Начни уже говорить на казахском
Самоучитель
Зайнұр Рахмет

© Зайнұр Рахмет, 2024

ISBN 978-5-0051-9010-9

Создано в интеллектуальной издательской системе Ridero

Зайнұр РАХМЕТ «Начни уже говорить на казахском»

Хотите говорить на казахском? Начните прямо сейчас. Не надо заучивать правила, они вам нужны только для того, чтобы научиться создавать правильные грамматические конструкции. Не надо стараться сразу запомнить все новые слова, они еще не раз вам встретятся в следующих заданиях и невольно пополнят ваш словарный запас. Просто выполняйте задания.

Когда речь идет о неродном для вас языке (родным, точнее доминантным, будем считать тот язык, на котором вы говорите, в данном случае русский), есть два варианта:

а) иностранный язык – язык народа, носителей которого нет рядом с вами;

б) второй язык – носители этого языка есть в вашем окружении, то есть есть языковое поле, где вы можете закреплять полученные знания и умения.

Казахский язык для казахстанцев, не владеющим казахским, является вторым языком.

Вы учили казахский, знакомы с грамматикой, есть какой-то словарный запас, но заговорить так и не получилось, это значит вы не умеете им пользоваться. При помощи этого учебного пособия вы научитесь пользоваться казахским языком, то есть говорить.

В ходе обучения мы с вами будем применять знакомые нам грамматические термины русского языка, постепенно дублируя их казахскими.

Язык – это отражение нашей жизни, а жизнь – это действие или состояние, поэтому основные конструкции нашей речи составляются при помощи глагола.

Наша речь освещает отношения между субъектом и объектом: субъект влияет на объект, получает обратную связь. Эти взаимоотношения передает глагол. А вот для того, чтобы сказать о времени и месте действия, о том, каким образом это происходило и что из себя представляют субъект и объект, мы используем другие части речи для составления словосочетаний и предложений, из которых состоит наша речь в диалогах и монологах. Перед нами стоит весьма прагматичная цель: понять в каких социальных, культурных и ситуативных контекстах используются различные языковые конструкции, что мы и будем пытаться понять путем ответов на вопросы.

Наши действия тоже прагматичны, мы нацелены на результат: используя функциональную грамматику, из богатейшей лексики казахского языка стараемся строить емкие, понятные и стилистически правильные предложения.

Учебник состоит из ответов на вопросы, которые обычно возникают при попытке построения языковых конструкций. С целью ознакомить и дать возможность запомнить, наиболее часто употребляемые глаголы не раз повторяются в следующих заданиях.

Для помощи в работе над произношением специфических звуков казахского языка в учебнике даны образцы техники чтения.

Примеры речевого этикета, вкрапленные в учебное пособие, облегчат ваше общение с людьми.

Как начать говорить на казахском языке?

1 тапсырма

Прочитайте слова вслух, вслушайтесь в звучание, произнесите несколько раз, найдите в словаре значения незнакомых глаголов, уточните варианты применения, применяйте в речи: тұр, отыр, жүр, жат, айт, ал, апар, асық, атқар, аудар, ауыстыр, аш, аяқта, бақыла, басқар, баста, бер, біл, жаз, жап, жатта, жина, жөнде, кешір, көр, көшір, күт, кір, кел, әкел, кет, әкет, қайтала, қара, қой, қолдан, қос, құрастыр, қысқарт, мақта, окы, орында, оян, өткіз, өшір, бар, сана, сөйле, тап, тексер, толтыр, түзет, түсін, тыңда, тірке, ұмыт, ізде, істе.

