıldı. Keşke, keşke onlara bütün bu kötülüğün, bütün bu katliamların gerçekdışı olduğunu, eğer isterlerse her şeyi değiştirebileceklerini anlatabilseydim. Vazgeçtim sonra, kötülüğün hakikatine ikna olan insanı kendi cehenneminde bırakıp gittim.

Renda susar susmaz baykuş çığlıkla ıslık arası bir ses çıkarıp havalandı, gölün ortasındaki adacığa yöneldi. Mekanik tıkırtıyı tekrar duydu o an. Ses oradan, asma köprüyle ormana bağlanan adacıktan geliyordu.

Cebindeki kulağı avucuna alıp önce montunu çıkardı, ardından kazağını, pantolonunu ve gömleğini. Hepsini düzgünce katladı, baykuşun tünediği ağacın dibine bırakıp köprüye yöneldi. Mavi bir ışık çaktı gökyüzünde. Gölün durgun yüzeyinde sükûnetle genişleyen halkalar yerini çalkantılı sıçramalara bıraktı. Asma köprünün ucuna geldiğinde durdu, başını kaldırıp bulutlara baktı. Işıktan damarlar bir belirip bir kayboldu. Saniyeler sonra duyulan gök gürültüsü perde perde yayılıp göle yansıyan karanlığı alacaya çevirirken arkası arkasına çatırdayarak gölün üzerine düşen şimşekler yekpareymiş gibi görünen su kütlesini ormanın üzerine sürdü. Adımını attı. Sonra bir adım daha. Ve bir adım daha.

Her şey böyle başlıyordu değil mi?

Tabanlarında hissettiği tek şey çürük tahtaların pürüzlü yüzeyi. Tutunduğu halatın avucunu kesen sert dokusu, çıplak vücuduna çarpan yağmur, avucunda giderek katılaşan kulak. Köprünün üstünde hiçbir şey birbirine dönüşmüyor. Her şey neyse o. Varmaya çalıştığı adacık bile sanki orada değil. İlerlediği dünyayla içinden çıktığı dünya arasında bir yerde şimdi. Öyle bir yer ki, sesleri göremiyor, renklerin kokusunu alamıyor. Aklından geçen düşüncelerin biçimi bile yok. İçini saran bu acayip duygu – korku dedikleri şey bu olmalı. Demek ki insanlar dünyayı noksan algıladıkları için her şeyden korkuyorlar – en çok da kendilerinden. Ama hayır, bu korku gerçek değil. Gerçek olmayan bir şeyin onu durdurmasına, gerisingeri onların dünyasına sürüklemesine izin veremez.

Yürümeye devam etti. Köprünün sonuna yaklaştığında bir şimşek daha düştü gölün yüzeyine. Bulutların ardından gelen derin uğultuyu, ormanın dört tarafından yükselen ulumalar takip etti. O an köprünün ağzında duran, başını kaldırmış uluyarak ormana cevap veren büyük, beyaz kurdu gördü. Artık her şey için çok geç. Adımlarını iyice kısaltıp kurda yaklaştı, gözlerini bir anda kendisine yönelen kırmızı gözlerden ayırmadan dizlerinin üzerine çöküp sımsıkı yumruk yaptığı elini kurda uzattı. Parmaklarını aralar aralamaz çiçek gibi açıldı kulak. Kıvrımlarına dolan su kanallardan içeriye, ulaşacak hiçbir noktanın olmadığı boşluğa kaydı. Başını havaya dikip bir kez daha ulumaya başladı kurt. Yanıt ormandan değil, adacıktan geldi. Çıngırağın tiz sesiyle birlikte bu sefer hiç tereddüt etmeden adacığa koştu.

Kurdun gidişiyle Renda’nın avucunda tuttuğu kulak soğudu, iyice sertleşip buz kadar kırılgan hale geldi. Ayağa kalktı, adım atmak üzere hamle etti ama dizi olduğu yerde bükülmedi bile. Başını eğip baktığında ayağını delip geçen uzun, paslı çiviyi gördü. Tuhaf, hiç his yok. Ne rüzgârı hissediyor ne de tepeden tırnağa üzerinden geçen yağmur suyunu. Kulağı dişlerinin arasına sıkıştırdı, eğilip iki elini tabanının altında kenetledikten sonra ayağını olanca kuvvetiyle yukarıya çekti. Tekrar yere bastı. Hâlâ his yok. Kendinden emin adımlarla ilerledi, köprünün ağzından aşağıya sıçradı.

Ses orada işte, dar patikanın sonunda, evin içinde.

Evin yere kadar inen geniş çatısı yılan derisi kadar parlak yosunlarla, yığma kalastan ahşap duvarları likenlerle kaplı. Veranda korkulukları, destek sütunları, kare bölmeli pencere çerçeveleri... Likenler her yerde. Sanki bu köksüz, gövdesiz ve yapraksız varlık milyonlarca insanın öldürdüğü ne varsa onların üzerini hızla örtüp yaşamı ölüme taşıyor. Bacadan tüten mavimsi duman bile canlı burada. Rüzgârla dağılmak yerine helezonlar halinde ağır ağır genişliyor, şeffaf bir tabaka gibi adacığın üzerine geriliyor. İki dünyayı birbirine görünmez kılan bir perde belki.

Yaşlı Zoe burada yaşıyor olmalı. Yıllardır herkesten ve her şeyden uzakta oyuncaklarını dikiyor.

Renda sakince ilerledi, verandanın iki basamağını tırmanıp hafifçe kapıya vurdu. Yağmurun sesinden başka hiçbir ses duyulmaz oldu bir an. Sonra aynı mekanik tıkırtı tekrar başladı. Bir kez daha çaldı kapıyı. Ses bir kez daha kesilirken ahşap rabıtaların gıcırtısı giderek güçlenip kapının önünde sustu. Kapı aralanır aralanmaz yüzüne çarpan sıcakla sersemledi.

Büyük nine Zoe, ben...

Yaşlı kadın ona susmasını ima eden bir hareket yapıp başıyla içeriye girmesini işaret etti, onun geçmesini bekledikten sonra kapıyı örttü, asmakata çıkan dar, ahşap merdivenlerin ucunda kayboldu.

Renda’nın görüşü merdivenin altındaki geniş ocağı, ocağın içinde sağa sola yalpalayan alevleri görmesine yetecek kadar net kalıp bulanıklaştı. Dengesini yitirdi. Her şey evle arasına inen buğulu perdenin ardında biçimsiz birer form halini aldı. Kapıya yaslanmak için geriye doğru bir adım attı ama ayak tabanında hissettiği keskin sızıyla sendeleyip bulunduğu yere çöktü. Dizlerini karnına çekti. Başı boynunun dik tutamayacağı kadar ağırlaştı. Omurgası hızla bükülürken şakaklarında başlayan zonklama ateş olup bütün vücuduna yayıldı. Yana doğru devrildi, başı yere çarptığında hayal meyal çivinin ayağında bıraktığı derin yarayı fark etti.

İrkilerek uyandı. Ateşi gördü, alevlerin arasına yerleştirilen sac ayağını, ufak kazanda fokurdayan süt beyaz sıvıyı. Rüzgârın ıslığını işitti sonra, uğuldamaya devam eden gökyüzünü, yağmurun sesini. Evcil bir köpek gibi ocağın önünde yatan beyaz kurt onun uyandığını fark edince kulaklarını havaya dikti, homurdanıp başını tekrar patilerinin arasına gömdü. Kanat seslerini duydu. Yüksek tavanda, iki çatının birleştiği köşeye açılmış yuvarlak pencereden içeriye giren kar baykuşu ahşap kirişlerden birinin üstüne tünedi, çığlık atmak yerine tombul bir güvercin gibi guruldadı.

Battaniyeyi sıyırıp doğruldu. Dizlerinin dört parmak yukarısında biten pamuklu gecelik, tek omuzu aşağıya düşen el örgüsü hırka, ayağındaki kalın sargıyı gizleyen geyik motifli yün çoraplar... Ne zaman giydi bunları, ne zaman bu kanepeye yattı? Evin en loş köşesinden gelen mekanik tıkırtı durdu, yaşlı Zoe oturduğu sandalyeden kalkıp ocağın başına geldi. Başıyla önce sac ayağının üstündeki kazanı, ardından duvarda asılı duran emaye maşrapalardan birini gösterdi. Tıpkı sese itaat ettiği gibi işaretlere de itaat etti Renda. Soru sormadan yerinden kalktı, maşrapalardan birini alıp kazandaki kepçeyle içini doldurdu. Zoe seri hareketlerle tekrar makinenin başına geçti, pedala bastı.

Çocukluğundan beri işittiği bu ses...

Renda elinde maşrapa, topallayarak evin içinde dolanmaya başladı. Kurt yattığı yerden kalkıp onun peşine düşünce Zoe yaptığı işi bırakmadan dikiş masasında duran çıngırağı salladı. Kurt homurdandı, gerisingeri yerine gidip yattı. Renda başını çevirip baktığında kurtla arasındaki mesafenin olması gerekenden daha fazla açıldığını fark etti. Canlı bir ev olmalı burası. Yürüdükçe bütün sınırlarından genişleyen, duvarlarıyla içinde yaşayanları boğmayan bir ev. Duvarlar evin kalbi. Tütsülenmiş etler, kurutulmuş sebzeler, envai çeşit ot, tencereler, tavalar, irili ufaklı kazanlar. Her şey ya yığma kalasların arasına sıkıştırılan ince uzun takozlara asılmış ya da iki takozun yardımıyla kalaslara sabitlenen raflara dizilmiş. Loş köşelerde duran hasır sepetlerin içi kolu bacağı sökülmüş oyuncak ayılarla, gözü yerinden çıkarılmış tavşanlarla, kulağı koparılmış köpeklerle dolu. Büyük nine Zoe başını bir an olsun dikiş makinesinden kaldırmadan oyuncakları tamir ediyor.

Renda baykuşun guruldamasıyla başını kaldırdı. Kirişlerde asılı duran yüzlerce tahta kukla Mestia’da satılanların tıpkısı. Onları yapan, kim bilir belki asmakatta yaşayan biri daha olmalı. Asmakata çıkmak için merdivenlere yönelmişti ki, beyaz yün çorapta beliren ufacık kan damlasını görünce gerisingeri kanepeye oturdu. Bacaklarını battaniyenin altında topladı, maşrapadaki sıvıdan bir yudum içti. Yoğun kıvamlı sıvı geçtiği yerde yanma hissi bırakıp boğazından aşağıya kaydı. Her yudumunda farklı bir tat bıraktı damağında. Her yudumunda onu olduğu şeyden başka bir şeye dönüştürdü. Son yudumu aldığında ayağındaki sızlama geçti, yüzüne vuran ateşin sıcaklığıyla gözleri kapandı. Maşrapa elinden kayıp yere düşecekken duyduğu sesle irkilip gözlerini açtı. Kurt da onunla aynı sesi duymuş olmalı ki, yattığı yerde kulaklarını havaya dikti.

