# Celtiaid-Indo-Ewropeaid hynafol

Андрей Тихомиров

Celtiaid, grŵp helaeth o lwythau Indo-Ewropeaidd y mae eu tiriogaeth anheddu yn ail hanner y mileniwm CYNTAF CC yn ymestyn o Ynysoedd Prydain i Asia Leiaf. Roedd Y Celtiaid eisoes yn byw yn 2il hanner y mileniwm 1AF CC ar diriogaeth Ffrainc fodern, Gwlad Belg, Y Swistir, de'r Almaen, Awstria, gogledd Yr Eidal, Gogledd A gorllewin Sbaen, Ynysoedd Prydain, Y Weriniaeth tsiec, Yn rhannol Hwngari a Bwlgaria. Roeddent yn frodorion o'r gymuned Indo-Ewropeaidd hynafol o steppes Yr Urals Deheuol, cyn i Indo-Ewropeaid eraill symud i'r gorllewin I Ewrop.

Tua thair mil o flynyddoedd. С. roedd pobl yn byw mewn sawl rhan o Ewrop, gan gynnwys Ynysoedd Prydain, a ddaeth i gael eu hadnabod fel yr Iberiaid oherwydd bod rhai o'u disgynyddion i'w canfod o hyd yng ngogledd Sbaen (Penrhyn Iber¬ian). Nid ydym yn gwybod llawer am y bobl gynnar hyn oherwydd eu bod yn byw ym Mhrydain ymhell cyn i air o'u hanes gael ei ysgrifennu, ond gallwn ddysgu rhywbeth o'u sgerbydau, eu harfau ac olion eu hanheddau a ddarganfuwyd. Defnyddiodd yr Iberiaid arfau ac offer cerrig. Roedd y grefft o falu a sgleinio carreg yn hysbys iddynt, a gallent wneud gwrthrychau llyfn o gerrig gydag ymylon miniog a phwyntiau.

Yn ystod y cyfnod o'r 6ed i'r 3edd ganrif. С. Ymledodd pobl o'r enw'r Celtiaid ar draws Ewrop o'r dwyrain i'r gorllewin.

Ymosododd mwy nag un llwyth Celtaidd ar Brydain. O bryd i'w gilydd ymosodwyd ar y llwythau hyn gan lwythau Celtaidd eraill o'r Cyfandir. Treiddiodd llwythau Celtaidd o'r enw'r Pictiaid i'r mynyddoedd ar y Gogledd; croesodd rhai Pictiaid yn ogystal â llwythau o Albanwyr drosodd i Iwerddon ac ymgartrefu yno. Yn ddiweddarach dychwelodd yr Albanwyr i'r ynys fwy ac ymgartrefu yn y Gogledd wrth ymyl y Pictiaid. Daethant mewn niferoedd mor fawr fel y rhoddwyd enw'r Alban i'r wlad honno ymhen amser. Llwythau Celtaidd pwerus, y Brythoniaid, oedd yn dal y rhan fwyaf o'r wlad, ac enwyd hanner deheuol yr ynys yn Brydain ar eu hôl. Heddiw mae'r geiriau "Briton" a "British" yn cyfeirio at bobl Ynysoedd Prydain gyfan.

Nid oedd yr Iberiaid yn gallu ymladd yn ôl ymosodiadau'r Celtiaid a oedd wedi'u harfogi â gwaywffyn metel, cleddyfau, dagrau ac echelau. Lladdwyd y rhan fwyaf o'r Iberiaid yn y gwrthdaro; gyrrwyd rhai ohonynt tua'r gorllewin i fynyddoedd yr hyn sydd bellach yn Gymru a'r lleill yn ôl pob tebyg yn gymysg â'r Celtiaid.