HAL EDWARD RUNKEL

Evlilik, aile terapisti ve dünyanın birçok yerinde konuşmalar yapan lisanslı ilişki koçu. ScreamFree Living şirketinin kurucusu ve başkanı. Kendisini, dünyayı ilişki ilişki sakinleştirmeye adamıştır. Prensipleri, ilişkilerinde devrim yapmak konusunda binlerce aileye yardımcı oldu. Karısı Jenny ve iki çocuğuyla Atlanta yakınlarında yaşıyor.

BAĞIRMAYAN

ANNE BABA

OLMAK

NOTOS KİTAP

Aganta 007

Bağırmayan Anne Baba Olmak

Özgün adı: Screamfree Parenting: The Revolutionary Approach to Raising Your Kids by Keeping Your Cool

© Screamfree Omnimedia, LLC, 2007

© Notos Kitap Yayınevi, 2017

Bu kitabın Türkçe yayın hakları Penguin Random House’a bağlı Crown Publishing Group’un markası Harmony Books ve Akcalı Ajans aracılığıyla alınmıştır.

Tüm hakları saklıdır.

Birinci Basım Nisan 2017

İkinci Basım Mayıs 2017

Üçüncü Basım Haziran 2017

ISBN 978-605-9851-98-5

Sertifika 16343

Türkçesi: Ebrar Güldemler

Editör: Derya Yağmur

Kapak tasarımı: Geray Gençer

Uygulama: M. Tila Sadık

Bu dijital eser Libronet e-kitap atölyesinde üretilmiştir.

Notos Kitap Yayıncılık Eğitim Danışmanlık

ve Sanal Hizmetler Tic. Ltd. Şti.

Ömer Avni Mahallesi, Prof. Dr. Tarık Zafer Tunaya Sokak

No: 11/6 Gümüşsuyu Beyoğlu İstanbul

0212 243 49 07

facebook.com/NotosKitap

twitter.com/NotosKitap

Baskı ve Cilt

Pasifik Ofset Ltd. Şti.

Cihangir Mahallesi, Güvercin Caddesi, No: 3/1 Baha İş Merkezi

A Blok Kat:2 34310 Haramidere Avcılar İstanbul

0212 412 17 77

Sertifika 12027

Hal Edward Runkel

BAĞIRMAYAN

ANNE BABA

OLMAK

Sakin kalarak Çocuk Büyütmek

TÜRKÇESİ

Ebrar Güldemler

Elbette Jenny’ye.

Ve Hannah ile Brandon’a,

Sizinle ilgili düşündüğüm iki şey var...

ScreamFree: Başkalarıyla sükûnetinizi koruyarak bağ kurma yolu. Sizin dışınızdakiler nasıl davranırsa davransın, kendi duygusal tepkilerinizin kontrolünü elinizde tutmak, kendinize odaklanmak ve dünyanın iyiliği için kendinize iyi bakmak.

Bu Kitabı Nasıl Okumalısınız?

Bu kitabı yazma amacım; öncelikle çocuklarınızla ilişkinizden başlayarak, dünyayı tek tek, ilişki ilişki sakinleştirmek. Kitapta geçen prensipleri uygulamaya başladığınızda, daima sahip olmak istediğiniz o ebeveyn-çocuk ilişkisinin keyfini çıkarmaya da başlayacaksınız. Böyle ilişkiler, uyum, neşe ve karşılıklı saygı doludur. Ailede huzur sandığınız kadar uzakta değil.

Bu kitabın size bu tür ilişkiler kurmanızda yararlı olması için adım adım, “bağırmadan” nasıl yapacağınızı anlatacak kısımlara ayırdım. Başta bazı prensipler size daha önce bildiklerinize göre biraz farklı ve ters görünebilir. Moda öğretilere aykırı gelebilir. Bu yüzden içindekiler bölümünü okuyup, ilginizi çeken bölüm ya da kısıma gitmek isteyebilirsiniz. Fakat bu kitaptaki bölümleri sırayla okuyarak en çok yararı sağlayacaksınız.

Kitap dört bölüme ayrılıyor ve her bölümde birkaç kısım var. Her bölümün sonunda, size çok benzeyen gerçek insanlara dair, hakiki yaşam tecrübeleri paylaşıyorum.

Bu hikâyelerin bir kısmı benim danışanlarıma, bir kısmı da meslektaşlarıma ya da arkadaşlarıma ait. Dünyadaki en cesur insanların bir kısmıyla çalışma fırsatı bulduğum, zamanlarını, paralarını ve duygusal enerjilerini kendilerine odaklanmaya ve diğerleriyle bağ kurmaya ayırmayı seçen insanlarla çalışma fırsatı bulduğum için kendimi şanslı ve ayrıcalıklı hissediyorum. Onlarla birlikte yürümek ve bu süreçte ilişkilerinde kökten değişiklikler yaptıklarını izlemek benim için tarifsiz bir nimet.

Her bir hikâyede Bağırmayan Anne Baba olmanın gücünü göreceksiniz. İsimler ve ayrıntılar kişilerin mahremiyetini korumak için değiştirildi fakat olaylar tamamen gerçek ve güçlü. Bu hikâyeler hayatın çeşitli aşamalarındaki ebeveyn-çocuk ilişkisine yer veriyor. Herkesin hikâyesi farklı fakat bir yerlerde kendinizi bulacağınızı biliyorum.

Hepsinden önemlisi, bu kitapta size ilişkilerinizi değiştirmede ilham kaynağı olabilecek kısımları alın ve gerisini boş verin. Dilediğiniz ilişkilere sahip olmak ve istediğiniz ebeveyn olmak için söylediklerimin hepsini yapmak ve kabul etmek zorunda değilsiniz.

Sonuçta tüm yapmanız gereken sakin kalmayı öğrenmek.

Bana feedback@screamfree.com adresinden e-posta gönderebilir ve kitabın hayatınızı nasıl etkilediğinden bahsedebilirsiniz. Yolculuğunuzu dinlemekten memnun olurum. Geri dönüşleriniz dünyayı sakinleştirmek için çıktığım bu yolculukta bana ilham olacak.

BİRİNCİ BÖLÜM

Çocuklarınızın Gerçekten İhtiyaç Duyduğu O “Havalı” Ebeveyn Olmak

Anne babalar anlattıklarını kendileri uygulamadıkça çocuklarına öğretemezler.

– ARNOLD H. GLASGOW, PSİKOLOG

Çocuklarımı büyütürken aklımı kaybettim ama ruhumu buldum.

– LISA T. SHEPHERD, ANNE

BÜTÜN ÇOCUKLAR “HAVALI” ANNE BABALARA sahip olmak ister. Bu, çocukların modaya uygun giyinen (zaten bu artık hiç de havalı bulunmuyor) anne babalar istediği anlamına gelmiyor. Ve güncel öğretilerin aksine, havalı anne baba olmak çocuklarınızın ne isterse yapmasına izin vermek anlamına gelmiyor. Her çocuk işler kızıştığında bile sakin kalabilen ebeveyn ister. Hatta özellikle de işler kızıştığında. Çocuklar ebeveynlerinin gerçekte olduklarından daha sakin ve sağduyulu olmalarını beklerler. Çocuklarınız gerçekten aklınızı kaybettiğiniz anlarda bile soğukkanlılığınızı korumanızı ister.

Görünüşe bakılırsa bu tam da ihtiyaç duydukları şey.

Ebeveynler dünyanın her yerinde yaşamlarının en zorlu mücadelesini veriyor: Karşılıklı saygı ve dayanışmaya dayalı sevgi dolu bir aile ortamı yaratmaya çalışmak. Ve bunu sorumsuzluğu ve rahatına düşkün olmayı öven bir toplumda yapmaya çalışıyorlar. Doğal olarak kendilerini hiç olmadıkları kadar endişeli hissediyorlar. Çok yoğunlar ve takdir görmüyorlar. Bence yardıma ihtiyaçları var.

Ebeveynlerin bütün bunları nasıl değiştirebileceklerine dair ilham verecek birisini aradıklarına inanıyorum.

Anne babalar bütün bunları nasıl değiştirebilecekleri hakkında ilham verecek birisini arıyor. Hepimiz mükemmel çocuklar yetiştirmek için düzenlenen, tamamen kusursuz metotlarla dolu o paket programların her türlüsünü duyduk. Önceki iki neslin sayısız başarısızlığını dinlerken, bir yandan da eski güzel günlere acilen dönmemiz gerektiğini duyduk. Ve hepsinden önemlisi çocuklarımızın iyiliği için kendimizi feda etmemiz gerektiğini, tüm dikkatimizi onlara vermemiz gerektiğini ve daima yanlarında olmamız gerektiğini öğrendik.

Bunların hepsini ve daha fazlasını defalarca dinledik ve bir faydası yok. Bu kendini feda etme çağrısı oldukça acı verici ve ebeveynlere kendilerini ağır bir yükün altında ezilmiş, öfkeli ve yetersiz hissettiriyor.

Peki sorun ne? Ya da bu karmaşadan çıkmak için hangi yöne doğru ilerlemeliyiz? Birkaç yıl önce harika bir aile danışmanı ve haham olan Edwin Friedman önemli bir soru sordu: En son ne zaman çocuklarınıza daha az odaklanmanızı öneren bir ebeveyn kitabı gördünüz?1

Bu ilki olabilir. Elinizdeki kitap ebeveynlere, hayatlarını çocuklarının uydusu olarak kurmak yerine, kendilerine odaklanmaya yeniden dönmelerini öneren ilk kitap olabilir.

Peki sorun, çocuklarımıza fazla odaklanmamız mı? Kesinlikle. Bizi büyütenlerin çocukları görmeme ve duymamaya dayalı yaklaşımına tepki olarak, biz de diğer uca savrularak hayatlarımızı çocuklarımızı merkez alarak kurduk. Çocuklarımızı okula, antrenmana götürmek yetmiyor, bir de arabalarımızın her yerine etiket yapıştırmalarına izin veriyoruz. Peki o etiketlerde kimin ismi var? Parasını ödediğimiz arabanın üzerindeki etiketlerde kimin ismini görüyoruz? Okul takımının yıldız oyuncusu ya da parlak bir öğrenci olsun olmasın, çocuklarımızın adı tüm dünyaya aracın kime ait olduğunu haykırıyor. Ve tabii hayatlarımızın da. Ve bu onlar için de bizim için de iyi değil.

Bağırmayan Anne Baba Olmak sizi bu karmaşadan çıkaracak hem sizi hem de çocuğunuzu evde doğru yerlere konumlandıracak.

NEDEN BAĞIRMAYAN ANNE BABA OLMAK?