Köprüyü aşan lastik çizmelerin gıcırtısı duymayı umduğu son ses. Hafifçe tıkırdadı kapı. Kurt yerinden kalktı, kapının önünde ileri geri dolanmaya başladı.

Ya onu almaya geldilerse?

Zoe eliyle tahtanın üzerine vurup kapıyı açmasını işaret etti.

Hayır, bir daha oraya dönemez. Oraya dönüp de tekrar onu olmaya zorladıkları şey olamaz. Başını hayır anlamında iki yana salladı. Zoe omuz silkti, yaptığı işe döndü. Kapı bir kez daha tıkırdadı. Zoe bir kez daha elini tahtaya vurup kapıyı açmasını işaret etti. Renda bir kez daha başını iki yana salladı. Ya onlarsa gelen? Sovyet kalıntısı müfettişler, hatta onlara kucak açan kasabalılar. Hepsi bir olup onun peşine düşmüş, ormanın kalbinden geçip ellerinde silah, buraya dayanmışlarsa? Kapı bir kez daha tıkırdayınca zihninde yankılanan sesle donakaldı.

Dürüst olmak bu kadar zor mu Renda? Gelmiyorum demek, istemiyorum demek, umurumda değilsiniz demek.

Zoe onun aklından geçenlerin doğruluğunu onaylamak istercesine başını salladı, bir kez daha kapıyı işaret edip makinenin pedalına bastı.

Renda battaniyenin altından çıkıp kapıya yöneldi. Karşısında göreceği kişi Gabriel olsa bile, Gelmiyorum, diyecek. Hiç kimse umurumda değil, sizin dünyanızda yaşamak istemiyorum, diyecek. Ama hayır, bunları evden çıkarken ona, Moskova Teknik’teki eğitimini durup dururken yarıda bırakıp Mazeri’ye dönen Gabriel’e söyledi bile. Gabriel’in turkuvaz renkli gözleri onu neredeyse aldığı karardan döndürecekti.

Geçmiş görüntülerin arasında kaybolacakken duvar dibindeki kulağı görüp geçmişe savrulduğu hızla şimdiye dönüp nerede olduğunu anımsadı. Eğildi, kulağı tekrar avucuna aldı. Plastik mi? Yüzünü Zoe’ye döndü.

Büyük nine, bu nasıl...

Zoe gülümseyip omuz silkti.

Bazen, dedi sonra, hatta çoğu zaman, yanılırız. Şimdi kapıyı aç.

Renda kendisine söyleneni yapıp kapıyı açtı. Kimse yok. Sadece verandanın ortasına bırakılmış, içi tamir edilecek oyuncaklarla dolu hasır bir sepet. Dışarıya çıktı, merdivenlere gelmeden durdu. Parmaklarının çözüldüğünü, avucundaki plastik kulağın ağırlaşıp kurşun gibi yere düştüğünü hissetti. Kulağın yere değmesine kalmadan kurt ileriye atıldı, havada yakaladığı kulakla birlikte koşarak köprüye yöneldi. Çıngırak sesini işitti. Ama ses bu sefer evin içinden değil, köprünün olduğu yerden geldi. Gölün üzerine çöken sis tabakası öyle koyuydu ki, köprünün ağzında dikilen adamın sarı yağmurluğunu, sarı yağmur çizmelerini ancak o zaman seçebildi. Kurt adama koştu, ağzındakini onun ayaklarının dibine bırakıp ulumaya başladı.

Bu da neyin nesi, dedi adam.

Kulak, diye mırıldandı Renda.

Adam doğruldu, eve doğru bakıp el salladı.

Hektor, dedi Renda, bu sensin. Peki gerçekten de o mesafeden beni duyabiliyor musun?

Evet, dedi Hektor, niçin sordun?

Hiç, merak ettim sadece.

Uzun süre oldu, dedi Hektor. Burayı hiç bulamayacaksın sanmıştım.

Ben de, dedi Renda.

Akşam görüşürüz öyleyse.

Görüşürüz.

Paslı bir çivi Hektor’un sarı yağmur çizmelerine çarpıp göle yuvarlandı, düştüğünden daha yavaş derine inip kuma saplandı. Her şeyi duydu Renda. Kurtla Hektor’un konuşmasını, tavandaki delikten dışarıya çıkıp havadan şikâyet eden baykuşun mızıldanmasını, onun şaşkınlığını birbirine fısıldayan ağaçları. Öylece durdu, Hektor ve kurt sisin içinde gözden kaybolana kadar bekledi, ardından hasır sepetle birlikte içeriye girip kapıyı örttü.

Uzak Geçmiş

Temmuzun son günüydü, sıcaktı, yaşlıların ve çocukların evde kalması salık veriliyordu. Kentin çıkmaz sokaklarından birinde kopan feryadı aşağı mahalleden yana ambulans sirenleri ve geniş caddeden hızla olay yerine yaklaşan polis otoları izledi. Hepi topu sekiz on metreydi çıkmaz. Bir yanı mezarlık duvarı, öte yanı tek katlı betonarme ev. Kapı aralıktı, kirişten sallanan tül hareketsiz. Oradaydı çocuk, ne içeride ne dışarıda ama eşikte. Elinde salça ekmek, gözlerini kırpmadan cesede bakıyordu. Pencereler çarptı, haber bültenleri sıcağı söyledi, evin içinde arkası arkasına küfürler sıralandı. Görünmez bir el çocuğu içeriye sokarken Peri Çıkmazı’nın ağzına her şeyi dışarıda tutan sarı bir bant çekildi.

Ölüm tek kişilikti. Ama bir cinayet için en az iki kişi gerekiyordu.

Ekip otosundan inen amir duvar dibine yürüdü, cebinden çıkardığı mendille alnından süzülen teri sildi. Cesetle aralarında üç dört adım ya var ya yoktu. Eğildi, eğilir eğilmez doğrulup terli mendille burnunu kapadı. İnsan dediğin yaz ortası cinayete kurban gitmemeliydi, kokuyordu. Kokuysa işleri zorlaştırıyor.

Sıcak, dedi, elinizi çabuk tutun.

Memurlardan biri başıyla çıkmazın ortasını, yere çömelmiş fotoğraf makinesinin lensini değiştiren kadını işaret etti.

Sina, dedi amir, öteki tarafa geç kalacağız, çabuk bitir işini.

Geç kaldınız, diye bağırdı pervazdaki çocuk, herkes öldü.

Sina evden tarafa baktı.

Pencere açıktı, pervaz geniş. İçeriden televizyon sesi duyuluyor, evdeki spiker uzak bir yerleri, uzak bir yerlerde mayına basan, ölen birilerini söylüyordu. Oradaydı çocuk, hem içeride hem dışarıda. Kendini pencereyle parmaklık arasına sıkıştırmış izliyordu.

Çık ordan, diye bağırdı kadın.

Sina kadının sesine sırtını dönüp başını cesede çevirdi.

Televizyon sustu, pervazdan koparılan çocuk mızıldandı, Sina deklanşöre bastı. İlk kareye yerde boylu boyunca yatan adamın elmacıkkemiğinden çenesine inen derin kesi, ikinci kareye kulakmemesini yutan iri kurşun deliği sığdı. Sonrasını böldü Sina. Morarmış omuz başlarını göğsünde açılmış bıçak yaralarından, ayak bileğindeki ip izlerini bacak içlerindeki yanık izlerinden ayırdı.

Görmedik, dedi kadın, haberimiz yok.

Sina kadının gırtlağından çıkan hırıltılı sesle duraksadı. Fotoğraf makinesini aşağıya indirmeden yüzünü eve döndü, görüntüyü yakınlaştırdı.

Memurlar kapıdaydı. Eşiğin öteki tarafında dikilen kadınla aralarında sinekleri dışarıda tutmaya yarayan tül bir duvar.

Maktul evinizin dibinde ölmüş, dedi memurlardan biri, hiç ses duymadınız mı?

Tekrar açılan televizyon, hızla değişen kanallar, çizgi filmde uzak bir yerlere göç eden kazlar.

Uçabilirim, diye bağırdı çocuk.

Güvercin gurultuları duyuldu sonra. Kanat sesleri. Sina yukarıya, evin tepesine baktı. Damda peynir tenekelerine ekili zerzevattan, kollarını iki yana açmış aşağıya sarkan çocuktan, çocuğun geleceğini garanti altına alan paslı kolun demirlerinden öte bir şey yoktu.

Sina, diye bağırdı amir, acele et.

Son kez cesede dönüp deklanşöre bastı Sina. Mezarlık duvarının ardında beliren, boş bulunup da gizlenmeye fırsat bulamayan bir çift kara göz son karede hapis kaldı.

İsmi Ulay olan adamı yaka paça mezarlıktan çıkardılar, cesedin yanına getirdiler. Amir Ulay’ın karşısına dikilip cesedi işaret etti.

Tanır mısın?

Ulay’ın gözleri doldu.

Neyin olur bu adam?

Ulay sustu.

Kime diyorum ben, diye bağırdı amir, konuşsana be adam.

İnledi Ulay. Tutamadığı tek damla gözyaşı yanağından süzülüp kaldırıma düştü.

Sus lan, dedi amir, karı gibi zırlama karşımda.

Savcı göründü uzaktan. Sarı bandın altından geçip hızla yanlarına geldi, şöyle bir etrafa baktı.

Sıcak, dedi sonra, elinizi çabuk tutun.

Sina, dedi amir, elini çabuk tut.

Sina işini bitirdi, cesedin yanından ayrılırken savcının düşürdüğü, mazgalla kaldırım arasına sıkışan kimliği gördü.

Amirim.

Sina’nın konuşmasına kalmadan mezarlık duvarının ardında üç kişi daha belirdi.

Biz, dediler hep bir ağızdan, cinayeti gördük.

