Сирожиддин Саййид
АСАРЛАР (II жилд)

ШЕЪР – ИШҚ ДЕМАКДИР, ИБОДАТ ДЕМАКДИР

Қўлимда Сирожиддин Саййиднинг янги туркум шеърлари. Самимий ва эҳтиросли сатрлар. Шарқона лутф билан айтилган нозик сўзлар. Шоир сўзлари…

Аслида шоир сўзи шарҳга муҳтож эмас. Уни ўқимоқ, тингламоқ ва ҳис этмоқ даркор. Ўқиб, тинглаб ҳайратга тушмоқ, кулмоқ, йиғламоқ даркор. Муаллиф ундоқ демоқчи, бундоқ ғояни олға сурмоқчи деган таҳлиллар шеъриятни бениҳоя жўн тушунмоқ натижасидир. Шеър кўнгил нидоси бўлиб туғилади ва кўнгиллар мулкига айланади. Мулк тасарруфи эса моликнинг ишидир.

Шеърни севмоқ, ундан лаззатланмоқ мумкин ёки уни қабул этмоқ ҳам кўнгил ишидир. Ундан ҳайратга тушмоқ, ҳамдард бўлмоқ ёки уни рад этмоқ, бебаҳра бўлмоқ бор.

Бедилнинг битта байтини қирқ улфат қирқ хил маъно бериб талқин қилган экан. Бедилнинг ўзини ҳакамликка чақирганларида у қирқ биринчи маънони айтиб ҳаммани лол қилибди.

Шеър – қалб ҳолатидир. Булоқ суви устида айланиб турган чўпга қараб ёр висолидан бахтиёр бўлган йигит: “Ана у менга ўхшаб рақс қилаяпти” деса, ҳижронзада юрак эгаси: “Бечора гирдоб ичида қолибди, чиқарга йўл тополмаётир” деб изтироб чекади. Шеър қалб ҳолати бўлгани боис уни қабул этиш ҳам қалб ҳолатига боғлиқ. Хонанда: “Ҳеч киши оламда мендек ёридин айрилмасин” деб нола чекканда, биров ичида “оҳ” дейди, биров бармоғини қарсиллатиб ўйинга тушади.

Шеърият қалб ҳолатидир. Уни қабул этмоқ ҳам қалб ҳолатига боғлиқ. Шеър маъносини сўз билан баён қилиш мумкин эмас. Сўз билан англатиш мумкин бўлган фикр эса шеър қилиб айтилмайди. Шеър – завқ, ҳайрат, кулку, изтироб, армон, тазарру, муножот… демакдир. Шеър – ишқ демакдир, ибодат демакдир.

Сирожиддиннинг шеърларини ўқиб мен шеърият ҳақида бундай осмоний хаёлларга берилдим. Мақсадим унинг шеърларини осмонларга кўтариш эмас, балки фақат сизнинг кўнглингизга ҳавола этмакдир.

Энди осмоний хаёллардан ерга тушадиган бўлсак, олдимизда дарҳол бир савол кўндаланг бўлади. Ҳозирги бозор иқтисодиёти шароитида шеъриятнинг, шоирнинг аҳволи қандай кечади? Яшаш тарзимиз фойда ва зарар мезонига қуриладиган бўлса, Пул Ҳазрати Олийлари ҳокими мутлақ бўлса, маънавиятимиз нима бўлади? Сирожиддин сингари адабиётимиз чаманининг тоза гулларини қандай истиқбол кутади?

Минг ташаккур, Юртбошимиз шу мураккаб шароитда адабиётимиз ва санъатимиз келажагини ўйлаб, ёш ижодкорларни ҳам маънавий, ҳам моддий қўллаб-қувватлаш чораларини кўрмоқда. Бу – олисни кўрувчи, узоқ келажакка қаратилган оқилона сиёсатдир.

Эркин Воҳидов,

Ўзбекистон халқ шоири

1993 йил 10 ноябр

ҲАР КИМГА ИФТИХОР НАСИБ ЭТСИН

Илоё, ҳар кимга ҳаётда ифтихор насиб этсин. Ифтихорнинг гўзал шаклу шамойиллари кўп. Уларнинг энг аввали, албатта, халқу Ватанингдир!

Ундан сўнг, балким, устозу шогирдлар. Шу маънода, жумладан мен ўзимни ниҳоятда бахтли инсонлардан бири, деб ҳисоблайман. Улуғ халқим, буюк устозларим, кўз-кўз қилишга арзигулик софдил шогирд укаларим бор. Шоён шеъриятимизда эса ана шундай ифтихорларимиздан бири, шубҳасиз, Сирожиддин Саййиддир!

Абдулла Орипов,

Ўзбекистон халқ шоири

2004 йил, 2 апрел

ШЕЪРЛАР

КЎКСИМДАГИ ЗАНГОРЛАРИМ

«Мезон кетди, ақраб кетди, қавс кетди…»

Мезон кетди, ақраб кетди, қавс кетди,
Шафтолилар бергидан бир сас кетди.
Бу сасдин дил деворига дарз кетди,
Момом кетди, ҳовлисидан файз кетди.

Аввал кашнич, райҳонлари қуриди,
Сўнг сув сепган айвонлари қуриди,
Арилар ҳам бундан буткул ариди,
Тут букчайди, бир кечада қариди.

Неваралар юрар эди ҳарбийда,
Бири шарқда, бири дунё ғарбида.
Улар қайтди. Момом эса ҳозир ҳам
Йиғлаб ётган бўлса керак қабрида.

Шўрлик момом. Бир умр гирён бўлди,
Гоҳи у ён, гоҳида бу ён бўлди:
Келинларни яраштира олмайин,
Бутун умр юрак-бағри қон бўлди.

Тоғаларим юрар қадлари сўроқ,
Кўнгиллари ёришмас ёқса чироқ.
Кенжалари қирққа етмай кексайган,
Ўртанчаси тўнғичидан қарироқ.

Ғамга тўлдим ногоҳ нохуш тасвирдан,
Зах ҳидлари келиб қолди тандирдан.
Тўйхонага ўхшаган катта ҳовли
Кўз олдимда жимиди қолди бирдан.

Энди бунда кечалари ой йиғлар,
Пиёлада ичилмаган чой йиғлар.
Япроқларни дув-дув тўккан шамолга
Қўшилишиб сўри, ҳовли-жой йиғлар.

Энди сувда еру осмон лойланар,
Бошим узра ўгирибон ойналар,
Дарду ҳасрат ипларини йигириб
Дунё момом урчуғидай айланар.

1990

«Қирлардан бир яшил тўпламлар ичдим…»

Қирлардан бир яшил тўпламлар ичдим,
Салсабил сойлардан кўкламлар ичдим.
Бу ёруғ дунёни ҳўпламлаб ичдим,
Ярми тўлқин, ярми сўлғин япроғим,
Хазонга қоришган баҳоринг менман.

Кўнгил мулкининг ҳам зулматлари бор,
Эй ой, қаролиқнинг туҳматлари бор,
Ишқнинг ҳам бир ажиб узлатлари бор.
Ярми ўчқин, ярми ёрқин чироғим,
Зулмат жаҳонида шароринг менман.

Эгнини эпкинлар чок этган эй гул,
Кўксини шабнамлар пок этган эй гул,
Саҳро юрагимни боғ этган эй гул,
Ярми ел, ярми сел саргашта боғим,
Сенинг қаноату қароринг менман.

Эй дунё, жонимни қовурган дунё,
Боримни елларга совурган дунё,
Менинг инграётган қовурғам дунё,
Ярми сас, ярми хас бўлгай тупроғим,
Кипригингга қўнган ғуборинг менман.

1990

БУ ОЙЛАР…

Бу ойлар кун сайин тўлгани тўлган,
Кўнглим кўйларида бўлгани бўлган.

Бу ойлар боримни елга совурди,
Еллар сайҳонимда елгани елган.

Бу ойлар ҳажрида соҳилларим зор,
Толлар хаёлларга толгани толган.

Бу ойлар қошимга келмагай ҳаргиз,
Ҳар турли аламлар келгани келган.

Бу ойлар қамишдай хор этди, мени
Бу дунё най қилиб чалгани чалган.

1990

СЕН

Мен тун бўлсам, сен бир маҳзун шам бўлдинг,
Мен бир барг, сен бир томчи шабнам бўлдинг.
Мен бир тийра шом бўлдим, сен ой бўлдинг,
Мен тоғ бўлдим, сен бир тошқин сой бўлдинг.

1990

«“Устимиздан ўтган ойлар”1…»

“Устимиздан ўтган ойлар”¹
Ярим эди, тўлин эди.
Кўнглим эди, кўнглинг эди
Устимиздан ўтган ойлар.

Сувлар у пайт биллур эди,
Кетмасак ҳам бўлур эди.
Бир нарсани билур эди
Устимиздан ўтган ойлар.

Кийик кўзинг – сузукларинг.
Сирғаларинг, узукларинг,
Сенинг билакузукларинг –
Устимиздан ўтган ойлар.

Кейин олам рангга тўлди,
Қанча қизлар янга бўлди.
Тўйларингда танга бўлди.
Устимиздан ўтган ойлар.

1990

«Бул кеча ҳарфларим ҳазиндан ҳазин…»

Бул кеча ҳарфларим ҳазиндан ҳазин,
Ун чексам унларим узундан узун.
Мен ҳеч не сўрмайин, ўзингдан ўзинг
Жудолик жадвалин тузиб бер менга.

Пайкони жонимда яйраган гулнинг,
Япроғи танимда сарғайган гулнинг,
Умримни музтариб айлаган гулнинг,
Гулнинг сувратини чизиб бер менга.

Барча мушкулларим, осонларимни,
Шабнамдай сочилган осмонларимни,
Йўқотган энг тоза найсонларимни
Узун мижгонингга тизиб бер менга.

Дилда шунча йиллар бир гул ўстирдим,
Уни йўлга солиб, йўлдан оздирдим,
Сўнгра ўша гулни ўзим тўздирдим,
Шу гулнинг қонини эзиб бер менга.

Сиймин юлдузларнинг жарангларида,
Дунёнинг видоли ялангларида,
Ойнинг ярқираган лаганларида
Қаро сочларингни сузиб бер менга.

1990

ТЎЙ

Букун Гулнинг болишлари кетмоқдадир,
Сурнайларнинг нолишлари кетмоқдадир.
Аравада йиғлайди Гул, атрофида
Янгаларнинг койишлари кетмоқдадир.
Бунда қолар бобосининг чориқлари,
Момосининг калишлари кетмоқдадир.
Ҳовли қолар, сув қолади, сувга боқиб
Хаёлларга толишлари кетмоқдадир.
Мўлтирайди ота уйнинг узумлари,
Букчайишиб войишлари кетмоқдадир.
Аравада – йиғлайди Гул, билмайди Гул, –
Бир дунё дунё ишлари кетмоқдадир:
Оносининг ўн саккиз йил куйишлари,
Отосининг ёнишлари кетмоқдадир.

1990

СУВЧИ БОБОНАЗАР

Бобоназар, сувчи бўлиб не кўрдинг?
Ғўзабаргдай куйиб, сўлиб не кўрдинг?
Шаънингга қанча ёлғон достон кўрдинг –
Пахтазорни қачон сен бўстон кўрдинг?

Ўзгармади сира йиртиқ чопонинг,
Зирқирайди гоҳ ўнг, гоҳи чап ёнинг.
Пайкалларга сув тарадинг кечалар,
Ойни нону кўкни дастурхон кўрдинг.

Ухлаб қолдинг ўқариқлар бошида,
Бошинг қўйиб маломатлар тошига.
Супранг қоқса чанги чиқмас. “Булар бой”,
“Ўғри” деган қанчалар бўҳтон кўрдинг.

Саратондир сенинг бор-йўқ кўйлагинг,
Кеч кузакда мўлжаллаган тўйларинг
Ўтказолмай қолдинг. Нени ўйладинг?
Ғўзапоя ва бўм-бўш ҳамён кўрдинг.

Мулкинг заҳар, дарёларинг қуриган,
Сут бергувчи тарғилинг ҳам қариган.
Умр шоми чўкмоқдадир наридан,
Бу дунёни мавҳум бир чистон кўрдинг.

Эсмоқдадир яна кўклам еллари,
Кўринмоқда майсаларнинг тиллари.
Тушларингга кетмон кирди қиш бўйи,
Ўнгингда ҳам уйғониб кетмон кўрдинг.

1990

КЕТМОНЧИ ҚИЗЛАРГА

Ўйласам ўйларим кўксимда куйган,
Сўйласам сўзларим бўғзимда куйган.
Барглардай сўлғину шамлардай озғин,
Қовжираб далаю тузимда куйган.
Ойлар титроғидан тушган япроқлар,
Юлдузлар боғидан кўчган япроқлар,

Нурсиз пайкалларда шуъла ёзмайин,
Тупроққа қоришиб ўчган япроқлар.
Ҳуснин чечакларин чаноқлар юлган,
Сочларин гардида насимлар ўлган,
Сизнинг таровату гул юзингизни
Қуёшлар тушликка тановул қилган.
Ўйласам ўйларим кўксимда куйган,
Сўйласам сўзларим бўғзимда куйган,
Барглардай сўлғину шамлардай озғин,
Қовжираб далаю тузимда куйган.

Балоғат чоғида балоғат кўрмай,
Ўн бешдан уёғи ҳаловат кўрмай,
Заъфарон райҳондай забун ўтдингиз,
Давру давронлардан садоқат кўрмай.
Сабоҳдан саҳрога айланганларим,
Сарғайган сарвларим, гул, савсанларим,
Серташвиш турмушнинг қучоқларидан
Далалар бағрига тайланганларим.
Ўйласам ўйларим кўксимда куйган,
Сўйласам сўзларим бўғзимда куйган.
Барглардай сўлғину шамлардай озғин,
Қовжираб далаю тузимда куйган.
Тун-кун кўксим ичра ёнғину ёнғин,
Йиллардан сўрайдир йиллар сўроғин.
Шомларга шимилган тупроқ йўллардан
Толларим келгайлар толғин ва толғин.
Дийдам дийдиратган дийдорларингиз.
Сўнди малоҳату дилдорлигингиз.
Тунлар пайкалларда ҳорғин юзган ой
Сизнинг зору маҳзун ёдгорлигингиз.
Ўйласам ўйларим кўксимда куйган,
Сўйласам сўзларим бўғзимда куйган.

Барглардай сўлғину шамлардай озғин,
Қовжираб далаю тузимда куйган,
Сонсиз эгатларга тизилганларим,
Қисмати кетмон-ла ёзилганларим.

1990

«Халқ қолмабди. Закий, сезгир бир халқдан…»

(“Таназзул” драматик достони учун)

Халқ қолмабди. Закий, сезгир бир халқдан,
Шиддати шамширдай кескир бир халқдан,
Ҳар бир калимаси асотир халқдан,
Қадим аждодлари баҳодир халқдан.
Бир муте хоҳишлар қолмишдир букун,
Фоҳишлар, нолишлар қолмишдир букун.

“Халойиқ!” деганда тўфон кўтарган,
Азим елкалари осмон кўтарган,
Бухоро кўтарган, Қўқон кўтарган,
Жаҳолат тахтларин осон тўнтарган,
Халқдан қул, қароллар қолмишдир букун,
Жигари яролар қолмишдир букун.

Ҳақ, имон сўзидан оёққа қалққан,
Жисмидан эътиқод исёни балққан,
Дунёни ўзига қаратган халқдан
Пирлари тафсирлар яратган халқдан
Бир зумра гумроҳлар қолмишдир букун,
Ювилмас гуноҳлар қолмишдир букун.

Кеча бир эзилган мўминни кўрдим,
Мўмин на, озғин чўп, ўтинни кўрдим,
Чўккан кўзларида юртимни кўрдим,
Юртимнинг ўнгармас мунгини кўрдим,
Ундан ғам-ғуссалар қолмишдир букун,
Шундай хор жуссалар қолмишдир букун.

Бутун зот қолмабди, қолмиш таналар,
Яхлит миллат қани, бари чалалар,
Қайга бошламоқда бу говкаллалар?!
Галалар, халқ эмас булар, галалар!
Қоринлар, бўйинлар қолмишдир букун,
Сиёсий ўйинлар қолмишдир букун.

Қавмининг камолу фазлин унутган,
Русумин унутган, расмин унутган,
Ул гўзал руҳоний фаслин унутган,
Насл ҳам насабин, аслин унутган,
Хасталар, касаллар қолмишдир букун,
Таъми шўр масаллар қолмишдир букун.

Пахтангни терибсан, бошлайвер тўйлар,
Думбул ҳофизларинг бунча соз куйлар!
Битмаса битмабди чалдивор уйлар,
Далалардан чиқар сигирлар, қўйлар,
Мунғайиб пайкаллар қолмишдир букун,
Тошкўзли ҳайкаллар қолмишдир букун.

1990

НУҚТА

Айдар Османга

Ватан, гулшанларинг томуғда қолди,
Соғинч дарду ғамга оғушта қолди,
Ким яланг, кимлардир ковушда қолди,
Ким сўнди, ким ҳазин товушда қолди,
Охир кўксим ичра бир нуқта қолди.
Сўлдирса шул нуқта сўлдиргай мени.

Ул менинг гоҳ мунглуғ қароғимдадир,
Мунглуғ қароғ ичра сўроғимдадир,
Гоҳ эса тош янглиғ томоғимдадир.
Туғродай руҳимда – байроғимдадир,
Ичимда, лек менинг фироғимдадир,
Тўлдирса шул нуқта тўлдиргай мени.

Манимдир ул, маним, инграб ўткардим,
Салкам эллик йилни мунграб ўткардим,
Қардош, сен билмайсан, ҳўнграб ўткардим,
Йўталмоқ бўлсам гар ўйлаб йўталдим,
Оғир ботмасин деб сенга йўталим,
Кулдирса шул нуқта кулдиргай мени.

Сиёсат элларни ҳамон нўхталар,
Лек мени бир таскин, ишонч қутқарар:
Бу миллат ўзлигин ҳали уҳдалар,
Болалар туғилар – тугик муштчалар –
Идроклари ичра қизғиш нуқталар.
Бўлдирса шул нуқта бўлдиргай мени.

Ўтмишим барбоду ҳозирим йўқдир,
Шу ёлғиз бошимда нозирим чўхдир,
Мустафо боламдай ботирим кўпдир,
Эҳтимол ёнғинга дўнгувчи чўғдир,
Балки тузум менга атаган ўқдир,
Ўлдирса шун нуқта ўлдиргай мени.

1990

? ? ?