2 тапсырма

Применяя данные глаголы в форме 2-го лица ед. ч. с местоимением в той же форме, предложите выполнить определенное действие, подумайте, как в разных ситуациях можно применять эти словосочетания: тұр, отыр, жүр, жат, айт, ал, апар, асық, атқар, аудар, ауыстыр, аш, аяқта, бақыла, басқар, баста, бер, біл, жаз, жап, жатта, жина, жөнде, кешір, көр, көшір, күт, кір, кел, әкел, кет, әкет, қайтала, қара, қой, қолдан, қос, құрастыр, қысқарт, мақта, окы, орында, оян, өткіз, өшір, бар, сана, сөйле, тап, тексер, толтыр, түзет, түсін, тыңда, тірке, ұмыт, ізде, істе.

Образец: сен тұр

Сен тұр, сен тұр, сен тұр, сен тұр!

Сен тұр. Тұр! Тұр! Тұр!

Для одной ситуации можно применить 2—3 глагола сразу, подумайте, как это сделать.

3 тапсырма

Применяя глаголы тұр, отыр, жүр, жат, айт, ал, апар, асық, атқар, аудар, ауыстыр, аш, аяқта, бақыла, басқар, баста, бер, біл, жаз, жап, жатта, жина, жөнде, кешір, көр, көшір, күт, кір, кел, әкел, кет, әкет, қайтала, қара, қой, қолдан, қос, құрастыр, қысқарт, мақта, окы, орында, оян, өткіз, өшір, бар, сана, сөйле, тап, тексер, толтыр, түзет, түсін, тыңда, тірке, ұмыт, ізде, істе в форме 2-го лица ед. ч., обратитесь к конкретному человеку, порекомендуйте выполнить определенное действие.

Образец: Бауыржан, сен тұр.

А если вам нужно предложить, повелеть, порекомендовать не выполнять какое-либо действие?

4 тапсырма

Применяя глаголы тұр, отыр, жүр, жат, айт, ал, апар, асық, атқар, аудар, ауыстыр, аш, аяқта, бақыла, басқар, баста, бер, біл, жаз, жап, жатта, жина, жөнде, кешір, көр, көшір, күт, кір, кел, әкел, кет, әкет, қайтала, қара, қой, қолдан, қос, құрастыр, қысқарт, мақта, окы, орында, оян, өткіз, өшір, бар, сана, сөйле, тап, тексер, толтыр, түзет, түсін, тыңда, тірке, ұмыт, ізде, істе в форме 2-го лица ед. ч., обратитесь к конкретному человеку, порекомендуйте не выполнять определенное действие.

Образец: Адам, сен барма.

Нұрали, ұмытпа.

Для работы со словом вам необходима таблица классификации звуков

казахского языка и знание Закона сингармонизма.

В исконно казахских словах строго соблюдается закон

сингармонизма, исключением являются составные слова и слова

иноязычные. В казахском языке много слов из русского языка,

слов, пришедших через русский язык, есть арабские и персидские

слова.

Техника чтения

Материалы по технике чтения помогут вам в работе по освоению правильного произношения специфических звуков казахского языка.

Рекомендуется работать таким образом:

а) звуки произносить медленно, четко выговаривая каждый звук;

б) повторять много раз, с каждым разом увеличивая скорость произношения.

Звуки [Ы] и [І]

Потренируйтесь в правильном произношении: звук ы после согласного не слышно, только сам согласный произносится чуть дольше и твердо, звук і дает более долгое произношение смягченного согласного.

ты-ты-ты-ты-ты-ты-ты-ты-ты-ты-ты-ты-ты-ты-ты-ты-ты-ты-ты-ты-ты-ты

ті-ті-ті-ті-ті-ті-ті- ті-ті-ті-ті-ті-ті-ті- ті-ті-ті-ті-ті-ті-ті-ті-ті-ті-ті-ті-ті-ті- ті-ті

ты-ті-ты-ті-ты-ті-ты-ті-ты-ті-ты-ті-ты-ті-ты-ті-ты-ті-ты-ті-ты-ті-ты-ті-ты

А если предметов много?