Ortalık karıştı bir anda. Onlarca polis sarı banttan içeriye doldu. Sina’nın gözleri o kalabalıkta savcıyı aradı ama bulamadı. Kimseye fark ettirmeden mazgala yaklaştı, eğilip kimlikte yazan ismi okudu – Hâris. Eline plastik bir eldiven geçirip kimliği ters çevirdi. Hâris adı haritalarda değişmiş, şimdi başka bir şeyler olmuş uzak bir yerden, ülkenin en uzak ucundan gelmişti.

Deliller şeffaf poşetlere doldurulup kriminoloji laboratuvarına, ceset siyah bir torbaya konup adli tıp morguna gönderildi. Ulay üç kişiyle birlikte minibüse bindirildiğinde akşamüstüydü. Kentin termometreleri kırk sekiz dereceyi gösteriyor, yaşlıların ve çocukların hâlâ evde kalması salık veriliyordu.

Cinayeti gördüm, diyen üç kişinin emniyette yemek verirler umuduyla yalan söyleyen evsizler olduğu, Ulay’ın sınır ötesinden, adı artık haritalarda yer almayan başka uzak bir yerden geldiği, Ulay ve Hâris’in yıllardır aynı evde beraber yaşadığı, yaşadıkları evin Narkotik tarafından dört, Organize Suçlar tarafından yedi, Terörle Mücadele tarafından on dokuz kez basıldığı, ama yıllardır aynı evde yaşayan iki adamdan başka hiçbir şey bulunamadığı öğrenildi. Evsizleri gönderdiler, Ulay’ı içerde tuttular.

Sekiz gün sorguda kaldı Ulay, sekiz gün boyunca hep aynı sözleri sarf etti. Bunu yapmaya, onu üç günden fazla orada tutmaya hakları yoktu. Güldü polisler. Ulay’ın lastik misali uzayıp kısalan gözaltı sürelerinden haberi yoktu. Gülmedi Ulay.

Dokuzuncu günün sabahında, cinayet mahallinin üç sokak ötesinde bir silah bulundu. Bulunan silah onuncu günün sabahında balistik inceleme için laboratuvara gönderilirken, on birinci günün sabahında Hâris’i öldüren kurşunun o silahtan çıktığı öğrenildi. Ruhsatlıydı silah. Ruhsat sahibi savcıydı, savcı yurtdışına çıkalı on gün oluyordu. Adalet Bakanlığı’na haber verdiler, Ulay’ı serbest bıraktılar.

Nereye gömüldü, diye sordu Ulay.

Gömülmedi, dediler, kayıtlarda sağ görünen bir yakını var. Gelip cesedi teslim alması için soruşturma dosyasından müzekkere yazıldı.

Peki ceset neredeydi?

Hâlâ morgdaydı. Ama adli tıp morgunun metrekaresi kentte işlenen cinayetlere kâfi gelmediğinden ücra ilçe hastanelerinden birine gönderilmişti. Sağ görünen tek yakının oluru alınmak kaydıyla Ulay cesedi teslim alabilirdi.

İyi de Hâris’in hiç yakını yoktu. Kimdi o, bir anda nereden çıkıvermişti?

Başın sağ olsun, dedi amir, kimse tahmin edemezdi.

Tuhaf tuhaf baktı Sina. Geçmişini taradı ama her gün ceset fotoğrafları çeken hafızasında başsağlığına konu olabilecek tanıdık bir simaya rastlamadı.

Al, dedi amir, savcılıktan bu sabah geldi.

Sina emniyete gönderilen savcılık müzekkeresini okudu, sayfanın ortasındaki iri çay lekesine gelince duraksayıp derin bir nefes aldıktan sonra ilişikteki nüfus kaydını inceledi.

Haklıydı amir. Sina’ya gelen tebligatın mevta olmuş bir üvey abiyi haber verdiğini kimse tahmin edemezdi. Nüfus kayıt örneğinde Sina vardı, Sina’nın babası Miraç vardı, annesi vardı. Ve bu üç kişilik aileden önce, kesişim kümesinde Miraç’ın olduğu, kökeni uzak bir yerlerden gelen bir üç kişilik aile daha vardı. Son fert on bir gün önce ölmüştü. Adı Hâris’ti.

Hayat, dedi amir, tuhaf şey.

Her an değişiyordu her şey. Kaç kişi işkence görüp kurşunlanmış bir adamın fotoğrafını çeker, sonra da onun hiç tanımadığı, hatta varlığını bile bilmediği üvey abisi olduğunu öğrenirdi?

Hayat, dedi Sina, tuhaf şey.

Varlık ve yokluğu aynı anda öğrenince değişmiyordu hiçbir şey. Elinde tuttuğu evrak Hâris’in abisi olduğunu söylese ne yazardı, Hâris’in öldüğünü söylese ne yazar?

Üzülme, dedi Ulay.

Olur, dedi Sina.

Bizim oralara gömülmek isterdi, dedi Ulay.

Olur, dedi Sina.

Sınır kıyısından gelmiş adama, onların oraların nereler olduğunu sormadı.

Uçakta yan yana oturdular, oturdukları süre boyunca sustular. Ülkenin uzak ucuydu vardıkları yer. Bagaj alım sırasında bir an duraksadı Sina. Gözünü bantta ilerleyen bavullara, bavulların çıktığı kara deliğe dikti.

Niçin durdun, dedi Ulay, unuttun mu, elimiz boş geldik buralara.

Biliyorum, dedi Sina, ama bir an, sadece bir an, sandım ki tabut oradan çıkacak, bize ait bir eşyaymış gibi çekip alacağız, eve götürüp içini açacağız.

Burada yaşamıyoruz, dedi Ulay, gidecek bir evimiz yok.

Yürüdü sonra. Sina’nın geride kalmasını umursamadan kiralık araç bankosuna yöneldi.

Kimsin, dedi adam.

Cenaze için araç ayarlanacaktı, dedi Ulay.

Araç yok, dedi adam.

Ama dün aramıştım, konuşmuştuk...

O dündü. Bugün konuşsaydık her şey farklı olurdu.

Ya ambulans, ambulans bulamaz mıyız?

Dün olsa bulurduk.

Dünden beri ne değişti?

Dün hiçbir şey değişmedi, dedi adam, ama son bir ayda her gün çok şey değişti. Mayınlar.

Mayınlar mı?

Anla işte. Dün ambulansla ölü taşımak yasak değildi ama bugün yasak.

Saçmalık, dedi Ulay.

Değil, dedi adam. Tek hastane var, üç de ambulans. Yaralı çok, hasta çok, ölü çok.

Öyleyse mezarlıklar müdürlüğünün telefonunu ver, dedi Ulay.

Telefonlar kesik, dedi adam.

Dün konuşmuştuk, kesik değildi.

Söyledim ya, dedi adam, o dündü. Ama dün burada olsan bile aradığını bulamazdın. Mezarlıklar müdürlüğünde üç kadro, tek çalışan var. Adı Âdem. Sabahları cenaze aracının şoförü, öğlene doğru memur, akşamüstü müdür. Bak, saat daha yedi buçuk, Âdem dışarıdadır, ölüleri almaya gitmiştir.

İyi de ne yapacağız şimdi?

Yarını bekleyin. İşiniz acil değil nasılsa.

Sıcak, dedi Ulay, kokar.

O zaman şu ilerde görünen köye gidin, Hızır’ı bulun.

Hangi Hızır?

İki yabancının arayacağı tek Hızır.

Kara kuruydu Hızır. Omurgası başak sapları gibi eğilmiş, yüzü dağ rüzgârından kavrulmuştu. Ulay bir çırpıda anlattı, Hızır üçüncüde duydu.

Gidin, dedi, tepemde dikilmeyin.

Ulay ve Sina üç dört adım uzaklaştılar.

Yetmez, dedi Hızır, öteye gidin. Gidin ki düşünmeye yetecek mesafe kalsın.

Gözleri an an yükselen güneşte, uzaklaştılar.

Düşündü Hızır, düşünürken tütün sardı, sardığı tütünü yakıp dudağının kıyısına kıstırdı, tütün bitene kadar düşünmeye devam etti.

Gelin benimle, dedi sonra.

Hurdalık benzin istasyonunun biraz ilerisinde, havalimanı hangarlarının hemen dibindeydi. Etrafı telle çevrilmiş, kapı niyetine kullanılan açıklığa yediemin tabelası asılmıştı. Hızır içeriye girdi, ardına bakmadan yürüdü, sekizinci aracın önünde durdu.

Fıstık yeşiliydi steyşın Toros. Koltuk olması gereken yerde yan yatmış süt güğümleriyle tozlu battaniyeler vardı.

Bağlanalı epey oldu amma işinizi görür, dedi Hızır.

Koltukları niye söktün, diye sordu Ulay, yasak değil mi? İcrada...

Kaportaya vurdu Hızır. Elleri iriydi, parmakları kalın. Vurduğu yerde belli belirsiz bir göçük oluştu.

Buralarda arabanın iyisi kaç koyun taşıdığınla ölçülür, dedi sonra, hem bak, değeri daha da arttı şimdi. Ben koyunumu taşımışım, sen ölünü.

Süt kokuyordu araba, koyun kokuyordu.

Tabut anca çaprazlama sığdı. Ulay direksiyona geçti, Sina tabuttan kalan boşluğa çöktü. Havalimanından çıkıp tekrar Hızır’ın yanına uğradılar.

Ücret, dedi Ulay, ücreti konuşmadık.

Dönün hele, dedi Hızır, sonrası Allah kerim, bakarız.

Ya dönmezsek?

Dönmeyeceksiniz de ne edeceksiniz?

Hayat bu, bakarsın başımıza bir hal gelir.

Hızır Sina’ya baktı, Ulay’a baktı, tabuta baktı.

İki yabancı ve bir ölü, dedi. Bizim buralarda kim neylesin sizi?

Uzağa sürdüler, iki ülkenin sınırına. Bir dağ sırası bitti, öteki başladı. Virajlıydı yol, asfaltsa kışın kar küreyen greyderler yüzünden delik deşik. Tabutun kapağı üç kez, steyşının arka kapısı iki kez açıldı. Kefene sarılı ceset kımıldamadı ama çaprazda duran süt güğümleri kapının her açılışında teker teker yola yuvarlandı. Buna rağmen durmadı Ulay, yorulmadı. Sina onun güneşle yarışmasına ses etmedi, dağları izledi. İzlediği dağlara vardıklarında öteki dağlara bakıp uyudu. Rüyasında dağları gördü. Tabutu, kendini, Ulay’ı ve fıstık yeşili Toros’u. Uyandığında hiçbirinin rüya olmadığını anlayıp uyanmayı diledi.