(Истиқлолдан аввал)

Чор тарафга жовдирамай йўталсак бўладими?
Ёрдаги нон ушоғини кўтарсак бўладими?
Бўладими бу дунёда озгина хуруж қилсак,
Ўзимизнинг уйимизда ош ё ширгуруч қилсак?

Саҳар туриб эмин-эркин ёнғоқ чақсак майлими?
Ёримизнинг зулфларига гуллар тақсак майлими?
Бўладими уйимизнинг деворига мих қоқсак,
Чўзилсак ё деразадан мовий осмонга боқсак?

Етмиш йилда бирор марта суюнсак бўладими?
Муҳрланган кечаларда куюнсак бўладими?
Бўладими бу ҳаводан бизлар ҳам нафас олсак,
Бозор бориб майиз олсак, қуш олсак, қафас олсак?

Ўзимизнинг номимиздан бир сўз десак майлими?
Боқиб юрган қўйимизни сўйиб есак майлими?
Бўладими итимизга суяк-сўнгак ташласак,
Отимизнинг ёлларини, сағринини қашласак?

Ёнбош ташлаб, сўримизда чойлар ичсак майлими?
Терлаб кетсак, тўнимизни тандан ечсак майлими?
Бўладими ўзимизнинг сувимиздан юз ювсак,
Ўйлар сурсак, беда ўрсак, ўтирсак ё йўл юрсак?

Майлими биз ўзимизнинг ҳовлимизни супурсак,
Сизнинг силлиқ юзингизга қуюқ қилиб тупурсак?
Биз ҳам сизга бир марта тик қарасак бўладими?
Айтинг энди, бу дунёда яшасак бўладими?

1990

«Тийрамоҳ тоғ ила тошимга тушган…»

Тийрамоҳ тоғ ила тошимга тушган,
Тоғ ила тошимдан қошимга тушган,
Шом чоғи бир хазон ошимга тушган.
Соҳилларда йиғлар қаро тошларим,
Тошлар қаролиги бошимга тушган.

Жарлар сийнасидан сизган изтироб,
Лойшувоқ томларда юзган изтироб.
Кўнгил – ёмғирларда қолган устурлоб,
Сийрак чорбоғларни ишғол айлабон
Сариқ лашкар ётар қуюқ, уюшган.

Мен сени унутдим, дунё ҳийласи,
Макру адовати, кину кийнаси.
Бобомнинг қийшайиб қолган чайласи,
Похолин ёпиниб яланғоч қирда,
Ҳўл шамоллар ичра қулаб, қунушган.

Ҳазин туюладир бор юмушларим,
Япроқдай учгайлар бошдан ҳушларим,
Сиз қайда қолдингиз, гўзал тушларим?
Кўксимга ин қурган хушхон қушларим
Кўчган, кўчган, барчаси кўчган.

1990

КЎКСИМДАГИ ЗАНГОРЛАРИМ

(Ҳазрат Яссавийдан бир сатр)

Тонглар кетди, кунларимдан тонглар кетди,
Кетган тонглар йилларимни онлар этди.
Бир жонимни севгим юз минг жонлар этди,
Кўнглим, сенинг давлатингдан шонлар кетди.
Бу муттасил меҳнатларим битармукин,
«Кўксумдаги зангорларим кетармукин?»

Кўзёшимдан майса бўлган бўйроларим,
Шомларимда жимирлаган Зуҳроларим,
Кезган ерлар, адирларим, саҳроларим,
Эшигимга чайқалибон дайроларим
Келса, бул ҳам фиғонимга етармукин,
Кўксумдаги зангорларим кетармукин?

Суйкансанг гар юз йил кўзу қошинг билан,
Уринсанг, ёр, юз йил қўлда тошинг билан,
Сўнгра силаб мижгонларинг, сочинг билан,
Яна юз йил ювиб ўтсанг ёшинг билан,
Тадбирларинг дардимга кор этармукин,
Кўксумдаги зангорларим кетармукин?

Уч минг йиллик чинор яна куртаклади,
Эрта-индин яшил куйга буркалади,
Оҳуларим – тоғларимнинг ҳуркаклари
Кечалари таним ҳидлаб суркалади,
Уларнинг ҳам дунёлари хатармукин,
Кўксумдаги зангорларим кетармукин?

Бу дунёда ёр изладим дилга лойиқ,
Бу дил энди елга лойиқ, селга лойиқ.
Нур таратган сочларини ёйиб-ёйиб,
Бошим узра йиғлаб турса минг малойик,
Аламларим булутлардай ўтармукин,
Кўксумдаги зангорларим кетармукин?

1990

МАСЛАК

“Мани сўрма мандан, манда эмасман”,
Фақр тўнидаман, жанда эмасман.
Кўнгил дарсидаман руҳ оламида,
Ки сен кўриб турган танда эмасман.

1990

ДУНЁНИНГ ТУБИ

Бу дунёнинг тубини мен топиб қўйдим,
Шўраланган тупроғини чопиб қўйдим.
Сиз бемаслак тушиб кетманг, дея, уни
Яссавийнинг девони-ла ёпиб қўйдим.

1990

БИР ТУРЛАНГУВЧИ ГУЛ

Бу қандай гул? Бу қандай гул?
Гаҳи қор, гоҳи қондай гул.
Мен унга барқларим айтсам,
У менга баргларин бергай.

Қади ҳам бўйни зарҳал гул,
Яқоси, қўйни зарҳал гул.
Мен унга зорларим айтсам,
У менга зарларин бергай.

Қабоғи узра нурлар бор,
Қабоси ичра дурлар бор.
Анга ашкимдин арз айтсам,
Манга шабнамларин бергай.

Паришон ҳолу боғимдан,
Куйиб кетган димоғимдан,
Десам дилда ямоғимдан,
У менга барларин бергай.

Жудолик исли эпкинлар
Букун боғимда эркинлар.
Мен унга хасларим айтсам,
Менга анбарларин бергай.

Тун ичра чирма ёлқин гул,
Гаҳи тинч, гоҳи тошқин гул.
Мен унга дардларим айтсам,
У менга лабларин бергай.

1990

БУ МУҲАББАТ БОҒИДА

* * *

Не ситамлар, эй санам, қаттол қўлингдан келдилар,
Соч, дедим мен, тайладинг – сочлар белингдан келдилар.
Келган эрса не балою не жафолар бошима,
Ўз тилим эрмас, сенинг шаккар тилингдан келдилар.

* * *

Бу муҳаббат боғида япроқ бўлибмиз иккимиз,
Хуш насимлардин ажиб титроқ бўлибмиз иккимиз.
Бунда гулдин гул гўзал, гул бўйни гул бўйниндадир,
Қўлни қўлга бойлабон сиртмоқ бўлибмиз иккимиз.

* * *

Қайда гул бўлса анинг ўз гулшани, ўз боғи бор,
Қайда боғ бўлса анинг ўз булбули, ўз зоғи бор.
Қайда бир булбулки бор, бағри анинг қондир мудом,
Қайда бир зоғ бўлса, кўргилким анинг бир доғи бор.

* * *

Кўзларинг янглиғ бу олам ичра чистон топмадим,
Юзларинг янглиғ бирор шамъи шабистон топмадим.
Йўқ эрур ёруғ жаҳонда сочларинг янглиғ шамол,
Ҳам сенинг қўйнинг каби дунёда бўстон топмадим.

* * *

Менинг афтода ҳолимни сенинг тавсанлиғинг айтсин,
Менинг ҳузну хазонимни сенинг гулшанлиғинг айтсин.
Биёбонларда Қайслар ҳам бу янглиғ куймаган эрди,
Менинг кул бўлганимни, лоларух, гулханлиғинг айтсин.

1990

ФОЛ

Кунлар ўтар, сувлар ўтар, қайғулар ўтар,
Гулюзларнинг жаҳонидан кулгулар ўтар,
Кўнгилларнинг осмонидан туйғулар ўтар,
Қаторлашиб кўз олдимдан кўзгулар ўтар,
Мен қайдаман, қандай даму домларда қолдим?

Куйган диллар кул айлабон ўнгу сўлимни,
Гулзор эмас, кулзор қилмиш буткул йўлимни.
Ким ажратиб бергай бундан менинг кулимни?
Ойлар тўлган тунлардами ва ё кўнглимни
Тирнаб ўтган ҳилолтирноқ шомларда қолдим?

Самолардан кўкламларнинг видоси келур,
Юлдузлардан илдизларнинг нидоси келур,
Дилим узиб отсам агар юксак тоғларга,
Тошган сойлар аросидан садоси келур.
Қизғалдоқлар қон сачратган томларда қолдим.

Кўзлар бир кун севгимизнинг ёди бўлгайлар,
Умримизнинг айтилмаган доди бўлгайлар.
Сен кўзингнинг қаросида қароринг асра,
Оҳ, бу кўзлар токайгача жоду бўлгайлар.
Мен ушбу кун ўзга фолу ромларда қолдим.

Дунё букун хазонлиғдир, тонглари ўзга,
Кўксим ичра ишқнинг жангу бонглари ўзга.
Мен риёнинг минг рангини кўргандим, лекин
Боқсам меҳру вафонинг ҳам ранглари ўзга.
Тақдир тутган турли-туман жомларда қолдим.

1990

КЎЧГАН ҚИШЛОҚ

Сувлар синиқ бунда, осмонлар синиқ,
Устунлар синиқдир, айвонлар синиқ.
Бир дастаси синган шалоқ арава
Қийшайиб, дунёга анграйиб қолмиш.

Чеҳралар уйлардай бунда нам тортган,
Қанчасига хаттот ғам қалам тортган.
Томлар тепасида қалтираган ой
Ёлғизин япроқдай сарғариб қолмиш.

Бир паноҳ истайди юпун шомларда,
Тераклар мисоли ўчган шамлардай.
Тандирлар, ўчоқлар, войишлар, толлар –
Барчаси бир бошдан зор, ғариб қолмиш.

Нега келдим бунга? Сездим дафъатан:
Эй менга дарёдай дил берган Ватан,
Чашмалар чашмини кўммиш хазонлар,
Сўқмоқлар тўрт ёнга тарқалиб қолмиш.

Дарчалар мўлтирар хор сағирлардай.
Ташландиқ чорбоғлар, ёнбағирларда
Ҳеч кимга кераксиз, кимсасиз шамол
Менинг изларимни ахтариб қолмиш.

1990

ОЧИЛИШ

Эй гул, мижгонларинг гулга киргайлар,
Зулфи райҳонларинг гулга киргайлар.
Кўнглингда тугунлар очилгай бир-бир,
Аҳду паймонларинг гулга киргайлар.

Мен роз ифшо этсам ўйлар тўкилгай,
Вазмин туманлардай куйлар тўкилгай.
Сен бир ноз айласанг гуллар тўкилгай,
Алар елдин чиқиб елга киргайлар.

Юлдузлар барг ёзгай қароғларингда,
Ишқмидир олланур дудоғларингда.
Бир бўстон гул ўрлар қучоғларингда,
Бир ажиб титроқлар белга киргайлар.

Қўлларинг бул кеча бунча музтарлар,
Бағрингга беркиниб нени қистарлар?
Оҳ, улар гул бўлиб кетмоқ истарлар,
Қўлларинг бул кеча тилга киргайлар.

Менинг гиёҳларда исмларим бор,
Оҳулар кўзида расмларим бор.
Тоғларда бир гўзал насимларим бор,
Алар насиб этса йўлга киргайлар.

Сенинг-чи, дунёда биларинг гулдир,
Сўйласанг, бол эмас, тилларинг гулдир.
Сочларни тайласанг – белларинг гулдир,
Бу гуллар, айт, қачон қўлга киргайлар?

1990

ДЕВОР

Ўртамизда ўсди девор, ўсди девор,
Мени сендан, сени мендан тўсди девор.
Иккимизга надир бўлди, сезди девор,
Охир бизнинг кўнглимизни бузди девор.

Сен деворга нолон қушдай урилгайсан,
Йўл тополмай юлингайсан, куйингайсан.
Билмам, яна қанча йиллар урингайсан,
Ёлғизликнинг ёздиғини ёзди девор.

Бу деворга кор қилмагай ҳижронларинг,
Юзинг юлиб, бўйнинг юлиб ҳам жонларинг,
Гилам узра қондай сачрар маржонларинг,
Қизил гулни шамшир бўлиб кесди девор.

Девор аён, қолган бари ниҳон кетди,
Бизнинг кўнгил бу йўлларда ёмон кетди,
Ўртадаги гўзал парда қаён кетди?
Ўртадаги ипларни ҳам узди девор.

Мисданмиди асли тилло узугимиз?
Уй ўрнига девор берган тузумимиз.
Кўксимизда йиғлаб ўтар узумимиз,
Бул узумдан шарбат қилиб сузди девор.

Йиғламагил, қўшиғимиз девор бўлди,
Бирга қурган эшигимиз девор бўлди,
Орзу этган бешигимиз девор бўлди,
Иккимизни гиёҳ янглиғ эзди девор.

1990

ХОЛ

Сокин сайҳонликда толғин тол қўнган,
Толнинг шохларига ҳилол дол қўнган.
Ишқнинг қирчиллама иқлимларида
Жон қуши жисм аро бемажол қўнган.
Жон қушин бир четга қўйиб ўйлайман:
Зулфларинг остида битта хол қўнган.

Айланиб айлона қошларинг аро,
Юзларинг яшнатиб ёшларинг аро,
Тола-тола бўлиб сочларинг аро
Тонг чоғи кетгувчи бир шамол қўнган.
Шамолни бир четга қўйиб ўйлайман:
Зулфларинг остида битта хол қўнган.

Кечалар майсаси – узун мижгонлар,
Юлдузлар чашмасин кўкдан ичганлар,
Дилдан тошқин чиқса алар кечганлар.
Аларда бул замон ажиб ҳол қўнган:
Ё савол қўнгандир ё малол қўнган.
Аларни бир четга қўйиб ўйлайман:
Зулфларинг остида битта хол қўнган.

Сен билан дунёни келишолмадик,
Юлдузни осмонга алишолмадик,
Сенинг бир холингни бўлишолмадик.
Шундай бўлса ҳамки кўнгил тубида
Холингга хайрихоҳ бир хаёл қўнган.
Дунёни бир четга қўйиб ўйлайман:
Зулфларинг остида битта хол қўнган.

1990

ОСТОНА

Тола сочинг тол шохига боғлаб келдингми?
Ой кўксингни ой кўксидай доғлаб келдингми?
Хаёлингда олтин бешик чайқалган тунлар
Яна чиқиб остонада йиғлаб келдингми?

Бу толенинг тўпламлари кўкда тўқилган,
Фармонлари, фатволари кўкда ўқилган.
Шунданмидир кўзларингнинг осмонларидан
Кечалари фақат юлдуз, юлдуз тўкилган.

Менинг эса умрим надир – боғмидир, чўлдир?
Ярми йўлдир, ярми елдир, ярмиси селдир.
Дийдорига зор айлаган дунёйи дунда
Топганим ҳам йўқотганим биргина дилдир.

Эҳ остона, жовдираган синглим, остона,
Сенинг ярим, менинг ярим кўнглим остона.
Сенинг музтар муддатларинг остона, менинг
Аввалим ҳам, аройим ҳам, сўнгим – остона.

Сен йиғлайсан, мен кўкларга ҳасрат айлайман,
Бас энди, бу чарх китобин варақламайман.
Бир кун саҳар остонада оқ-сариқ гуллар
Униб чиқса энди сира ҳайратланмайман.

1990

ЁСТИҚЛАР

Еру кўк гирёндир, гирёндир ҳар ён,
Ҳар ёнда дарахтлар урёну урён.
Бир ёнда сен гирён, бир ён мен гирён,
Фақат икки ёстиқ қолгайдир ҳайрон,
Улар кўзларини ёшлаб кетмаслар.

Менинг икки ғамим, икки хомушим,
Сенинг нолишларинг, менинг товушим,
Энди гумон бўлди бунда қолишим,
Улар қолгайдирлар ёндош, қовушиб,
Мендай бир балони бошлаб кетмаслар.

Улар бир-бирларин қораламайди,
Биздай кўнгил бузиб, яраламайди,
Қадру қисмат танлаб, сараламайди,
Ёстиқлар ҳеч қачон аразламайди,
Ағёрлар қўлидан ушлаб кетмаслар.

Сен билан дунёда кула олмадик,
Бир гулгун жом бўлиб тўла олмадик.
Биз бир ишқ йўлида сўла олмадик,
Шу ёстиқларчалик бўла олмадик:
Улар бир-бирларин ташлаб кетмаслар.

1990

«Эсиз, эпкинларинг эсиб кетдими…»

Эсиз, эпкинларинг эсиб кетдими?
Сендин шиква айлаб, безиб кетдими?
Тошлар дил қасрингни бузиб кетдими?
Вайронам, ўзингни ўнглай олмайсан.

Дунё мунғираган бир ғариб уйдир.
Аввали, охири кўринмас куйдир.
Сен ўзингни куйдир, мени ҳам куйдир,
Куймасанг бу куйни тинглай олмайсан.

Тунлар бўйнидаги ёқут маржоним,
Ярми қоним бўлса, ярмиси жоним.
Қўйнимда тўлғонган гўзал илоним,
Сен буни ҳеч қачон англай олмайсан.

1990

ШЕРОБОДНИНГ ҚИРЛАРИДА

Шерободнинг қирларида бузоққинанг қочди, қиз,
Бузоққинанг сендан хийла узоққина қочди, қиз.
Энди билдим, дунёлари шошқин дунё экандир,
Шерободнинг елларидай қочқин дунё экандир.

Шерободнинг қирларида еллар нени излайди?
Сен бузоқни излайдирсан, онанг сени излайди.
Бузоққинанг қочмай ўлсин, еру кўкни бир қилди,
Ўша кундан менинг чақмоқ хаёлларим қирқилди.

Сўнгра мендан чилвир-чилвир кокилларинг қочдилар,
Сўқмоқларинг, сойларингу соҳилларинг қочдилар,
Энди билдим, дунёлари ёлғон дунё экандир,
Шерободнинг қирларида қолғон дунё экандир.

1990

КЎНГЛИМ

Менинг кўнглим тамом бўлди. Аён бўлди:
Кўнглим ичра бир ҳовуч лахта қон бўлди.
Бир кундами, бир тундами, қачон бўлди?
Хўшлашибон тоғларим ҳам равон бўлди,
Бошим узра тоғларчалик тумон бўлди.

Урён шохлар зору абгор эгилади,
Шохлар аро ёлғиз юлдуз тикилади.
Осмонларим чокларидан сўкилади,
Ишқимнингми кукунлари тўкилади,
Дунёга ҳам жуда катта зиён бўлди.