Образование множественного числа

5 тапсырма

Прочитайте новые слова, запомните их значение:

Тіл – язык

Дыбыс – звук

Дауысты дыбыс – гласный звук

Дауыссыз дыбыс – согласный звук

Әріп – буква

Буын – слог

Жалғау – окончание

Жұрнақ – суффикс

Сөз – слово

Екпін – ударение

Зат есім – имя существительное

Сын есім – имя прилагательное

Сан есім – имя числительное

Есімдік – местоимение

Етістік – глагол

Есімше – причастие

Көсемше – деепричастие

Үстеу – наречие

Жақ – щека, сторона, лицо (при спряжении)

Шақ – время

Рай – наклонение

Етіс – залог

Шылау – послелог

Сөйлем – предложение

Құжат – документ

Мәтін – текст

Түбір – корень

6 тапсырма

Образовать множественное число существительных:

тіл, дыбыс, дауысты дыбыс, дауыссыз дыбыс, әріп, сөз, жалғау, жұрнақ, зат есім, сын есім, сан есім, есімдік, етістік, есімше, көсемше, үстеу, жақ, шақ, рай, етіс, шылау, сөйлем, құжат, мәтін

үлгі:

нүкте – нүктелер

үтір – утірлер

қағаз – қағаздар

Техника чтения

Звук [Ң]

Чтобы произнести звук Ң надо корень языка прижать к нёбу и раздвинуть губы, как в улыбке.

ңы-ңы-ңы-ңы-ңы-ңы-ңы-ңы-ңы-ңы-ңы-ңы-ңы-ңы-ңы-ңы-ңы-ңы-ңы-ңы

ңі-ңі-ңі-ңі-ңі-ңі-ңі- ңі-ңі-ңі-ңі-ңі-ңі-ңі-ңі-ңі-ңі-ңі-ңі-ңі-ңі- ңі-ңі-ңі-ңі-ңі-ңі

ың-ың-ың-ың-ың-ың-ың-ың-ың-ың-ың-ың-ың-ың-ың-ың-ың-ың-ың-ың

ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің-ің

7 тапсырма

Существительные Ақбота, Ботагөз, Аққозы, Сәуле, Қызғалдақ, Арыстан, Қарлығаш, Жолбарыс, Алтын, Болат, Маржан, Райхан, Гүлжан, Алма, Өрік, Қарақат, Орал, Алтай, Жұмабай, Батыр, Ақылбек, Бексұлтан, Азат, Азамат, Айбек изменить по лицам (проспрягать).

Үлгі

I. мен Олжаспын

II. сен Олжассың

Сіз Олжассыз

III. ол Олжас

8 тапсырма

Существительные адам, азамат, азаматша, аудармашы, бастық, биші, ғалым, елші, әнші, әріптес, жазушы, жүргізуші, заңгер, кенші, кеңесші, кәсіпкер, кісі, көшбасшы, күзетші, қаламгер, қаржыгер, қолбасшы, қонақ, қызметкер, маман, мүсінші, оқырман, оқытушы, орынбасар, орындаушы, сазгер, сарапшы, саясатшы, саясаткер, сәулетші, суретші, төраға, тыңдаушы, уәкіл (өкіл), үзеңгілес, ұйымастырушы изменить по лицам.

Үлгі:

I жақ мен заңгермін біз заңгерлерміз

II жақ сен заңгерсің сендер заңгерсіңдер

Сіз заңгерсіз сіздер заңгерсіздер

III жақ ол заңгер олар заңгерлер

9 тапсырма

Қазақша айтыңыз:

Я скульптор, меня зовут Ибрагим.

Ты кто, финансист?

Мы, должностные лица, должны быть примером.

Вы – художник, вас народ знает (в лицо).

Вы ответственный, поэтому мы вас выбираем.