Hepimiz çocuklarımıza bağırmayız. Hepimiz sakin kalmak için uğraşmayız. Ama anne babaların hepsi farklı seviyelerde bu mücadeleyi verir. Çocuklarımıza, seçimlerine çok kızdığımız ve ne yapacağımızı bilemediğimiz olur. Onların nihayetinde nasıl insanlar olacakları konusunda endişeleniriz. Kaçınılmaz olarak da, çocuklarımıza o kadar fazla odaklanırız ki bu endişe bizi ele geçirir ve hareket edemez hale geldiğimizi fark etmeyiz.

Bağırmayan Anne Babalar olmanın sırrı, bu kızgınlığa verdiğimiz karşılıkları sakinleştirmekte yatıyor. Bağırmayan diyorum, çünkü bağırmak en sık verdiğimiz tepki oluyor. Tabii kendimizi durumdan soyutlamak gibi başka tepkiler de verebiliyoruz. Fazla tepki verebiliyoruz ya da çocuklarla savaşmaktan pes edip teslim oluyoruz. Bazılarımız pes ediyor ve taviz vermeye devam ediyor.

Bu tepkilerin her biri “bağırma”nın farklı türleri. Hepsi de bizi çocuklarımızla kurmayı hayal ettiğimiz ilişkiden uzaklaştırıyor. Ama umut var. Daha iyi bir yol var.

Bu kitapla, çocuğunuzla dinamik ve bir o kadar sağlıklı bağlar kurduğunuz ilişkilere sahip olmak için ufkunuzu genişletmeyi umuyorum. Ve hem sakin hem de yakın kalmanız mümkün. Ebeveynlerin çoğu kendilerini ilişkiden uzaklaştırarak sakin kalmayı başarıyor. Diğerleriyse bağlantılarını sürdürüyor fakat ilişkiyi kaygının ele geçirmesine izin veriyorlar. Bağırmayan Anne Baba Olmak ise öncelikle endişenizi kontrol altında tutmayı ve ardından tamamen yakın ve bağlantıda kalmayı öğretiyor. Bu da çocuklarınızın her biriyle ve ailenizin geri kalanıyla tüm kalıpları yıkan bir ilişki kurmanızı sağlıyor. Bu öyle bir ilişki ki, sizin konumunuzun ilham veren bir etkisi var ve ailedeki bir numaralı lider rolünüz de sakinleştirici bir otorite. Çocuklarınızın yaşlarını unutun ve şimdiye dek yaptığınız yanlışları bir kenara bırakın, kendinizi ailede yeniden bu pozisyona konumlandırabilirsiniz.

Ailedeki bir numaralı rolünüz sakinleştirici otoritedir.

Kendinize odaklanmayı, sakinleştirmeyi ve büyütmeyi öğrenerek olduğunuz ebeveyni değiştirebilir ve ayrıca aile dinamiklerinizde büyük değişiklikler yapabilirsiniz. Bugünden başlayarak yeni bir bağ ve uzlaşma sağlayacağınız prensipleri uygulayabilirsiniz. Bağırmayan bir ebeveyn olmak zorlu bir yolculuktur, kendinizle ve ilişkilerinizle ilgili gerçeklerle yüzleşmeniz gerekir. Zor evet, fakat imkânsız değil. Ayrıca zorluktan ibaret değil – sonuçta kendinize şimdiye dek yapabildiğinizden ve yapmanız gerektiğini düşündüğünüzden çok daha iyi davranmayı öğreneceksiniz.

Her şey tek bir temel değişimle başlıyor. Göreceksiniz, anne babalık yapmak çocuklarla ilgili değil, ebeveynlerle ilgili.

1. Ebeveynlik Çocuklarla Değil, Ebeveynlerle İlgili

Sorun sen değilsin, benim.

– GEORGE COSTANZA, SEINFELD

ÇOCUKLARINIZ İÇİN YAPABİLECEĞİNİZ en harika şey kendinize odaklanmayı öğrenmektir.

Bu ifade şu anda size mantıklı gelmeyebilir. Hatta biraz da saldırgan bulabilirsiniz. Ne yani? Odağımı çocuklarımdan uzaklaştırıp kendime mi çevireceğim? Bu bütün kurallara aykırı değil mi?

Hayır değil. Çocuklarınızı listenin en sonuna almanızı önermiyorum. Tam aksine, kendinize odaklanarak ailenizin bütün üyeleriyle daha mutlu ve sağlıklı bir bağ kuracağınızı söylüyorum.

Birçoğumuz ilişkilerimizi hatalı bir modelle yürütüyoruz. Bu ilişkilerimizin hatalı olduğu anlamına gelmiyor fakat ilişki biçimimizin hatalı olduğu anlamına geliyor. Sağlıklı ilişkiler kurmak için diğer insanların ihtiyaçlarını karşılamaya odaklanmamız, onlara hizmet etmemiz ve mutlu etmemiz gerektiğini söyleyen bir modeli uyguluyoruz. Bunu sorgulamak bile tartışma yaratıyor biliyorum ama beni dinleyin.

Kendinize odaklanarak ailenizin bütün üyeleriyle daha mutlu ve sağlıklı bir bağ kurarsınız.

Bu kitap, bu modelin özellikle de ebeveyn çocuk ilişkilerinde ne kadar hatalı olduğunu anlatıyor. Şimdilik göz önünde bulundurmamız gereken birkaç basit şey var. Öncelikle dünyada kontrol edebileceğimiz ve kontrol edemeyeceğimiz şeyler var. Şimdi kendinize şu soruyu sorun: Kontrol edemeyeceğiniz ve değiştiremeyeceğiniz bir konuya enerjinizi harcamak ne kadar akıllıca? Cevap: Pek akıllıca sayılmaz. Pekâlâ, sonraki soru: Çocuklarınız hangi kategoriye giriyor? Başka bir deyişle, çocuklarınız kontrol edebileceğiniz şeyler mi, yoksa kontrol edemeyeceklerinizden mi? Ve işte daha zor bir soru: Çocuklarınızı kontrol edebiliyor dahi olsanız, bunu yapmalı mısınız? Ebeveynlik bu mudur? Peki ya kontrolden çıkanlar çocuklar değilse?

GERÇEKTEN KONTROLDEN ÇIKAN KİM?

Çocuklarım Hannah ve Brandon dört ve iki yaşlarındaydı ve o cumartesi sabahlarından birindeydik. Eşim Jenny ve ben cuma gecesi çok geç yatmıştık ve çocuklarımızın ertesi gün bizi epeyce erken uyandıracağı kesindi. Ve tabii hafta sonu bolca sızlanma, ağlama ve şikâyetle başladı – çocukların da keyfi kaçıktı.

Ben de tüm ebeveyn bilgeliğimi kullanarak hep birlikte dışarı çıkmaya karar verdim. Kahvaltı için Waffle House’a gidelim. Evimizin en yakınındaki tıklım tıkış doluydu ama neyse ki Atlanta’da bir sürü Waffle House var. Arabamıza atladık, çocukları araç koltuklarına oturttuk ve şikâyetlerini akçaağaç şurubu sözüyle dindirdikten sonra ikinci Waffle House’a doğru yaklaşık 100 metrelik yola çıktık. Ve ne yazık ki ikincisinde de ilki kadar uzun bir sırayla karşılaştık.

Çocukları tekrar arabaya bindirmenin imkânı yoktu ve biz de beklemeye karar verdik. Neyse ki çalışanlar çocukları düşünmüştü ve çocuklar için boya kalemi ve boş kâğıtlar vardı. Eşimle sohbet etme fırsatımız bile oldu. Tam bir kazan-kazan durumuydu.

Bütün bunlara ilaveten bir tabela gördüm. Resim çizen çocuklara bir Waffle House şapkası ve ücretsiz waffle veriliyor. Hayat bazen çok güzel. Çocuklar resim çizdi. Biz karımla sohbet ettik. Zaman akıp gitti ve kendimizi bir masaya oturmuş bulduk. Karım ve kızım bir tarafta, oğlum ve ben diğer taraftaydık. Çocuklar kâğıt şapkaları da getirdi ve şapkayı ben bile denedim.

Waffle House’un uyumlu mimarisini görseniz şaşırırsınız. Tüm masalar mutfağın etrafında ve masaları duvar büyüklüğünde pencereler çevreliyor. Her yer açık ve diğerlerinin ne yaptığını görmeniz oldukça kolay.

Şimdi... O dakikaya kadar gayet iyi idare etmiş olsam da çocuklar uyandıklarından beri bir şey yememişti. Tüm işi beklemek olan aç çocuklar biraz... huzursuz olabilir. Dört yaşındaki Hannah birkaç şikâyet dışında da üstesinden geldi. Fakat iki yaşındaki oğlum Brandon tam olarak iki yaşındaydı. Ne demek istediğimi anlıyorsunuzdur. İki yaşındaki çocuklar “içlerindeki sesi dinlemek” ya da “büyük çocuk gibi konuşmak” gibi şeyleri pek göz önünde bulundurmuyorlar. Özellikle de arabadan çıkmaya zorlanıp hiçbir şey yememiş ve boş vaatlerle beklemişlerse. O sırada benimle işbirliği yapmak öncelik listesinde yer almıyordu. Güzel bir aile kahvaltısı pek iyi bir fikir gibi durmuyordu şimdi.

Fakat ben Evlilik ve Aile Terapistiyim. İlişki danışmanlığı yapıyorum. Kendimi kontrol etmeyi ve öfkeme yenilmemek için neler yapmam gerektiğini biliyorum. Bağırmak ve şiddet içeren hareketlerle onları bastırmaya çalışmaktan daha iyisini yapmayı biliyorum. Giderek artan bir gerilimle karşı karşıya kaldığımda sakin kalabiliyorum. Fakat sonra oğlum çatalını yere attı. Direncim yok olmaya başladı.

Çatal epeyce ses çıkardı ve etraftaki herkes bana baktı. Bazıları parmağıyla göstererek fısıldaştı. Ya da bana öyle geldi. Masanın karşısındaki mükemmel eşime ve yanındaki mükemmel kızıma baktım. Çok çocuklu ebeveynlerin arasında yazılı olmayan bir anlaşma vardır: Herkes yanında oturan çocuktan sorumlu olur. Haliyle hayatımdaki kadınlar uzlaşma ve yakınlık dolu harika bir ânın tadını çıkarırken biz oğlumla Üçüncü Dünya Savaşı’nın eşiğindeydik.

Hiçbir şey onu memnun etmiyordu ve öfke nöbetinin başlarında onu hiçbir şey sakinleştirmiyordu. Nihayet waffle geldi ve ben de çekişmenin kısa sürede biteceğini düşündüm. Waffle’ı kesmeye başladım fakat kesilmesini istemediği ortaya çıktı. Belki de hepsini elleriyle ısırarak yemek istiyordu, bilmiyorum. Kendi sınırıma çok yaklaştığımı biliyorum.