Вафоси йўқ гўзалларидан айтайин:
Бири толу бири сарву бири қайин.
Барисидан энди буткул қўл силтайин.
Даҳр дилга қанча ўқлар отган сайин,
Бу қизларнинг қоши шунча камон бўлди.

Бир ён кўнгил, бир ёнда руҳ, арода мен,
Нелар қилса, шулар қилди, балода мен.
Гоҳи сарғиш, гоҳи қизғиш дарёда мен,
Хору хаслар бирлан бирдек фанодамен,
Қизил гуллар энди бизга гумон бўлди.

Тамом бўлди кўнглим. Не ғам, ўй бўлди бу?
Қандай ҳазин, қандай мунглуғ куй бўлди бу?
Қирчиллама йигитликда рўй берди бу,
Мени ёмон кўрганларга тўй бўлди бу,
Мени яхши кўрганларга ёмон бўлди.

1990

Ё РАБ!

Бир яхшига бир ёмонмас, минг ёмондир,
Ўн яхши бир, ўн минг ёмон бир томондир.
Замон ёмонларга боқар бир замондир,
Энг аввало ёмонларга инсоф бергил.

Яхшиларни эзгил майли, синайвергин,
Тушида ҳам, ҳушида ҳам қийнайвергин.
Бошларига фалак тошин юргиз, лекин
Энг аввало ёмонларга инсоф бергил.

Меҳру карам пасту баланд нархлардадир,
Яхшиларнинг номи қора хатлардадир.
Ёмонларнинг коми тожу тахтлардадир,
Энг аввало ёмонларга инсоф бергил.

Яхшиларнинг кўзёшини тўктир, майли,
Кўзёшига ўзларини чўктир, майли,
Бу дунёда яхшига кун йўқдир, майли,
Энг аввало ёмонларга инсоф бергил.

Япроқларким, букун менинг боғим тўкар –
Фазл фаслим, ошиқлигим чоғим тўкар.
Қолғонларин кўксимдаги доғим тўкар,
Энг аввало ёмонларга инсоф бергил.

Еру осмон яхлит сенинг измингдадир,
Ёлғиз нажот букун сенинг исмингдадир.
Ёмонлардин ўқлар элнинг жисминдадир,
Энг аввало ёмонларга инсоф бергил.

Яхшиларга адолатнинг йўли узун,
Ёмонларнинг тили узун, қўли узун,
Бас келмади бир эл, энди бас кел ўзинг,
Энг аввало ёмонларга инсоф бергил!

1990

ИСТЕЪФО

Бўшаб қолди бу зот, бирдан бўшаб қолди,
Мискин ўйлар уни ўраб, қуршаб қолди.
Қирмиз, зарҳал гиламларда юрар эди,
Энди эса хасу хашак тўшаб қолди.
Гард қўнмаган силлиққина зардолидан
Букун келиб бир бужмайган туршак қолди.
Ўтди унинг ярқираган довонлари,
Қаршисида энди фақат нишаб қолди.
Бир кечада хира тортиб, қовунчининг
Адирдаги капасига ўхшаб қолди.

1990

«Оқ туманлар тоғларимдан энмоқдалар…»

Оқ туманлар тоғларимдан энмоқдалар,
Новдаларга муз-қировлар инмоқдалар.
Хазонларга қўшилишиб тўкилди дил,
Энди улар биргалашиб ёнмоқдалар.
Чорбоғларнинг адоғида осмонлардан
Юлдузчалар сувга тушиб сўнмоқдалар.
Мен кўнмадим дунёларнинг рафторига,
Дунёларим рафторима кўнмоқдалар.
Изғиринлар ичра қолди ишқу жунун,
Жунунимдан ўзга гуллар унмоқдалар.
Дунё чуқур – синиқларга тўлиб ётар,
Синмаганлар букун бир-бир синмоқдалар.
Ошиқларнинг овозлари аста-секин
Дунёларнинг тубларида тинмоқдалар.

1990

«Аралашди уйқу ва ўлим…»

Аралашди уйқу ва ўлим,
Дунё билан ғам аралашди.
Туш билан ўнг уйқашиб кетди,
Кеча билан шам аралашди.

Еру осмон кетди қоришиб,
Аралашди замину замон.
Аралашди оқ билан қора,
Аралашди дард билан дармон.

Баҳор билан қиш аралашди,
Энди гул ҳам яна қор ёғар.
Ғунчалар ҳам қор ичра қондир,
Гуллар ичра – қора қарғалар.

Аралашди умр. Тонгларим
Шомларимга кетди қоришиб.
Тонгим энди шомимдир менинг,
Шомим эса тургай ёришиб.

Аралашди ишқу айрилиқ,
Кетмоқдасан, дунё, қай томон?
Дунё, сенинг одамларингга
Ўрганолмай турибман ҳамон.

1990

«Дунё надир? Ошиқларнинг ўтинчидир…»

Дунё надир? Ошиқларнинг ўтинчидир,
Ошиқлари бу дунёда ўтинчидир.
Тушлар ўчди, ҳушлар учди, қушлар кўчди,
Кўксимдаги дил ҳам букун кўчкинчидир.
Бир бор куйиб куйдим деманг, куйганларим,
Бу куйганим учинчи ё тўртинчидир.
Фаслларнинг видосини қўрқинч деманг,
Қўрқинч асли қалбсиз қолмоқ қўрқинчидир.
Дунё ўтар. Йигитлик ҳам нозанинлар
Кўйлагининг шамолидай ўткинчидир.

1990

УЙИНГДАГИ БЕШИКЛАР

САМАРҚАНДЛИК КИЙИГИМ

Самарқандда ҳушим қолди,
Мискин кўнгил қушим қолди.
Аҳволимни сўйламаган
На элим, на хешим қолди.

Энди қайга олиб борай
Бу юрагим – куюгимни?
Адо бўлдим ўйлайвериб
Самарқандлик кийигимни.

Бу қандайин умид дерлар,
Юзинг бўлди шувит дерлар.
Оҳ, мен қандай унутайин?
Улар тинмай унут дерлар.

Айтурларки самарқандлик
Ўшал тили асал, қандлик
Ёринг сенга ёр бўлмади,
Сенинг учун хор бўлмади.

Ёр бўлганда – кокилларин
Тарар эди сингилларинг.
Шу кокиллар аро ўйнаб
Юрар эди кўнгилларинг.

Самарқандда ҳушим қолди,
Мискин кўнгил қушим қолди.
Аҳволимни сўйламаган
На элим, на хешим қолди.

Улар мени тергайверар,
Тинмай ўгит бергайверар.
Менинг эса хаёлларим
Самарқандга кетгайверар.

Билмасларки минорлари,
Чироқлари, чинорлари
Аросида ҳушим қолган,
Ўнг келмаган тушим қолган.

Фироғида кўп ғамим бор,
Армон деган тўпламим бор.
Йиллар хазон бўлди, лекин
Бунда менинг кўкламим бор.

Самарқандда ҳушим қолди,
Мискин кўнгил қушим қолди.
Аҳволимни сўйламаган
На элим, на хешим қолди.

Энди қайга олиб борай
Бу юрагим – куюгимни?
Адо бўлдим ўйлайвериб
Самарқандлик кийигимни.

1991

СЎРОҚ

Ҳуррият таъмини ҳеч тотганмидинг?
Шунча йиллар қанд сўриб ётганмидинг?

Қодирий, Чўлпону Фитрат кўзларин
Дил аро бир бора уйғотганмидинг?

Лолазор ўлди аларнинг қонлари,
Сен бу янглиғ лолазор ўтганмидинг?

Юзларингда на алам бордир, на ёш,
Ёки сен ҳам қўшилиб сотганмидинг?

Шунчалар аччиқ бу ширин ҳуррият,
Сен анинг таъмини ҳеч тотганмидинг?

1991

ИЛИНЖ

Юртим, менга зар керакмас зарларингдан,
Киприкларим ўпсалар бас гардларингдан.
Мен бир насим бўлиб келдим, мен бир насим,
Айтиб ўтсам дейман кўҳна дардларингдан.

Алмашдилар сени ному рутбаларга,
Мунглуғ бўлиб қолдинг ботиб шубҳаларга.
Ҳилолларинг қайтар яна қуббаларга,
Мозийларга сўйлаб-сўйлаб зорларингдан.

Менга қадим минорлардан бир сас етар,
Шул сас менинг кўнглим охир серфайз этар.
Менга дунё керак эрмас, бир хас етар
Яссавийлар ётган азиз ерларингдан.

Оқсаройга қай кунки юз бургандим мен,
Сўнмиш шону шавкатинг деб куйгандим мен.
Шеър айтишни сал-палгина ўргандим мен
Чинорларда йиғлаб ётган баргларингдан.

Бу дунёда кўнгилларга чироғ ёқсам,
Мозорларинг сукутидан сабоқ олсам,
Тиниққина булоқ бўлиб оқиб қолсам
Оллоёрлар назар қилган жарларингдан.

1991

УЙИНГДАГИ БЕШИКЛАР

Ўн йил ўтди. Ўн йил ўтди. Ўн йил ўтди.
Ўйламагил шунча йиллар енгил ўтди.
Бу тоғлардан селлар эмас, кўнгил ўтди,
Уйингдаги бешикларинг тиллоданми?
Дунёнинг бу ўйинлари Оллоданми?

Япроқлар ҳам қанот ёзиб қуш бўлдилар,
Сойлардаги тошлар ҳатто хуш бўлдилар,
Менга сенинг аллаларинг туш бўлдилар.
Уйингдаги бешикларинг тиллоданми?
Дунёнинг бу ўйинлари Оллоданми?

Ёлғон чиқди янгаларнинг миш-мишлари,
Буюрмади манга боғинг кишмишлари.
Битмас бўлди сенсиз дилнинг юмушлари,
Уйингдаги бешикларинг тиллоданми?
Дунёнинг бу ўйинлари Оллоданми?

Теракларим, мажнунгина толларим-ай,
Ҳолларима йиғлаб қадди долларим-ай!
Аёндир на кетарим, на қоларим-ай,
Уйингдаги бешикларинг тиллоданми?
Дунёнинг бу ўйинлари Оллоданми?

Ўтганимда хаёл бунда зап тойилар,
Ярқирайди ҳовлингдаги шафтолилар,
Лекин нега кўзларимга мунг тортилар?
Уйингдаги бешикларинг тиллоданми?
Дунёнинг бу ўйинлари Оллоданми?

Нақшлари ўрмалаган дарвозанг бор,
Қалдирғочлар талашгувчи ҳавозанг бор,
Менинг эса элда ғариб овозам бор.
Уйингдаги бешикларинг тиллоданми?
Дунёнинг бу ўйинлари Оллоданми?

1991

БАҲОР

Илдизларда шивирлаган сен эдинг,
Тупроқ кўпчиб, ғимирлаган сен эдинг.
Бир кечада ўзгарди руҳ ангори,
Дардим яшил, ҳасратларим зангори.

Ҳаётимдан ечдинг ғам печагин сан,
Адашгайдир ким айтур кечагимсан.
Баҳор, харсангтош остидан, уни суриб
Озодликка чиқиб олган чечагимсан.

Тўрт ой мендан қаролик устун бўлди,
Мен тўкилдим, дафтарларим тун бўлди.
На хушдирки, қайтадан насибимсан,
Равоч ҳидин келтирган насимимсан.

Барг ёзмоқчи бўлган янглиғ томирлар
Жимирлар, тан оғочида жимирлар.
Сен гулборим, гулнорим, гуландомим,
Кечалари шитирлар қаламдоним.

Яшил ҳовуч бўлиб чиқди исмалоқ,
Қалдирғоч ҳам келди сал-пал эзмароқ.
Ҳар бир кўлка яқин қиру этакда
Қўзичоққа айланади эртага.

Сен тоғларим қайраган чақинимсан,
Дўмбираси гулдурак оқинимсан.
Айтишларинг бу оламга ёқади,
Еру осмон сел бўлади, оқади.

Куйга тўлиб кетди тошу деворлар,
Сўлғин-сўлғин соғаяди беморлар.
Фақат бир барг, чириган бир барг фақат
Айлар менга мунглуғгина насиҳат.

1991

СЕВГИ

(саволга жавоб)

Севги менинг кечмишимдир, бугунимдир,
Оловимдир, кулимдир ҳам кукунимдир.
Бу йўлларда охир бир кун тўкилгумдир,
Севги менинг кўнглимдаги тугунимдир.

Бу тугунни ечолмадим, ечолмадим,
Сиз ўйлаган дарёлардан кечолмадим.
Севги менинг эриб кетган қорим экан,
Сўнг бойчечак бўлиб унган зорим экан.

Якка-ёлғиз қолиб кетди мажнунтолим,
Мажнунтолим, хабар олгил, қийин ҳолим.
Севги менинг шовуллаган терагимдир,
Юлдуз куйган, ой йиғлаган курагимдир.

Қумга сингиб кетган тиниқ жилғам менинг,
Қумда лола унса агар илғанг мени.
Севги менинг найсон ювган кўйлагимдир,
Ўлгунимча ўйлагумдир, ўйлагумдир.

Қуёш кўрпа қавиб қўйган боғимдир у,
Кўксимдаги доғимдир у, доғимдир у.
Севги менинг мунисгина чироғимдир,
Дилга яқин, лекин кўздан йироғимдир.

Қанийди ўз қадамимни пухта қўйсам,
Бир хол бирлан бу савдога нуқта қўйсам.
Севги менинг ҳеч туганмас азобимдир,
Гувоҳимдир, гуноҳимдир, савобимдир.

Бутун умр шундай ўтар кўнгилларим,
Эй, сиз менинг гулгун ука-сингилларим,
Севги тиниқ кулгунгиздир, сақланг уни,
Сизнинг гўзал мулкингиздир, асранг уни.

1991

«Мен демасман бағри куйган, доғ бўл…»

Мен демасман бағри куйган, доғ бўл,
Не буюрса матлабинг, андоқ бўл.
Ер бўлиб мен, кимсалар том қилсалар,
Сен шу томга лолақизғалдоқ бўл.

1991

«Қандай яхши эди кунларим…»

Қандай яхши эди кунларим!..

Сеҳру соғинч тўккан кечалар,
Ойни соғиб ичган тепалар,
Қандай ойдин эди шарпалар,
Қандай гўзал эди тунларим!

Ҳижронлардан йироқ тоқатим,
Чеҳраларга хушҳол боқардим.
Гул ва шабнам эди овқатим,
Қандай гўзал эди гулларим!

1991

«Қайсидир зулфни макон этмоқчи дил…»

Қайсидир зулфни макон этмоқчи дил,
Мени зору нотавон этмоқчи дил.
Бир умр қўлдин чиқиб кетмоқчи дил,
Сиз бу дилни ушбу йўлдан айнатинг.

Руҳ айёмидадир ёшлиғларим,
Ҳеч ярашмайдир бу бебошлиғларим,
Бошим узра, эй қаламқошлиғларим,
Сиз қошингиздан қиличлар ўйнатинг.

Не қаро кунлар келибдир моҳима.
Қўюбон қумғонлар ўтлуғ оҳима,
Ғамларимдин сўйлашиб, атрофима
Ўлтуруб, кўксумда чойлар қайнатинг.

1991

«Эй паривашлар, димоғдор келдингиз…»

Эй паривашлар, димоғдор келдингиз,
Бунча ғаддор, бунча дилдор келдингиз.
Бунда нозик тортадир жон риштаси,
Сиз дағи кокиллари дор келдингиз.

Ишқ ўтидин беомонлиғ бундадир,
Сарғаришлар ҳам хазонлиғ бундадир,
Қанчалар ранги сомонлиғ бундадир,
Сиз эса рангин ва гулдор келдингиз.

Жон базм айлар ҳазин шамлар билан,
Сиз келурсиз ғам уза ғамлар билан.
Тўлди дил яфроғи шабнамлар билан,
Сиз қачон бундин хабардор келдингиз?

Жисм аро пайдодурур ўтлуғ алам,
Қўлга олсам, буткул ўт олғай қалам.
Эй балою ғам, эй ранжу ситам,
Шул йигит ёшимда бекор келдингиз.

1991

ПЕШОНА ХУСУСИДА

Бу дунёда бир китоб бор, ўқий олмайман,
Унга дилга яқин якун тўқий олмайман.
Менинг умрий ёзмишларим унда жамланган,
Фаслларим бир варақда мужассамланган.

Қанча хорлиғ кўргум бордир, қанча зорлиғлар,
Қанча ғурбат, айрилиқлар, қанча ёрлиғлар,
Бари шунда битилгандир яхлит сарбасар,
Шулдир асли дунёда энг мухтасар асар.

Унга сабру бардош бермоқ хўб амал эрур,
Чунки у ҳар жиҳатдан ҳам мукаммал эрур.
Хато бўлмас унда асло, бўлмас камчилик,
Ўзгармайди ўзгартирмоқ бўлсанг қанчалик.

Гоҳи нурсиз, гоҳи порлоқ, рахшонам менинг,
Қийин китоб, оғир китоб пешонам менинг.
Дўстим, сенга пешонамас, кошона берди,
Менга эса, шундай мушкул пешона берди.

Туғилмасдан мен шундайин хатларга тушдим,
Илоҳ ўзи амр этган ўтларга тушдим.
Эй ёр, надир бу дунёда ному нишонлар?
Мен билан сен айрилганмиз аллақачонлар.

Бу китобни мен ўзгага бера олмайман,
Пешонамни тошга уриб ёра олмайман.
Унда неки ёзилмишдир – бари муқаррар,
Таҳрир қила олмас уни бирор муҳаррир.

1991

РЎЗИ ЧОРИЕВ. “ҚУМҚЎРҒОН ОЛМАЛАРИ”

Қумқўрғоннинг олмалари тилсим экан,
Оқинми ё қизилини олсаммикан?
Ва лекин у олмасини олдирмайди,
Бировларга зор қилдириб қолдирмайди.

Кўзни олиб жилвалари таралгандир,
Ярми ою ярми кундан яралгандир.
Бу дунёда меҳр қолган бўлса агар
Шунда қолган, улар шундан яралгандир.

Бу олмалар боғин барбод келтирмаган,
Ўз номига ҳеч вақт иснод келтирмаган.
Мен шундайин бир олмага етолмадим,
Кўнгил боғин ҳаргиз обод этолмадим.

Ҳар бирининг ўз нақши, ўз ранг-туси бор,
Булғанмаган тиниқ кўнгил кўзгуси бор.
Деворлари пастаккина бўлса ҳамки,
Бировларга эгилмайди – номуси бор.