10 тапсырма

Изменить данные прилагательные по лицам: адал, ажарлы, арық, ашушаң, әдемі, әділетті, әлсіз, бай, батыл, байсалды, бақытты, бейтаныс, беделді, белгілі, белгісіз, білімді, білімсіз, дүлей, еңбекқор, ерекше, еріншек, жақсы, жалқау, жалтақ, жаман, жарлы, жас, жауапты, жетік, көңілді, көңілсіз, күшті, қайырымды, қорқақ, құрметті, момын, мырза, сабырлы, сараң, сенімді, таныс, тәжірибелі, тәртіпті, толық, тынымсыз, шыншыл

Үлгі:

I. мен бақыттымын біз бақыттымыз

II. сен бақыттысың сендер бақыттысыңдар

Сіз бақыттысыз сіздер бақыттысыздар

III. ол бақытты олар бақытты

11 тапсырма

Прочитать числительные, запомнить их значение:

Бір – один

бірінші – первый (-ыншы/-інші)

біреу – кто-то

біреулер – кто-то (много)

Екі – два

екінші – второй

екеу – двое

Үш – три

үшінші – третий

үшеу – трое

Төрт – четыре

төртінші – четвертый

төртеу – четверо

Бес – пять

бесінші – пятый

бесеу – пятеро

Алты – шесть

алтыншы – шестой

алтау – шестеро

Жеті – семь

жетінші – седьмой

жетеу – семеро

Сегіз – сегізінші – восемь – восьмой

Тоғыз – тоғызыншы – девять – девятый

Он – оныншы – десять – десятый

Жиырма – жиырмасыншы – двадцать – двадцатый

Отыз – отызыншы – тридцать – тридцатый

Қырық – қырқыншы – сорок – сороковой

Елу – елуінші – пятьдесят – пятидесятый

Алпыс – алпысыншы – шестьдесят – шестидесятый

Жетпіс – жетпісінші – семьдесят – семидесятый

Сексен – сексенінші – восемьдесят – восьмидесятый

Тоқсан – тоқсаныншы – девяносто – девяностый

Жүз – жүзінші – сто – сотый

Мың – мыңыншы – тысяча – тысячный

Нөл – ноль

12 тапсырма

Проспрягайте порядковые числительные: бірінші, екінші, үшінші, төртінші, бесіні, алтыншы, жетінші, сегізінші, тоғызыншы, оныншы, он бірінші, он екінші, он үшінші, он төртінші, он бесіні, он алтыншы, он жетінші, он сегізінші, он тоғызыншы, жиырмасыншы, жиырма бірінші, отызыншы, қырқыншы, елуінші, алпысыншы, жетпісінші, сексенінші, тоқсаныншы, жүзінші, мыңыншы, бір мын екі жүзінші, миллионыншы

Образец:

I. мен біріншімін біз біріншіміз

II. сен біріншісің сендер біріншісіңдер

Сіз біріншісіз сіздер біріншісіздер

III. ол бірінші олар біріншілер

13 тапсырма

Қазақша айтыңыз:

В этом ряду я первая.

В очереди на квартиру ты семнадцатый.

Из тех, кто звонил сегодня, Вы третья.

Запишите: вы триста двадцать пятые.

Передайте ребятам, что они пятые.

Техника чтения

А-Ә

звук Ә

Мягкая разновидность гласного звука А

Произношение звука Ә между двумя согласными или в конце слова примерно сходно с произношением русского Я