Ama ben insan ilişkileri konusunda uzmanım ne de olsa, değil mi? Hatta bağırmayan anne baba olmak üzerine bir kitap yazmayı bile planlıyorum. İki yaşındaki oğlumun düğmelerime basmasına izin verecek miydim? Tabii ki evet. Çatala öyle bir tepki aldı ki, oğlum bu defa waffle’ın tamamını attığında ne olacağını merak etti. Hem de tabakla birlikte.

Olacak şey şuydu: Baba sakinliğini kaybedebilirdi. Ve tam olarak da bu gerçekleşti.

Ayaklarına reçel sıçrayan insanlardan hızla özür diledim ve Brandon’ı mama sandalyesinden çıkardım. Ardından oğlumun ayakları, arkamızda oturan adamın kafasına çarptığı için ondan özür diledim. Ve hızla çıkışa yöneldik. Oğlum bağırıp dururken bütün bakışlar üzerimize kilitlenmişti. Kapıyı öyle sert açtım ki cam duvarlar titredi. Tüm lokanta beni kaldırımda yürürken, oğluma bağırırken, büyük laflar ederken, cevapsız sorular sorarken, parmak sallarken ve bir metreden uzun olmayan oğlumun gözünü korkuturken izledi. Nasıl da büyük bir adamdım o an!

Nihayetinde o berbat an bir şekilde bitti. Brandon’la aile kahvaltımıza devam etmek üzere masamız döndük. Ve karşımda güzel karım. Sanırım rahatlatıcı ve destekleyici bir şeyler söylemek istedi ama yapmacık olmak istemedi. Bense patlamaya hazır bir bomba gibiydim.

“Ne?” diye bağırdım.

“Güzel bir şapka,” dedi.

Waffle House şapkasının hâlâ kafamda olduğunu o an fark ettim. Tüm bu olay boyunca kafasında saçma sapan bir şapka olan aptal bir adamdım ve tek isteğim ciddiye alınmaktı.

BİZ EBEVEYNLERİN EN BÜYÜK DÜŞMANI

Doğrusu aptal görünmek için o şapkaya pek ihtiyacım yoktu. Bunu anlık tepkilerimle kendim sağlamıştım. İyi ilişkiler kurmak isterken bu tür duygusal tepkiler bizim en büyük düşmanımız oluyor.

Tekrar söyleyeyim: İyi bir ilişki kurmak isteyenlerin en büyük düşmanı duygusal tepkilerdir.

Bu kitaptan hiçbir şey çıkaramazsanız dahi bu kulağınıza küpe olsun: Biz ebeveynlerin en büyük derdi televizyon değil, kötü örnek olmak değil, hatta alkol ve madde kullanımı dahi değil. Bizim en büyük mücadelemiz kendi duygusal tepkilerimiz. Bu yüzden çocuklarımız için yapabileceğimiz en iyi şey, onlara değil kendimize odaklanmak. Endişe içinde çocuklarımızı kontrol etmeye çalışmakla uğraşmak yerine, kendimizde neyi kontrol edebileceğimize odaklanarak kendimizi sakinleştirelim.

Sürekli tepki vermenin nesi bu kadar zarar verici? Okumaya devam edin. Birkaç bölüm sonra hepsi netleşecek. Şimdilik şunu düşünün: Kendi karar mekanizmamızda etkimiz yokken çocuklarımızda nasıl olabilir? Tepkisel olduğumuzda geriye gidiyoruz. Olgun olmayan bir seviyeye iniyoruz. Waffle House’taki halimi düşünün. İki yaşındaki oğluma olgunca davranmayı öğretmeye çalışırken olgunluktan uzaklaşan ben oldum.

Peki böyle davranmak ne kadar etkili olabilir? Yüksek ses kullanır, korkutucu ve caydırıcı olursam bir noktada uyum sağlanır ama buna değer mi? Waffle House’ta oğluma bağırmış olabilirim ama bu şekilde korkutucu bir ebeveyn olarak onunla ne tür bir ilişkim olur?

Etkili olmak istiyorsak öncelikle kendimizi kontrol altında tutmamız gerekiyor. Ancak bundan sonra tepkimizi seçebiliriz. Ve ancak bundan sonra çocuklarımızın davranış biçiminden bağımsız olarak nasıl davranacağımızı seçebiliriz.

Peki duygusal tepki en büyük düşmanımızsa, nereden geliyor? Dahası bunun için ne yapabiliriz? Çoğumuz boğulmuş hissetmekten daha kötü bir duygu düşünemiyoruz. Kendimizi korkmuş, yorgun, endişeli ya da öfkeli hissedebiliyoruz ama hiçbiri boğulmuş hissettiğimizde olduğu gibi bizi durdurmuyor, kendimizi kaybettirmiyor ya da işe yaramaz hissettirmiyor. Yapmamız gerekenin üstesinden gelemediğimizde, halledemediğimizde, boğulmuş ve yenilmiş hissediyoruz. Durum böyle olmasa ve bu kadar yorgun ve öfkeli hissetmesek bile her şeyi aynı anda yapamayabiliriz. Sınırlarımızı aştığımızı hissettiğimizde dışarı çıkmak istiyoruz.

Ve günümüzde ebeveynlerin çoğu, zamanının büyük bir kısmını böyle hissederek geçiriyor. Genellikle aşırı gerginiz, fazla yük altında, hazırlıksız yakalanmış hissediyoruz ve takdir görmediğimizi düşünüyoruz. İşte boğulmuşluk hissinin tarifi bu. Sonuç olarak, yetersizlik duygusu bizi kemirip duruyor. Sadece kötü anne babalar olduğumuzu düşünmekle kalmıyor, kendimizi başarısız buluyoruz.

Biz ebeveynler aşırı gerginiz, fazla yük altında, hazırlıksız yakalanmış hissediyoruz ve takdir görmediğimizi düşünüyoruz.

Ve ne yazık ki biz ebeveynler başarısızlığı göze alamayacağımız tek rolü üstlenmiş bulunuyoruz. Tam bir başarı elde etmek zorunda hissettiğimiz tek bir alan varsa, o da ebeveynlik. Nihayetinde hepimiz çocuklarımızla geçirdiğimiz zamanın önemli olduğunu söyleyen, çocuklarımızın hayatına müdahil olmanın ve ailemizi önem sırasında en başa koymanın gerekliliği konusundaki mesajlara aralıksız maruz kalıyoruz. Dergiler en son ebeveynlik metotları ve önerileri içeren makalelerle dolu. Çalışmalar sürekli kötü ebeveynliğin etkilerini ortaya koyuyor. Kiliselerde bile ailenin öncelikli olması gerektiğinden bahsediliyor. Bütün bu baskı bizlere yetersizlik duygusu ve korku olarak geri dönüyor.

Bir de hepsinden daha yoğun bir baskı söz konusu: Biz ebeveynler tarihe nasıl yön vereceğiz? Gelecek nesli yetiştiriyoruz ve onlar ya önceki neslin başarısını ileriye götürecek ya da tamamen silecekler.

Kendini boğulmuş hisseden var mı?

Anne babalık çok ciddi bir iş. Riskler inanılmaz ölçüde. Başarısızlığın bedeli çok ağır. Ebeveyn olmanın yükünü hissettiğinizi biliyorum. Kendini yetersiz ve beceriksiz hisseden bir tek siz varmışsınız gibi gelebilir. Merak edersiniz: Bu kadar zor olmak zorunda mı? Cevap evet. Ve hayır. Evet ebeveynlik zor ve evet öyle olması gerekiyor. Buna birkaç kısım sonra geleceğiz. Fakat hayır bu kadar baskı hissetmemiz gerekmiyor. Kendimizi boğulmuş hissetmemize gerek yok.

EBEVEYNLİK HAKKINDAKİ EN YIKICI YALAN

Çoğumuzda bulunan altından kalkamama hissi, imkânsız bir modeli taklit etmeye çalışmamızdan kaynaklanıyor. Ve bunu son derece tehlikeli bir yalan besliyor. İşte ebeveynlikle ilgili en yıkıcı yalan: Çocuklarımızdan sorumluyuz.

Bu ifadeyi sorgulamanın komik göründüğünün farkındayım. “Tabii ki çocuklarımdan ben sorumluyum. Başka kim olacak ki?” Biraz daha sabredip okumaya devam etmenizi istiyorum.

Çoğu insan ebeveynliği böyle tanımlar: “Anne babalar olarak çocuklarımızın düşünmesi, hissetmesi ve özellikle doğru şekilde davranması bizim görevimiz. Çocuklarımızın iyi olması bizim sorumluluğumuz.” Bu elbette doğru, değil mi?

Hayır.

Şimdi, açıkça anlatmak istiyorum. Ailelerle çalışma tecrübelerim bana, kötü ebeveynliğin şimdinin yetişkinlerindeki korkunç etkilerini gösterdi. Çocuklarımızın nasıl insanlar olacağı konusundaki etkimizin büyüklüğü tartışılmaz. Bu kitap çocuklarımızı şekillendirmedeki gücümüzü nasıl kullanacağımızı gösterecek. Aslında, gelecek nesillerdeki etkimizi abartmamak gerektiğini düşünüyorum.

Fakat aslında çocuklarımızdan sorumlu olmak yerine çocuklarımıza karşı sorumluyuz. Tam olarak ifade edebilmek için tekrarlıyorum. Çocuklarımızdan bize anlatılandan çok daha az sorumluyuz. Fakat çocuklarımıza karşı sorumluluklarımız da anlayabildiğimizden çok daha fazla.

Birçoğumuz kendimizi çocuklarımızdan sorumlu hissederiz. Sonuçta ilk anlarından itibaren bize bağımlıdırlar. Fakat bir dakika durup düşünelim. Çocuklarımızdan sorumluysak, gerçekten büyük bir sorun var demektir. Çocuklarınızın kendine ait bir aklı olduğunu fark etmeniz ne kadar sürdü? Çocuklarımız kendi kararlarını vermeye başlar. Bu büyümenin bir parçasıdır. Aslında büyümek tam da budur. Çocuklarımız küçüklükten itibaren ne yapıp ne yapmayacakları konusunda karar verme yeteneklerini kullanmaya başlarlar. Ne hissettikleri, ne düşündükleri ve nasıl davranacakları konusunda tercihler yaparlar.

Bu yaklaşım basit görünüyor fakat çocuk büyütürken hissettiğimiz öfkenin tohumlarını atıyor. Çocuklar yapmalarını istediğimizden farklı seçimler yapar. Markette bağırmayı ve çığlık atmayı seçerler. Ödevlerini yapmamayı tercih ederler. Eve geç gelmeyi, koyduğumuz kurallara uymamayı seçerler. Bir lokanta dolusu insanın önünde waffle’larını yere atmayı tercih ederler.

Çocuklarınızdan sorumluysanız, doğru kararları verme konusunda onları programlama işini çözmeniz gerekiyor. Üstelik bunu çabucak yapmalısınız. Size göre “iyi” düşünme, hissetme ve davranmalarını sağlamak için doğru teknikleri öğrenmemiz gerekiyor.