Ansızın frene bastı Ulay, araçtan indi, arkaya dolanıp bagaj kapağını açtı. Esnedi Sina. Esnemesi içeriye dolan temiz havayla yarım kaldı.

Geldik mi?

Yolun bir tarafı mezarlık, öteki tarafı kar sularıyla parçalanmış yaylaydı.

Yok, dedi Ulay, daha epey mesafe var.

Niye durdun öyleyse?

İn, dedi Ulay.

Dışarıdan, mezarlık duvarında bitmiş incir ağacının gölgesinden su sesi geliyordu. Yutkundu Sina. Araçtan aşağıya atladı, Ulay’ın yanından geçip duvardan beş karış ileriye uzatılmış borunun yanına vardı. Yalakta biriken suya ağacın gölgesi düşmüştü. Gölgeye eğildi. Ellerini yıkadı, sonra yüzünü. Gömleğini dirseklerine kadar sıyırıp kollarını, üstten iki düğmeyi açıp boynunu, ensesini ıslattı. Ulay hemen dibindeydi, gözlerini dikmiş ona bakıyordu.

Ne iyi ettin, dedi Sina, uyumuş, susadığımı fark etmemişim. Sen de içsene.

Sen su içesin diye durmadık, dedi Ulay.

Ya ne için?

Ulay incir ağacının mezarlık duvarında açtığı derin oyuğu gösterdi.

Çıkar silahını.

Olmaz. Kurallar var.

Evet kurallar var, her yerde farklı kurallar.

Buraya yaşamaya gelmedim, dedi Sina.

Geçip gitmeye de gelmedin, dedi Ulay.

Kurşun sesleri duyuldu uzaktan. Yola devam etseler, sınır ötesine varmaya kalksalar yollarını kesecek öteki dağ sıralarından. Sina gözünü yaylanın ötesine, gürültüden havalanan yabankazı sürüsüne dikti. Kuzeye kanat açmışlardı, dağların uzağına. Silahını çıkardı, Ulay’ın kopardığı incir yapraklarına sarıp oyuğa tıktı.

Toz kokuyordu araba, ölü kokuyordu.

Saatler sonra tekrar durdular. Köy girişinde karşılarına çıkan iki tabeladan biri yerdeydi. Üstündeki Farsça yazılar silinmeye yüz tutmuştu. Ötekiyse yeni çakılmışçasına parlaktı. Yeni olanın üstünde On Birler yazıyordu.

Ulay yere düşmüş eski tabelayı gösterip, Devazdeh, dedi, bizim oralarda on iki demektir.

O zaman yenisini yanlış yazmışlar, dedi Sina, daha doğrusu unutmuşlar. On iki yerine on bir.

Unutulmadı, dedi Ulay, yaylanın ötesini, dağların sivrildiği hudut noktasını işaret etti.

On ikinci köy savaş sınırları değiştirmeden önce buradaydı ama şimdi orada kaldı, uzakta.

Gaza bastı, dar sokaklardan ilerledi, evlerin arasındaki boş arazide yavaşladı. Geldikleri yere baktı Sina, On Birler Köyü’nün çiğ aydınlıkla genişleyen insansız boşluğuna. Televizyon sesinin duyulmadığı derme çatma yapılar, inşaat demirlerinin uzanmadığı boş damlar, ıssızlığa açılan dar sokaklar. Her şey topraktan yükselen buğuda yok olup gitmeye hazır ince birer hayal. Kahvenin camekânına siyah paçavralar gerilmiş, bakkalın kapısına tahta çakılmış, sımsıkı kapalı pencereleriyle evler, Devazdeh’in hayaletlerine teslim olmuş.

Muhtar, dedi Ulay, muhtarı bulmamız gerek.

Dağılıverdi hayal.

Evet, dedi Sina, muhtarı bulman gerek.

İnsan inanmadığı gerçeğe hayal derdi.

Muhtar berberdi. Berberin dükkânıysa meydanın hemen ilerisinde. Ulay dükkânın önünde araçtan indi, kapıda asılı duran el büyüklüğündeki asma kilide rağmen kola asılıp yokladı. İçerden gelen sesleri işitti sonra. Kulağını camdaki çatlağa dayadı. Radyo açık unutulmuştu. Uzağa ayarlı kanalın cızırtısından spikerin sesini anca işitebildi. Yayına ara verdi spiker, sınır köylerinde bir çocuğun daha mayına basıp öldüğünü söyledi.

Gözlerini yumdu Ulay. İnsan yabancı bir dilde ancak üzülüyor ama kendi dilinde acı çekiyordu.

Sıcak, dedi Sina, elimizi çabuk tutalım.

Ulay günler önce işittiği aynı cümleyle gözlerini araladı, başını çevirip tedirgin gözlerle etrafı kolaçan eden Sina’ya baktı. Amir, savcı, şimdi de memur. Hemen hemen aynı işi gören bu üç insan farkında olmadan aynı cümleyi zikrediyor, tek başına üç iş birden gören Âdem’in fersah fersah uzağına düşüyorlardı. Evet ya, sıcaktı. Sanki sıcak bu dünyada olup biten her şeyin müsebbibi.

Farsça cümleleri dükkânda bırakıp kapıdan ayrıldı Ulay. Direksiyonun başına oturdu, kontağı çevirdi.

Yoruldum, dedi Sina, yol uzun sürdü. Şimdi de bu. Hem sen dün muhtarla konuşmamış mıydın, geleceğimizi bilmiyor muydu?

O dündü, dedi Ulay.

Dünden beri ne değişti?

Sadece dün değil, dedi Ulay, burada her gün her şey değişir.

Camiye sürdü aracı. Avluyu çevreleyen alçak çitlerin önünde yavaşladı, gölgeye park edip araçtan indi.

Sen bekle. İmama bakıp geleyim.

Ulay caminin içinde kaybolurken Sina yaktığı sigarayla Toros’un kaportasına yaslandı.

Yıkandı mı bu?

Duyduğu sesle irkildi. Avlunun ağzında duruyordu adam. Elinde incecik su akıtan hortum, ayağında takunya, üstü başı sırılsıklam.

Gerekmez, dedi Sina, kente inerken yine toz toprak olacak nasılsa.

Madem geri götürecekseniz o zaman ne demeye getirdiniz, diye terslendi adam.

Cevap beklemeden söylene söylene avluya girdi, merdiven altından çıkardığı uzun saplı fırça ve bir kova suyla musalla taşını yıkamaya başladı. Kovadaki suyu taşa boca ettiğinde caminin kapısında ayakkabılarını giyen Ulay’ı gördü.

Kime baktın, diye seslendi.

İmam, dedi Ulay, imam yok mu?

Ne edeceksin imamı?

Ulay dışarıda bekleyen Toros’u gösterdi.

Cenazemiz var.

Geri götürecekmişsiniz.

Anlamadım, dedi Ulay.

Ben de, dedi adam, insan çuval taşır gibi ölü taşır mı hiç yanında?

Ulay bağcıklarını bağlamadan adamın yanına geldi.

İmam nerede?

Adam doğruldu, eliyle caminin ardındaki tepeyi gösterdi. Gözlerini kırpıştırdı Ulay. İnsandan bir kütle vardı orada. Birbirine yakın duran uzuvlar sıcağın buğusunda erimiş, omuzlarda taşınan onlarca tabut, etten oluşan bir akıntının kucağında toprak yolu tırmanıyordu.

Şimdi anladım, diye mırıldandı Ulay.

Mırıltısı sessizlikte sesti.

Neyi anladın, diye sordu adam.

Köyün niçin boş olduğunu, meğerse cenaze varmış.

Adam gözlerini kıstı, iyice yanaştı.

Nerden geldin sen?

Kentten, dedi Ulay, dün muhtarla konuşmuştum.

Yok, onu demiyorum. Nerden geldin sen?

Ulay yaylanın ötesini, dağı gösterdi.

Hah şöyle, dedi adam, şimdi oldu işte. Devazdeh’i bilenlerdensin.

Başkaca bir şey söylemeden fırçayı boş kovaya daldırıp çıkardı, musalla taşına sürtmeye devam etti.

Çatışma mı çıktı, diye sordu Ulay. Gözü hâlâ kalabalığın sürüklediği tabutlardaydı.

Yok, dedi adam.

Öyleyse bunca ölü?

Adam doğruldu, alnındaki teri elinin tersiyle sildi, tepeye bakıp arkası arkasına içini çekti.

Hepsi çocuk, dedi, üç haneden on bir baş. Bizim köydekiler senin köydekilerle anlaşmış, aha da şu boş arazi var ya, biraz ötedeki, ortada buluşmuşlar amma...

Sınır değil mi orası?

He ya sınır. Ne olmuş sınırsa, bunlar da çocuk.

Haklısın, dedi Ulay.

Haklıyım, dedi adam.

Ortada buluşmuşlar dedin, ya sonra?

Sonrası yok, öncesi var. Mayına denk gelmişler.

Mayın mı? Temizlendi demişlerdi. Daha bir ay evvel televizyonda...

Doğrudur, dedi adam, televizyonlar yalan söz söylemez. Yalan dediğin insana mahsus. Ama soru sormak da öyle. Bir bak hele, insansın, sor. Yıllardır temizlenip duran bu mayınlar ot mudur da söktüğün yerden tekrar biter, tekrar can yakar?

Başını çevirdi Ulay, dağlara baktı, yaylaya, yaylanın ötesindeki dağlara kadar uzanan çorak araziye.

He ya, bakarsın işte öyle boş boş. Mayınlar bakmakla temizlenir sanırsın. Televizyonlar senin gördüğün boşluğu söyler. Bir devlet gider, yerine yenisi gelir. Yeni gelen devlet eski devletin döşediği yeni mayınların eskidiğini görür, onları temizler ama iki güne kalmadan yerine yenilerini döşer. Gel gör ki televizyonlar mayınların temizlendiğini söyler de yerine yenilerinin döşendiğini söylemez.

Sizin hiç mi kabahatiniz yok, dedi Ulay, ne demeye önlem almadınız, çocukları uzak tutmadınız?

Omuz silkti adam. Fırçayı musalla taşına dayadı, biraz ilerleyip çiğnediği tütünü avlunun dışına tükürdü.

Aha şu dağlar var ya, dedi eliyle uzağı gösterip, orası öteki ülke.

Biliyorum, dedi Ulay, söyledim ya, ne çabuk unuttun orada doğduğumu.