При неправильном произношении звуков А и Ә меняется смысл слова

ар-ар-ар- ар-ар-ар- ар-ар-ар- ар-ар-ар- ар-ар-ар- ар-ар-ар- ар-ар-ар- ар-ар-ар

әр-әр-әр-әр-әр-әр-әр-әр- әр-әр-әр-әр-әр-әр-әр-әр- әр-әр-әр-әр- әр-әр-әр-әр-әр

ар-әр-ар-әр- ар-әр-ар-әр- ар-әр-ар-әр- ар-әр-ар-әр- ар-әр-ар-әр- ар-әр-ар-әр

ал-ал-ал-ал- ал-ал-ал-ал- ал-ал-ал-ал- ал-ал-ал-ал- ал-ал-ал-ал- ал-ал-ал-ал-ал

әл-әл-әл-әл- әл-әл-әл-әл- әл-әл-әл-әл- әл-әл-әл-әл- әл-әл-әл-әл- әл-әл-әл-әл-әл

ал-әл-ал-әл- ал-әл-ал-әл- ал-әл-ал-әл- ал-әл-ал-әл- ал-әл-ал-әл- ал-әл-ал-әл-ал

ра-ра-ра-ра- ра-ра-ра-ра- ра-ра-ра-ра- ра-ра-ра-ра- ра-ра-ра-ра- ра-ра-ра-ра-ра

рә-рә-рә-рә- рә-рә-рә-рә- рә-рә-рә-рә- рә-рә-рә-рә- рә-рә-рә-рә- рә-рә-рә-рә-рә

ра-рә-ра-рә- ра-рә-ра-рә- ра-рә-ра-рә- ра-рә-ра-рә- ра-рә-ра-рә- ра-рә-ра-рә-ра

ан-ан-ан-ан- ан-ан-ан-ан- ан-ан-ан-ан- ан-ан-ан-ан- ан-ан-ан-ан- ан-ан-ан-ан-ан

ән-ән-ән-ән- ән-ән-ән-ән- ән-ән-ән-ән- ән-ән-ән-ән- ән-ән-ән-ән- ән-ән-ән-ән-ән

ан-ән-ан-ән- ан-ән-ан-ән- ан-ән-ан-ән- ан-ән-ан-ән- ан-ән-ан-ән- ан-ән-ан-ән-ан

на-на-на-на- на-на-на-на- на-на-на-на- на-на-на-на- на-на-на-на- на-на-на-на-на

нә-нә-нә-нә- нә-нә-нә-нә- нә-нә-нә-нә- нә-нә-нә-нә- нә-нә-нә-нә- нә-нә-нә-нә-нә

на-нә-на-нә- на-нә-на-нә- на-нә-на-нә- на-нә-на-нә- на-нә-на-нә- на-нә-на-нә-на

Септік жалғау

Образцы речевого этикета помогут вам в составлении моделей речи. Например, вы можете к любому мужчине старше вас обращаться «ағай!», то есть старший брат, к любой женщине старше вас вы обращаетесь «апай!» – старшая сестра.

Речевой этикет

Обращение

Ағай! – обращение к старшему мужчине.

Апай! -обращение к женщине, старшей по возрасту.

Қарындас! – сестренка,

так обращаются мужчины к женщинам,

девушкам моложе их.

Бауырым! – Брат! Братишка!

Ақсақал! – обращение к мужчине

старше 60 лет, к главе семьи,

где уже есть внуки-правнуки.

Ақсақал в переводе седобородый.

Шешей! – Мать! Матушка!

Обращение к женщине, которая

годится вам в матери.

Мырза! – Господин!

Притом основное значение этого слова «щедрый».

Ханым! – Госпожа!

Бикеш! – Девушка!

Айналайын! – обращение старшего к младшему

независимо от пола, по смыслу обозначает

«пусть меня принесут за тебя в жертву»,

то есть я готов отдать за тебя свою жизнь.

По всей вероятности, изначально это было

обращение к внукам. Сейчас применяется

в разных контекстах с интонацией

от ласкового

до грубого или издевательского.

14 тапсырма

Прочитайте существительные, вспомните их значение (значения незнакомых уточните в словаре), просклоняйте:

әлем, аудан, аудармашы, бейбітшілік, дәлел, дәстүр, акімшілік, ахуал, атақ, азамат, арман, азаткер, азаттық, басшы, басылым, дәріс, дәрісхана, жиналыс, жол, жұмыс, көше, кітап, қағаз, қала, ғаламшар, ғаламтор, ғарыш, ғарышкер, оқулық, орындық, бірлік, сабақ, сөз, әңгіме, тапсырма, терезе, дерек, дәнекер, кәсіпкер, демеуші, достық, ел, елді мекен, елтаңба, елші, елшілік, еңбек, ереже, мемлекет, мақала, тәуелсіздік, аймақ, ақпарат, бөлме, бөлім, бұйрық, бет, парақ, орындық, бостандық, билік