Bütün bunlar itaat etmeyi öğreten bir sistemi çağrıştırıyor. Bu yüzden de kitapçılardaki ebeveynlik kitaplarının hayvan eğiticileri tarafından yazıldığına şaşırmamak gerek. “Fido’da işe yarayan şey çocuğunuzda da işe yarayabilir.”

Çocuğunuzu iyi olmaya zorlamaktan sorumluysanız, bu tür bir sistem ve program elbette işe yarayabilir. Bu yaklaşım ebeveynlere kendilerini büyük ve yetkili hissettirirken, çocuklara küçük ve yetersiz hissettirir.

Çocuklarımızın kendi iradesi ve seçme hakkı olan bireyler olması en iyi itaat sistemini bile bozabilir. Çocuklar kısa zamanda hiçbir durumda kazanmadıklarını fark eder. Ya ebeveynlerin endişelerini azaltmak için kendi karar verme mekanizmalarını baskılamaları ya da ebeveyn otoritesine karşı çıkmaları gerekir. “Çocuklardan sorumlu olma” temeliyle hareket eden ebeveynliğin aldatmacalarından biri de bu. Ebeveynler ya çocuklarını doğru tasarlar ya da başarısız olurlar. Çocuklar ya sisteme boyun eğer ve bireyselliklerinden vazgeçer ve “endişe yaratmayan çocuk” olurlar ya da “programa uymaz” ve sisteme karşı çıkarlar.

İki tarafın da nasıl kurulduğunu görüyor musunuz? Bir tarafta “Anne ve Babaların Endişesini Azaltacak Çözümler”, diğer tarafta, “Anne ve Babaların Endişesini Artıracak Yanlış Seçimler”. Ailelerin çoğu için üçüncü bir seçenek yok. Bu düzende, çocukların doğruları kendi kendilerine öğrenmeleri ve seçimleri hakkında ciddi şekilde düşünmeleri ihtimal dahilinde değil. Bu isyana girer. Çocuk “doğru şeyi yapıp” duruyorsa bir robot büyüttünüz demektir. Tam olarak programlandığı şeyi yaptı. Ama düşünen ve karar veren bir çocuksa, bir isyankâr yetiştirmiş oluyorsunuz.

DAHA İYİ BİR YOL VAR

Fakat başka bir yol olmalı. Hayatlarından tamamen sorumlu olma yükünü almadan çocuklarımıza etkileyici izler bırakabildiğimiz bir yol. Çocukları baskı ve zorlamaya maruz bırakmadan hayatlarını etkileyebileceğimiz bir yol olmalı. Bu üçüncü seçeneğe: Bağırmayan Anne Babalık diyorum. Çünkü temelini kendi endişelerinizi sakinleştirmekten alıyor.

Hepimiz çocuklarımıza bağırmıyoruz ama hepimiz tepkisel davranışlarımızla mücadele ediyoruz. Bağırabiliyoruz, istediğimiz doğrultuda yönlendirmeye çalışıyoruz, hatta şiddete başvuruyoruz. Ya da görmezden geliyoruz, yok sayıyoruz, sevgimizden mahrum bırakıyoruz. Bunlar duygusal tepkilerin farklı örnekleri. Daha önce de dediğim gibi; bunlar bağırmanın başka yolları. Bağırmayan Anne Baba olmak bu tepkilerin hepsini ciddiye alır ve der ki: Çocuklarımızın üzerinde etki bırakmak istiyorsak, önce kendi üzerimizdeki kontrolümüzü yeniden kazanmalıyız.

Öncelikle bu düzeydeki bir kendine odaklanma fikri bencilce ya da yanlış görünebilir. “Bana değil, çocuklara nasıl davranılacağını öğretecek bir kitaba ihtiyacım var,” diyerek karşı çıkabilirsiniz. İlk bölümün sonuna kadar sabredebilirseniz bu yöntemin sizi daha az bencil, daha olgun ve daha becerikli bir ebeveyn haline getireceğini göreceksiniz. Çocuklarınızın örnek alabileceği bir anne baba olmanıza yardımcı olacak. Şimdilik ana fikir şu: Kontrolünüzde olan şeylerin kontrolünü kaybetmemelisiniz ve bu sizinle başlıyor (ve yine sizinle bitiyor).

Çocuklarınıza, eşinize, ailenize ve arkadaşlarınıza karşı sorumlusunuz. Onlara karşı nasıl düşündüğünüz, hissettiğiniz ve davrandığınız konusunda sorumlusunuz.

Çocuklarımızın üzerinde etki bırakmak istiyorsak, önce kendi üzerimizdeki kontrolümüzü yeniden kazanmalıyız.

Bu cümleyi yüksek sesle söylemenizi istiyorum: Çocuğum nasıl davranırsa davransın, ona karşı nasıl davrandığımdan çocuğuma karşı sorumluyum.

Yine odak sizde çünkü kontrol edebileceğiniz tek kişi kendinizsiniz. Siz –çocuklarınız aksini yaptığında bile– doğru davranırsanız, onlar üzerinde olumlu bir etki bırakma ihtimaliniz her durumda çok yüksek. İşte Bağırmayan Anne Baba olmanın sırrı burada.

Bu kitapta sizin de karşılaştığınız durumları yaşayan ailelerden örnek hikâyeler okuyacaksınız. Bazıları uyku sorununa değinirken, bazıları daha zor durumlardan bahsedecek. Hepsi çok yüksek gerilim ve endişe yaratan durumlar. İçinizden, “Ben bu tür bir durumun üstesinden gelmeyi bilmiyorum,” diyebilirsiniz. Bu doğal.

Bu kitap, çocuklarınızın ufak ya da ergen olmasına bakmaksızın benzer durumlarla karşılaştığınızda, kendi bütünlüğünüz içinde yeni, güvenli bir duruşla durumu ele almanızı sağlayacak. Bağırmayan Anne Baba olmak kendi farkındalığınızı artırmak, yolunuzu bulmak ve çevrenizdekilerin yaptıklarından bağımsız olarak tüm hareketlerinizin sorumluluğunu almayı gerektiriyor.

Bir durup düşündüğümüzde, çocuklarımız için de istediğimiz bu değil mi? Onların kendilerinin farkında, kendi yolunu çizen ve davranışlarının sorumluluğunu alan bireyler olmasını istiyoruz. Bu konuda onlara örnek olmazsak asla istediğimiz noktaya varamayız. Görüyorsunuz, ebeveynlikte genellikle çocuklarla ilgili değil kendimizle ilgili dikkat etmemiz gereken çok daha fazla şey var.

Bu kitaptaki ilk fikir şu: Çocuklarınız için yapabileceğiniz en iyi şey kendinize odaklanmayı öğrenmek. Öncelikle “çocuklarımdan sorumluyum” yaklaşımının ağırlığından kurtulmakla başlayın. Kitabın geri kalanında, odağımızı çocuklarımıza karşı sorumluluklarımıza çevireceğiz.

Bu kolay bir yolculuk değil. Odağınız içinize döndüğünde kendiniz hakkında bilmek istediğinizden çok daha fazlasını öğrenirsiniz. Mesela diğerlerinin “oraya dokunmamasını” umarak, duygusal düğmelerinize basılmasına nasıl da kolayca izin verdiğinizi görürsünüz. Ya da çocuklarınıza henüz kendinizin bile öğrenmediği dersleri öğretmeye uğraştığınızı fark edersiniz. Dikkatinizi kendinize vermek rahat bir yolculuk değildir. Aksine, hangi noktalarda büyümeniz gerektiğini keşfetmenizi sağlar. Ve böylece gözlerinizi kendi istikrarlı olgunluğunuza açar ve çocuklarınızı böyle yönlendirirsiniz.

Sıkı tutunun, bu hareketli bir yolculuk olacak. Fakat tabii, kendinizi bu yolculuğa bırakmak yerine sıkı tutunmak en son isteyeceğiniz şey de olabilir.

İçebakış Soruları

Bu kısmın açılış cümlesini (Çocuklarınız için yapabileceğiniz en harika şey kendinize odaklanmayı öğrenmektir) okuduğunuzda ilk tepkiniz neydi?

Şimdi bu kısmı okumayı bitirdiğinizde tepkiniz değişti mi?

Çocuklarınızın kontrolden çıktığı bir ânı düşünün. Eğer kendi duygularınız üzerinde daha fazla kontrolünüz olsaydı, yaşanan durumdan nasıl farklı bir sonuç elde ederdiniz?

Geçmişte sizi kendinize odaklanmaktan alıkoyan neydi? Ben merkezci olma korkusu mu? Kendiniz hakkında bilmek istemediğiniz şeyleri öğrenme endişesi mi? Ya da başkaları yerine her konuda kendinizi suçlama korkusu mu?

Sizce çocuklarınızın her birine karşı sorumluluklarınız ne?

2. Kontrollü Olamıyorsanız Sorumlu da Olamazsınız

Lütfen beni kızdırma. Kızgın halimden hoşlanmazsın.

– BRUCE BANNER (NAMI DİĞER HULK)

2003 YILINDAKİ HULK FİLMİNİN başarısı bir yana, benim en sevdiğim Hulk karakteri 1970’lerdeki televizyon versiyonuna dayanıyor. Genç, zayıf, Cadılar Bayramı için tepeden tırnağa yemyeşil boyanmış bir çocuğun eskilerden kalmış bir fotoğrafı, benim çocuksu hayranlığımın kanıtı.

Hulk birçok açıdan bir anti-kahraman. Bruce Banner kibar biri ama kızdığında o yeşil canavarın daima iyiyi seçeceğinden emin olamıyoruz. Mesela Adalet Birliği’nde* yok. Çizgi roman meraklıları onun X-men gibi olduğunu düşünebilir. Yani talihsiz bir kazayla değişmiş ve sonsuza kadar normale dönmek için uğraşan birisi.

Programı ilgi çekici hale getiren her hafta izlenen mücadeleydi. Bu nazik, sakin adam sürekli yüzeye çıkmaya çalışan içindeki öfkeli canavarla uğraşıyordu. Onu tam olarak neyin tetikleyeceğini bilmesek de her bölümde en az bir defa kontrolden çıkacağını biliyorduk. Belki de Bruce Banner karakteri için de Hulk’un ne yapacağını tam olarak kestirememek en öfkelendirici şeydi. Sadece ne yapabileceğini biliyordu.

Bu yüzden, bu ünlü söz çok dokunaklı: “Lütfen beni kızdırma. Kızgın halimden hoşlanmazsın.”

Kızgın halinden kendisi de hoşlanmıyordu.

Bruce Banner içindeki tepkisel canavarı kontrol edemiyordu. Durumla baş edebilmesi diğer insanlara bağlıydı. Bu yüzden çevresindeki insanları uyarmak zorundaydı. Tepkileriyle başa çıkması onlara bağlıydı çünkü kendisini kontrol etme yeteneğini kaybetmişti. Sonuçlar oldukça kötü oluyordu ve felakete yol açıyordu.