Ben değil, sen unutmuşsun, dedi adam. Hatırla şimdi. Hatırlamak için buradan çık, şu gördüğün düzlüğe varana kadar yürü, sonra dur. Durduğun yerden, doğduğun ama şimdi sana, bana yasak olan dağların eteğine varman en fazla bir saat. İnsan adımıyla bir saat kaç metredir bilmem ben. Gel gör ki aramızdaki o daracık toprak ne buraya yâr olur ne oraya. Mayınlar desen iki çeşit. Patlamadan evvel hepsi sahipli. Ya buranın ya oranın. Patladıktan sonraysa sahipsiz. Ne oranın ne buranın.

Çocukları uyarmadınız mı, diye yineledi Ulay.

Dur hele, dedi adam, acele etme de dinle. Uyarmaz mıyız hiç? Uyarmakla kalmadık, öteki köyle anlaşıp mayın dedektörü bulduk, gördüğün şu düzlükte iz aça aça karşılıklı yarımşar saat yürüdük. Onun bunun malı değil nasılsa deyip arazinin bu yakasına biz, öteki yakasına onlar, boydan boya tel çektik. Üzerine Dikkat Mayın Var yazan koca koca tabelalar astık. Bir ay sonra askerler geldi, Yeri belli mayından hayır mı gelir, bıraktığınız bu izler, çektiğiniz bu teller her şeyi açık ediyor, deyip izleri sildiler, telleri söktüler. Sonradan öğrendik, öteki tarafa da gelmiş askerler, aynı sözleri söyleyip onların da izlerini silmiş, tellerini sökmüşler. Aha şu senin sınır dediğinin altı boy boy tüneldir. Buluştuk dehlizlerde. İki tarafın askeri de aynı sözleri söyler, öyleyse ne demeye savaşıp dururlar uzun uzun düşündük. Baktık bu mesele bizim değil başkasının meselesi ama başkasının meselesi yüzünden bizim çocuklar tehlikede, düşünmekten vazgeçip çare aramaya başladık. Arazi sahipsizdi nasılsa. Duvarla etrafını çevirsek birileri içerde hapsolmaz, başka birileri dışarıda kalmaz. Hem duvar demek dur demekti, duvar dikersek yazıya gerek olmaz, yazı olmayınca mayınların yeri anlaşılmaz, çocuklar da boylarının üç katı duvara tırmanamaz. Bir ay sonra gene geldi askerler. Duvarı yıkın, dediler. Olmaz, dedik, kime ne zararı var? Siz yıkmazsanız biz yıkarız, dediler. İyi, dedik, siz bilirsiniz, siz bilirsiniz deyince kavga çıkmazmış, husumet olmasın aramızda. Sinirlendiler, duvarı değil ama tek tek evlerimizin damını yıktılar. Size iki ay mühlet, dediler, ilk ay damlarınızı örecek, ikinci ay duvarı yıkacaksınız. Üç ay sonra tekrar geldiler. Hani, hâlâ duvarı yıkmamış, damlarınızı çatmamışsınız, dediler. Taşı toprağı duvarda kullandıydık, dam çatacak malzeme yok, dedik. Siz, dediler, işbirlikçi misiniz? Yok, dedik, o nasıl söz öyle, kiminle işbirliği ederiz? Dağı gösterdiler. Öteki köy de sizin gibi duvar örmüş, dediler. Haa, dedik, işbirliği dediğiniz çocukları korumak mı? He ya, işbirlikçiyiz o zaman. Madem öyle, dediler, bu iyiliğimizi unutmayın. Şimdi duvarı yıkıp sizi vatan haini olmaktan koruyacağız. Duvarı yıktılar, hafriyatı köy meydanına yığıp, Çocuklarınızı damsız evlerde koruyamazsınız, alın bunlarla damınızı çatın, dediler. Muhtar öne çıktı, Bizim damımız, dedi, aha şu gökyüzüdür, ordan bize zarar gelmez. Ertesi sabah uyandık ki ne görelim, muhtarın duvarları roketatarların menzilinde ateşe tutulmuş, alev alev yanmakta. Ateşi gören asker durur mu, geldiler hemen. Kim yaptı, diye sordular. Siz yapmadınız mı, dedik, biz siz yaptınız sanmıştık. Yok, dediler, biz değiliz ama belki siz biliyorsunuzdur diye size sormaya geldik. Amanın, diye feryat etti muhtar, yoksa sizin savaştığınız düşmandan başka bir düşman gelip kapımıza mı dayandı? Yok, dediler, içiniz rahat olsun, hepimizin tek düşmanı var. Neyse ki, dedi muhtar, ben de bu bilinmeyen tek düşmana bilinmeyen yeni düşmanlar eklendi diye korktuydum. Askerler gidince çocukları meydana topladık, Yasak, dedik, öteye gitmeyin, mayın var, ölüm var, dedik. Duyan, dinleyen kim? Hepsinin sülalesinde hiçbirinin bilmediği o tek düşmanla savaşan, leşi şu kapılara bırakılan en az üç adam. Ölümden korkar mı bunlar?

Sina, Ulay’ın hemen gerisindeydi. Hem tepeye varmak üzere olan kalabalığı izliyor hem de adamın anlattıklarını dinliyordu. Ulay gibi o da gözlerini kırpıştırdı. Karanlık, etten kütleyi o da görmüştü. Azgındı insan eti, canı yansa da durmazdı. Eğimin aksi istikametinde tırmanmaya devam ediyor, tabutları toprağa ulaştırmaya çalışıyordu.

Ya sonra, dedi Ulay.

Ne sonrası, diye terslendi adam, aha kör müsün, herkes orda. Bulduğumuz ceset parçalarını topladık getirdik. Kim bilir belki öteki köyden olan, senle aynı kanı taşıyanlar da vardır aralarında. Öyle olsa bile ne fark eder? Ha burası, ha orası. Gidin hadi, ölünüzle birlikte içlerine karışın. Toprak dediğin her yerde aynı toprak, ölünüzü sırtınıza yük edip bir avuç toprak peşinde koşmayın.

Ulay tepeye sürdü Toros’u.

Kalabalıktan üç beş kişi Hâris’in cenazesine omuz verdi. Muhtar geldi sonra, Sizin ölünüz tek parça, büyük bir çukur lazım, dedi.

Elbirliğiyle büyük bir çukur kazdılar. Kalabalığın içinden çıkagelen üç kişi yeni kazılmış çukuru görünce, Bize, dediler, orada yer yok, burada duralım.

Cevap beklemeden avuçlarını açıp dua okumaya başladılar. Sina başıyla adamları işaret edip bir Ulay’a baktı, bir muhtara.

Bizim oralarda öyledir, dedi Ulay.

He ya, bizim buralarda böyledir, dedi muhtar.

Maria’yı Beklerken

I

Neredeyse dokuz aydır orada. Yaz sonuydu geldiğinde. En fazla iki gün durup gider demişti ama üçüncü gün uyandığında yine oradaydı. Dördüncü gün, beşinci gün... Yağmurlar başladı sonra. Mevsim döndü, lodosun yerini poyraz, yağmurun yerini kar aldı. Aylarca hiç durmadan yağan kar adadaki her şeyin üstünü örttü, bir denize, bir de ona dokunamadı. Kimi zaman alabora olacakmışçasına batıp çıktı, kimi zaman sisin ardında görünmez oldu ama her seferinde, gökyüzünün halleriyle değişen görüntünün ortasında, oraya sonradan yapıştırılmış yabancı bir nesne gibi kalmaya devam etti.

Tıpkı benim gibi, diye mırıldandı Ferhan.

Neymiş o senin gibi olan?

Beklemediği sesle irkildi, gözlerini üç direkli uskunanın görkemli gövdesinden ayırıp dikildiği kayalıktan aşağıya baktı. Hafız bir yandan rüzgârla savrulan sarı yağmurluğunun önünü kapamaya çalışıyor, bir yandan gözlerini kısmış ters ters ona bakıyordu.

Yine mi buradasın sen?

Ferhan omuz silkti.

Evladım, yapma böyle. Neyse... Bak, hatta yine arıza var, mecbur yağa davranacağız. Motorla ben ilgilenirim, sen hava kararmadan yukarıya çık.

Olur, az sonra giderim.

Bilirim ben senin o az sonranı. Oyalanma hadi.

Ferhan onu umursamadan başını çevirdi, gözünü tekrar ufka dikti.

Ferhan, sana söylüyorum.

Tamam ihtiyar, uzatma.

Hafız bir süre olduğu yerde durup Ferhan’ı izledi, baktı ki kıpırdayacağı yok, Oyalanma, dedi tekrar. Yağmurluğunun şapkasını başına geçirdi, kayıkhaneye yöneldi.

Ferhan deniz yüzeyi hafif hafif kıpırdayana, gökyüzünü kaplayan kurşuni bulutlar hızla koyulaşıp alçalıncaya kadar tekneyi izledi, gökle deniz arasındaki çizgi kaybolunca kayalıklardan aşağıya sıçradı.

Fener kulesinin yakınına geldiğinde durdu. Kapı aralıktı. Bir yandan kuşkuyla etrafa bakınırken öte yandan işittiği seslere kulak kesildi. Çam ağaçlarının uğultusu, kayıkhanenin çatısında dönüp duran rüzgârgülünün metalik tıngırtısı. Her şey her zaman nasılsa öyle. Bir an gözü dalgaların etkisiyle hafif hafif salınmaya başlayan tekneye kaydı. O iri kıyım karanlık gövde, her zaman nasılsa öyle. Öyleyse o gün bugün olamaz. Hem o gün gelmiş olsa anlar, o da olmadı sezerdi.

Yüzüne çarpan yağmur damlalarını kazağının koluyla silip ayaklarını sürüye sürüye kuleye yöneldi. Demir kapının önüne geldiğinde tek eliyle sonuna kadar itti, kolunu içeriye uzatıp elektrik anahtarını çevirdi. Bir anlığına aydınlandı kule. Tırabzanlar arasına gerilen emniyet ağının gölgesi altıgen biçimli zemine düştü, düşer düşmez kayboldu. Duyduğu bütün seslerin yerini elektrik hattından yükselen cızırtı aldı.

Yok, olmuyor.

Ferhan korkuyla arkasına döndü. Hafız bir elinde lüks lambası, öteki elinde alet çantası, yarım metre kadar uzağında dikiliyordu.

Şu haline bak, dedi Hafız ters ters, yine hayalet görmüşe döndün. Yeter evladım, yapma.

Ne yapmayayım?