1991

«Она, сизнинг ёнингизда қололмадим…»

Она, сизнинг ёнингизда қололмадим,
Кўзингизга гард қўнди, мен ололмадим.
Бу дунёда ҳаловату ором надир?
Оромингиз олдим, ором беролмадим.

Остонамиз кузатгайдир баҳорларни,
Хазонларга алмаштириб ифорларни.
Барглар ҳикмат айтса тирнаб деворларни,
Таскин бериб қошингизда туролмадим.

Қишлар бунда оқ дастурхон тузатгайдир,
Қисмат яна не ўйинлар кўрсатгайдир?
Ўчоғдаги олов сизни иситгайдир,
Мен шу ёнган қўрчалик ҳам бўлолмадим.

Тинди йиллар, тинди олам ёғинлари,
Селларнинг ҳам бор-ку сўнги, охирлари,
Тинмади ҳеч юзингизнинг ёмғирлари,
Мен бир насим бўлиб етиб келолмадим.

Кўнгил йўлин бошдин-оёқ меҳнат кўрдим,
Йўлда ётган хасда ҳам бир зийнат кўрдим,
Бировларга кўнгил бериб миннат кўрдим,
Манглайимни тошга уриб ёролмадим.

Умр деган новдадаги қушдай экан,
Оқибатнинг эса мағзи пучдай экан,
Дунёлари кечаги бир тушдай экан,
Мен бу тушнинг таъбирини билолмадим.

Шом чоғида қолдингизми толиб яна?
Заъфарондай сарғайиб ҳам сўлиб яна?
Шунча алам етмагандай, келиб яна
Бор дардимни сизга тўкдим, уёлмадим.

1991

ЮЛДУЗ ҚЎШИҒИ

Осмонларнинг қаърида,
Қаҳратонлар қаҳрида,
Изғиринлар заҳрида
Ҳазин кулган юлдузман.

Мискин маъво эдим мен,
Кўп серсавдо эдим мен,
Зору танҳо эдим мен,
Бағрим тилган юлдузман.

Зулматларга тик келдим,
Шабнам бўлиб тўкилдим,
Гул баргидан тикилдим,
Маъюс қолган юлдузман.

Не кўйларга тушмишман?
Гоҳ олмос, гоҳ кумушман,
Ҳижронларга танишман,
Фарёд қилган юлдузман.

Айтсам дилда зоримдан,
Гуллар унгай қорингдан.
Кечиб йўғу боримдан
Нурга тўлган юлдузман.

Сен, эй синглим, сен оғам,
Ўтгай алам, ўтгай ғам,
Бир дардим бор менинг ҳам,
Мен дард билган юлдузман.

Кўпдир дўсту ёр, юрак,
Қанчалари нокерак.
Гардишларингдан, фалак,
Сабоқ олган юлдузман.

Шомлар аро чўмгайман,
Балки бир кун сўнгайман,
Умр – чақмоқ, унга ман
Балдоқ илган юлдузман.

Дунё тўлуғ сасларга,
Риёлар, ғаразларга.
Кўнгли қаро касларга
Армон бўлган юлдузман.

1991

МЕЗОНЛАР

Ўртамизда гумонлар қолди:
Яхшилар йўқ, ёмонлар қолди.
Севгимиздан туманлар қолди.
Ўтди бари, тарқалди бари,
Ҳаволарда мезонлар қолди.

Йироқларда чўкдилар тоғлар,
Тўкилмишлар ёшдай чироқлар.
Заминга ҳам тушмиш титроқлар,
На жамбил, на райҳонлар қолди,
Ҳаволарда мезонлар қолди.

Ой нур қуйган дилларимиздан,
Кун юз ювган йилларимиздан,
Бирга узган гулларимиздан
Мунглуғ барги хазонлар қолди,
Ҳаволарда мезонлар қолди.

Олам ниманидир тинглайди,
Юлдузлари юзни тирнайди,
Гўзал кунлар тушга кирмайди,
Тунлар ичра армонлар қолди,
Ҳаволарда мезонлар қолди.

Осмонларга қараб йиғлагил,
Сочларингни тараб йиғлагил,
Мезонлардан сўраб йиғлагил:
Ул фасллар қаёнлар қолди?
Ҳаволарда мезонлар қолди.

Дунёнинг кўр гўшаларида,
Сайҳонлари, пушталарида,
Узилган дил ришталаридай,
Биздан шундай нишонлар қолди:
Ҳаволарда мезонлар қолди.

1991

СЕНДИН АЙРО²

Дўндим шохдан тушган мискин япроққа,
Саҳар ели сочгил мени, бур мени.
Ғуборимни кеткиз бундан йироққа,
Ёрнинг нозик оёғина сур мени.

Олдим созни, чиқдим ғурбат кўрмакка,
Ёниб ёра келдим юзим сурмакка.
На ҳожат бор уни, буни сўрмакка,
Сендин айро на ҳол бўлдим, кўр мени.

Ой нурлари тушар созим устина,
Сўз сўйлаган йўқдир сўзим устина,
Кел эй, ҳилол қошлим, тиззам устина,
Ой бин ёндан, сен бир ёндан ўр мени.

Неча йилдир боролмадим юртима,
Бир ҳамдард ҳам изламадим дардима,
Келажаксан бир кун тушиб ортима,
Оғуш эмас, юрагинг-ла сўр мени.

1991

ДУНЁ ҚИССАСИ

Дунё, сенинг аламларинг ҳар он чиқар,
Бир ёнинг мунг, бир томонинг шодмон чиқар.
Сен ўйинсан, не зотлар саргардон чиқар,
Қанчалари сен бирла андармон чиқар.

Доноларинг рафторингни илғаб кетган,
Найрангларинг бағирларин тиғлаб кетган.
Кун кўрмайин бутун умр йиғлаб кетган,
Алар бари наҳот энди нодон чиқар?

Биров сени вайрон дейди, барбод дейди,
Биров эса ғурбат дейди, фарёд дейди.
Яна биров қўш эшикли работ дейди,
Кимдир йиғлаб, кимдир эса хандон чиқар.

Боқиймидур сенинг ранжу жабрларинг?
Сен чигал туш, айтиб бўлмас таъбирларинг.
Қайда қолди Улуғбеклар, Бобурларинг,
Яна қачон алар янглиғ султон чиқар?

Мен ҳам сенинг кўйларингда тўкилганман,
Меҳр истаб, қумлардаги юлғундайман.
Кўнглим қолган сендан ҳам, ўз кўнглимдан ҳам,
Менга берган ул гулларинг сўлғон чиқар.

Кўксим ичра умидларим ачийдилар,
Сени бунча талашиб ҳам ташийдалар?
Булар охир бир-бирларин ғажийдилар,
Мен дил берган инсонларинг ҳайвон чиқар.

Қасрлари қолгай ўйлаб қарасалар,
Умр ўтиб, даврон кетиб қарисалар,
Қаро ерни бориб бир кун қазисалар,
Ҳамма учун бир хона, бир айвон чиқар.

1991

ТАЖДИД

Юз минг ғамдир бу олам,
Юз минг ғамга қалошиб
Ошиқлари ўтгайлар
Юз минг ўру қир ошиб.

Ҳар хасда юз минг ҳикмат,
Ҳар касда юз минг тоқат,
Ҳар дилга юз минг ҳасрат
Кетаётир илошиб.

Ҳар бир лаҳза юз минг ранг,
Ҳар бир тош юз минг жаранг,
Ҳар сукут юз минг оҳанг
Беролгайдир улошиб.

Бир жонга юз минг жафо,
Бир бошда юз минг савдо,
Бу невчун шўру ғавғо,
Кетолмас ҳеч ярошиб?

Жисм иқлимларининг
Юз минг хил об-ҳавоси,
Юз минг хил дил балоси
Ўтар нени талошиб?

Юз минг гулдир бу ҳижрон,
Юз минг кўнгил бу армон,
Юз минг руҳдир бу осмон
Бошинг узра қарошиб.

Юз минг лола бу нолам,
Юз минг сирдир бу олам,
“Юз минг валилар ўтди
Сирни сирга улошиб”.

1991

«Қуёш янглиғ тоғларингга ботолмайман…»

Қуёш янглиғ тоғларингга ботолмайман,
Манглай хатин мен янгитдан битолмайман.
Сен қандайин ҳуркак оҳу экандирсан,
Тоғлар ошиб сени асло тутолмайман.

Борингни ҳам дунёси йўқ этгувчидир,
Гул сўрасанг, қўлингга хор тутгувчидир.
Бу дунёда ҳар неки бор, ўтгувчидир,
Етолмайман, гардингга ҳам етолмайман.

Менга сенинг кулгуларинг сир бўлдилар,
Қирқ фитнакор кокилларинг бир бўлдилар,
Ерлар осмон, осмонлари ер бўлдилар,
Оттай десам, ойни ойга отолмайман.

Тақдир деган на боғ ва на саҳро экан,
На ойдин йўл ва на тўзган бўйро экан.
Ўртамизда Оллоҳ солган дарё экан,
Бу дарёдан юрак тутиб ўтолмайман.

1991

«Қошларинг қаросида…»

Қошларинг қаросида
Билмам, не фасод бўлган.
Сочларинг бозорида
Бозорим касод бўлган.
Кўнгил ютолмаганин
Энди кўзлар ютади,
Сал қаттиқроқ қарасам
Холинг куйиб кетади.

1991

«Кўрмайин ҳам, куймайин ҳам…»

Кўрмайин ҳам, куймайин ҳам,
Дийдорига тўймайин ҳам.
Киприкларидин игналар
Айланг, куюнчак янгалар.
Тола сочин ип айлабон
Кўзларимни тикиб қўйинг.

Армон йўлин тутсам агар,
Кўнгилдан ҳам кетсам агар,
Ҳижронида бўлсам адо,
Фурқат каби қилсам видо –
Холларини дон айлабон
Мозоримга экиб қўйинг.

1991

«Боғлардаги зоғлар-о…»

Боғлардаги зоғлар-о,
Зоғлармисиз, доғлар ё?
Қайда қолди ишқ фасли,
Саодат, сиришк фасли?

Сиз ғазалга тушмассиз,
Сиз аслида қушмассиз.
Кимнинг мудҳиш гулисиз?
Куйган дилнинг кулисиз.

1991

БИР ХАЁЛ

Дунё бирдан ғимирлади,
Дашту қирлар қимирлади,
Сокин сувлар жимирлади,
Чўкиб турган карвонлардай
Тоғлар ногоҳ юриб кетди.

Кўтарилди чанг-тўзонлар,
Совурилди хас-хазонлар.
Қалқди қирғоқлар, ўзанлар,
Тўғри оққан дарёлар ҳам
Тескарига уриб кетди.

Титрайди ёр сирғаларинг,
Бир бор куйиб йиғламадинг,
Сен кўнглимни илғамадинг.
Эсиз, эсиз кўнгилларинг
Бу дунёдан ғариб кетди.

Тадбир сенинг, таскин сенинг,
Илоҳ, дилда аксинг сенинг,
Ҳар шуълада рақсинг сенинг,
Қисмат бу кеч қўлларимга
Шу кўзгуни бериб кетди.

Бу сўнггиси хабарлардин,
Ўтлар сачрар қабрлардин.
Юлдуз сўйлар хатарлардин,
Риёлар, кирдикорлардин
Дунё ўзи ҳориб кетди.

Эсиз, эсиз шундай жаҳон,
Ўтди аёну ноаён.
Борлиқ қаён, йўқлик қаён?
Лайлакқордай ёққан одам
Лайлакқордай эриб кетди.

1991

«Кўксимда кўп йиллар бир олов ёнар…»

Кўксимда кўп йиллар бир олов ёнар,
Юз хотир қилмайин беаёв ёнар.
Ханжарин кўксимга отса ошнолар,
Ханжар омон қолар, қини куйгайдир.

Сўнги кўринмайдир аламнинг, ўйнинг,
Билмасман, охири борми бу куйнинг.
Умидим кўксимда тиклаган уйнинг
Қарсиллаб бўйи ҳам эни куйгайдир.

Шафқатсиз бу ўтга бормикин зорлар?
Теграмда юрганлар – ҳаммаси хорлар.
Ёмғирли кунларда ун чекса ёрлар,
Ёмғирлари бирлан уни куйгайдир.

Ўтгайман шу тахлит аён, ноаён,
Жисм ичра намоён, жисм ичра ниҳон,
Ўткинчи бир қушча келиб ногаҳон
Кўксимга ин қурса – ини куйгайдир.

1991

ГЎЗАЛЛАР ЗИЁФАТИ

Ҳарир-ҳарир кўйлакларда юзиб келдилар,
Лаганларга юрагимни сузиб келдилар.
Нозик-нозик ўлтиришиб, сўнг ҳаммалари
Менинг кабоб юрагимни буткул едилар.

1991

«Кичик қалбим кенг жаҳонга сиғмайди…»

Кичик қалбим кенг жаҳонга сиғмайди,
Кечалари зирқирайди, сиқтайди.
Ҳеч ким дардим ҳосилини йиғмайди,
Ишқим боғи хомуш-хомуш йиғлайди.

Бунча мунглуғ бу дунёнинг сойлари,
Сойларида йиғлаб борар ойлари,
Сарғаймишдир кўнглим қолган жойлари,
Юлдузлари – кумуш-кумуш, йиғлайди.

Йўқотганим оқ тулпорми, кўк тулпор?
Мен билмайман, нима бўлди сўнг тулпор?
Дилларимда йиғлаб ўтар ўн тулпор,
Белларимда ўн Алпомиш йиғлайди.

Дунёсидан умидларим шулмиди?
Дил берганим тиконми ё гулмиди?
Ёнганимнинг натижаси кулмиди?
Бегона кул менга таниш йиғлайди.

Бошни энди балоларга шай қилсам,
Ўз ғамимни ўз танимга май қилсам,
Саҳроларнинг қамишини най қилсам,
Оҳлар урсам, ойлаб қамиш йиғлайди.

1991

ПУШАЙМОНЛИҒ

(“Таназзул” драматик достони учун)

Худовандо, манинг кўнглимни шод эт,
Чигал мушкулларимни сен кушод эт.

Мисоли билгисиз бир шарпадурман,
На сомондирману на арпадурман.

Самарсиз ўтди бор сўзу гудозим,
На рўзам бордиру ва на намозим.

Хижилдурман баҳору ёз, қишимдин,
Ҳушимнинг фарқи йўқ асло тушимдин.

Ки мен бўронлар ичра бир дарахтман,
Даҳр тўзонлари узган варақман.

Бу олам миннату фарёду ёддир,
Отамдин менга қолғон хотиротдир.

Хаёл кўкида йўқдир ул ҳилолим,
Маҳолим кўп, маҳолимдин малолим.

Руҳ ичра зарра ёруғлик кезинмас,
Дилим ўтига япроқ ҳам исинмас.

Чопибман шунча йилларким, толибман,
Пушаймонлиғ деган ҳосил олибман.

Бу ҳосилдин бировга берса бўлмас,
Бу ҳосилни бировлар терса бўлмас.

Бу ҳосил жизғанак бўлган бағирдир,
Тахирдир ул, тахирдир ул, тахирдир.

Шу янглиғ мен надоматга тўлиқман,
Агар бедор, валекин уйқулиқман.

Хазонлиғ боғларимга бергил оро,
Мени йўлингга сол, парвардигоро!

Демасман, менга давлат беру дур бер,
Қоронғу кўнглима бир тола нур бер.

Яна дил ичра ишқ рахтин ато эт,
Саҳар бедор бўлиш бахтин ато эт.

1991

КЎЗ ТЕГИШИ

Дўстим, сенинг юзларингга юз тегди –
Тушингга ҳам кирмаган бир қиз тегди.
Сенга қанча ширин-шакар сўз тегди,
Менга эса, менга фақат кўз тегди.

Кўз тегдию хазон бўлди гулзорим,
Жардин учди чақиндай зўр тулпорим.
Бир кўз аввал жигаримни куйдирди,
Сўнгра олтин эгаримни куйдирди.

Менда ҳам бир дил бор эди айтарлик,
Кўз тегдию пайдо бўлди бир жарлик.
Ёшликдаги кўзларим ҳам туш энди,
Ин қурмишдир бир жуфт мискин қуш энди.

Осмондаги оймидир ё туморми?
Кимдир мени кўзларига кўмарми?
Сенга зарбоф тўну менга бўз тегди,
Мени қўйгил, дўстим, менга кўз тегди.

Боғим бору вале йўқдир самарим,
Сўлғинлашиб бородур гул, қамарим.
Кўнглим совуб қолди, унга муз теккан,
Кўксимдаги оловимга кўз теккан.

Аҳволима ёлғиз онам йиғлайди,
Ғариб умрим, бўм-бўш хонам йиғлайди,
Кўркам, зангор кўкламимга куз теккан,
Гуркираган дарахтимга кўз теккан.

Бунча мунглуғ бўлиб қолди жаҳоним,
Ўқим кетган, қўлда қолмиш камоним.
Тиконлардай мадда бойлаб, йиринглаб,
Вужудимда зирқирайди киприклар.

1991

ОЙБИБИ МОМО ВИДОСИ

Бу дунёда кексайди-ку сафарим,
Баробардир энди шому саҳарим.
Кетсам энди қайтиб келмас хабарим,
Кўнгилларим болишлардай бўш энди,
Сўриларим, айвонларим, хўш энди.

Сўнгги дамда ёшга тўлган дийдалар
Аро кўрдим, гулни тўкар жийдалар.
Райҳонларим ғуж бўлишиб дийдирар,
Айлаюрман кўзёшларим нўш энди,
Чойнакларим, қумғонларим, хўш энди.

Бутун умр кўрпа қавиб, куймандим,
Тўйлар қилдим, лекин тўйга тўймадим.
Сирож, сенинг тўйларингни кўрмадим,
Кўрган барча у тўйларим туш энди,
Кўрпаларим, тахмонларим, хўш энди.

Тонг саҳардан ёмғирми ё ғам ёғар,
Соғин тарғил оғилдан сағир боқар.
Мендан кейин тарғилимни ким соғар?
Сузмахалтам қолгаймикин бўш энди,
Сут-қаймоғим, айронларим, хўш энди.

Эрта-индин бунда қолмас изларим,
Тахланур, сўнг ташланур кигизларим.
Сочингизни юлманг, бўлди, қизларим,
Энангизнинг жони мисли қуш энди,
Учгай-кетгай, гирёнларим, хўш энди.