Yedi yaşındaysanız, Cadılar Bayramı’nda Hulk olmak oldukça şirin. Ama yetişkin bir insan olarak karınız ve çocuklarınızla bir yerde yemek yerken Hulk olmak oldukça üzücü.

Kısa bir süre önce ailesini esir alan bir adam izledim. Karısı, on yaşlarındaki oğlu ve mama sandalyesindeki küçük oğluyla oturuyordu. Kimse konuşmuyordu. Aile zorla susturulmuşa ve birbirleriyle göz teması kurmaları ya da etkileşim kurmaları yasaklanmışa benziyordu. Anne en küçüğe yemek yedirmeye başladığında bunun nedenini anladım.

Çocuk ağzını açmayı birkaç huysuz ifadeyle reddettiğinde baba çocuğa, “Ye!” diye bağırdı. Görgü kuralları yapmacıklığı yoktu, topluluk içinde değildik, kapalı bir dünyadaydık. Sadece saygısızca bir haykırma söz konusuydu.

Ardından büyük oğlu içtiği şeyin içine doğru baloncuklar yapmaya başladı. Bu defa baba şöyle bağırdı: “Sabrımı taşırmak üzeresin!” 10 yaşında bir çocuğun bu kadar gücü olduğuna ve yetişkin bir adamı çileden çıkarabileceğine inanmak zor.

“Beni sinirlendirme. Kızgın halimden hoşlanmazsın.”

Ne yazık ki çoğumuz ilişkileri bu şekilde yaşıyoruz. Başkalarının verdiği karşılık nedeniyle duygularımızın üzerindeki kontrolümüzü kaybediyoruz. Diğerlerinin bizi kabul etmesine ve onaylamasına ihtiyaç duyduğumuzda, onlara aynı zamanda duygularımızın uzaktan kumandasını vermiş oluyoruz.

Başkalarının verdiği karşılık nedeniyle duygularımızın üzerindeki kontrolümüzü kaybediyoruz.

Bonzi Wells NBA’de basketbol oynayarak hayatını kazanıyor. Bir keresinde bir hayranına saygısız bir harekette bulunduğu için ceza aldı. “Eğer o seyirci biraz daha profesyonel davransaydı böyle bir hareket yapmam gerekmezdi.”

Affedersin ama kimin ceza ödemesi gerekiyor? Kimin profesyonel olması gerekiyor? Yok artık.

Elbette Bonzi’yi acımasızca yargılayamayız. Hepimizin kendi duygusal tepkilerimizi başkalarına mal ettiği oluyor. İbranice İncil’e göre, hepsi Âdem ve Havva’yla başlıyor. Yasak meyveyi yedikten sonra suçlama oyununa başlıyorlar. Âdem önce Havva’yı suçlayarak başlıyor. Sonra da Havva’yı yarattığı için Tanrı’yı suçluyor. Havva ise İblis’i suçluyor. Çocuklarından birisinin diğerini kıskançlıktan öldürmesine şaşırmamak lazım, bu öfke ve diğer davranışların meyvesi tam da ağacın dibine düşer.

Bu hikâyeyle ilgili neye inanıyor olursanız olun, tek bir şey gerçek: En baştan beri başkalarını suçluyoruz.

Duygusal tepkilerinize siz karar verirsiniz. Her zaman bir seçeneğiniz vardır.

Kendi seçimlerinizin sorumluluğunu almak olgunluk alametidir. Koşulları, başka insanları ve hatta çocukluğunuzu suçlamadan hatalarınıza sahip çıkmak artık yetişkin olduğunuzu gösterir. Çünkü ancak böylece kendinizi “kontrol altında” tutma yolunda bir adım atmış olursunuz.

“Kontrol altında” olmayı öğrenmek kararlarınızı almadan önce, aldığınızda ve aldıktan sonraki tüm sorumluluğu üstlenmek anlamına gelir. Size hiç hata yapmayacağınızı ya da kusursuz olmanız gerektiğini söylemiyorum. Bu aslında şunun farkında olmak demektir: Hiç kimse, çocuklarınız bile sizin ne hissedeceğinizi, ne düşüneceğinizi ve ne yapacağınızı belirleyemez. Nokta. Çocuklarınız sabrınızı taşırmaz, sihirli düğmelerinize basmaz ve sınırınızı zorlamaz. Onlar kesinlikle bu kadar güçlü değildir.

Duygusal tepkilerinize siz karar verirsiniz. Daima bir seçeneğiniz vardır.

UZAKTAN KUMANDAYLA YAŞARSANIZ, ÖYLE DE ÖLÜRSÜNÜZ

Şu reklamı izlemişsinizdir. Adam elinde kumandayla televizyon karşısında oturuyordur ve karısı odaya girer. Karısına yemeğin ne zaman hazır olacağını sorar ve kadın uzun zamandır istediği elbise hakkında bir monoloğa başlar. Bunun üzerine daralan koca kumandayı karısına çevirir ve ileri alır. Nihayet “hindi ograten” kelimesini duyana kadar ileri alma tuşuna basmaya devam eder. Reklam kadının kumandayı alışıyla sona erer. Kocası arka kapıdan golf sopalarıyla kaçacakken kadın kumandayı kocasına doğru tutar ve kanalı değiştirir ve birden adam tüm şaşkınlığına rağmen kendisini çamaşır yıkarken bulur.

Bu reklama gülüyoruz. Çünkü aslında hepimizin hayal ettiği bir şeyi ortaya koyuyor: Diğer insanların bizim istediğimizi, istediğimiz zaman ve istediğimiz şekilde yapması. Click filmindeki Adam Sandler karakteri gibi hepimiz bir kumanda hayali kurarız. Böylece çalışma arkadaşlarımıza, eşimize ve özellikle çocuklarımıza ne istersek yaptırmamız mümkün olur. Bu harika olmaz mıydı? Herhangi bir düğmeye basın ve:

“Kavga çıkarmadan uykuya git.”

“Ödevini yap.”

“Kardeşine vurmayı bırak.”

“Hayır dediğimde kabul et.”

“Uyumlu ve kendini yöneten bir yetişkin ol.”

Mesele şu ki, ilişkiler söz konusu olduğunda elinizde sadece tek bir kumanda var. Bir başkasının kumandasına dokunmak istediğinizde, otomatik olarak kendinizinkine de dokunma hakkı vermiş olursunuz. İnanmıyor musunuz? Kızınızdan odasını toplamasını istediğinizde ve size hayır dediğinde ne oluyor? Tek yaptığı kendini ifade etmek. Seçimi size itaat etmemek oluyor ve her şey değişiyor. İşte düğmelerinize basmaya başlıyor. O anda düğmelerinize basma yarışması başlıyor. Daha yüksek sesle onu zorlayabilirsiniz. O da daha kavgacı ve cüretkâr bir tutum takınabilir. En yaygın uygulama bu. Ama pek bir işe yaramıyor.

Kumandayla yaşarsanız kumandayla ölürsünüz. Eğer diğerlerini kontrol etme yeteneğinize güvenerek hareket ederseniz, sonuç öfke ve hayal kırıklığı olur. Tek söyleyecekleri “hayır” olabilir ve kendinizi kaybedersiniz. Kontrolden çıkarsınız çünkü kontrol edemeyeceğiniz bir şey üzerinde kontrol sağlamaya çalışıyorsunuz.

“SORUMLU OLMAK” NE DEMEK?

Bağırmayan Anne Baba olmak için yapmanız gereken ilk değişikliklerden biri, “sorumlulık almak” olmalı. Sorumluluk almak sadece güç uygulamak ve itaat beklemek yerine daima devam eden bir gelişim yaratma gücüne sahip olmaktır. Çocuklarınızın kendilerini motive etmesini teşvik etmek anlamına gelir.

Tekrar ediyorum: Ebeveyn olarak “sorumluluk almak” çocuklarınızın kendilerini motive etmesini teşvik etmek anlamına gelir.”

Çocuklarınızın davranışlarını kontrol etmek yerine, kararlarını etkilemeye çalışmak çok ciddi bir değişim sağlar. Sizin amacınız kontrol etmek değil. Amacınız etki bırakmak. Unutmayın çocuklarınızın tepkilerinden sorumlu değilsiniz. Aynı fikirde olmadığınız seçimler yaptığında bile, onun karar verme yetisine saygı duymak ve sakin kalmayı sürdürmeniz gerekiyor. Kendi seçimlerini yapmakta özgür olmadıkça seçimler ve sonuçları arasındaki ilişkiyi öğrenemezler. Bunun hakkında ilerleyen kısımlarda konuşacağız ama şimdilik yapmanız gereken değişime odaklanın: Her durumda onu uzlaşmaya zorlama görevinde olmamalısınız. Bu tür bir ebeveynlik biçimi ancak kısa vadede işe yarar ve ilerisi için büyük felaketlerin tohumunu eker. Bunu duymak hoşumuza gitmeyebilir ama doğrusu bu.

Çocukları, onlara mantıklı gelmeyen taleplerimize uyum sağlamaya zorladıkça ebeveynlik savaşa dönüyor. Hatta belli noktalarda savaş terminolojisi kullandığımız bile oluyor, “Kavganı iyi seç, kavga ettiğine değsin” gibi ifadeler kullanıyoruz. Anne babalardan bu tür ifadeleri kelime dağarcıklarından çıkarmalarını istiyorum. Çünkü dil tepkileri şekillendirmede çok etkili. Çocuklarımla yaşayacaklarımı bir savaş olarak gördüğümde kavga kaçınılmaz oluyor.

Aile terapisti Jaime Raser, Raising Children You Can Live With (Birlikte Yaşayabileceğiniz Çocuklar Yetiştirmek) adlı kitabında şöyle diyor: “Ebeveynlik bir bireyin üzerinde kontrol sağlamak için düzenlenmiş teknikler ve işlemler dizisi değildir. Bu ebeveyn ve çocuk arasında özel bir ilişkidir.”

Yine aynı kitapta Raser devam ediyor:

Çocuklar anne babalarını, Bana (çocuklar) karşı Onlar (otorite figürü) şeklinde konumlandırabilirler. Bu bir savaşa dönüşür. Daha da sertleşmek savaşı kazanmaya sebep olabilir ama aynı zamanda kazanmanın en önemli hedef olduğunu, güç ve zorlamanın da kazanma yolları olabileceğini öğretir. Çocuklar yeterince güçleri olduğunda kazanabileceklerini ve dünyanın böyle döndüğünü düşünüyor. Kaybedeceklerini hissettiklerinde daha fazla güç uygularlar.1

Bu savaş sonsuz gibi görünebilir ve öyledir de. İlişki savaşlarında kazanan yoktur, sadece yaralılar vardır. Çocuklarınızdan sizin hatırınız için itaat etmelerini istediğinizde, onlardan sizin duygusal durumunuzu idare etmelerini isteyen bir güç değişimi yaratmış olursunuz.

