# Vahoaka indoneziana

Андрей Тихомиров

Ny Vahoaka Indoneziana maoderina dia Ny Javanese, Sunda, Madurun, Maleziana Ao Brunei, Indonezia, Malezia ary Singapore, Miningkabau, Boogie, Makassars, Bataks, Balinese ary ny hafa. Ny fitenin'ny Vahoaka Filipiana dia ao anatin'ny vondrona iray ihany: Tagals, Visayas, ary Lacs, bikuls, banjars, Ifugao, sns. Ny fiteny indoneziana koa dia ampiasain'ny vondron'olona an – tendrombohitra Ao Taiwan-Ny Gaoshan, ny Chams any Atsimon'i Vietnam sy Kambodza, Ny Malagasy Eto Madagasikara (Malgashi). Amin'ny heviny maoderina, ny vahoaka rehetra miteny ny fitenin'ny fianakavian'ny fiteny Malayo-Polineziana, miparitaka be ivelan'ny vondronosy Malay, dia miray Amin'ny Indoneziana. Ao amin'ny asan'ny anthropologists, ny teny Hoe "Indoneziana" dia ampiharina tsy amin'ny mponina Ao Indonezia ihany, fa amin'ny mponina tranainy indrindra Any Azia Atsimo atsinanana.

Ny Vahoaka Indoneziana maoderina dia Ny Javanese, Sunda, Madurun, Maleziana Ao Brunei, Indonezia, Malezia ary Singapore, Miningkabau, Boogie, Makassars, Bataks, Balinese ary ny hafa. Ny fitenin'ny Vahoaka Filipiana dia ao anatin'ny vondrona iray ihany: Tagalog, visaya, Ilok, bicol, banjar, Ifugao, sns. Ny fiteny indoneziana koa dia ampiasain'ny vondron'olona tendrombohitra Any Taiwan (Tsy eken'i Rosia Ho fanjakana mahaleo tena I Taiwan, fa heveriny ho anisan'ny Repoblika Entim – Bahoakan'i Shina) – Gaoshan, Chams any Atsimon'i Vietnam sy Kambodza, Malagasy Madagascar (Malgashi). Ny ankamaroan'ny Mponina Ao Indonezia koa no miteny ny fiteny aostraziana. Ny fiteny austroneziana koa dia mahazatra eo amin'ny vahoaka Oseania. Ireo Dia Vahoaka Melanesiana isan-karazany any amin'ny faritra Sasany Any Nouvelle-Guinée sy Ny Vondronosy Bismarck (Papouasie-Nouvelle-guinée), Ny Nosy Solomon, Vanuatu, Nouvelle-Calédonie, Fidji, Ny Vahoaka Mikronesiana Ao Caroline, Marshall ary ireo nosy hafa, Ny Vahoaka Polineziana Ao Tonga, Samoa ary ireo vondronosy maro hafa.

Amin'ny heviny maoderina, ny vahoaka rehetra miteny ny fitenin'ny fianakavian'ny fiteny Malayo-Polineziana, miparitaka be ivelan'ny vondronosy Malay, dia miray Amin'ny Indoneziana. Ao amin'ny asan'ny anthropologists, ny teny Hoe "Indoneziana" dia ampiharina tsy amin'ny mponina Ao Indonezia ihany, fa amin'ny mponina tranainy indrindra Any Azia Atsimo Atsinanana (miaraka amin'ny teny hoe "Vedda-Indoneziana"). Ny mponina teratany Ao Amin'ny nosy Indoneziana, Ny Saikinosy Malacca dia ahitana foko Sy zom-pirenena Malay, izay nomena anarana Hoe Malay ny vondronosy.

Noho izany, ny foto-kevitry ny "Malay" dia misy fahatakarana hafa, io no anarana mahazatra an'ny vahoaka Any Azia Atsimo Atsinanana izay miteny ny fitenin'ny sampana Indoneziana, ireo dia vondrom-poko any Malezia, Indonezia (indrindra amin'ny nosy Kalimantan Sy Sumatra), Thailand, Singapore, Brunei, Timor Atsinanana. Ny Tetum (Tetun) dia fiteny Austroneziana Ao Tetum, fiteny ofisialy ary iray amin'ireo fiteny ofisialy Roa ao Timor atsinanana, miaraka amin'ny teny portiogey.