Үлгі:

Атау септік (кім? не?) ай, күн

Ілік септік (кімнің? ненің?) айдың, күннің

Барыс септік (кімге? неге?) айға, күнге

Табыс септік (кімді? нені?) айды, күнді

Жатыс септік (кімде? неде?) айда, күнде

Шығыс септік (кімнен? неден?) айдан, күннен

Көмектес септік (кіммен? немен?) аймен, күнмен

Существительное получает падежное окончание по требованию глагола. Какой падеж чаще всего необходим глаголу?

15 тапсырма

Из предыдущего упражнения выписать существительные в Табыс септік. Из данных глаголов тұр, отыр, жүр, жат, айт, ал, апар, асық, атқар, аудар, ауыстыр, аш, аяқта, бақыла, басқар, баста, бер, біл, жаз, жап, жатта, жина, жөнде, кешір, көр, көшір, күт, кір, кел, әкел, кет, әкет, қайтала, қара, қой, қолдан, қос, құрастыр, қысқарт, мақта, окы, орында, оян, өткіз, өшір, бар, сана, сөйле, тап, тексер, толтыр, түзет, түсін, тыңда, тірке, ұмыт, ізде, істе выбрать те, которые по смыслу требуют существительное в Т.с., составить словосочетания, перевести.

Үлгі:

өлеңді айт – спой песню

Как проявить иницативу? Как предложить свое участие в каком-либо действии?

16 тапсырма

От глаголов тұр, отыр, жүр, жат, айт, ал, апар, асық, атқар, аудар, ауыстыр, аш, аяқта, бақыла, басқар, баста, бер, біл, жаз, жап, жатта, жина, жөнде, кешір, көр, көшір, күт, кір, кел, әкел, кет, әкет, қайтала, қара, қой, қолдан, қос, құрастыр, қысқарт, мақта, окы, орында, оян, өткіз, өшір, бар, сана, сөйле, тап, тексер, толтыр, түзет, түсін, тыңда, тірке, ұмыт, ізде, істе, образовать форму 1 лица единственного числа повелительного наклонения.

Үлгі:

айт- мен айтайын – давай (те) я спою, скажу

17 тапсырма

С существительными в Табыс септік из 15 упр. и глаголами тұр, отыр, жүр, жат, айт, ал, апар, асық, атқар, аудар, ауыстыр, аш, аяқта, бақыла, басқар, баста, бер, біл, жаз, жап, жатта, жина, жөнде, кешір, көр, көшір, күт, кір, кел, әкел, кет, әкет, қайтала, қара, қой, қолдан, қос, құрастыр, қысқарт, мақта, окы, орында, оян, өткіз, өшір, бар, сана, сөйле, тап, тексер, толтыр, түзет, түсін, тыңда, тірке, ұмыт, ізде, істе в форме 1 лица повелительного наклонения из упр 16 образовать предложения с инициативой о каком-либо действии.

Үлгі:

Мен өлеңді айтайын – Давай (те) я спою песню.

18 тапсырма

Раскрыть скобки, составить словосочетания: существительное в Т.с. + глагол в 1 лице повелительного наклонения единственного и множественного числа:

Үлгі:

азайт (у) (уақыт) – уменьшить, укоротить, сократить (время)

уақытты азайтайын – давай (те) я укорочу, сокращу, уменьшу время

уақытты азайтайық – давайте мы уменьшим время

ал (у) тапсырма – брать, взять (задание)

апар (у) – отнести (нан)

аш – ашу – открыть (кітап)

әкел – акелу – принести (сүт)

баста – бастау – начать, начинать (сабақ)

бер – беру – дать, отдать (ақша)

жаз – жазу – писать (өтініш)

жабу – закрывать (терезе)