İlişki savaşlarında kazanan olmaz, yaralılar olur.

GERÇEKTEN NEYİ HAYKIRIYORUZ?

Hepimiz iletişimin kelimelerden ibaret olmadığını duymuşuzdur. Ağzımızdan çıkanlar iletişimimizin ancak küçük bir kısmını oluşturur. Herhangi bir iletişimin üslubu da içeriği kadar önem taşır.

Çocuklarımıza bağırdığımızda duygusal olarak pasif duruma geçeriz ve tek bir mesaj veririz: BENİ SAKİNLEŞTİR! Ağzımızdan çıkan kelimeler ne olursa olsun, ne kadar uzun konuşursak konuşalım, verdiğimiz mesaj değişmez: BENİ SAKİNLEŞTİR! Çocuklarımızın herhangi bir davranışına bağırarak karşılık verdiğimiz zaman, onlara bizi sakinleştirmeleri için yalvarmış oluruz.

Böyle davranarak onların bize itaat etmemelerini ya da dinlememelerini kaldıramadığımızı söylüyoruz. Baş edemiyoruz ve aklımızı kaçırıyoruz.

“BUNU YAPTIĞINA İNANAMIYORUM!”

“AKLINDAN NE GEÇİYORDU SENİN?”

“SENİNLE KONUŞURKEN YÜZÜME BAK!”

Bunların yerine dilediğiniz kelimeleri koyun, mesajınız değişmez: Uzlaşman gerekiyor yoksa kendimi kaybedeceğim. Ve kendimi kaybettiğimizde yine senin boyun eğmen gerekecek yoksa sakinleşemeyeceğim. Bütün duygusal tepkilerim sana bağlı.

Dört ya da on dört yaşındaki birisi bu kadar baskıyla nasıl başa çıkabilir? Evet bunun adı baskı. Tüm duygusal düğmelerimizin akıbetini çocuklara bırakırsak tamamen onlar odaklı hale geliriz. Onların çevresinde bir uyduya dönüşerek tüm duygusal tepkilerimizi okuldaki başarılarına, terbiyeli olup olmadıklarına ve verdikleri kararlara bağlarız. Koca bir ailenin duygusal hayatı ailenin en az olgun kişisinin büyüme sancıları, istekleri ve zaafları etrafında dönmeye başlar.

“Oğlum sakin ol çünkü ben kendimi sakinleştiremiyorum.”

Bunun Bruce Banner’dan pek de bir farkı yok değil mi?

Peki neyi farklı yapabilirsiniz?

Kendi uzaktan kumandanızı geri almakla başlayın. Kendinize ait duyguların kontrolünü elinize almak ilk önceliğiniz olmalı.

KENDİNİZİ SAKİNLEŞTİRMEK

“Harika görünüyor,” diyebilirsiniz. “Ama o anki hararetle, genellikle tersini yapmaya yatkın oluyorum.”

Biliyorum. O gergin ânı yaratan bulanıklığın ortasında acele ediyoruz, panikliyoruz ve diğer kişiye odaklanmaya başlıyoruz. Hepimizi tetikleyen ya da sakinleştiren belli sesler, görüntüler ve kelimeler var. Tetikleyen şeyler günün yoğunluğuna, saatine ve uğraşmakta olduğumuz kişiye ve bulunduğumuz yere göre değişebilir. Ve görünüşe bakılırsa bizi çocuklarımız kadar çileden çıkarabilen pek kimse yok.

“Senden nefret ediyorum!”

“Aptalın tekisin.”

“Anne, mutfakta bir kaza oldu.”

“Bana vuruyor!”

“Keşke başka bir babam olsaydı.”

“Hiçbir şeye izin vermiyorsunuz. Bu adil değil!”

“Neden her zaman işe gitmek zorundasın?”

“Bugün karnemi aldım.”

“Baba bir kaza yaptım.”

“Anne sanırım hamileyim.”

Of! Sona doğru yoğunluk iyice arttı değil mi? Ebeveynlik uzmanı Dr. James Dobson, Parenting Isn’t for Cowards (Ebeveynlik Korkaklara Göre Değildir) adlı kitabına gerçekten harika bir isim koymuş.

Steve Martin’in Başımın Belası filminde şahane bir sahne vardır. Yeni arkadaşının (Queen Latifah canlandırmaktadır) tavsiyesiyle Steve’in karakteri ergen kızıyla ilişkisine yeni bir yaklaşım geliştirir. Öfke yerine sükûnetini korumayı seçecektir. Sadece Steve Martin’in canlandırabileceği mimiklerle, dışarıdan kaskatı görünen, gülümseyen, sakin kalmaya çalışan karakterin, aslında neler hissettiğini izleriz. Sonuçsa tahmin ettiğinden de iyi olur.

Kızı bir gece önce partide yaşananları anlattıktan sonra –içlerinde babasının gerçekten de bilmemeyi tercih edeceği detaylar vardır– o kadar mutlu olur ki babasına sarılıp, “Canım babacığım! Seninle konuşabildiğim için çok mutluyum. Sana anlatmak istediğim daha bir sürü şey var,” der.

Elbette bu sadece bir film ve gerçek hayatta asla böyle şeyler olmaz, değil mi?

Yanlış. Bu tür ilişkilere yüzlerce defa rastladım. Özellikle de ergenler söz konusu olduğunda ve ebeveynler tepkilerini kontrol etmeyi öğrendiğinde.

Bu sahneyi bir de kontrol altında olunmadığı durumda canlandırmayı deneyelim.

Martin’in karakterinin bizim üzerine düşünmediğimiz zamanlarda olduğu gibi davrandığını düşünelim. Sizce bir kız çocuğu tüm geceyi dışarıda geçirdikten sonra eve geldiğinde ve babası sakince davranmadığında ne olabilir?

Bir adım ileri gidiyorum ve bütün kontrolünü kaybederek tepesinin atacağını söylüyorum. Bu tepkiyi göz önünde bulundurduğunuzda sizce birbirlerine bağırmaya ne kadar yaklaşmışlardır? Peki babanın kızı üzerine etki bırakma ihtimali ne kadar olabilir? Bu noktada otoritesi nereye gider? Camdan dışarı. Tıpkı böyle devam ederse kızının da gideceği gibi.

Tepkilerinizi kontrol edememek tam olarak kaçındığınız sonuçları elde etmenize neden olur. Bunun sebebi öfke transferi dediğimiz durumdur. Benzer bir durumdaki iki farklı tepkiye baktık. İlk sahnede baba kendini sakinleştirdi ve sonuç olarak kızı daha sakin oldu. Sakinliği ona güvenmesine ve açılmasına neden oldu.

İkinci sahnede babanın öfkesine yenildiğini varsaydık. Kendini kontrol edemedi ve tepesi attı. Kızının güvenliği konusundaki endişesini ona aktardı. Kızının tepkisiyse kendini savunmaya yönelikti. Böylece bağrışmalar kaçınılmaz oldu. Sonuç ilişkiyi sekteye uğrattı.

Çoğunuz kızın bunu hak ettiğini çünkü tüm geceyi dışarıda geçirerek hata yaptığını söyleyebilirsiniz. Ben kurallar çiğnendiğinde disiplinin dışına çıkılmasından yana değilim. Kendinizi sakinleştirmek ve ilişkinize güvenmek için disiplinden vazgeçmeniz gerektiğini söylemiyorum. Bu gerçekten çok uzak bir yaklaşım olur.

Fakat ailenizdeki otoriteyi sağlamak ve çocuğunuzun kararları üzerinde etkin olmak için ilk yapmanız gereken sakin kalmak. Öncelikle sakinleşerek endişenizi çocuğunuza aktarmamalısınız, bu şekilde işler daha kötüye gider.

Sorumluluğu almak için önce kendinizi kontrol etmeniz gerekiyor.

İçebakış Soruları

Çocuğunuzla yaşadığınız hangi durumlarda en şiddetli tepkiyi veriyorsunuz?

Sizin kendinize özgü bağırma yönteminiz nedir?

Öfkelendiğinizde genellikle kimi suçlamaya yatkın olursunuz?

Herhangi birisi bilerek sizi kızdırmaya çalıştı mı? Nasıl karşılık verdiniz?

Çok hararetli bir anda sakin kaldığınız ve iletişimi koparmadığınız için kendinizle gurur duyduğunuz bir anıyı hatırlamaya çalışın. Sakinliğinizi korumak sonucu nasıl etkiledi?

3. Büyümek Zordur, Özellikle de Yetişkinler İçin

Kimse kolay olacağını söylemedi, ama bu kadar zor olacağını da.

– COLDPLAY, “THE SCIENTIST”

Çocuk büyütmeye dair bir efsane: Bebek doğunca doğum sancısı biter.

– ANONİM

“EMEK OLMADAN YEMEK OLMAZ” lafından hep nefret etmişimdir.

Aslında bu sözden, birisi bana söylediğinde nefret ettim. Çünkü genellikle pek de umut veren ve destekleyen bir üslupla söylenmez. Çoğu zaman, “Yakınmayı kes!” anlamına gelir. Bu yüzden de spor salonunda, sigortamın spor kazalarını kapsayıp kapsamadığını düşünerek ağırlık kaldırdığım anlarda duyarım.

Fakat “Emek olmadan yemek olmaz” sözünü eşime, arkadaşlarıma ya da çocuklarıma söyleme fırsatım olduğunda seviyorum.

Böylece onlara üstten bakabiliyorum, yıllar içinde edindiğim bilgeliği paylaşıma açabiliyorum. Ve oturduğum yerden onların hissetmesi gereken “verimli” acıyı izleyebiliyorum.

Aslında, “Emek olmadan yemek olmaz,” doğru bir ifade. Emek vermek ve acı çekmek güçlü bir değişimin en büyük habercisidir. Vücudumuzun nasıl kas yaptığını düşünün. Kontrollü bir ortamda bilinçli bir şekilde yeterince gerilim ve zorlamayla, gücümüzü, dayanıklılığımızı ve boyutumuzu artırıyoruz. Fakat bu sözün etkili olmasının bir püf noktası var. Ancak kendimize söylediğimizde, gerçekten hayatımızı değiştirecek gücü oluyor. Bu tür sözleri koçun, öğretmenin, antrenörün ya da yazarın biri inanarak söyleyebilir ama kendi çekirdek inançlarımıza inmedikçe ve iliklerimize işlemedikçe, bizi kızdırmaktan başka bir işe yaramaz. Ancak kendimiz söyler, tekrar eder ve inanırsak değişim başlar.

Acı çoğu kez güçlü bir değişimin en büyük habercisidir.