Манманликнинг ҳавосига учманглар,
Чироғ ёқинг, лек чироқдай ўчманглар.
Мен яшаган бу уйлардан кўчманглар,
Боғлар бўлдим букун сўнгги кўч энди,
Ҳовли-жойим, ўғлонларим, хўш энди.

1991

ЎРТАМИЗДА

Йўлимиздан тоғлар кетди, боғлар кетди,
Бу боғлардан доғлардайин зоғлар кетди,
Кўнглимиздан зоғлардайин доғлар кетди,
Ўртамизда ярқираган сой қолди.

Чекиндилар дунёнинг армонлари,
Йиқилдилар айрилиқ қўрғонлари,
Яқин бўлди ишқимиз осмонлари,
Ўртамизда бир юлдуз, бир ой қолди.

Қисмат менга қанча алам-ўй берди,
Дунё янглиғ туганмас бир куй берди.
Иккимизга торгина бир уй берди,
Ўртамизда бир бешикка жой қолди.

1991

АЛАМЛИ ДУНЁДА

Қўлларим шохлардай зор қолган кунлар,
Дил кетиб, валекин ор қолган кунлар,
Узун мижгонларда қор қолган кунлар
Сен кетдинг, музлади ўнг ила сўлим,
Аламли дунёда аламли гулим.

Сувларда садосиз синдилар ойлар,
Афсундай жим, сокин оқдилар сойлар.
Тугунларин очиб йиллар ва ойлар
Ўтдилар, сен ҳамон тили тугуним,
Аламли дунёда аламли гулим.

Сендин сўнг кўнглимни беомон янчиб,
Не сулувлар ўтди ўзича ранжиб,
Баланд пошналарин кўксимга санчиб,
Бевақт сўлдирдилар сеҳру жунуним,
Аламли дунёда аламли гулим.

Мунғайиб қолдилар умид боғлари,
Мангу зирқирайди бағир доғлари,
Боғларнинг дудлари ҳамда зоғлари
Менинг фиғонимдир ҳам менинг кулим,
Аламли дунёда аламли гулим.

Бу ҳолим кўрганлар тақдир, дейдилар,
Тақдир азал-азал ҳақдир, дейдилар.
Чин қалблар ҳамиша тоқдир, дейдилар.
Қандай санъатдир бу, қандайин илм?
Аламли дунёда аламли гулим.

Сенга хотиралар мунглар келтириб,
Менга тирикликдан айтиб, билдириб,
Куйган кўкламларим ўрнин тўлдириб,
Кўксимда яшайди энг гўзал ўлим,
Аламли дунёда аламли гулим.

1991

«Тахир бўлди муҳаббатим мевалари…»

Тахир бўлди муҳаббатим мевалари,
Ғубор ичра қолди яшил тепалари.
Қаёнларга тарқаб кетди тевалари?
Сарсондирман тополмайин карвонимни.

Дунё ҳазин, дунё ҳазин кўзларима,
Одамлари ҳайрон ғамгин сўзларима.
Боқиб алам из қолдирган юзларима,
Ҳеч ким билмас дардимни ҳам дармонимни.

Шудринг эмас, тун ичра кўнгил йиғлаган,
Бир тун эмас, бу кўнгил минг йил йиғлаган.
Сингилларим сўйлашиб сел-сел йиғлаган,
Исми надир, билмайдирман, армонимни.

Уни гулу савсанлардан тиклагандим,
Хаёллари равшанлардан тиклагандим.
Ярқираган оҳанглардан тиклагандим,
Мунг босди-ку чарақлаган қўрғонимни.

Жимирлайди кўкда кузак юлдузлари,
Зирқирайди кўксимда ишқ илдизлари.
Нола қилсам кечалари, кундузлари,
Қайдин топгум кетган давру давронимни?

Ё раб, нечун бағрим бунча тилкаладим?
Лолазорга айланди-ку елкаларим.
Елкаларим узра бўйлар укаларим,
Аларга бер мен бой берган имконимни.

1991

ТЎЙ ОҚШОМИДА

Дунё ҳазин, “Ёр-ёр” айтгил,
Эй кўзлари қуралай.
“Ёр-ёр”ингдан ўлган эдим,
“Ёр-ёр”ингдан тирилай.

Қаро тунда оқ гулмиди
Келинчакнинг либоси.
Армон бўлган бир мулкмиди
Унинг нозу ибоси.

Кўзларингдан дур сачрагай,
Лабларингдан чечаклар.
Аста-аста ечилгайдир
Кўнгилдан зарпечаклар.

Дунё ҳазин, “Ёр-ёр” айтгил,
Эй кўзлари қуралай.
Мен бор дарду соғинчимни
Қайта бошдан саралай.

Ўтган ою йилларимни
Мен бир туш деб билгайман.
Бўйнингдаги холингни бер,
Дилга нуқта қилгайман.

Кўйлагингдан кўрингандай
Кўнглингдаги гулзоринг.
Менинг севгим қолмас, лекин
Қолгай сенинг “Ёр-ёр”инг.

Тун қўйнида юлдузларга
Таралмоқда дил зоринг.
Менинг шеърим қолмас, лекин
Қолгай сенинг “Ёр-ёр”инг.

Дунё ҳазин, “Ёр-ёр” айтгил,
Эй кўзлари қуралай.
“Ёр-ёр”ингдан ўлган эдим,
“Ёр-ёр”ингдан тирилай.

1991

ВАТАННИ ЎРГАНИШ

Б.С.

Мен Ватанни на китоб, на
Жаридадан ўрганганман.
Момоларнинг юзидаги
Харитадан ўрганганман.

Боболарнинг таёғию
Чориғини кўргандайман,
Мен Ватанни сўрилардан,
Сўқмоқлардан ўрганганман.

Кинолармас, бул Ватанни
Минорлардан ўргандим мен.
Оқ латталар ҳилпираган
Чинорлардан ўргандим мен.

Хонақоҳлар. Офтобалар.
Кетавердим. Кетавердим.
Ҳар тоғида бир авлиё.
Шул ҳикматга етавердим.

Ватан. Ватан. Ватан. Ватан.
Надир манга дурри Адан?
Селинг мени сел этгуси,
Элинг мени эл этгуси.

Бу тепалар, қумтепалар
Остидаги тарих қадар,
Сукунатинг кўрганда мен,
Сукунатни ўргандим мен.

Оқшом яримойинг кўриб,
Кафтларим юзга суртаман.
Бир жисму юз минг руҳдаман,
Ватан. Ватан. Ватан. Ватан.

Боғинг кўриб мен боғ бўлдим,
Доғинг кўриб ўртандим мен.
Сени Афғон элдан келган
Тобутлардан ўргандим мен.

Пушталарда қолиб кетган
Кўнглим экандирсан, Ватан.
Ёлғиз онам, паришонҳол
Синглим экандирсан, Ватан.

Мен кўксимда қумдай ёнган
Ёдларга видо айтаман.
Ёмғирларингда кетаман,
Ватан. Ватан. Ватан. Ватан.

Қанча дардга мақбар дилим,
Тун кечалар қақрар дилим.
Ёнғин бўлур жон ила тан,
Ватан. Ватан. Ватан. Ватан.

Томирларим томир ёйиб,
Томирларингга қайтаман.
Такрор ва такрор айтаман:
Ватан. Ватан. Ватан. Ватан.

Юрагимнингдир дарслари
Гўри Амир гумбазлари.
Кўксим тўла ор – айтаман,
Ватан. Ватан. Ватан. Ватан.

Ҳар кун кўриб, билиб, сенга
Қайта-қайта етавергум,
Ватан, мангу достон Ватан,
Айта-айта кетавергум.

1991

ОЛОВ ЛИБОС

Сарғариб қизлар сариғ лас кийдилар,
Товланиблар сўнгра атлас кийдилар.
Кийдилар чит, шойи, алвон кийдилар,
Ҳар либосни шоду хандон кийдилар.
Бахмалу кимхобни хуррам кийдилар,
Мисли жаннат – Боғи Эрам кийдилар.
Зарлибоским гоҳи-гоҳи кийдилар,
Мисли ҳурларнинг матоҳи кийдилар.
Кўзларида не ситам пинҳон эди?
Ул бири гул, ул бири райҳон эди.
Ҳусни бепардоз менинг мискинларим,
Рўшнолик кўрмаган сингилларим –
Оқибат куймоқними фан қилдилар?
Чинқириб қадларга гулхан кийдилар!

1991

ДАШНОБОД АНОРИГА

Сеҳрсиз соҳиллардан,
Меҳрсиз манзиллардан
Ўтиб келдим, сен мени
Унутдингми, анорим?

Бағри доим қонгинам,
Мискин, паришонгинам,
Анор бўлиб сен фақат
Мунг ютдингми, анорим?

Тун саҳарга айланур,
Сўнг заҳарга айланур.
Мен ютар оғуларни
Сен ютдингми, анорим?

Сенинг гулларинг маъюс,
Балки ўйларинг маъюс?
Менинг эса хазонга
Тўлмиш ҳамма канорим.

Не умр бўлди умр?
Ою йилларим кўмир.
Энди сўник дунёда
Мушкул эрур ёнорим.

Сен шундайин хомуш қол,
Мисли кўрилган туш қол.
Гуллагайдир менинг ҳам
Бир кун сабру қарорим.

Сўз деб бағримни тилсам –
Дона-дона нор бўлгай.
Дилим шохингга илсам
Бир гўзал анор бўлгай.

1991

«Намозшом бўлдию кўнглим бузилди…»

Намозшом бўлдию кўнглим бузилди,
Яна бир кун умрдан ютқизилди.

Яна беҳосил ўлди ул муродим,
Яна мунг қушлари бир-бир тизилди.

Яна ошмас, хавотир сузди онам,
У бечорам менинг бунча эзилди.

Паришон йилларимни аста чулғаб,
Ўкинчимдан ҳазин сурат чизилди.

На ғамдир бул менинг кўксимдаги ғам,
Ки у беҳадду бепоён чўзилди.

Менинг дил жадвалим кўйингда, эй ишқ,
Балою ранжу миннатдан тузилди.

Ғаройиб косадир даҳр ичра тақдир,
Менга шул косада кўз ёш сузилди.

1991

«Севгим менинг, зор қолдингми охир, севгим…»

Севгим менинг, зор қолдингми охир, севгим,
Яфроғ янглиғ хор қолдингми охир, севгим?
Дунёлари меҳр эмас, зар, сийм танлар.
Тушунмади бизни ҳаргиз бу сиймтанлар.

Бир ғариб боғ, бир тўда зоғ қағиллайдир,
Бағир шу боғ, бу боғ эса бағирдайдир.
Севгим менинг, кўргил хору хасларингни,
Хазонларга айтгил энди арзларингни.

Барчалари гарчи тоза гулдайдирлар,
Кўзлари, сўнг мижгонлари алдайдирлар.
Вафо бизнинг мулкларни тарк этган, севгим,
Садоқат ҳам ўсма янглиғ кетган, севгим.

Севгим менинг, жовдирайсан, қарорим йўқ,
Кетдик дейсан, менинг эса борорим йўқ.
Мен энди шу юмушлардан кечсам дейман,
Ҳасратимдан чойлар дамлаб ичсам дейман.

Шабнамлардан яралган соф атир, севгим,
Дардим айтсам, оламларга татир, севгим.
Лекин энди қўйгил ўтлуғ ғазалларинг,
Кўнгиллари латтадан бу гўзалларнинг.

1991

АЙРИЛИҚ

Қаро тунлар ҳилолимни комига тортган,
Икки аждар баданингни қўриқлаб ётган,
Икки аждар аро, эй сен, зор йиғлаб ётган,
Юлдузларинг нелар сўйлар, энди билмайман,
Мен келмайман. Мен келмайман.

Баҳоримдан доғлар қолгай лолаларингда,
Йилларингни чанг қоплайди хоналарингда.
Бир қизил гул йиғлаб ўтар ойналарингда.
Деразангга тонг еллари бўлиб елмайман,
Мен келмайман. Мен келмайман.

Муҳаббатнинг маъволари тумонлардадир,
Сен яхши қол, менинг номим ёмонлардадир.
Дил қайдадир, дил мен кетган томонлардадир,
Қошларингнинг тиғи бирлан уни тилмайман.
Мен келмайман. Мен келмайман.

Бир маҳаллар тўкилгандим дафтарларингга,
Кўзда ёшлар ичиргандим ахтарларингга.
Айтгил энди ўшал гўзал аждарларингга,
Улар учун ўлар эдим, энди ўлмайман,
Мен келмайман. Мен келмайман.

1991

ДАРВОЗАЛАР

Иқлимларнинг авзолари ёмон келди,
Дарвозалар эслангувчи замон келди.

Бу замонда дайдилар кўп, саёқлар кўп,
Улар кенту шаҳарларда изғирлар хўп.

Бировлари бунга Ватан излаб келган,
Бошқалари гўру кафан излаб келган.

Холалари келган, иту лайчаси ҳам,
Аммалари келган, мараз, маржаси ҳам.

Ярмисининг қорни, ярмин кўзи очдир,
Ярми шимда, ярми эса яланғочдир.

Қўшилмайди гарчи ҳаргиз мозорлари,
Лек уларга хушдир ўзбек бозорлари.

Олганини истаганча олиб кетгай,
Бу ҳам камдай яна бунда қолиб кетгай.

Чопонининг йиртиқлари тупроқ ўзбек,
Бу тупроқда бўлса ҳамки тупроқ ўзбек,

Бориб ўзга шаҳарларда яшолмайди,
Ўзга келса, ўзбек кет, деб айтолмайди.

Сарҳадларда букун шўру удувват бор,
Лекин бунда ҳали меҳру мурувват бор.

Бироқ букун қолмабди-ку ҳеч нарсаси,
Меҳрнинг ҳам бўлса яхши чегараси.

Маъзур тутинг, бу сўзларим қўрслик эмас,
Дўстлик ҳаддан ошиб кетса, дўстлик эмас.

Иқлимларнинг авзолари ёмон келди,
Дарвозалар асқотгувчи замон келди.

Надир шаҳрим бу тўзонлар, оломонлар?
Чиғатойлар қани? Қани Камолонлар?

Ҳар хил нусхаларга тўлмиш кўчаларинг,
Қайда қолди Самарқанду Кўкчаларинг?

Оқтепанинг тепалари йилу ойлар
Ўтган хону тўралардан фиғон айлар.

Маҳкам бўлсак юртни шикаст этмасдилар,
Қодирийни балки олиб кетмасдилар.

Бедарвоза шаҳар йўқдир, боболардан
Қолган гап бу, олмадим мен ҳаволардан.

Бироқ сенинг бу соҳада овозанг йўқ,
Дарвозасан Шарққа, лекин дарвозанг йўқ.

Мен ҳам бир қур сўз сўйладим ҳозирлардан,
Келажакдан келдим, гоҳи мозийлардан.

Тинч яшасин дейман ҳар ким ўз уйида,
Ўз уйида қўшиқ айтсин ўз куйида.

Ҳар элат ўз ошу нонин ўзи есин,
Ўғил-қизин тўйига ҳам нони етсин.

Бунинг учун бўлиб юртнинг кўрку нақши,
Ҳар шаҳарнинг дарвозаси бўлса яхши.

1991

ҚОДИРИЙНИНГ ШИЙПОНИДА

Бунда Бедил ғазалларин рукну байти бор
Ва Навоий девонларин сукунати бор.
Бунда ҳар барг сўйлар ўтган кунлардан маъно,
Бунда ҳануз ерга қараб турибди Раъно.

1992

ҚИРҚ ҲАДИС
ЯХШИЛИК ЭСКИРМАГАЙ

ҚИРҚ ҲАДИС

Бисмиллоҳир раҳмонир раҳим

«Сенинг даргоҳингда кўзларимда нам…»

Сенинг даргоҳингда кўзларимда нам,
Энди аён менга ул борар жойим.
Кечиргил отамнинг гуноҳларини,
Онамга умр бер ўзинг, Худойим.

Мен улуғ ҳикматни англадим чоғи,
Йиллаб қонлар этиб кўнгилларимни.
Ўзинг омон сақла, асрагил ўзинг,
Кузги райҳонлардек сингилларимни.

Не зотлар юз буриб келиб кетгайлар,
Не мурод ҳосилдир менинг дардимдан?
Ўзинг паноҳингга олгил мулкимни,
Ўзинг юз ўгирма элим, юртимдан.

Дунёда энг олий Сўз ўзингдирсан,
Ўзинг бир гап солдинг балки дилимга.
Худойим, қирқ эшик очилмоқдадир,
Худойим, ёруғ қил сўзни тилимга.

* * *

Замондан койинманглар, зеро замоннинг эгаси Оллоҳдир

ЗАМОННИНГ ЭГАСИ

Оллоҳ сизга берган ой ва йил учун
Арзир ҳар лаҳзанинг нақши бўлсангиз.
Азалдан ёмонга ёмондир замон,
Замон яхши эрур – яхши бўлсангиз.
Ҳар кимга дилдаги нияти йўлдош,
Эзгу мақсадлари бир умр ёрдир.
Замондан ҳеч қачон койинмангизким,
Замоннинг эгаси Парвардигордир.

* * *

Фойдали илмларни ўргатувчи одамнинг гуноҳи кечирилишини сўраб, ҳар бир нарса, ҳатто денгиздаги балиқлар ҳам истиғфор айтадилар.

МЎЪТАБАР ЗОТЛАР

Илму маърифатли элнинг иқболи
Ҳаргиз залолатга гирифтор ўлмас.
Эзгу илмларни ўргатган зотлар
Икки дунёда ҳам асло хор ўлмас.
Яратган оламнинг гардишларини
Гоҳ қуёш, гоҳ юлдуз, ойда келтиргай.
Шундай инсонларнинг камтарин илми
Ватанга қанчалар фойда келтиргай.
Фарзандлар шул сабаб топгайлар камол,
Юрт шундай зотларга ифтихор айтар.
Гуноҳларин сўраб денгизлардаги
Балиқлар ҳам ҳатто истиғфор айтар.

* * *

Сизларнинг ҳар бирингиз бамисоли чўпондирсизлар ва ўз қўл остиларингиздагиларга масъулдирсизлар. Подшоҳ ўз фуқароларига, эр ўз аҳли аёлига, хотин эрининг уйига, ходим ўз хожаси молига, фарзанд ўз отаси мулкига масъулдир. Демак, ҳар бирларингиз масъулдирсизлар.

МАСЪУЛИЯТ

Сизнинг ҳар бирингиз гарчи ҳар хил ранг,
Ҳар хил насабдаги инсонлардирсиз.
Лекин бу дунёнинг манзилларида
Асли бамисоли чўпонлардирсиз.