Araka ny firazanany, Ny Maleziana dia avy amin'ny mongoloids atsimo, izay ao anatin'ny complexe Firazanana Azia Atsimo, izay miparitaka be any Indochina. Ao amin'ny fisehoana Ara – batana ny mponina Malay ao amin'ny faritra afovoan'ny nosy, misy ny endri-javatra sasany amin'ny mponina tranainy indrindra-Negroids sy vedds.

Hatramin'ny taonjato faha-15, ny Finoana silamo no lasa fivavahana manjaka ao Amin'ny fanjakana Indoneziana; niely ny brahmanism, Ny Bodisma ary ny Kristianisma. Mbola voatahiry ao Amin'ny Dayaks, Bataks, Minangkabau ny finoana ara-pivavahana tany am-boalohany: finoana ny fanahy, ny fivavahana amin'ny razana, ny fahaveloman'ny totemisma, ny shamanisma.

Ny fambolena no tena asan'ny Maleziana nandritra ny taonjato maro (vary, vary, ovy mamy, voanio, voanjo, voankazo), zavamaniry fingotra, fary, kafe ary hazo quince, fambolena paraky. Ny tany dia nambolena tamin'ny angadinomby, nokasain'ny buffidia. Nandray anjara lehibe tamin'ny toekarena ny jono an-dranomasina sy renirano. Sumpitan, basy volotsangana, dia mbola ampiasain'ny mponina any amin'ny faritra lavitra na nosy mitokana hihaza. Ny asa tanana isan – karazany dia efa novolavolaina hatry ny ela: ny fananganana sambo hafahafa – prau, sokitra hazo, fanenomana, fanenomana harona sy satroka, tanimanga, fanodinana vy, ary indrindra ny fanamboarana antsy misy lelany miolakolaka-chris. Mbola trano fonenan'ny mponina any ambanivohitra ny trano vita amin'ny volotsangana mahitsizoro, izay misy tafo volotsangana avo. Ny akanjo mampiavaka ny Maleziana dia sarong, lamba malalaka sy lava nofonosina manodidina ny valahany. Samy manao akanjo ba misy tanany tery ny lehilahy sy ny vehivavy.

Karazana zavakanto kanto isan-karazany (maritrano, fanenomana ara-javakanto, firavaka), tononkalo am-bava, mozika, dihy ary teatra no nahavita fampandrosoana avo lenta teo amin'ny Maleziana.

Ny mponina teratany ao amin'ny nosy Filipina dia aseho amin'ny karazana anthropolojika telo lehibe: ny Karazana Malay Mongoloid Atsimo (Tagalog, Visayas, sns.), ilay karazana mongoloid antonony, lava loha, mahitsy volo, saingy saika tsy misy zpicanthus, antsoina Hoe Indoneziana Tany Am-boalohany (Ifugao, sns.), izay an'ny Ankamaroan'ny Mponina Ao Filipina ankehitriny, ary Ny negroid fohy, volo miolakolaka (aeta sns.). Na izany aza, raha ny foko no jerena, dia tena tsy mitovy ny isan'ny Mponina Ao Filipina ankehitriny.

Ny linguistika fampitahana sy ny fananganana fanasokajiana tetiarana linguistika dia tena zava-dehibe amin'ny fahatakarana ny olan'ny ethnogenesis (ny niandohan'ny vahoaka). Ho fanampin'ny anthropologists, ethnographers ary linguists, ny mpahay siansa amin'ny sehatra maro hafa dia mandray anjara amin'ny fampandrosoana ireo olana ireo, ao anatin'izany ny mpahay tantara mianatra tsangambato an-tsoratra, mpahay jeografia ary arkeology izay ny lohahevitry ny fikarohana dia ny sisa tavela amin'ny hetsika ara-toekarena sy ara-kolontsain'ny olona taloha.