Hafız ona yaklaştı, kapıyı gösterdi.

Gir hadi gir. Sırılsıklam olmuşsun.

Çocukmuşum gibi davranma, diye terslendi Ferhan.

Çocuk gibi davranma, diye kestirip attı Hafız.

Ferhan’ın önüne geçip içeriye girdi, lüks lambasıyla alet çantasını yere bırakıp zemindeki demir kapağı kaldırdı.

Bırak ben yapayım, dedi Ferhan. Onun peşi sıra içeriye girmiş, kazağını çıkarıp duvardaki çivilerden birine asmıştı.

Önce git üstüne bir şeyler giy, üşüteceksin.

Ferhan ters ters bakıp merdiven altındaki geniş masaya yaklaştı, içi kablolarla dolu şeffaf plastik kutuyu elektronik devrelerin, makine parçalarının arasından kendine çekip içinden el fenerini çıkardı. Çalışıp çalışmadığını kontrol ettikten sonra Hafız’a uzattı.

Lüksü ben alırım, sen bunu kullan.

Tamir etmişsin, dedi Hafız feneri elinde evirip çevirirken, dört uçluyu nerden buldun?

Radyodan çıkardım.

Radyodan çıkardın?

Ferhan ne var bunda dercesine dudağını bükünce Hafız başını sallaya sallaya zeminden aşağıya uzanan merdivene yaklaştı, ilk adımını atacakken duraksayıp döndü. Fenerin ışığını Ferhan’ın yüzüne tuttu.

O radyo kırk üç yıldır benimle evlat. Sense beş. Anladın değil mi?

Ferhan öylesine başını sallayıp yerdeki lüks lambasını aldı, fener odasına tırmanan sarmal biçimli merdivenlere yürüdü.

Şüphe, diye seslendi Hafız onun ardından, insanı delirtir. Duydun mu beni?

Duydu elbet. Ama ihtiyar öylesine saf ki, ne anlasın onun derdinden. Ferhan mırıldana mırıldana basamakları tırmandı, yirmi metre seviyesini gösteren kırmızı çizgiyi görünce durup sırtını duvara yasladı. Nefesinin düzelmesini beklerken gözü yedi sekiz basamak yukarıdaki sahanlığa, sahanlığa açılan odanın kapısına takıldı. Elini göğsüne götürdü, yün fanilanın üstünden boynunda asılı durması gereken anahtarı kontrol etti. Yok. İyi de nereye bıraktı? Panikle lüks lambasını söndürdü, sırtını olabildiğince duvara yapıştırdı. Şakağına saplanan ağrı, kalbinin gümbürtüsü, parmak uçlarına kadar bütün vücuduna yayılan bu sıcaklık... Aldığı uzun soluklar sakinleşmesine yetmeyince ağır ağır basamakları tırmandı, lambayı yere bırakıp iyice kapıya yanaştı. Ya içerdelerse?

Ferhan, diye seslendi Hafız aşağıdan.

Ferhan panikle ileriye atıldı, eli duvar yerine kapıya denk gelince kapı sonuna kadar açılıp duvara çarptı.

Ferhan, her şey yolunda mı?

Şimdilik, diye mırıldandı Ferhan, ama eninde sonunda gelecekler.

İçeriye girdi, masada duran anahtarı alelacele boynuna asıp dolaptan çıkardığı kazağı üstüne geçirdi. Gözü bir an pencereden görünen tekneye kaydı. Bir gün gelecek, bu adaya, bu odaya ayak basacaklar ve... Yatağının başucuna asılmış kafesli lamba cızırdayınca aniden başını odanın kuytuda kalan köşesine çevirdi. Akım gidip geldi, lambadan yayılan soluk ışık komodinde duran fotoğrafı görmesine yetecek kadar etrafı aydınlatıp söndü.

Ferhan, hava karardı, acele et.

Hafız’ın sesini duyunca telaşlandı, hızla odadan çıkıp lambanın fitilini tutuşturduktan sonra basamakları üçer üçer tırmandı, soluğu kulenin tepesinde, fener odasında aldı. Lambayı eşikte bırakıp kristallerin üstündeki brandayı sıyırdı. Yere çömeldi, kaideye gömülü panelin kapağını açıp anahtarı manuel devreye getirdi, merceklerle aynaların açısını kontrol edip şalteri indirdi.

Tamamdır, diye seslendi aşağıya doğru.

Kendi sesinin yankısı kesilmeden motor çalıştı. Sarmal biçimli metal merdivenler motordan gelen gürültüyle titrerken yanan kolza yağının kokusu fener odasına kadar yükseldi. Ferhan parmaklarıyla saymaya başladı. Bir, iki, üç...

Yedinci saniyede yandı lamba. Parlak ışık mercek ve aynalarla çoğalıp önce cam bölmeyi doldurdu, ardından usulca hareket etmeye, gökyüzünün karanlığını taramaya başladı.

Bir gün senin yüzünden insanlar ölecek, diye seslendi Hafız.

Peş peşe denize düşen şimşeklerden biri teknenin orta direğine isabet etti, çakan parlak kıvılcım ince bir şerit gibi iç direkten çarmıklara ilerleyip yok oldu. İyi de teknenin donanımı o kıvılcımı görmesine imkân vermemeli, paratonere isabet eden yıldırım ânında su yüzeyine inmeliydi. Bir terslik olmalı. Kaidenin kıyısında asılı duran dürbünü eline alıp alelacele camekâna yanaştı.

Ferhan, ne dediğimi duydun mu?

Ferhan Hafız’ın göremeyeceğini bile bile bulunduğu yerde başını salladı. Kızıyordu Hafız ona, haksız da sayılmazdı hani. Kuleye girmesiyle zamanı unutması birdi. Ne zaman merdivenleri tırmanmaya başlasa kendi geçmişinde kayboluyor, fener odasının cam kubbesine vardığında geçmişte kaybolmanın şimdiyi unutmak olduğunu fark ediyordu. Bedenini unuttuğu bile olmuştu, kendini yeryüzünün metrelerce yukarısından dünyayı izleyen bir çift göz gibi hissettiği. Hava kararıyordu sonra. Ve her seferinde Hafız kuleye kadar gelip ona seslenmek zorunda kalıyordu. Yedi saniye, demişti bir keresinde, motorun çalışmasıyla ışığın yanması arasında geçen süre tam tamına yedi saniye. Sen hiç o kısacık süreye neler sığar düşündün mü? Düşünmüştü elbet, hatta hayalinde canlandırmış. Bir geminin adadan sinsice açığa uzanan sivri kayalıklara çarpması için tek saniye yeterdi. Kaptanın ters giden bir şeyler olduğunu anlayıp ters giden o şeyleri düzeltemeyeceğini kavraması için iki saniye, metrelerce yükselen dalgaların gemiyi alabora etmesi için dört saniye. Hayır, onca teknoloji varken hiçbir kaptan bu kadar ahmak olmaz, hiçbir gemi bu kadar kısa süre içinde kayalıklara çarpıp batmazdı. Olsun. Varsın Hafız, yedi saniyelik karanlığa sığanın sadece geç yakılan bir fener yüzünden kayalıklara çarpıp sulara gömülen gemiler olduğunu sansın.

Kulenin demir kapısı gürültüyle kapanınca daldığı düşüncelerden sıyrıldı, dürbünü indirdi. Tam fener odasından çıkmış, lüks lambasıyla merdivenlere yönelmişti ki, kapıyı kilitlemeyi unuttuğunu fark edip döndü. Eşikte öylece kalakaldı. Gri bulutların içinde arka arkaya çakan şimşekler deniz yüzeyini aydınlatmış, teknenin kara gövdesinden hızla uzaklaşan ama aynı hızla adaya yaklaşan beyaz kurtarma botu görünür hale gelmişti.

II

Ferhan merdivenlerden koşar adım inip kulenin bitişiğindeki taş eve girdiğinde Hafız’ı bulamadı. Yağmurluğunu giyip dışarıya çıktı. Kayıkhaneyi kontrol etti, orada da kimseyi göremeyince kayıkhanenin arkasına dolanıp trafonun etrafına bakındı.

Hafız...

Bir kez daha seslenecekken gökyüzünde hızla yükselen işaret fişeğini gördü. Hafız onu görmeyi beklediği son yerde, iskelenin ucundaydı. Elinde büyük lüks lambalarından biri bekliyor, dalgaların arasında bir görünüp bir kaybolan kurtarma botunu fener kulesinin altındaki kayalıklardan uzak tutmaya çalışıyordu.

İhtiyar, diye bağırdı uzaktan.

Beriki duymayınca yağmurluğun şapkasını başına geçirdi, iskeleye koştu.

Beni öldürteceksin, dedi iskelenin rüzgârla yalpalayan uç kısmına vardığında.

Hafız lüks lambasını onun yüzüne tutup dik dik baktı.

Geliyorlar işte, dedi Ferhan, ben sana söylemiştim.

Ne söylemiştin?

Dokuz aydır burada boşuna durmuyor demiştim.

Boşuna durduğunu söyleyen kim, diye çıkıştı Hafız.

Beni almaya geliyorlar, diye yineledi Ferhan, öldürecekler.

Hafız düşünceli düşünceli başını salladı, boynunu hafifçe yana eğip kaşlarını havaya kaldırdı. Sinirlendiği her halinden belliydi. Sarı yağmurluğun siperliği suratına vuran ışığı çoğaltmış, alnındaki kırışıkları olanca keskinliğiyle ortaya çıkarmıştı.

Öyleyse niye beklediler bu kadar Ferhan? Ha, söyle hadi, niye beklediler?

İzlediler. Kaç kişiyiz, ne yapıyoruz... Farkında değil misin, gemide bayrak yok. Limanı bile belli değil.

Bu kadar mı, dedi Hafız, yani seni öldürecekleri sonucuna varmanın tek sebebi olmayan bir isimle olmayan bir bayrak mı? Yoksa benim bilmediğim ama senin bildiğin başka şeyler mi var?

Ferhan bir an tedirgin oldu, gözlerini ondan kaçırıp, Sahil güvenlik, dedi, geminin bayrağı olmamasına rağmen sanki orada değilmiş gibi önünden geçip gidiyor.

Aynı sahil güvenlik sanki burada değilmişsin gibi senin de önünden geçip gidiyor, dedi Hafız.

Bu da ne demek şimdi?

Endişelenme demek. Hiçbir devlet yaşayanlar dururken ölülerin peşine düşmez demek. Sen aylardır neden buradaysan ve yerinden kıpırdamıyorsan o da aynı sebepten oradadır ve kıpırdamıyordur demek.