Яъни масъул эрур ҳар ким ҳар ишда,
Халқу Ватан учун масъулдир подшоҳ.
Эр – ўз аёли-чун масъулдир доим,
Хотин – эр уйига масъул ва огоҳ.

Ҳеч амал Худодан қолмагай пинҳон,
Кўнгиллар эзгулик бирладир пайванд.
Хожасин молига ходим масъулдир,
Отасин мулкига масъулдир фарзанд.

Яшангиз ҳар соат Ҳақдин хабардор,
Токи масъулдирсиз – маъқулдирсизлар.
Бурчни англамоқ ҳам юксак амалдир,
Хулласки, барчангиз масъулдирсизлар.

* * *

Киши биродари учун ҳикматли сўздан афзалроқ нарса ҳадя қилолмайди. Чунки шу ҳикмат сабабли Худо уни тўғри йўлга солиб қўяди ёки ёмон йўлдан қайтаради.

ҲИКМАТ

Ҳикмат ҳадя қилғил биродарингга
Кўчада ва ёки уйга чақириб.
Ҳикматда қалб бордир, ёд бор, ҳикматда
Не шариф зотларнинг умри яширин.
Шу ҳикмат сабабли Худойи карим
Халос айлар уни нопок ўйлардан.
Тўғри йўл кўрсатар биродарингга
Ёки қайтаради ёмон йўллардан.

* * *

Бировни яхши йўлга бошлаб қўйган одамга ҳам ўша йўлга тушиб кетган одам олаётганчалик савоб ёзилиб борур.

ЯХШИ ЙЎЛ

Ёмон, нопок йўллар кўпдир дунёда,
Яхши йўлга бошла бировни доим,
Эзгу амалларни, пок хислатларни,
Билсанг, хуш кўргайдир қодир Худойим.
Билсанг, шу аснода Арши аълода
Ҳар ишинг рўйхатга тизилмоқдадир.
Яхши йўлга тушган зот олганчалик
Сенга ҳам савоби ёзилмоқдадир.

* * *

Она – жаннат ўртасидаги эшиклардан биридир, агар хоҳласанг, ўша эшикни қўлдан бер ёки уни сақла.

ЖАННАТ ЎРТАСИДАГИ ЭШИК

Сен – меҳмон, у – меҳмон, ҳаммамиз – меҳмон,
Дунё ҳам бир меҳмонхонадир, билгил.
Жаннат ўртасида кўп эшиклар бор,
Уларнинг биттаси – онадир, билгил.

Ҳаёт – инсонларнинг келиб кетгувчи,
Беш кун тебрангувчи гул бешигидир.
Энг аввал онангнинг қадрига етгил,
Оналар – беҳиштнинг нур эшигидир.

Хоки пойларига сочгил умрингни,
Ўтмагил дунёдан юрагинг доғлик.
Бу эшик сен учун очиқ бўлгайдир
Ва ё ёпиқ бўлгай – ўзингга боғлиқ.

* * *

Кичикларимизга раҳм-шафқат қилмаган ва катталарнинг шарафини билмаган кишилар биздан эмасдир.

КИЧИКЛАР ВА КАТТАЛАР

Ота-онадандир асли тарбия,
Садоқат бир ўғил-қиздан эмасдир.
Лекин кичикларга шафқат қилмаган
Кимсалар, билингким, биздан эмасдир.
Билингким, норасо фарзанддир, улким
Элнинг улуғларин дилдан севмасдир.
Яъни, катталарнинг шарафин билмай,
Иззат қилмаганлар – биздан эмасдир.

* * *

Ўлиб кетганларни ёмонлаб ҳақорат қилманглар, чунки улар қилмишларига яраша мукофот ёки жазо оладиган жойга кетганлар.

ЎЛИБ КЕТГАНЛАР

Ўлиб кетганларни ёмонламаслар,
Уларни маломат қилиб бўлмайди.
Улар ранжурдирлар, улар озурда,
Кек сақлаб, ҳақорат қилиб бўлмайди.

Ўзлари биландир қилмишлари ҳам,
Тинч қўйинглар ахир, улар ўлганлар.
Улар мукофот ё жазо олгувчи
Жойга аллақачон етиб бўлганлар.

* * *

Инсон фарзанди яратилганда ёнида ўлимнинг 99 сабаби ҳам бирга яратилади. Агар у шу сабаблардан халос топиб яшасагина унга қарилик насиб этади.

ЭГИЗАКЛАР

Одамзод фарзанди яратилганда,
Ҳаёт оққан пайти жисму жонида,
Ўлимнинг ҳам тўқсон тўққиз сабаби
Эгиз яратилмиш унинг ёнида.
Ўзи паноҳ берсин, асрасин Ўзи,
Умринг чечаклари сўлмасдан унсин.
Халос топиб яша бу ўлимлардан,
Ишқилиб кексалик насибинг бўлсин.

* * *

Кимнинг сочи Ҳақ йўлида оқарган бўлса, қиёмат куни шу оқарган сочи нур бўлиб йўлини ёритиб туради.

ОҚАРГАН СОЧЛАР

Шоминг мунглуғ-мунглуғ парда ёймоқда,
Ботиб бормоқдадир ҳаёт қуёшинг.
Эзгу амаллар деб, Ҳақ таоло, деб
Умр йўлларида оқармиш сочинг.
Ҳар ким бу дунёда қилганларига
Яраша ажр ила мукофот кўргай.
Оқарган сочларинг маҳшар кунида
Нур бўлиб йўлларинг ёритиб тургай.

* * *

Агар бошлиқларингиз сизларнинг яхшиларинг бўлса, бойларингиз саховатли бўлса ва ишларинг ўрталарингда келишув билан бўлса, сизлар учун ер остидан кўра усти афзалдир. Агар бошлиқларинг ёмонларингдан бўлса, бойларингиз бесаховат бўлса ва барча маслаҳатингиз аёллар қўлида бўлса, ер ости сизлар учун ер устидан афзалдир.

АГАР

Агар яхши бўлса юртда подшоҳлар,
Бойларингиз бўлса сахий, ботадбир,
Ишлар бамаслаҳат битса, сизларга
Ер остидан кўра усти афзалдир.

Агар пешволардан кетса адолат,
Бойларни тарк этса инсоф, юз-хотир,
Маслаҳат аёллар билан битса гар
Ер устидан кўра ости афзалдир.

* * *

Огоҳ бўлингки, ҳар бир хиёнатчи қиёмат куни хиёнати миқдорида танилиш учун байроқ кўтариб юради. Огоҳ бўлингки, хиёнатнинг каттаси амирларнинг халқ оммасига қилган хиёнатидир. Огоҳ бўлингки, ҳақ гапни билган кишининг у гапни гапиришига одамларнинг ҳайбати тўсқинлик қилмасин! Огоҳ бўлингки, жиҳодларнинг афзали золим йўлбошчи олдида айтилган ҳақ сўздир. Огоҳ бўлингки, умрингизнинг қолган қисми бамисоли яшаб турган кунингизнинг қолган қисми кабидир.

ОГОҲ БЎЛИНГЛАР

Ҳар қайси хоиннинг қиёмат куни
Қилган хиёнати миқдори қадар,
Ҳамма кўрсин учун икки қўлида
Кўтариб юргувчи байроғи бўлар.

Яхши пешволар ҳам Ҳақ таолонинг
Ердаги халқларга иноятидир.
Энг катта хиёнат бу – амирларнинг
Ўз халқига қилган хиёнатидир.

Огоҳ бўлингизким, ҳақ гапни билган
Кишилар қалбининг чўғи сўнмасин.
Ва улар ҳақ гапни айтмоғи учун
Одамлар ҳайбати тўсқин бўлмасин.

Яна билингизким, Оллоҳ йўлида
Қилинган жамийки жиҳодлар создир.
Лекин афзал жиҳод – золим подшоҳлар
Олдида айтилган битта ҳақ сўздир.

Ҳеч кимнинг хасмимас ҳеч кимнинг умри,
Умр гоҳ осмон, гоҳ жарнинг лабидир.
Унинг қолган қисми шу кунингизнинг
Қолган ул иккинчи қисми кабидир.

* * *

Ўлимни орзу қилманглар!

НАСИҲАТ

Иғвою бўҳтондан сақланинг мудом,
Меҳру саховатдан йироқ бўлманглар.
Умрни ғанимат билинглар ҳар дам,
Ўлимни ҳеч қачон орзу қилманглар.

* * *

Хизматчиларга яхши муомалада бўлиш – баракадир, ахлоқсизлик – шумликдир, аёл кишига итоат қилмоқлик – надоматдир. Садақа эса балони қайтарувчидир.

ҚАЛБИНГ ТОЗА БЎЛСА

Яхши муомала хизматчиларга –
Файзу барака ҳам саховат эрур.
Ёмон хулқ – шумликдир, аёл кишига
Итоат қилмоқлик надомат эрур.

Ҳеч нарса панада қолмагай, Оллоҳ
Ҳар нени назардан ўткарувчидир.
Қалбинг тоза бўлса, имонинг бутун,
Садақа – балони қайтарувчидир.

* * *

Одам қалбида гўё Ой ёнидагидек бир булут бордир. Ой ёритиб турганда тўсатдан булут келиб уни беркитиб қўйса – қоронғулик, булут кўтарилса – ёруғлик бўлиб тургани каби, қалб ҳам баъзида равшанлашиб, баъзида хиралашиб туради.

ОЙ ЁНИДАГИ БУЛУТ

Бандалар дунёси гоҳида зулмат,
Тиниқ осмон янглиғ гоҳ беғубордир.
Одамзод қалбида гўёки ойнинг
Ёнидаги каби бир булут бордир.
Булут беркитган чоғ қоронғулигу
Кўтарилган пайти бўлгандек равшан,
Қалб ҳам мунаввардир баъзан ой янглиғ,
Занглаб, хиралашиб тургайдир баъзан.

* * *

Ўн киши ва ундан ортиқ одамларга бошлиқ бўлган киши қиёмат куни икки қўли бўйнига боғлиқ ҳолда қўпгай. Агар у одил бўлган бўлса, адолати келиб қўлларини ечади. Бордию золим бўлса, зулми қўлларини маҳкамроқ боғлайди. Амалдорликнинг боши маломат, ўртаси надомат, охири қиёмат шармандалигидир.

АМАЛДОРЛАР ҚИЁМАТДА

Барча бандалардай амалдорлар ҳам
Не қилган бўлсалар шуни топгайлар.
Алар ўз қўллари бўйинларига
Боғлиқ бўлган ҳолда ердан қўпгайлар.

Одил ўтганларни адолатлари
Келиб қўлларини ечгайдир у дам.
Зулм қилганларни ўз зулми келиб
Қўлларин қайтадан боғлагай маҳкам.

Уч даври бор эрур амалдорликнинг,
Уч қийноқ деса ҳам бўлар, яъники,
Аввали маломат, кейин – надомат,
Охири – қиёмат шармандалиги.

* * *

Уч тоифа кишилар борки, Худо қиёмат куни улар билан сўзлашмайди ва раҳмат назари билан ҳам боқмайди ва гуноҳларини ҳам кечмайди, балки уларни қаттиқ азоблайди:

1. Кекса бўла туриб, зино ишлардан қайтмаган одам.

2. Ёлғончи амир.

3. Мақтанчоқ камбағал.

УЧ ТОИФА

Мақтанчоқ камбағал, ёлғончи амир
Ва зино ишлардан қайтмаган кекса –
Ушбу уч тоифа кимсалар билан
Худо сўзлашмагай қиёмат келса.
Раҳмат назари-ла боқмас уларга,
Гуноҳларин кечмас – ҳисоби бўлгай.
Шу уч тоифага маҳшар кунида
Худонинг энг қаттиқ азоби бўлгай.

* * *

Аҳли жаннат жаннатга киргайдир, аҳли дўзах дўзахга киргайдир. Кейин Оллоҳ таоло малоикларига: “Қалбида заррача имони бор одамни дўзахдан чиқарингиз!” деб айтадир. Улар шундан сўнг куйиб қорайиб кетган ҳолда дўзахдан чиққайдирлар, ҳаёт дарёсида чўмилгайдирлар, ёмғирдан кейин гиёҳлар унгандек баданлари кўркам бўлғусидир.

ЗАРРАЧА ИМОН

Жаннатий инсонлар киргай жаннатга,
Дўзахийлар эса дўзахга киргай.
Сўнгра Парвардигор малоикларин
Ҳузурига чорлаб шундоқ буюргай:
“Дўзахдан чиқариб олинг қалбида
Заррача имони бор кимсаларни”.
Шўрликлар, чиққайлар куйиб, қорайиб,
Зўрға судраб абгор жисмларини.
Ҳаёт дарёсида чўмилгайдирлар,
Аста қайта бошлар юзда ранглари.
Мисли ёмғирдан сўнг гиёҳ унгандай
Кўркам бўлғусидир жону танлари.

* * *

Инсонга бир водий тўла молу дунё берилса, у иккинчи водийнинг ҳам берилишини хоҳлайди. Иккинчисидан кейин учинчисини ва ҳоказо, унинг нафси тўймайди. Инсоннинг кўзини фақат тупроқ (қабр тупроғи) тўйдиради. Кимки тавба қилса, Худо уни кечиради.

НАФС

Инсонга бир водий мол-дунё берди,
Иккинчи водийни истади инсон.
Бунисин ҳам олди, тўрт ён аланглаб,
Яна учинчисин қистади инсон.

Унинг кўзин фақат тупроқ тўйдирар,
Ортиб кетолмас-ку сўнг дам барини…
Вақтни ўтказмайин тавба қилинглар,
Худо кечиргайдир бандаларини.

* * *

Худо айтадики, Мен икки шерикнинг, агар бири иккинчисига хиёнат қилмаса, учинчисидурман. Агар хиёнат қилса, уларнинг ўрталаридан чиқиб кетаман.

ХУДО АЙТАДИКИ

Марду оқил бўлса, хушдил, хушрафтор,
Меҳру оқибатли, бўлса пок имон,
Хиёнат қилмаса бир-бировига,
Мен икки шерикнинг учинчисиман.
Агар аралашса бунда хиёнат,
Шубҳаларга борса бири биридан,
Ҳамроҳ бўлолмасман уларга бу он,
Мен чиқиб кетарман ўрталаридан.

* * *

Фаровонлик вақтларингда Худони таниб (унга илтижо қилиб юр), токи қийинчилик вақтингда у ҳам сени танисин.

ОЛЛОҲ РАҲМЛИДИР

Ҳисоб-китоблидир дунёйи азал,
Мушкули кўп унинг, кўпдир тугуни.
Фаровон вақтларинг сиғин Оллоҳга,
Тўқ юрган дамларда танигил уни.

Оллоҳ раҳмлидир ҳам меҳрибондир,
Хор этмас оқибат ҳеч бандасини:
Ёлғиз қўймас сени қийин дамларда,
Оғир кунларингда танигай сени.

* * *

Бахтсизлик уч нарсададир: отда, хотинда, ҳовлида.

БАХТСИЗЛИК

Оллоҳнинг тошидир банданинг боши,
Ҳар банда гоҳ ёлғиз, гоҳ арсададир .
Сен ҳам фиғон чекма борлиқни ўйлаб,
Бахтсизлик аслида уч нарсададир:

Яъни ёмон бўлса минган тулпоринг,
Бахтсизлик эрур бу – аламлар берур.
Яна тан маҳраминг – жуфти ҳалолинг
Ёмон бўлса агар – бахтсизлик эрур.

Кўнгил ситамларга кўниккай балки,
Балки барчасига дош берса бўлур.
Ва лекин тор бўлса уй-жойинг, яна
Қўшнинг ёмон бўлса – бахтсизлик эрур.

* * *

Беш вақт намоз гўё мусулмоннинг дарвозаси олдидан оқиб турган дарё, унда ҳар куни беш марта ювиниб турса, баданда кир қоладими?

БЕШ ВАҚТ НАМОЗ

Беш вақт намоз гўё бешта дарёдир
Дарвозанг олдидан оқиб ўтгувчи.
Жисму жон ғусли шу, шудир аслида
Кўнгил кўзгусини чарақлатгувчи.

Сенинг шукронанг шул эҳсонларига,
Қалбинг ҳам бир гўзал нурларга тўлгай.
Ҳар куни беш маҳал покланиб турсанг,
Кавсар сувлари ҳам насибинг бўлгай.

* * *

Умматларим бамисоли ёмғир кабидирким, ёмғирнинг бошланиши ҳам, охири ҳам фойдалидир.

ФОЙДАЛИ ЁМҒИР

Оламда одам кўп ҳар тил, ҳар турлик,
Оламда гоҳ тошқин, гоҳи ёнғиндир.
Менинг умматларим бамисли найсон,
Менинг умматларим мисли ёмғирдир.
Улар тупроқ узра эзгулик сочиб,
Очиқ юз, софдил, нур дийдали бўлур.
Фойдалидир ёмғир бошланиши ҳам,
Унинг охири ҳам фойдали бўлур.

* * *

Замоннинг ўтиши киши учун панду насиҳат, ўлим эса ҳаммани бир-биридан ажратувчидир.

ЎЛИМ

Умр фароғатми ёки азият?
Умр – бу гоҳи сув, гоҳи ўт иши.
Дунёда яшовчи кимсалар учун
Панду насиҳатдир замон ўтиши.

Ҳаёт чеҳраларга гоҳида севинч,
Гоҳида шабнамлар сачратувчидир.
Фақат ўлим бордир. Ҳаммани фақат
Ўлим бир-биридан ажратувчидир.

* * *

Кимки отасининг вафотидан кейин ҳам унга яхшилик қилишни истаса, унинг ёру биродарлари билан алоқани узмасин.

САВОЛ

Яхши одам эди отанг раҳматли.
Бу дунё азалдан мунг бирлан алам.
Тирик юрган пайти – майли, отангга
Яхшилик қилдингми ўлгандан сўнг ҳам?

Яъни ундан кейин дўстлари қолмиш,
Ярим кўнгилларин йўқлаб бир сафар,
Бирор-бир яхшилик қилолдингми ё
Аларнинг ҳолидан олдингми хабар?

* * *

Ҳеч бир ота ўз фарзандига хулқу одобдан улуғроқ мерос беролмайди.

МЕРОС

Отадан фарзандга не юқар бир кун?
Молу давлатими – у тугар бир кун.
Қасру айвонлари топгайми эъзоз?
Қандай мерос яхши, қайси мерос соз?

Билсанг, ҳеч бир ота ўз фарзандига,
Ўзидан сўнг қолар жигарбандига
Мерос беролмагай чиройли ва хос
Хулқу одобдин ҳам улуғроқ мерос.