жатта – жаттау – учить, выучить наизусть (өлең)

жу – жуу – мыть (ыдыс)

көр – көру – увидеть (күн)

19 тапсырма

Раскрыть скобки, составить словосочетания существительное в Т.с. + глагол в 3 лице повелительного наклонения, вместо местоимения использовать существительное, нарицательное или собственное:

Үлгі:

азайт (у) (уақыт) – уменьшить, укоротить, сократить (время)

Маржан уақытты азайтсын – Пусть Маржан сократит время

айнал (у) (үй) – кружить, обходить вокруг (дом) айт (у) (жаңалық) – сказать, говорить, рассказать (новость)

айырбаста (у) (ақша) – менять, обменять (деньги) ал (у) (билет) – взять, брать,

получить (билет)

алда (у) (бала) – обмануть, обманывать (ребёнка)

апар (у) (құжат) – отнести, относить (документ)

араластыр (у) (салат) – размешать, размешивать (салат)

асыра (у) (бала) – содержать на иждевении, растить (ребёнка)

атқар (у) (жұмыс) – исполнять (работу, должность)

атта (у) (табалдырық) – перешагнуть, перешагивать (порог)

аудар (у) (әңгіме) – перевернуть, перевести (рассказ)

аш (у) (есік) – открыть, открывать (дверь)

ая (у) (ит) – жалеть (собаку)

аяқта (у) (жұмыс) – закончить (работу)

әзірле (у) (тамақ) – готовить, приготовить (еду)

әкел (у) (жаңалық) – принести, приносить (новости)

бағала (у) (көмек) – оценить, ценить (помощь)

Техника чтения

Звуки [Ы] и [І]

Звук Ы после Ш как бы и не произносится, только Ш произносится твердо, смачно, а звук І смягчает Ш, и тогда Ш произносится мягко, ласково.

шы-шы-шы-шы-шы-шы-шы-шы-шы-шы-шы-шы-шы-шы-шы-шы-шы-шы

ші-ші-ші-ші-ші-ші-ші-ші-ші-ші-ші-ші-ші-ші-ші-ші-ші-ші-ші-ші-ші-ші-ші

шы-ші-шы-ші-шы-ші-шы-ші-шы-ші-шы-ші-шы-ші-шы-ші-шы-ші-шы-ші

Умею приказать, порекомендовать. А как попросить?

20 тапсырма

С данными глаголами образовать форму просьбы.

дайындау, қуыру, пісіру, қосу, құю, сүрту, тазалау, толтыру, турау, ұсақтау, араластыру, тату, бұқтыру, ашыту, кептіру, ыстау, тұздау, жуу, илеу, жаю, есу, аршу

үлгі:

әзірлеу – әзірлеші

21 тапсырма

С данными глаголами дайындау, қуыру, пісіру, қосу, құю, сүрту, тазалау, толтыру, турау, ұсақтау, араластыру, тату, бұқтыру, ашыту, кептіру, ыстау, тұздау, жуу, илеу, жаю, есу, аршу образовать форму просьбы в 1 лице.

Үлгі:

әзірлеу – мен әзірлейін – мен әзірлейін – ші

22 тапсырма

С данными глаголами дайындау, қуыру, пісіру, қосу, құю, сүрту, тазалау, толтыру, турау, ұсақтау, араластыру, тату, бұқтыру, ашыту, кептіру, ыстау, тұздау, жуу, илеу, жаю, есу, аршу

образовать уважительную форму просьбы во 2 лице.

Үлгі:

әзірлеу – Сіз әзірлеңіз – Сіз әзірлеңіз-ші

23 тапсырма

С данными глаголами дайындау, қуыру, пісіру, қосу, құю, сүрту, тазалау, толтыру, турау, ұсақтау, араластыру, тату, бұқтыру, ашыту, кептіру, ыстау, тұздау, жуу, илеу, жаю, есу, аршу

образовать форму просьбы, адресованную 3 – му лицу.