Hayır, bu kadar basit değil.

Söyle o zaman, neymiş o kadar karmaşık olan şey?

Ferhan suskun kalınca Hafız lambayı aşağıya indirdi, yüzünü denize çevirdi.

Dinle beni, dedi gözünü dalgaların arasında bir yükselip bir alçalan kurtarma botundan ayırmadan. Beş yıl oldu sen buraya geleli. Beş yıldır her allahın günü şu kulenin tepesine çıkıp saatlerce denizi izliyorsun. Gören de huzur buluyorsun sanır. Nerde... Tek yaptığın, hep aynı sonla, askerlerin gelip seni yakalamasıyla biten hikâyeler uydurmak. Daha dün gece yanıma gelip bu teknenin göründüğü gibi olmadığını, nükleer başlıklı silah taşıdığını söyleyen sen değil misin? Evladım yapma.

Anlamıyorsun.

Neyi anlamıyorum Ferhan? Kaç kez söyleyeceğim sana, hiçbir devlet üç yüz yıllık anlaşmayı ihlal edip bu adaya asker çıkarmaya cesaret edemez. Ama yok, dinlemiyorsun. Aklını yakalanmakla bozmuşsun iyice. Tekne olmasa petrol tankerleri, tankerler olmasa uçaklar. Aklında paranoyalardan başka bir şeye yer yok mu?

Var tabii ama...

Ama ne?

Onların neler yapabileceği hakkında hiçbir fikrin yok ihtiyar.

Senin de neler yapamayacakları hakkında.

Eninde sonunda beni almaya gelecekler.

Öyle mi? Peki söylesene bana, sen kimsin de uğruna üç yüz küsur yıllık anlaşma ihlal edilecek?

Ben...

Ferhan dilinin ucuna kadar gelen sözleri yuttu, gözünü iskeleye yanaşmak üzere olan kurtarma botuna dikti.

III

İki kişiydiler. Adının İlyas olduğunu söyleyen yaşlı bir adam ve adını söyleme gereği duymayan genç bir kadın. Sorsalar böyle tarif ederdi herhalde, Güzeldi, diye de eklerdi – beş yıldır kadın yüzü görmeyen gözlerinin, onca süreyi kadınların arasında geçirmiş olsaydı bile hemen ayırdına varacağı kadar güzel. İnce bedeni, narin bilekleri, uzun parmakları, omuzlarından aşağıya dökülen iri dalgalı, kızıl saçları. Her şeyiyle ince, her şeyiyle ölçülü, her şeyiyle kusursuz. Böylesine kusursuz olan biri ne bozulan motor parçasının çıktığı seyahati dokuz ay boyunca sekteye uğratmasına izin verirdi ne de güya sığınmak zorunda kaldıkları şu ufak adada ihtiyar fener bekçisinin önüne koyduğu yemeğe minnet ederdi.

Aç değilsiniz herhalde, dedi Hafız kadının önünde hiç dokunulmadan duran tabağı işaret edip.

Yeğenim, dedi İlyas kadınla arasındaki ilişkiyi açıklamak istercesine, çok korktu. Yıldırım düştüğünde kamaradaydık, yemeğe oturmuştuk. Masmavi bir ışık çaktı, elimiz kolumuz tutulur gibi oldu. Sonra etraf karardı. Kaptanın söylediğine göre elektronik aksam tamamen kullanılmaz hale gelmiş.

Meraklanmayın, dedi Hafız, fırtına dinsin, Ferhan gelip bakar. Pek maharetlidir, bizde öyle bir radyo var ki, Allah seni inandırsın İlyas kardeşim, Ferhan her şeyi onunla tamir ediyor. İçinden çıkan parçalar beş yıldır bitmek tükenmek bilmedi.

Bilirim o radyoları, dedi İlyas gülerek, her yola gelirler.

Ferhan’ın gözleri İlyas ile Hafız arasında gidip geldi. İhtiyarın imalı sözleri, İlyas’ın topu yakaladığını işaret eden keskin bakışları... Sanki yeni karşılaşmamışlar da, geçen yılları telafi etmek adına buluşmuşlar.

Uzun süre tersanelerde mühendislik yaptım, dedi Hafız, randa armalı uskunanın üç direklisine pek rastlanmaz. Seninki...

Maria, diye onun sözünü kesti İlyas, çok özeldir.

Öyle, diye mırıldandı Hafız, ve çok güzel.

Ferhan iyice işkillenmişti. Sandalyesinde doğruldu, gözlerini İlyas’a dikti.

Özelliği ne de bu kadar özel İlyas Bey?

Dünyada eşi benzeri yok, diye yanıt verdi İlyas, üstelik çok sevdiğim bir dostumdan yadigâr.

Size ait değil yani, dedi Ferhan.

Hiç kimse bu tekneye sahip olamaz evlat. İçinde öyle bir donanım var ki...

Kadın boğazına takılan bir şey varmışçasına üst üste öksürünce İlyas sustu, yarısına kadar şarap dolu olan bardağına uzanıp hepsini bir dikişte içti. Ferhan belli etmeden kadına baktı. Bazı insanların tedirginliğini görmek ne kolaydı, o tedirginliğin işleri berbat etmek üzere olduğunu sezmekse ne tuhaf.

Devam edin lütfen, dedi üstüne basa basa, nasıl bir donanımmış bu merak ettim.

İlyas Hafız’a kaçamak bir bakış atıp başını çevirdi, gözünü ocakta yalpalayarak yanan ateşe dikti.

Maria’nın adını anmadan başlamak olmaz, deyip derin derin içini çektikten sonra, Maria, dedi tekrar. Bahsettiğim dostumun sevgilisiydi. Üçümüz yıllar önce İngiltere’de, IRA yanlısı bir gösteride tanışmıştık. Şimdikiler zorluk nedir bilmiyor bile, öyle şeyler geçti ki başımızdan. Sırf bizim değil tabii, koca bir kuşak neticede. Senin anlayacağın evlat, her şeyin olması gerekenden çok daha karmaşık olduğu zor zamanlardı. Hitler Efendi ortalığı düzleyeli otuz yıl ya olmuş ya olmamış, bir yanda sokağa dökülen gençler, öte yanda sokağı dize getirmek isteyen hükümetler. Her yerde bombalar patlıyor, insanlar ölüyor, gençlerin bir kısmı durup izlerken ötekiler taraf seçiyor. Maria seçim yapanlardandı. Hitler’in fırınından çıkan kül yığınları abidevi birer kanıt değilmiş gibi, insanlar ölünce düzen değişir diye düşünenlerden. Ben geride kaldım. Dostumsa Maria’nın peşinden gitti. Uzun süre ikisinden de haber alamadım. Vakti geldiğinde de Türkiye’ye döndüm. Bu anlattıklarımdan yıllar sonra bir akşam kapım çaldı. Eşikte dikilen pejmürde adamı tanımakta bir hayli güçlük çektim. Ne zaman ki donuk gözlerini bana dikip, Maria öldü, dedi, o zaman onun dostum olduğunu anladım. Elinden tuttuğu ufak oğlan çocuğuyla birlikte sorgusuz sualsiz içeriye girip sanki daha dün görüşmüşüz gibi koltuğa oturdu, çay demleyip demlemediğimi sordu. İki ay kaldı yanımda. Eskiden, yani İngiltere’ye gitmeden önce aynı işyerinde çalışırdık, hatırlı tanıdıkları araya soktum, işe iadesini sağladım. Hemen oğluyla başka bir yere taşındı. Aradan bir yıl ya geçti ya geçmedi, Önemli bir görevlendirme geldi, deyip ortadan kayboldu. Uzun süre haber alamadım. Meraklanınca peşine düştüm. O sıralar tren garı kentin ortasındaydı. Hemen bitişiğinde de lokomotif atölyeleriyle lojmanlar. Atölyelerden birinde büyük bir patlama yaşanmış, onlarca insan hayatını kaybetmişti. Söylenenlere göre tesadüfen oradan geçen ve hayatını kaybeden onlarca insandan biri de dostumdu. Ama ne ölüm kaydına ulaşabildim ne de onun öldüğünü kanıtlayacak herhangi bir ize. Epey sonra evde bir kutu buldum. İçinden Maria’nın İrlanda’da çekilmiş bir fotoğrafıyla dörde katlanıp rulo haline getirilmiş aydıngerler çıktı. Üç direkli, doksan beş metrelik bir tekneye ait tasarımlardı bunlar. Anca o zaman anımsadım, Maria ve dostumun en büyük hayali böyle bir tekneyle açık denizde özgürce yaşamaktı. Gerçek özgürlük bu, derdi Maria, hiçbir devletin malı olmadan yaşamak. Tasarımları aldım, fotoğrafı da çocuğa vermeleri için yetimhaneye teslim ettim. Tanıdığım mühendislerden biri çizimi görür görmez, İmkânsız, dedi, şimdiki teknolojiyle böyle bir şey yapılamaz. Ben de bekledim. Hem teknoloji ilerlesin hem de o teknolojiyi kullanacak mühendisler yetişsin. Vakti geldiğinde buldum onu. Hollanda’da Royal Huisman Tersanesi’nde. İkimiz de görev gereği oradaydık, birbirimizi görmedik bile. Ben çizimi gönderdim, o projeyi. Ben kaynak buldum, o kaynağı kullandı.

İlyas sustu, başını çevirip gözlerini dikkatle onu dinleyen Ferhan’a dikti.

Yani senin anlayacağın, donanım derken sadece teknolojik teçhizattan değil, hiçbir teknolojinin üstün gelemeyeceği insan iradesinden bahsediyorum delikanlı. Maria her şeyi göze alıp kendini bile yok eder ama hiç kimseye boyun eğmezdi.

Aman ne dokunaklı, diye araya girdi kadın bir anda. Kendisine yönelen bakışlara aldırmadan ayağa kalktı, paltosunu sırtına alıp kapıya yürüdü.

Kuleye çıkabilir miyiz?

IV

Ferhan fener kulesinin kapısını itti, lüks lambasını içeriye doğru tutup kadına geçmesi için yol verdi. Kadın önde o arkada, aralarında üç dört basamaklık mesafe, tırmanmaya başladılar. Ferhan’ın odasının olduğu merdiven sahanlığına geldiklerinde kadın yerde gördüğü fotoğrafla duraksadı, onun yetişmesine kalmadan eğilip aldı. Ağaçlı tepeler vardı fotoğrafta, kendi büyüdüğü çıplak, sarp dağlara hiç benzemeyen uçsuz bucaksız çayırlar. Ve bir kadın. Ona hiç benzemeyen bir kadın. Uzun siyah saçlarını tepesinde toplayıp at kuyruğu yapmış, gülümsüyordu. Fotoğrafın arkasını çevirdi, gözlerini kısıp elyazısıyla yazılan ismi okumaya çalıştı.