* * *

Садақанинг афзали чанқоқ одамларга сув улашмоқликдир.

САДАҚА

Дунёнинг ишлари, ўйласанг агар,
Дилни чулғаб ташлар кўҳна мотамга.
Умринг ўтиб кетмиш сувдай, бир коса
Сув тута олдингми чанқоқ одамга?

* * *

Ёмон улфатдан яккалик яхши, яккаликдан яхши улфат яхши, жим ўтиргандан фойдали гап яхши, бефойда гапдан сукут сақлаган яхши.

НИМА ЯХШИ?

Яккалик яхшидир ёмон улфатдан,
Яккаликдан кўра бир яхши ҳамдам.
Фойдали гап яхши жимликдан кўра,
Сукут яхшироқдир бефойда гапдан.

* * *

Одам танасида қориндан ёмонроқ идиш йўқдир. Инсон бир неча ошам овқат билан кифояланади. Агар зарур бўлса, қориннинг учдан бирини овқатга, яна учдан бирини сувга, қолган учдан бирини нафас олишга ажратсин.

ОДАМ ТАНАСИДАГИ ИДИШ

Ўрин қолдирмагай асло нолишга,
Айниқса, ажратса қараб хоҳишга:
Учдан бирин овқат, учдан бирин сув,
Қолган учдан бирин нафас олишга.

* * *

Худодан афв ва офият сўранглар. Чунки ҳеч бирларингиз имондан кейин офиятдек буюк неъматни топа олмайсизлар.

ОФИЯТ

Кўнгил ҳовлисидан, ақл томидан
Шубҳа-гумонларнинг қорини куранг.
Меҳроб нуқтасига жамланг фикрни,
Худодан афв ва офият сўранг.
Чунки ҳеч бирингиз, қанча уринманг,
Қанчалик сарф этманг молу давлатни,
Топа олмагайсиз имондан кейин
Офият сингари буюк неъматни.

* * *

Қайси бир мўминга Худо солиҳа хотин насиб қилган бўлса, демак унинг диёнатининг ярмига ёрдам қилибди. Қолган иккинчи ярми учун унинг ўзи ҳаракат қилсин!

ЯРИМ ДАВЛАТ

Ҳаёли, кўнгилчан бир солиҳани
Худойим умрингга ҳамдам қилибди.
Демакким, имону диёнатингнинг
Ярмига у ўзи ёрдам қилибди.
Сенга муруввату эҳсони шулдир,
Шулдир уйингдаги рахшон юлдузинг.
Қолган ярми учун ўзинг жон чеккил,
Ўзинг азоб тортгил, интилгил ўзинг.

* * *

Неъматга шукр қилиш унинг заволидан омон сақлайди.

ШУКРОНА

Неъматга шукр қил. Пойингда ер бор,
Шукр қил, тепангда турибдир осмон.
Билсанг, ҳар неъматга шукронанг сенинг
Унинг заволидан сақлагай омон.

* * *

Икки неъмат мавжуд бўлиб, кўпчилик одамлар уни қўлдан бой бериб қўядилар. Бу – тансиҳатлик билан бўш вақтдир.

ИККИ НЕЪМАТ

Бу ёруғ дунёда қанча меҳнат бор,
Лекин инсонларга икки неъмат бор.
Кўрингким, не каслар улоқиб йўлдан,
Бу икки неъматни бергайлар қўлдан.
Бу – на бойлик эрур, на шону шуҳрат,
На айвонларию на тахтларидир.
Кўпчилик йўқотган бу икки неъмат
Уларнинг соғлиги, бўш вақтларидир.

* * *

Тангридан фойдали илмни сўранглар. Фойдасиз илмдан эса четлашинглар.

ИЛМ

Дилни зиё бирлан чулғаб ўрангу
Маърифат мулкида чироқ бўлинглар.
Оллоҳдан фойдали илм сўрангу
Фойдасиз илмдан йироқ бўлинглар.

* * *

Яхшилик эскирмайди, гуноҳ унутилмайди, жазоловчи (Худо) эса ўлмайди. Хоҳлаган ишни қил, диёнатингга яраша жазо ёки мукофот олурсан.

ЯХШИЛИК ЭСКИРМАГАЙ

Бу – юз минг азизларни ўздин ўткарган работ,
Бу – юз минг кўнгилларга вафо қилмаган дунё.
Хоҳлаган ишингни қил, юргил хоҳлаган йўлда,
Яхшилик эскирмагай, унутилмагай гуноҳ.

Диёнатинг не бўлса, жазо ҳам шундоқ бўлур,
Фақат Оллоҳ мангудир, ўлмагай фақат Оллоҳ.
Хоҳлаган ишингни қил, юргил хоҳлаган йўлда,
Яхшилик эскирмагай, унутилмагай гуноҳ.

* * *

Оллоҳ гўзалдир, гўзалликни яхши кўради.

ГЎЗАЛЛИК

Ялтироқ дунёнинг аҳволина боқ:
Унда шому саҳар ясан-тусандир.
Бари алдамчидир, бари омонат,
Фақат Худо мангу, Худо гўзалдир.

У гўзал ишларни хуш кўргай билсанг,
Анграйма ҳашамнинг бозорига сен.
Қалбинг гўзал бўлса, ахлоқинг гўзал,
Тушгайсан Оллоҳнинг назарига сен.

* * *

Ҳаёнинг бутун вужуди яхшидир. Ҳаё доимо яхшилик келтиради.

ҲАЁ

Ёмондир имонинг кемтик бўлса гар,
Хушдурур нафсингнинг бўлса ҳудуди.
Яхшилик келтиргай ҳамиша ҳаё,
Ҳаёнинг яхшидир бутун вужуди.

* * *

Қазони дуо қайтаради, яхшилик қилиш умрни узайтиради.

ДУО ВА ЯХШИЛИК

Иморатлар қуринг, солинг қасрлар,
Истанг олам кезиб, бахшилик қилинг.
Неки қилсангиз ҳам қай касб, амалда,
Аввал дуо олинг, яхшилик қилинг.
Ҳеч бир савобингиз кетмагай беиз,
Ҳар бир қилмишингиз кузатилгайдир.
Балою қазодан қайтарар дуо,
Яхшилик – умрни узайтиргайдир.

* * *

Сўзда сеҳр, шеърда эса ҳикмат бор.

СЎЗ ВА ШЕЪР

Сўз – инсон дилининг кўрк, либосидир,
Сўзким гўзал эрур, унда меҳр бор.
Бесабаб кўнгилга солмагай Худо
Бир сўзни, демакким, сўзда сеҳр бор.

Бу олам яшнагай эзгуликлардан,
Токи инсонларда қалб ва ҳиммат бор.
Шеър ҳам яралмагай бекорга асли,
Шеърда Расулуллоҳ айтган ҳикмат бор.

«Умидим асрагил ноумидликдан…»

Умидим асрагил ноумидликдан,
Даврон одимлари чигал ва қалтис.
Худойим, синовлар дунёсидаман,
Тўғри йўл кўрсатур ҳикмат ва ҳадис.

Гўё қирқ соҳилдан ўтдим кўзда ёш,
Меҳру карамингдан этмагил жудо.
Мен ҳам сўз демишман қурбим борича,
Ўзинг ёруғ қилгил юзимни, Худо.

1992–2001 й.й

ВАТАННИ ЎРГАНИШ

«Қадр билмас ёр олдида қадрим надир…»

Қадр билмас ёр олдида қадрим надир?
Изтиробим, ихлосим ҳам дардим надир?
Туфроқ бўлсам бу йўлларда гардим надир?
Увол этдим, эсиз, дилнинг дарёсини.

Балдоғидай ялтироқдир оламлари,
Жондин ўтди миннатлари, аламлари.
Доғларимнинг кўмиридан қаламлари,
Кўзга суртди, лек билмади маъносини.

Кўнгил у кун адирларда йиғлар эди,
Тошқинлари тошлар аро ухлар эди.
Кўклам ҳар қир, ҳар ўнгирда тахлар эди
Менинг бағир қонларимдан сарпосини.

Бир осмонни бир юлдузга зор этди ёр,
Бу дунёни ўз кўзига тор этди ёр,
Менинг тупроқ остонамни хор этди ёр,
Топсин энди остонанинг тиллосини.

1992

ВАТАН ЁДИ

Эпкинлари кўзларимга ёш урган,
Товонимга тикон кирган, тош урган.
Сўқмоқлари тизларимга суйкалиб,
Адирлари оёғимга бош урган.

Ҳар хасида юз минг боғнинг қиссаси,
Чинорлари осмонларнинг ҳассаси.
Мамасайид бобомнинг обдастаси
Сўрисида зору интизор турган.

Мозорлари шомлар ичра қарориб,
Юлдузлари нурли ҳикмат юбориб,
Туфроғига Оллоёрлар шеър қориб,
Термизийлар хаёл сурган, ўй сурган.

Майсаларнинг тили, сувлар бадани
Қандай гўзал тушунгайлар Ватанни.
Эй, зангламас қиличларнинг мадфани,
Бўронлари тулпорларга соч ўрган.

Мозийлардан тинглаб ҳақир сўзимни,
Бир юз келиб куйдироди юзимни.
Очай десам, очолмайман кўзимни,
Қалдирғочлар қабоғимга ин қурган.

1992

ОҚ РЎМОЛЛАР

Завол балқиб уммонимда, наҳримда,
Шарму ҳаё танқис бўлган давримда,
Оқ рўмоллар пайдо бўлди шаҳримда,
Ҳайрон этиб кўникмаган кўзларни.

Бунча очиқ, бунча беҳаё дунё,
Алар уч… тўрт… алар ҳозирча танҳо,
Фаришталар ташлаб кетдимикан ё
Тун чоғида танлаб тоза қизларни?

Шунча йиллар фақат офат келдими?
Оқ рўмоллар бирлан иффат келдими?
Юртдан кетган ул латофат келдими?
Не қалтироқ босди ногоҳ тизларни?

Хаёлларим менинг ғамдан қорарди,
Кўксимдаги доғлар илдиз ёрарди,
Бир муслима ҳаётимга қарарди,
Ҳижоб ичра айтолмай бир сўзларни.

Келгусидир, кетгусидир шамоллар,
Пок бўлсинлар бундан кейин аъмоллар,
Қандай гўзал кўрингай оқ рўмоллар
Беркитганда айниқса оқ юзларни.

1992

«Э Худойим, душманим мард бўлса бас…»

Э Худойим, душманим мард бўлса бас,
Кўксим ичра бир улуғ дард бўлса бас.
Кипригимга Мавлавийдан бир ғубор,
Яссавийдан зарра бир гард бўлса бас.

1992

ВАТАНДОШЛАР

Туркистонлик муҳожирларга

Андижондан Бобур оҳин дуди келар,
Самарқанддан Улуғбекнинг ёди келар.
Шамол турса, Туркистоннинг ҳиди келар,
Шунча йиллар шамол кутган ватандошлар.

Кўринганлар менинг тоғу тузум бўлди,
Айрилиқ ҳам шунчаларми узун бўлди?
Ўз юртимда қаро менинг юзум бўлди,
Юртдан кетиб, ғурбат ютган ватандошлар.

Мен ким, дардин ичга ютган бир шоирман,
Куйиб на кул бўлдим, йиғлаб на ёмғирман,
Сизлар эмас, аслида мен муҳожирман,
Сийнасида Ватан кетган ватандошлар.

Ўз юртига сиғмай кетган ўгайларим,
Айтаберсам, зирқирайдир кўкайларим.
Сиз Фурқатим, сиз Мустафо Чўқайларим,
Қисмат шўрин таъмин тотган ватандошлар.

Сизга тушди дунёнинг бор жабрлари,
Сиз япроқлар, тоғларчалик сабрлари,
Йиғлаб ётар Яссавийнинг қабрлари,
Йўлларига тикон битган ватандошлар.

Сиз ғурбатда нурамаган минорларсиз,
Гарчи гоҳи хаста, гоҳи беморларсиз,
Томирлари бунда қолган чинорларсиз,
Жисмлари сарсон ўтган ватандошлар.

Талон бўлди бу мулк, кетди хазиналар,
Минорларга боқсам, бунча ҳазин алар.
Ватан бўлди сизга Макка, Мадиналар,
Олислардан дуо этган ватандошлар.

Мен-чи, мен ўз боғимга соз қаролмадим.
Топтадилар, сизлар ким, деб сўролмадим.
Ҳеч бўлмаса бир ҳижратга яролмадим,
Ҳижратлари ҳикмат айтган ватандошлар.

Сиз кексайган, вале юртнинг баҳорисиз,
Туркистоннинг тўзғиб кетган ғуборисиз,
Андижоний, Туркистоний, Бухорийсиз,
Ватан номин асраб ўтган ватандошлар.

1992

КУЛГИЧЛАР

Фалак тоши бошим узра айланади,
Кўнглим сенга бир кун ипсиз бойланади.
Тақдир менга ўйин қилиб келди азал,
Гўзал, сенинг кулгичларинг бунча гўзал.

Агар кўзлар юз мулкининг шоҳидирлар,
Алар мендай ғарибларнинг чоҳидирлар.
Бунда ғариб ҳар қандайин шеъру ғазал,
Гўзал, сенинг кулгичларинг бунча гўзал.

Раҳмим келар ўз ҳолимга, йиғлайдирман,
Ўз-ўзимдан бу дунёга сиғмайдирман.
Не бўлди бу, оҳ қандайин мушкул масал,
Гўзал, сенинг кулгичларинг бунча гўзал.

Иложим йўқ, лекин боғлиқ бўлиб қолдим,
Кўп доғ эдим, яна доғлик бўлиб қолдим.
Ўнгланмайин ўтсам керак энди бу гал,
Гўзал, сенинг кулгичларинг бунча гўзал.

Дудоғларинг, ухласанг гар, гулдайдирлар,
Кулгичларинг бунча гўзал ухлайдилар.
Бу бир хаёл, менинг умрим хаёл тугал,
Гўзал, сенинг кулгичларинг бунча гўзал.

Ақлу ҳушдин айро, бўзлаб яшадим мен,
Хаёлимда фақат гўзал яшадим мен.
Ишқ, муҳаббат деганларим бўлди чигал,
Гўзал, сенинг кулгичларинг бунча гўзал.

Гўзал, сенинг кулгичларинг бунча гўзал.
Тақдир менга ўйин қилиб келди азал.
Сен бир кулсанг, умрим гўзал савол бўлгай,
Армон билан ўлиб кетсам, увол бўлгай.

1992

АЛАМ

Боғлари мунғайди орзуларимни,
Қаролиғ чулғади уйқуларимни,
Қувнаб, тўй-тўйлашиб қайғуларимни,
Эй сиз, қаро сочлар, юлдуз қароғлар,
Нима топдингиз?

Ҳар хасни кўзимга бир гиёҳ айлаб,
Келдингиз аввали бир нигоҳ айлаб,
Ўз қоним ўзимга сўнг сиёҳ айлаб,
Эй сиз, анор юзлар, ақиқ дудоқлар,
Нима топдингиз?

Мижгонлар сир сақлар – йиллардай узун,
Кўксимда йиғлайди бир қирмиз узум.
Юзим куймоқдадир, куйдимми ўзим,
Эй, сиз, оташ қўллар, олов бармоқлар,
Нима топдингиз?

Мавзун қаддингизда надин титроқлар?
Сиз букун аламли сўлғин япроқлар.
Эй сиз, юпқа томоқ, бодом қабоқлар,
Осмондай кўнглимга солиб ямоқлар,
Нима топдингиз?

1992

«Сочларингни майдалай…»

Сочларингни майдалай,
Бу дунё бир маталдай.
Туш десанг аёни йўқ,
Ҳуш десанг поёни йўқ.

Сочларингни майдалай,
Бу дунё бир масалдай.
Бир боқсанг бандаликдир,
Бир боқсанг андалибдир.

Сочларингни майдалай,
Бу дунё бир майсадай.
Биз кўзлари намлармиз,
Майсада шабнамлармиз.

Сочларингни майдалай,
Бу дунё бир ғазалдай.
Бир байтида мен хорман,
Бир байтида сен зорсан.

Бу дунё бир маталдай.
Мажнунлари қайдалар?
Сочларингни майдалаб,
Майли мен ҳам ҳайдалай.

1992

СЕНИНГ УМРИНГ

Ойларинг ўрнини чақинлар олар,
Сойларинг ўрнини тошқинлар олар.
Бир кун атрофингда фақат ер қолар,
Бошингдан юлдузли осмонинг кетар.

Гулгун кунларингни ортига ташлаб,
Гоҳ яшнаб, гоҳида қиличдай чақнаб,
Адирлар ортидан қулундай кишнаб,
Бир беғам, безавол давронинг кетар.

Баҳоринг кетгайдир аста қўлингдан,
Хаслар ҳикмат сўйлар юрган йўлингдан.
Муҳаббат кетса гар ул кун дилингдан,
Пойингдан устивор нарвонинг кетар.

Дийдаларинг аро кетмай ним кулгу,
Аларга ўрнашиб олмишдир қайғу.
Ярми кўк, ярмиси сарғайган орзу
Мисоли бир барги хазонинг кетар.

Нолакор янграгай ногоҳ созларинг,
Сароб севгиларда куймиш ёзларинг.
Учгайлар видоли ўрдак, ғозларинг,
Кўкларда нолаю афғонинг кетар.

Сенга кам дегандай шунча мотамни,
Йиллар йиқитгайлар бир кун отангни.
Муз шамол тилгайдир нохос бетингни,
Кўксингни тўсган ул қалқонинг кетар.

Ҳазинлик қоплагай майсазорингни,
Боғларинг чорламас тоғда қорингни.
Сени ёр англамас, сен-чи ёрингни,
Мижгонлари айтган достонинг кетар.

Шудрингдан саодат кутгай йигитлик.
Ўт ютиб, вале гул тутгай йигитлик,
Шамшир шуъласидай ўтгай йигитлик,
Шу оний шуълада карвонинг кетар.

1992

АФСУС

Бу ёруғ дунёда юрганлар бари,
Ярмин зўри борлар, ярмисин зари,
Сарв санамлари, гул дилбарлари –
Ҳеч ким кўнглим билан ҳисоблашмади.

Кўксида ёз эмас, қишлари борлар,
Кўзларин тубида тишлари борлар,
Ҳаттоки кўнглимга ишлари борлар –
Ҳеч ким кўнглим билан ҳисоблашмади.

У бир уй ва ёки хонадонмиди?
Ёки очиқ турган жамадонмиди?
Ў, қандай озода бир макон эди!
Ҳеч ким кўнглим билан ҳисоблашмади.