Tam da bu sebeple bu kısım benim için yazması zor olduğu kadar, sizler için de okuması zor bir kısım. Eğer tüm bunları bir dağın tepesinden tüm kibrimle bilgelik saçan bir aile gurusu gibi yazsaydım, bir avuç özlü söz yazmaktan başka bir şey yapmamış olurdum. Size ebeveynliğiniz ve hayatınızla ilgili herhangi bir şey öğretmeyi başaramazdım. Diyaloğumuzun işe yaraması için kendinize ilham vermeniz konusunda sizi teşvik edebilmem gerekiyor. Ve bu ancak doğruyu söylersek gerçekleşebilir.

Öncelikle ebeveynlikle ilgili hepimizin zaten bildiği bir gerçeği teyit edelim: Bu şimdiye dek yaptığınız en zor şey. Ve ebeveyn olmakla ilgili en büyük umudunuz, hayal edebileceğiniz en ödüllendirici deneyimlerden biri olması.

Yani elimizde hem iyi hem de kötü haberler var. Kötü haber; anne baba olmak zor iş. Bu kitaptan öğreneceğiniz hiçbir şey bu gerçeği değiştirmeyecek. İyi haberse; ebeveynlik ödüllendiricidir. Emek olmadan yemek olmuyor. Fakat iyi haberi sadece okumak ödülleri size getirmez, eyleme inanmanız ve harekete geçmeye hazır olmanız gerekir.

BÜYÜME SANCILARI

Ebeveynlik bazen acı verebilir, zor olduğunu zaten biliyorsunuz. Fakat bilmediğiniz şey, anne baba olmanın böyle olması gerektiği olabilir. Neden? Çünkü ebeveynlik de bir büyüme sürecidir. İsa’ya ait olduğu söylenen bir söz bunu bir adım daha ileri taşıyor: Tohum meyve olmadan önce toprakta ölür. Ebeveynliğin bize kendimizi son nefesimizi veriyor gibi hissettirmesine şaşmamak lazım!

Ölümün benzerini birçok açıdan tecrübe etmişsiniz. Anne baba olmakla, hayatınızın büyük bir kısmı yitip gitti. Düşünsenize. Her anne baba bir noktada şu soruyu sorar: Çocuğum olmadan önce bütün o boş zamanımı nasıl harcıyordum? Boş zamanlarınız, uyku düzeniniz, hobileriniz, seyahat planlarınız, arkadaşlıklarınız, evliliğiniz... Anne baba olduktan sonra hepsi sonsuza dek değişti. Şimdiden sonra ne olursa olsun, artık ebeveyn oldunuz ve bunun geri dönüşü yok. Çocuklardan önceki yaşamınıza dönemeyeceksiniz. Ve bunu düşünmek bile ölüm gibi gelecek.

Bu düşünce bir yandan da yeniden doğmuş gibi de hissettirebilir. Bebek doğup da bakmamız için kollarımıza bırakıldığı an itibariyle, bizler de yepyeni ve çok değişik bir büyüme sürecine başlarız. Ebeveyn ve çocuk bu büyümeyi birlikte yaşar, her ikisi de bir diğeriyle ilgili mücadeleler yaşar.

Ebeveynler farklı olarak bu ilişkinin parametrelerini belirler. Başka bir deyişle; bu kadar yakın bir ilişkinin doğasındaki endişeyle baş etmemize yardımcı olacak kuralları biz şekillendiririz. Büyüme sancılarımızla nasıl baş ettiğimiz ailenin geri kalanının da onlarla başa çıkma şeklini etkiler.

Dr. David Schnarch dikkat çeken kitaplarında1 tüm ilişkileri bizi büyüten şeyler olarak görmemizi tavsiye eder. İlişkilerin zor olmaları doğalarında var, çünkü bizi kişisel gelişimimiz konusunda zorlamaları gerekiyor. Ben bunun özellikle ebeveynlik söz konusu olduğunda geçerli olduğuna inanıyorum. Hiçbir şey anne baba olmak kadar sabrımızı geliştirmeyi gerektirmez. Hiçbir durum bu denli istikrar ve bütünlüğe ihtiyaç duymaz. Size bağımlı bir çocuğa kendisine yetebilen bir yetişkin olma yolculuğunda yardım ederken bulunduğunuz konum kadar kendinizi kırılgan ve yetersiz hissettiğiniz başka bir yer daha yoktur.

Fakat yetişkin olmak biraz da sizi bekleyen ödülün hatırına bu sıkıntıya sabretmek demek. Peki ödül ne olabilir? Hem kendimiz hem de çocuklarımızın sahip olacağı olgunluk. Ve bu kitap boyunca da göreceğiniz gibi, kendi olgunluğumuzun peşinde olmak, aynı zamanda çocuklarımızın her biriyle sevgi dolu, canlı ve aydınlık bir ilişki kurmamızı sağlıyor.

Yetişkin olmak biraz da sizi bekleyen ödülün hatırına bu sıkıntıya sabretmek anlamına gelir.

Ama bu tür bir ilişki ebeveynliğin zorluklarını kendi büyümemiz için fırsat olarak görmemize bağlı. Büyümeyi seçtiğimizde, ilerlememize yardımcı olan endişe ve sancıyı hisseder ve anlarız. Bu yaklaşım sadece çocuklarımıza değil, kendimize de yenilenmiş bir gözle bakmamızı sağlar ve böylece gönlümüzün huzurlu ve ferah olmasına yardımcı olur. Çocuklarımızla geçirdiğimiz zor zamanlar bizim sürekli devam etmekte olan gelişimimiz için gerekliyse, şimdi tüm o zamanlar bir anlam kazanmış oluyor. Bu şekilde yaklaştığımızda yaşadığımız güçlüklerin bir amacı var. Ve bakış açımızın değişmesiyle, çocuklarımız bizimle uzlaşmadığında sinirlenmenin yanından bile geçmeyiz.

TEPKİSELLİKLE MÜCADELE

Bir danışanım kafede rastladığı anne ve kızından bahsediyor. Kız bekleme sırasında kapıya asılıp sallanıyor.

Annenin birkaç yalvarma ve sayısız tehdidinin ardından, dudaklarından şu sözler dökülüyor, “EĞER DERHAL O KAPIYI BIRAKMAZSAN, SENİ TÜM BU İNSANLARIN İÇİNDE REZİL EDERİM.”

İroniye gel. Daha önce acıyla yaşadığım şapka olayında olduğu gibi bu hikâye de aslında kimin utanacağını örnekliyor. Tepkisel davranmanın bedeli tam olarak bu. Bulaşıcı hastalık gibi. Etrafınıza bir bakın. İnsanların mantıksızca kendilerini savunduklarını gördüğünüz oluyor mu? Anne babaların vazgeçtiğine, morallerinin bozulduğuna, bıkıp usandıklarına ne sıklıkta şahit oluyorsunuz?

Bu size tanıdık gelmiyor mu? İşyerinde tüm mürekkebin yeni pantolonunuza bulaştığı bir anda kızınızın sizi aradığı olmuyor mu?

“Anneciğim, neredesin? Yarım saat önce gelmiş olmalıydın.”

Of! Bugün çocukları okuldan alma sırası sizdeydi. Eve gidip üstünüzü değiştirmek istiyordunuz ama hızla okula gitmeniz gerek. Ve eğer markete uğrayacak zaman bulamazsanız bu hafta üçüncü kez pizza akşamı olacak. Kontağı çeviriyorsunuz ve benzin bitmiş. Çocukları alıyorsunuz, markete gitmeyi başarıyorsunuz ama tabii alışveriş listesi ofiste kalmış. Çocuklar mızıldanarak bir şeyler istemeye başlıyor ve siz de “hayır dedim”, “kesin şunu” demeye başlıyorsunuz.

Siz o tatlı meleklerinize bağırdıkça mızıldanmalar biraz olsun hafifliyor ama çocukların gerilimi de sizinkiyle birlikte artmaya başlıyor. Üstelik alışverişe gelmeyi onlar istememişti bile. Nihayet kasaya ulaşıyorsunuz ve en küçüğünüz tam da kendi göz seviyesine yerleştirilmiş tatlı, parlak şeylerden istiyor. Harika bir pazarlama yöntemi mi yoksa şeytani bir plan mı, ne dersiniz? Ve tabii “isteriz, isteriz” sesleri yeniden başlıyor. Sizden önceki müşteriyse, telaşsız bir şekilde ödeme yapmaya devam ediyor.

Tek seçeneğiniz teslim olmak ya da tamamen aklınızı kaybetmek. Ve tabii çocuklardan birisine teslim bayrağını çektiğiniz anda, diğerleri de ardından gelecek. Birisine evet dedikten sonra bir diğerine hayır dediğinizde “haksızlık ama bu” tartışmalarının başlayacağı da kesin. Çocuklar yaşamlarının daha ilk yılında adalet kavramını keşfeder. Çoğumuzun teslim olduktan sonra bile aklımızı kaybettiğimiz olur.

“ŞUNU HEMEN KESİN!”

“NEDEN İKİNİZ SUSMAYI BECEREMİYORSUNUZ? BİRAZDAN EVE VARACAĞIZ!”

“EĞER ŞU ANDA DERHAL ONU BIRAKMAZSAN, SENİ HERKESİN ÖNÜNDE REZİL EDERİM!”

Bazen bu sevgi dolu ifadeleri birkaç küçük cimcikleme, hafif kulak çekme ve parmak sallama takip eder. Durum iyice kızıştığında bir şaplak ya da boyundan tutmanın görüldüğü olur.

Paul Reiser Mad About You dizisinden önce My Two Dads adında daha az bilinen dizide ergen bir kızın babası rolünü oynamıştı. Ne zaman parmak sallayan bir anne baba görsem, Reiser’in kızına ciddi bir nasihat verirken parmak salladığı sahneyi hatırlarım.

Fakat karakter tam da nasihatin ortasında durur ve kendine şunu sorar, “Bende babamın parmağı ne zaman çıktı?”

Artık tek ihtiyacı olan saçma bir şapkaydı.

Deliliğin tanımını hepimiz biliriz, değil mi? Aynı şeyi tekrar tekrar yapmak ve farklı bir sonuç beklemek. Hiç telaşa kapılıp teslim olduğunuz ve bunun işe yaradığı bir sefer oldu mu?

Tepkisel yaklaşımımız genellikle en korktuğumuz sonucu doğurur. Bunun evrenin bir kuralı olduğunu düşünebilirsiniz. Öfkeli tepkiye her teslim oluşumuzda en çok kaçındığımız sonuçla karşı karşıya kalırız. Tepkisellik işleri daha da berbat bir hale sokmakla kalmaz, bir de karşısında olduğumuz sonuçları ayağımıza kadar getirir.

Öfkeli tepkiye her teslim oluşumuzda en çok kaçındığımız sonuçla karşı karşıya kalırız.