Nandritra ny Paleolithic Tara Na Ambony (Vanim-Potoana Vato taloha), izay naharitra an'aliny taona maro ary nifarana tokony ho 16-15 arivo taona lasa izay, ny olombelona maoderina dia efa nifehy mafy ny ampahany lehibe Amin'i Azia (ankoatry ny faritra avaratra sy avo indrindra), Afrika rehetra ary Saika Eran'i Eropa rehetra, afa-tsy ny faritra avaratra, mbola rakotry ny Tamin'io vanim-potoana io ihany, Aostralia dia nipetraka Avy Any Indonezia, Ary Koa Amerika, izay nidiran'ny olona voalohany avy any Azia Avaratra atsinanana namakivaky ny Andilan-Dranomasin'i Bering, teo aloha dia nisy isthmus teo amin'ny toerany, misy ihany koa ny porofo fa I Amerika Atsimo dia nonina avy Any Antarctica, teo aloha dia mety hisy nosy na nosy tery isthmuses. Araka Ny fiheverana ny "fitohizan'ny fiteny tany Am-boalohany" natolotry Ny ethnographer Sovietika S. P. Araka ny Voalazan'i Tolstoy, ny olombelona dia niresaka tamin'ny fiandohan'ny tantarany tamin'ny fiteny maro, toa nifandimby tsikelikely tany amin'ny faritany mifanila ary namorona tambajotra mitohy tokana ("fitohizan'ny fiteny").

Ny fanamafisana ankolaka ny petra-kevitr'i S. P. Tolstov dia ny hoe voatahiry hatramin'ny vao haingana ny dian'ny fisaratsarahana ara-pitenenana fahiny any amin'ny firenena sasany. Tany Aostralia, ohatra, dia nisy fiteny an-jatony maro izay tsy mora ny nanoritra fetra mazava. N. N. Miklukhov-maklay dia nanamarika fa teo Amin'ny Papuans Any Nouvelle-Guinée, saika ny tanàna rehetra dia nanana ny fiteniny manokana. Kely dia kely ny fahasamihafana misy eo amin'ny fitenin'ireo Vondrona Papoazia mpifanolo-bodirindrina. Na izany aza, ny fitenin'ny vondrona lavitra kokoa dia efa lasa samy hafa be. Mino i Tolstov fa ny fianakaviam-piteny dia azo amboarina amin'ny dingan'ny fifantohana tsikelikely amin'ny fiteny tsirairay avy amin'ny vondron'olona kely, ny fanamafisana azy ireo ho vondrona lehibe kokoa izay nonina faritra manan-danja eran'izao tontolo izao. Ny mpandinika fiteny hafa dia milaza fa ny fianakaviam-piteny dia matetika nipoitra tamin'ny dingan'ny fisarahana tsy miankina amin'ny fiteny fototra iray nandritra ny fametrahana ny mpiteny azy na tamin'ny dingan'ny fampitoviana nandritra ny fifandraisany tamin'ny fiteny hafa, izay nitarika ny fananganana tenim-paritra eo an-toerana ao anatin'ny fiteny fototra, izay mety ho lasa fiteny mahaleo tena.

Ho an'ny ankamaroan'ny vahoaka Lehibe Ao Filipina, tanàna iray (barangay) dia tanàna iray mifandraika amin'ny ala. Mipetraka amin'ny vondrom-piarahamonina kely ny mponina any an-tendrombohitra. Trano hazo mahitsizoro eo amin'ny tsato-kazo avo ny trano. Ny firafitry ny truss dia miorina amin'ny satroboninahitra ambony-ny fatoran'ny andry. Ny andry izay manohana ny gorodona dia tafiditra ao anaty incision semicircular amin'ireo andry ireo ary mifatotra amin'izy ireo amin'ny voaloboka. Ny gorodona dia vita amin'ny volotsangana misaraka. Ny varavarankely sy ny varavarana dia rakotra tsihy volotsangana matevina (manohitra ny termites). Indraindray, eo anoloan'ny fidirana amin'ny trano, eo ambanin'ny gorodona, dia misy veranda midadasika voalamina amin'ny stilts, rakotra tafo misy tafo roa sy efatra, matetika vita amin'ny ravina palmie. Ny veranda dia miakatra amin'ny vatan-kazo volotsangana misy serif na tohatra mitsangana.