Эй малак, сен минг йил иболар қилгил,
Минг бор ўлдиргилу бинолар қилгил,
Кўнглим қон бўлди, сен хинолар қилгил,
Ҳеч ким кўнглим билан ҳисоблашмади.

Онажон, рангингиз бунчалар синиқ,
Ҳовлида дўл урган ғунчалар синиқ,
Кўксимда бир қамиш куй чалар – синиқ,
Ҳеч ким кўнглим билан ҳисоблашмади.

Унда фароғат кам, алам кўпроқдир,
Ёруғ ёлқинлари кулдир, тупроқдир.
Мисли қуюнлардан чиққан япроқдир,
Ҳеч ким кўнглим билан ҳисоблашмади.

1992

«Ой нурлари ёйилади сайҳонларга…»

Ой нурлари ёйилади сайҳонларга,
Томлар оша ўтар сўнгра айвонларга.
Айвонларда ниҳолдайин келинчаклар
Нечун маъюс тикилади осмонларга?

Бу айвонлар кўз олдимдан кетмай қолди,
Ойлар, йиллар тўхтаб, гўё ўтмай қолди.
Кўнгил, сенинг гўзал доғинг битмай қолди,
Нечун бунча дўст бўлдинг сен армонларга?

Мен онамнинг тушларига кирган ўғил,
Кўксим ичра аламларим шиғил-шиғил.
Эй дунё, сен меҳру мурувватинг қўйгил,
Йўргакладинг мени ҳажру ҳижронларга.

Ой нурлари ёйилади сайҳонларга,
Томлар оша ўтар сўнгра айвонларга.
Айвонларда ниҳолдайин келинчаклар
Нечун маъюс тикилади осмонларга?

Қанча райҳон хаёлларим пайҳон бўлар,
Сайҳонлар қир, қирлар текис сайҳон бўлар.
Эй дил, бир кун теграларинг райҳон бўлар,
Ишим бўлмас менинг ул кун райҳонларга.

1992

ОЙ

Тунлар япроқ янглиғ юпқалашган пайт,
Дил ичра аламлар қуйқалашган пайт,
Мунглуғ деразамга ой келди яна,
Ой келди, йўлларда уринганмикин?

Эсиз, муҳаббатим гуллаган мавсум,
Ой нечун бунчалар турибдир маҳзун?
Доғларин билардим, унга ҳам менинг
Кўксимдаги доғлар кўринганмикин?

1992

БОР-ЙЎҒИ

Ш. Ж.

Овозим авжини сиз билардингиз,
Овозим чиқса сиз зирқирардингиз.
Етти иқлимларга таралса созим,
Етти газ ер ичра сиз кирардингиз.
Сиздай бадбинлардан олисдирман мен,
Гоҳо қаршингизда ожиздирман мен.
Бор-йўғи бир куйган ҳофиздирман мен,
Бобур бўлганимда не қилардингиз?!

1992

ҲАЖР

Найсон чечагидай тоза хаёллар,
Мен билан туғилган озод шамоллар.
Букун қолиб кетмиш беиз, бедарак,
Қайси бир тоғларнинг дараларида.

Энди гул ҳам солгай дилга ғуссалар,
Ул ўтлуғ, мунаввар, гўзал қиссалар
Ёшдай қолиб кетмиш беному нишон
Қай бир мижгонларнинг ораларида.

1992

ФАСЛ

Юлдузлардан муҳаббатнинг олис иси келмоқда,
Еру осмон хайрлашар, видо кези келмоқда.
Эй дил, шайлан, баҳор ўтиб, кўнгил кузи келмоқда,
Кўнгил, бу не фасл бўлди, бу не янглиғ маъволар?

Дунёларнинг замирида сирлар ухлар гўдакдек,
Шабнамларнинг ялтираши ёр тақмаган зиракдек.
Бир сипоҳи яқинлашар кўриниши кузакдек,
Нафасидан боғлар титраб, жимирлайди дарёлар.

Тоғлардаги бургут, дерлар ўғлон қалбин иниси,
Ҳар бир қалбнинг бўлсин экан ўз меҳрибон муниси.
Дарду алам бўлса агар йигитликнинг аниси,
Қай тоғларга бориб йиғлар, кимга айлар даъволар?

Ой паҳлавон қояларга сут эмизган тунларда,
Ошиқ кўнгил ёнар яна ўшал қадим мунгларда,
Мажнунларнинг бағирлари ҳануз доғу хунларда,
Бу доғлардин сурма, қондин хино айланг, Лайлолар.

Бу айёмнинг кўрки надир, надир шарҳу баёни?
У ёни бир яшил қирғоқ, заъфарондир бу ёни,
На ниҳони ниҳондиру на аёндир аёни,
Ўйингда не ғамлар бордир, кўйингда не савдолар?

Кеча нелар ўтди бошдан, нелар сўйлар ҳозиринг?
Ёшликдаги ёрлар энди сўрар сендан розилик.
Меваларин тўкар боғлар, қани сенинг ҳосилинг?
Қиёс қилса, дўст бўлгайлар сенга фақат саҳролар.

Барглар аро ёлғиз юлдуз кўнгил сўраб тикилгай,
Ҳаловатнинг чодирлари чок-чокидан сўкилгай,
Кўнгил бир кун хазонлардай унсизгина тўкилгай,
Маъносидан ҳикмат топмай, дунёсидан маънолар.

1992

ОҚСАРОЙ

Зиёратга келдим саҳар чоғ, сарой,
Мунғайиб турарди ҳаммаёқ, сарой.
Буюк салтанатнинг заволи сенми?
Кўксимда доғ узра унди доғ, сарой.

Нақшлар музтариб, деворлар яро,
Бул мажруҳ муқаддас оятлар аро
Келди мозийлардан бир мунглуғ садо,
Ул менинг бағримни қилди чоҳ, сарой.

Манглайимни босиб муздайин ғиштга
Йиғладим ҳар ўтган, ўтмаган ишга.
Қадим нафасингни ютибон ичга
Турардинг ҳолимдан сен огоҳ, сарой.

Турардинг абадий шавкату шондай,
Осмонлар қаъридан бўлиб осмондай,
Кексайган, нуроний соҳибқирондай
Бир оқ булут тушди баногоҳ, сарой!

Дилим равоқларга уриниб кетди,
Замонлар бир лаҳза суриниб кетди.
Боқсам Самарқандлар кўриниб кетди,
Турардинг бир ўзинг танҳо, тоқ, сарой.

Норасо авлодлар ишрат ила банд,
Эли қон ютгайдир, каззоблари қанд.
Жафокаш бу мулкнинг дардин англаган
На бир хон келдию, на бир шоҳ, сарой.

Сен ҳамон ўшандай улуғвордирсан,
Дунё туганди, сен устивордирсан.
Балки бир юпанчга сен ҳам зордирсан,
Эй, Амир Темурдан қолган оҳ, сарой!

1992

БУ ЙЎЛЛАРДА

Бу йўлларда бошим эгик,
Боши эгик гуллар, гуллар.
Охир туфроқ бўлдим сизга
Қўшилишиб йўллар, йўллар.
Мендан на бир баҳор қолди,
Мендан фақат ғубор қолди,
Билмам қайга элтар мени,
Қайга сочар еллар, еллар.

Қуёш ботар, шом чўкади,
Борлиқ чекар алам, алам.
Жудолиғларнинг тўридан
Тўқилган бу олам, олам.
Бу йўлларда севгим йўқдир,
Кезгим йўқдир, кезгим йўқдир,
Фақат уфқлар ортидан
Бир мунг келар: “Болам, болам…”

Бу йўлларда шундай кўйга
Тушдим наҳот ёна-ёна?
Кўнгил кўзгум қум бўлди-ку,
Ун бўлди-ку сина-сина.
Эсаверар шафқат билмай,
Эсар айём шамоллари,
Кўзингизга гардлар қўнса,
Ўшал менман она, она…

1992

ФАЛАК АЙЛАНАДИ

* * *

Олис тоғларимдан келибсан, баҳор,
Унда кимлардир зор, кимлар интизор.
Янги бешиклардан гапир гапирсанг,
Янги қабрлардан сўйлама зинҳор.

* * *

Бир зум ғойибларнинг пайдоси бўлгин,
Хомуш кетганларнинг нидоси бўлгин.
Серсукут бир юртда туғилмишсан сен,
Юртинг сукутларин садоси бўлгин.

* * *

Кўнгил саргузаштин ёзиб ўтарман,
Фаною бақосин сезиб ўтарман.
Куйган шоирларнинг саҳросидир бу,
Салқин бир шамолдай эсиб ўтарман.

* * *

Қон олинг бағримнинг тоза доғидан,
Жон олинг севгимнинг нурли чоғидан.
Бекаслиғ даштининг ғафлати ичра
Уйғонинг шеъримнинг қўнғироғидан.

* * *

Балки кўзёш бўлиб келдим дунёга?
Ёки қувонч бўлиб келдим дунёга?
Ўчган чироқларнинг хотири учун
Балки сирож³ бўлиб келдим дунёга?

* * *

Бемурод тунларда муродим бўлдинг,
Бебунёд дунёда бунёдим бўлдинг.
Бемакон қолганда макон бағрида,
Эй шеър, Астробод, Ҳиротим бўлдинг.

* * *

Кўксимда беркинган нигоҳим бўлдинг,
Эй, дил, не сирларнинг огоҳи бўлдинг.
Бир зум тинчимадинг фалак остида,
Инсон қисматларин жанггоҳи бўлдинг.

* * *

Оловлар комига тушибманми мен?
Ёнган бир оловли қўшиқманми мен?
Куйиб ўртанаман нечун бунчалар,
Дунёда энг сўнгги ошиқманми мен?

* * *

Бир унут дунёдан келгил, эй шамол!
Бу тун эшигимдан эсгил, эй шамол!
Кўксимга бош қўйиб, силаб жонимни,
Мужда ёшлигимдан бергил, эй шамол!

* * *

Йўлимда кўзларнинг жим садолари,
Қисматлар ноласи, ишқ савдолари.
Қалбим хазинасин сочиб борурман,
Яна не истайсиз, дил гадолари?

* * *

Аввал эсга олинг ёшлик пайтимни,
Сўнг эса ёд этинг айбу дардимни.
Кўнгиллар тўйида келинчакларнинг
Либосига тикинг ишқий байтимни.

* * *

Ёмғирлар ёққанда мени ёд этинг,
Йироқдан, яқиндан мени ёд этинг,
Мен унут бир байтман, ногоҳ эл ичра
Шоир қолмаганда мени ёд этинг.

* * *

Мен синсам, ҳаётим жомини эсланг,
Мен ботсам, умримнинг тонгини эсланг.
Мен ўтсам, хокимнинг устида у кун
Мен эмас, отамнинг номини эсланг.

* * *

Бу не фасл эди – йилларим кетар,
Майсалар, ғунчалар, гулларим кетар,
Қуёшим, ойларим кетар, ҳар кеча
Аларнинг ортидан қўлларим кетар.

* * *

Гоҳ оддий тошда ҳам минг бир кўз кўрдим,
Гоҳ музларда ёндим, ёниб муз кўрдим.
Сарғайган, заъфарон баҳор кўрдим гоҳ,
Гоҳида яшнаган кўм-кўк куз кўрдим.

* * *

Мен ишқ диёрининг авомидирман,
Ердаги ҳар хаснинг каломидирман.
Сўйлатиб ўтарман сўнгакларимни,
Машраб армонининг давомидирман.

* * *

Балки кимларгадир ёр бўлиб ўтдик,
Кимдир зор, кимгадир зор бўлиб ўтдик.
Гуллар устимиздан қаҳқаҳа урди,
Гулларнинг пойида хор бўлиб ўтдик.

* * *

Сим-сиёҳ тунлардан чироқ сўрадик,
Гоҳ ҳушёр, гоҳида мудроқ сўрадик.
Баъзан фироқлардан тиладик висол,
Баъзида висолдан фироқ сўрадик.

* * *

Куйганлар ҳурлардан сўйламанг деди,
Сўлганлар гуллардан сўйламанг деди.
Кузга ёпишдик сўнг барча шоирлар,
Бир чол юрагимни куйламанг деди.

* * *

Дардларини олдик, у шод бўлмади,
Ғамларини олдик – нажот бўлмади.
Қалблар вайронага айланди, аммо
Бу дунё барибир обод бўлмади.

* * *

Бир жом истаб ўтдик балки бир умр,
Бир ном излаб ўтдик балки бир умр.
Бу маълум, номаълум фалак остида
Гумном бўлиб ўтдик балки бир умр.

* * *

Гоҳ рақиб, гоҳида дўст, ўтиб кетдик,
Гоҳ баланд, гоҳида паст ўтиб кетдик.
Увлаб қолаверди имконларимиз,
Бу узун йўлдан биз маст ўтиб кетдик.

* * *

Сўзларга гоҳида заҳримиз бердик,
Гоҳида сир ила сеҳримиз бердик.
Сағир сингиллардай бошларин силаб,
Бемеҳр тунларда меҳримиз бердик.

* * *

Сўзларки, энг қадим дардлар нишони,
Сўзларки, йиғлатар томирда қонни.
Сўзларки, хасга ҳам жон ато этар,
Сўзларки, иситар юпун дунёни.

* * *

Дунёга келиб биз бир ёр сўрабмиз,
Югуриб, йиқилиб, зор-зор сўрабмиз.
Дунё ор-номуслар талоши экан,
Бизлар беномусу беор сўрабмиз.

* * *

Не ҳол бу? Сўрадик барча одамлар,
Не ҳол бу? Қарадик барча одамлар.
Ўтиб борар экан бир ит, ногаҳон
Тўрт ёндан таладик барча одамлар.

* * *

Осмонни тарк этгач ою қуёшлар,
Бир сўз бўйним қучиб, кўзларин ёшлар,
Бутун ҳаётимга ёйилар кейин
Сочлар, сочлар, қоп-қора сочлар!

* * *

Бу қандай бахт эди – майдан ҳам тахир?
Бу не толеъ эди – гўё шум тақдир?
Бу не саодатдир – кўзларида ғам,
Бу не оғуш эди – совуйди бағир?

* * *

Тунда шивирлагин аввал номимни,
Сўнг эсла сўнган ул ғурур, шонимни.
Сўнг обод уйингни кўтариб бошга
Дод солгин ёд этиб хонумонимни.

* * *

Қизлар, қўлда ўроқ, куйлаб ўтасиз,
Дилда неларнидир ўйлаб ўтасиз,
Олис адирларнинг буғдойзорида
Менинг ҳаётимни сўйлаб ўтасиз.

* * *

Сўқмоқлар узилди, узилди йўллар,
Симлар узилдилар, узилди қўллар.
Кўнгил узолмадим фақат мен сендан,
Нурли иплар мисол тортилмиш йиллар.

* * *

Сочинг ҳасратида ҳар ён йиғидир,
Қошинг қай жаллоднинг хунхор тиғидир.
Зулфинг остидаги пинҳон холинг ҳам
Қайси бир ошиқнинг қорачиғидир.

* * *

Кўнглимга йўл солган ул қошлар букун
Қайси бир дилларнинг кўпригимикин?
Йўлимга гул сочган ул сочлар букун
Қайси бир уйларда супургимикин?

* * *

Мен бир кун шубҳасиз такрор бўларман,
Сокин ёдингизда бедор бўларман.
Ҳорғин кўзингизда чақиндай чақнаб,
Саҳро қалбингизда баҳор бўларман.

* * *

Аввал шамол эдим беғам, беармон,
Кейин майса бўлдим, сўнгра бўлдим дон.
Фалак тегирмони янчди боримни,
Бир сиқим тупроқман, бир тутам сомон.

* * *

Дунёга келибсан – дилингда қайғу,
Осмон бошинг узра сеҳрли кўзгу.
Умринг – ёр зулфига теккан бир эпкин,
Киприкдаги кўзёш, лабдаги кулгу.

* * *

Фалак айланади – юлдузли томим,
Бир ёнда пишиғим, бир ёнда хомим.
Тунлар япроқ янглиғ юпқайди кўнгил,
Қатра шабнам бўлди тонгги таомим.

* * *

Дўстим, даҳр боғин мен бир хасиман,
Йўқлик оҳангларин мунглуғ сасиман.
Сен фиғон чекмагил фақир кулбангдан,
Мен ўшал кулбангнинг остонасиман.

1983, 1992

«Умр аста айланмоқда азиятга…»

Умр аста айланмоқда азиятга,
Ёзганларим ўхшаб борар насиҳатга.

Қай гўшага борсам ундан боқар дардим,
Ўз онамнинг сочларини оқартирдим.

Деворларни тирнаганда барги хазон,
Нечун жисмим зирқирайди ўша замон?

Кўнгил, кўнгил, қай йўлларда тўкилдим мен?
Сени охир ўз майлимга қул қилдим мен.

Нечук хирмон бўлди уйган бу хирмоним,
На буғдойим аёндиру на сомоним?

Юлдузларга боқсам совуқ ел келади,
Юзларимдан шу он қайноқ сел келади.

Тутган янглиғ хору хаснинг уволлари
Жой сўрайди мендан кузак шамоллари.

Лек мен ўзим қай ҳолда ва қайдадирман?
Адирларда қолиб кетган чайладирман.

Чайладан ҳам тушади-ку ойнинг нури,
Не ҳолларга солдинг мени, фалак ҳури!

1993

ЁЛБОРИШ

Жудолиғлар дунёда, бош узра не ҳаводир?
Сертаҳлика боғларда шовуллайди хавотир.
Кўркам ниҳол эрта кун кимларгадир асодир,
Ўзинг тингла тун чоғи таралган бу ноламни,
Паноҳингга ол, Худо, ёлғизгина онамни.

Сарғаядир боғ аро сувсиз ариқ-жўйборлар,
Мунғаядир нураб жим отам солган деворлар,
Айланадир хатарнок чатнаб чархи давворлар,
Яна ваҳму гумонлар тўлдирдилар хонамни,

Конец ознакомительного фрагмента.

Текст предоставлен ООО «ЛитРес».

Прочитайте эту книгу целиком, купив полную легальную версию на ЛитРес.

Безопасно оплатить книгу можно банковской картой Visa, MasterCard, Maestro, со счета мобильного телефона, с платежного терминала, в салоне МТС или Связной, через PayPal, WebMoney, Яндекс.Деньги, QIWI Кошелек, бонусными картами или другим удобным Вам способом.

1

“Алпомиш”дан

Back

2

Турк халқ қўшиғи

Back

3

Сирож (араб.) – чироқ.

Back