Birkaç yıl önce başıma gelen bir şey bu kuralın vücuda gelmiş halini ortaya koyuyor. Neyse ki, aynı zamanda tepkisel olmayan yaklaşımı da gösteriyor. Bağırmayan Anne Baba olmak da tam olarak buradan geçiyor.

BÜYÜME FIRSATI

İlk evimizi aldığımızda Hannah dört yaşındaydı ve oğlumuz Brandon iki yaşına basmıştı. Bütün bu yenilik onları büyüledi. Odalar, arka bahçedeki oyun alanı ve en çok da merdiven. Merdivenin bir tarafı duvardı ve diğer tarafında uzun bir tırabzan vardı.

Hannah’nın merdivenlere tırmanıp tırabzanlarda oynamanın zevkini keşfetmesi sadece bir gününü aldı. Üstüne basacağı bir şey bulduğunda tırabzan onun için tam bir tırmanış macerasına dönüşüyordu. Neyse ki bu keşif turlarını kafasının üzerine düşmeden fark edebildim. Ona aşağı inmesini söyledim ve merdiven kenarlarının kesinlikle yasak bölge olduğunu söyledim.

Fakat Brandon’ın ablasının her hareketini izlemekte olduğunu fark etmemiştim.

İki hafta sonra yatak odamdan çıktığımda, iki yaşındaki sevimli oğlumun merdivenlerin tepesinde, yüzünde kocaman bir gülümsemeyle tırabzanların dış kısmından sarktığını gördüm.

“Hey baba.”

Onu duyabilmeme bile şaşırdım. Gözlerim, parke döşemeyle arasındaki 1,5 metrelik mesafeye kilitlenip kalmıştı.

Böyle bir anda ne yapardınız? Sadece bu hikâyeyi dinlerken hissettiğiniz kaygı düzeyini dürüstçe ölçün. Rahat koltuğunuzda otururken çocuğunuzun tam bir felakete doğru sürüklendiğini hayal etmeye çalışın. Ne hissedersiniz? Bunu nerenizde hissedersiniz? Boğazınızda bir düğüm mü olur yoksa omuzlarınızın arasında mı? Buna ister endişe deyin, ister dehşet, isterseniz sinir.

Ne derseniz deyin şunu bilin: Bu duygu gerçek, çok yaygın ve bize yardım etmek için var. Evet doğru. Görevi bize yardım etmek. Bu endişe dışında hissettiğimiz hiçbir başka duygu bize kendimiz hakkında bu kadar şey anlatmaz. Aynı şekilde yine başka hiçbir duygu bu endişe kadar büyüme çağrısında bulunmaz.

Yaşamdaki ilişkiler âdeta bu duyguyu yaratmak üzere tasarlanmıştır. Düşünsenize, birisine ne kadar yakın olursak bu endişeyi de o kadar sık hissederiz. Yakın ilişkiler, ihtiyacımız olduğuna inandığımız rahatlığı sağlamak yerine bize derin bir acı veriyor. En yakın ilişkileri aynı çatı altında yaşadıklarımızla kuruyoruz ve bu da yaşamımızdaki endişe düzeyini elbette artırıyor. Berbat değil mi?

Aslında pek de değil. Eğer bu deneyimi büyümeye yardımcı ve gerekli olarak görmeyi seçersek berbat olmaktan çıkar. Peki ya endişemizi diğerlerini düzeltme sebebi olarak görmek yerine, kendimize bakma fırsatı olarak görsek ne olur?

Bütün bunlar sizin endişe kumkuması, duygusal enkaz ya da ilaca ihtiyacı olan birisi olduğunuzu göstermez. Sevdikleriniz konusunda hissettiğiniz kaygılar sizin o insanla ilgili gerçek bir sevgi ve derin bir özen hissettiğinizi gösterir. Sevdiğiniz birisini tehlikeli görünen bir karar verirken izlediğinizde endişe etmiyorsanız, kendinizle ilgili şüpheye düşmeniz gerekir. Söz konusu çocuklarınız olduğunda, onları ne kadar umursadığınız, onlar için ne kadar harika şeyler istediğiniz ve yaşama duyduğunuz tutku bu endişeyle ölçülür.

Bu türden bir endişe hissettiğinizde her defasında bir büyüme çağrısı almış oluyorsunuz. Bravo! Tamamen sizin kişisel gelişiminiz için tasarlanmış bir fırsat önünüzde. Bunu istemeyebilirsiniz ve bununla büyümemeyi de seçebilirsiniz. Büyümek daima isteğinize bağlıdır ve sizin seçiminizdir. Bunun yerine endişeye teslim olmayı seçebilirsiniz fakat daha önce de konuştuğumuz gibi, bunun bir bedeli olacaktır. Unutmayın, duygusal tepkiler tam da önlemek istediğiniz sonucu yaratma eğilimindedirler.

Büyümek daima isteğinize bağlıdır ve sizin seçiminizdir.

Ve bu bana merdivenlerin kenarından sallanan küçük çocuğu hatırlatıyor. Endişem tavan yapmış olduğuna göre bu durum benim büyümem için bir fırsat olmalı. Öyleyse seçeneklerimi değerlendirmek için bir mola verelim. Daima seçeneklerimiz vardır.

Tabii ki her zaman için, hiçbir şey yapmama ve kendi işime bakma seçeneğim var. Endişeye ya da “bağırmaya” teslim olmanın birkaç şekli var ve kaçmak da bunlardan biri. Bunu yaptığımda ne olacağını kim bilebilir? En kötü senaryoda oğlum en yukarıya ulaşır, tırabzana tırmanır ve arka üstü yere düşer. Bu durumda benim için herhangi bir büyüme fırsatı var mı? Pek yok. Görmezden gelmeyi seçebilirdim.

Diğer seçeneğimse endişeme teslim olmak ve bağırmak, sıçramak, hamle yapmak gibi tepkisel karşılıklar vermek. Üstelik bu gayet anlaşılabilir olurdu, değil mi? Oğlum ölümcül bir tehlike altında ve onu kurtarmam gerekiyor. Fakat kendime bu şekilde davranma iznini verirsem olabilecekleri bir düşünün. Onu korkutup düşürmem bile mümkün.

Çocuklarımızla ilişki içinde olduğumuz her durumda bu çelişki karşımıza çıkar. Kendimize bir büyüme fırsatı bulmamız için çocuklarımızın ölümcül bir tehlike altında olmaları gerekmez. Çocuklarla kurduğumuz her ilişki, her küçük sohbet ve devasa tartışma büyüme fırsatıdır. Kitapta bu tür ilişkileri tespit edeceğiz. Fakat şimdi merdivenlere dönelim.

Peki ne yaptım? Bağırmayan bir ebeveyn olmayı insanlara anlatmaya başlamıştım ve kendime de daha sakin olmayı telkin ettim. “Pekâlâ, sayın bağırmayan baba, şimdi ne yapacaksın bakalım,” diye sordum kendime. Profesyonel ününüzün ebeveynlik becerilerinizle hiç ilişkisi yoktur.

Peki ne yaptım? Biraz daha büyüdüm. Bu tam olarak içinden çıkabileceğim bir durum değildi, kucaklayarak kendi gelişimim ve oğlumun yararına çevirebileceğim bir durumdu. Oğlumun benim hem sakin hem de onun yanında olmama ihtiyacı vardı.

Yapabileceğimi hiç zannetmediğim bir şey yapabildim. Bir mola yarattım. Büyümenin ilk şartının sakinleşmek olduğunu biliyordum, bunu tehlike içindeki oğluma bakarak yapamayacağımı da. Bu yüzden gözlerimi kapadım. Kısa bir an sonra gözlerimi açtım ve pek de dikkatli görünmeyerek, “Hey dostum,” dedim. Ardından sakince ve yavaşça merdivenlere doğru ilerledim, bir gözüm önüme bakarken, diğer gözüm arkadaki oğlumdaydı. Tırmanmaya devam etti. Bana sonsuz gibi görünen bir sürenin sonunda merdivenden inmiştim, tırabzanlara döndüm, arkasına geçtim, bacaklarını tuttum, sakin fakat kararlı bir tavırla onu yere indirdim ve sevgiyle kucakladım. Ve hemen ardından bunu bana asla yapmamasını söyleyerek ona bağırdım! (Şakaydı tabii.)

Olası bir felaketin önüne geçilmişti. Bir şekilde içimde sakinliğin kaynağını bulmuştum. Büyüdüğümü hissettim. Fırsatı yakaladım, içinde kaldım ve deneyimle birlikte büyüdüm.

BÜYÜMENİN YARARLARI

Şimdi sizden bahsedelim. Bu kitabı okuduğunuza göre muhtemelen öfkeli bir ebeveynsiniz. Bu türden büyüme “fırsatlarıyla” o kadar çok karşılaşıyor olabilirsiniz ki artık görmezden gelmeye başlamış olabilirsiniz. Tebrikler! Hayat sizden henüz vazgeçmiş değil. Ne kadar yorucu olsa da bir mücadeleyle daha karşı karşıya gelmiş olmanız bunun kanıtı. Belli ki evren büyümenizi istiyor.

Fakat bizler zaten çoktan büyüdük, değil mi? Hayatımızın bu döneminde artık büyüme işini bitirmiş olmamız gerekmez mi? Uzun vadede hayır. Kendi büyüme sürecimizi sürdürmek, çocuklarımızın bu öğrenme ve büyüme çabamızı izlemesine izin vermek şimdi her şeyden önemli.

Çocuklarınızdan sizinle konuşmalarını, hayatlarını sizinle paylaşmalarını istersiniz. Fakat paylaştıkları bilgiye fazla tepki verdiğinizde karışık mesajlar vermiş olursunuz. Eğer çocuklarınızın sizin rehberliğinize ve desteğinize güvenmekten vazgeçmesini istiyorsanız, büyümekten kesinlikle vazgeçin. Tepkilerinize kapılın ve vereceğiniz tüm karşılıkları endişelerinizin belirlemesine izin verin.

Ama eğer sakin bir etki bırakmak istiyorsanız, çocuklarınızın ihtiyacı olan o “havalı” anne babalardan birisi olmaktan yanaysanız, herkese bir iyilik yapın: Büyümeye devam edin.

Daha önce öğrendiğiniz gibi, mesele onlar değil, sizsiniz.

İçebakış Soruları

Sizce ebeveynliğe dair zor olan şey nedir? Anne baba oluşunuz boyunca karşılaştığınız zorlukları gözden geçirin ve şu anda en zor bulduklarınızı düşünün.

Birkaç kişinin, “Ebeveyn olmadan önce daha iyi bir insandım,” dediğini duymuşsunuzdur. Çocuk sahibi olmadan öncekine kıyasla, şimdi ebeveynliğe bakışınız nasıl? Anne baba olmak hangi açıdan zor ve ne anlamda mükâfatlandırıcı?