Maria, dedi imalı imalı, ne tesadüf.

Ferhan kadının elindeki fotoğrafı çekip aldı, öne geçip adımlarını hızlandırdı.

Kimdi o? Sevgilin mi?

Ferhan cevap vermeyince, Babam da senin gibiydi, diye devam etti. Ser verir sır vermezdi. Sonu pek iyi olmadı ama.

Ferhan durdu, kadının kendisine yetişmesini bekledi.

Aralarındaki mesafe kapandığında, Yukarı çıkmak istiyor musun, diye sordu.

Kadın evet anlamında başını salladı.

Öyleyse sus, dedi Ferhan, yoksa senin de sonun pek iyi olmayacak.

Hayret, dedi kadın, seni gören karıncayı bile incitmezsin sanır.

Ferhan ses çıkarmadan yürümeye devam etti.

Babam için de öyle derlerdi, dedi kadın, karıncayı bile incitemez, melek gibi adam derlerdi. Bak şimdi merak ettim. Acaba senin de onun gibi ortadan kaybolma huyun var mı? Yıllarca lokomotif atölyesinde çalıştı biliyor musun? Sürekli ortadan kaybolur, üç dört gün sonra eli yüzü darmadağın çıkagelirdi. Bu kaybolma hadiseleri başladığında ben on yaşındaydım. Annem uzak bir yere gideli üç ya da dört ay olmuş, bu uzak yer hikâyesini uyduran babamsa o uzak yerin neresi olduğuna bir türlü karar verememişti. Norveç, Yugoslavya, Tacikistan... Arada dünya haritasını açıp önüme koyar, Hadi bakalım annenin olduğu yeri göster, derdi. Tuhaf, o ne derse desin elim hep yaşadığımız kentin üstünde olurdu. O sıralar karşımıza oğluyla birlikte yaşayan bir adam taşındı. Babamla ikisinin konuştuğunu hiç görmedim ama babam ne zaman ortadan kaybolsa adam kapımızı çalmaya, bir ihtiyacımızın olup olmadığını sormaya başladı. Oğlunun gözlerini hatırlıyorum. Nadirdir diye biliyordum ama değilmiş bak, onun gözleri de tıpkı seninki gibi çift renkliydi. Biri lacivert öteki kahverengi.

Ferhan durdu, elindeki lüks lambasını onu beş altı basamak kadar aşağıdan takip eden, konuşmaktan soluk soluğa kalmış kadının yüzüne tuttu.

Bütün bunları niçin anlatıyorsun?

Bilmem, dedi kadın fütursuzca, belki sadece uyum sağlıyorumdur. Dar alanlara sıkışan insanlar birbirlerine hep hayat hikâyelerini anlatırlar. Garip ama kendiliğinden oluveriyor işte. Sanki şu duvarlar anlatmakla genişleyecek.

Ferhan bıkkınlıkla iç çekti, önüne dönüp yürümeye devam etti.

Gece yarısıydı, dedi kadın onun peşi sıra. Babam üç dört günlük ortadan kaybolmalarından birinin sonunda eve geldi, hepimizi yataktan kaldırıp karşısına dizdi. Sağ kolu sargılıydı, bilekten aşağısı yoktu. Kim yaptı bunu, diye sordum. Benden kaçırdığı gözlerini onu merakla dinleyen küçük erkek kardeşime çevirdi. Lokomotif atölyesinde büyük bir canavar yaşıyor, dedi. Bütün o silindirler, çarklar, plakalar, rulman kapakları, arbolar, hepsi bir araya gelip kocaman bir gövde olmuş, yıllardır orada çalışanların kanıyla besleniyor. Erkek kardeşim çok tepki vermedi ama kız kardeşim sevinçle ellerini çırpmaya başladı. Daha dört yaşındaydı, sandı ki nerede bir canavar orada bir kahraman. Kahraman gelecek, hepimizi canavardan kurtaracak. Babam güldü, Evet, dedi, hepimizi kurtaracak ama önce buradan gitmemiz gerek. Sonra bize denizin ortasındaki yemyeşil bir adada yaşayacağımızı söyledi. Bütün gece gözümüzü kırpmadan babamı dinledik. Biz sorduk, o anlattı. Gideceğimiz adada bizden başka hiç kimse yoktu. Sadece bize ait kocaman bir kulemiz, bir de ufak taş evimiz olacaktı. Üstelik annem gittiği uzak yerden dönmüş, o evde dört gözle bizi bekliyordu. Yarın erken kalkmanıza gerek yok, dedi üstümüzü örterken, istediğiniz gibi uyuyun, ben sabahtan atölyeye uğrayıp sonra sizi almaya geleceğim.

Ertesi sabah içim rahat etmedi, babamın evden çıkmayın demesine rağmen o gittikten sonra giyindim, okulun yolunu tuttum. Öğretmenime, arkadaşlarıma hoşça kal demek istemiştim. Uzun uzun gideceğimiz adayı anlattım, orada kardeşlerimle neler yapacağımızı. Okul lojmanların ve atölyenin iki sokak ötesindeydi. Daha birinci ders başlamamıştı ki kulakları sağır eden bir patlama duyuldu. His işte, kimse ne olduğunu anlamamışken okuldan çıktım, lojmanlara koştum. Vardığım yer ev değil enkazdı. Çığlıklar, haykırışlar... Ailemden geriye kalanları ayakkabı kutusuna koyup öğretmenime teslim ettiler. Birlikte gömdük. Kediyi, kuşu, kurbağayı gömer gibi.

Ferhan bir kez daha durdu, kadının yüzüne uzun uzun bakıp hiçbir şey söylemeden tekrar önüne döndü. Kadın iki basamak daha çıktı, tırabzanlara yaslanıp soluğunu düzeltmeye çalışırken elini karnına koydu.

Hamileyim.

Yani, dedi Ferhan suratındaki alaylı tebessümü gizleme gereği duymadan.

Lokomotif atölyesindeki patlamanın sebebi anlaşılamadı, dedi kadın, ama ben daha o yaşımda bile kimin yaptığını biliyordum. Sağ eli kesilmiş bir lokomotif ustası o vakitten sonra üç çocuğun karnını neyle doyurur? O da çaresizlik içindeki her insan gibi hayal kurdu. Makine parçalarından kendine yeni bir düşman yarattı – bir canavar. Ve bir kahraman, elinde makine yağı, üzerinde mavi işçi tulumu, ailesini canavarın dişleri arasından kurtaracak bir kahraman. Ama neyi akıl edemedi biliyor musun, canavarı yok edince bütün hayalin çökeceğini ve kahramanın da hayalle birlikte yok olacağını.

Güzel hikâye, dedi Ferhan tırmanmaya devam ederken, yalnız bir şey söyleyeyim mi, bu kadar fiyakalı cümleler kurarsan kimse anlattıklarına inanmaz.

Hikâye değil, diye seslendi kadın onun ardından, geçmiş. Farkında değil misin, geçmişimiz biz ne yaparsak yapalım hep peşimizden geliyor. Bak, sen kaçabildin mi? Aynı patlamada senin baban da öldü Ferhan. İki yaşındaki çocuğuyla, yani seninle İngiltere’den dönmüş, iki ay kadar İlyas’ın evinde idare edip karşı dairemize taşınmıştı.

Neyden bahsettiğini bilmiyorum, dedi Ferhan.

Öyle mi, dedi kadın soluk soluğa, oysa ikimiz de babanın sünepe bir devrimci değil, istihbarattan olduğunu ama İngiltere’de annenle tanışınca işlerin boka sardığını gayet iyi biliyoruz.

Saçma.

Asıl saçma olan ne biliyor musun, aşağıda gösterdiğin soğukkanlılığı hâlâ sürdürmeye çalışman. Tam babanın oğlusun değil mi? Sen unutmuş olabilirsin ama biz seninle aynı yetimhanede büyüdük Ferhan. Sana ne yaptıklarını biliyorum çünkü aynısını bana da yaptılar. Tabii ben senin kadar şanslı değildim. Çıkan yangını hatırlıyor musun? O yangın tesadüf değildi, bizi gece yarısı otobüse bindirdikten sonra binanın etrafında gazyağı bidonlarıyla gezenlerin kim olduğunu gözlerimle gördüm. Sen o yangından sonra Hollanda’ya gönderildin, peki ya biz, geride kalanlar? Nüfusa ölü kaydı düşüp hepimizi kamplara dağıttılar. Senin baban istihbarattandı, kaderin daha en baştan devlete zimmetlenmekti. Bizlerin kaderiyse dağlara gönderilmek.

Niye buradasın o zaman, diye sordu Ferhan buz gibi bir sesle. Şimdiye cesedinin bulunmuş olması gerekmiyor muydu?

Sınavı geçtim çünkü. Babamın elini canlı canlı kesmişler biliyor musun? On üç yaşındaydım, beni penceresiz bir odaya kapayıp saatlerce aynı sahneyi izlettiler. Donup kaldım. Polis yaptı dediler, devlet yaptı dediler. Sonra bana babamın intikamını almak isteyip istemediğimi sordular. Bana silah vereceklerdi, beni herkesten, her şeyden daha güçlü hale getireceklerdi. Ben de çıkıp savaşacak, babamın intikamını alacaktım. Bu soruyu her duyduğumda babamın canavarı geldi aklıma. Ama ben oyunun kuralını çoktan öğrenmiştim. Devlet ölümsüz bir makineydi. Bizim gibi ölümlülerse anca kendilerini kahraman ilan ederlerdi. Sonuç? Ölümlüler ölür, ölümsüzler kalır. Babam öldü, geride kurduğu hayal ve devlet kaldı. Anlattığı ada, devlet kadar canlıydı zihnimde. Yıllarca annemin o ufak taş evde bizi beklediği yalanına inanmayı seçtim. Tutunacak bir hayal olmazsa neyle yaşar insan? O adaya ulaşmak istiyorsam karşımdakinin bir makine olduğunu asla unutmayacak, kahramanlık taslayıp kendimi ona yem etmek yerine zamanını kollayıp onu oyuna getirecektim. Bütün öfkemi