Үлгі:

әзірлеу – ол әзірлесін – ол әзірлесін – ші – Баян әзірлесін-ші

24 тапсырма

К данным глаголам дайындау, қуыру, пісіру, қосу, құю, сүрту, тазалау, толтыру, турау, ұсақтау, араластыру, тату, бұқтыру, ашыту, кептіру, ыстау, тұздау, жуу, илеу, жаю, есу, аршу в форме просьбы в 1 лице подобрать необходимое по смыслу имя существительное. Какое окончание требуют глаголы от данных существительных? А как выразить просьбу?

Существительные: ет, балық, көкөніс, пияз, сарымсақ, сәбіз, қызылша, картоп, жеміс, жидек, жұмыртқа, ұн, сүт, кілегей, қаймақ, ірімшік, сүзбе, қант, тұз, бұрыш, кеспе, сорпа, тұздық, қуырдақ, палау, самса, салат, борщ, пицца, суши, роллы

Үлгі:

әзірлеу

I. мен шайды әзірлейін – мен шайды әзірлейін-ші

II. сен шайды әзірле – сен шайды әзірлеші

Сіз шайды әзірлеңіз – Сіз шайды әзірлеңізші

III. ол шайды әзірлесін – ол шайды әзірлесінші

25 тапсырма

Существительные: таба, қазан, плита, мұздатқыш, тоңазытқыш, үстел, стақан, шәшке, шыны аяқ, тәрелке, кесе, табақ, шелек, шүберек, майлық, ожау, кекпір, қасық, шанышқы, пышақ, тостаған, тегеріш, тегене поставить в Барыс септік.

Үлгі:

кімге? неге? – қағазға

26 тапсырма

Из данных глаголов қой, құй, қос, сал, таста, пісір, бұқтыр, қуыр выберите необходимые для образования словосочетаний, обозначающих действие по направлению предметов, обозначенных этими существительными: таба, қазан, плита, мұздатқыш, тоңазытқыш, үстел, стақан, шәшке, шыны аяқ, тәрелке, кесе, табақ, шелек, шүберек, майлық, ожау, кекпір, қасық, шанышқы, пышақ, тостаған, тегеріш, тегене. Делегируйте данное действие третьему лицу. Из данных существительных су, сүт, тұз, бұрыш, картоп, балық, нан, ет выберите подходящее по смыслу существительное, с которым будет совершаться действие по направлению к другому предмету. Объясните применение оформленного и неоформленного Табыс септік.

Үлгі:

Ол сорпаға пиязді салсын.

Раушан сорпаға пияз салсын.

27 тапсырма

Словосочетания из упр 26 преобразовать в предложение, добавив субъекта, автора действия. Какой вариант Т.с. (оформленный, неоформленный) вы будете применять в каждом конкретном случае, почему?

Үлгі:

Салтанат сорпаға пияз (ді) салсын.

28 тапсырма

Напишите рецепт жаренной картошки в качестве рекомендации конкретному человеку. Вам в помощь:

Глаголы: жу, аршы, тура, сал, қой, құй, құыр, араластыр, жап, бұқтыр

Существительные: пияз, картоп, май, тұз, плита, таба, қақпақ, кәкпір

29 тапсырма

Попробуйте в рецепте жаренной картошки глаголы использовать в форме 1 лица повелительного наклонения (давай (те) я…)

Речевой этикет
Приветствие:
Сәлеметсіз бе! – Здравствуйте!
Амансыз ба! – Здравствуйте!
Жақсымысыз? – Как Вы? Как Ваши дела?
Сәлем! – Привет!
Қайырлы таң! – Доброе утро!
Қайырлы күн! – Добрый день!
Қайырлы кеш! – Добрый вечер!
Кеш жарық! – Добрый вечер!

Техника чтения

Звуки [Ы] и [І]

Гласные звуки Ы и І после согласного Д не произносятся, но согласный звук перед Ы произносится чуть дольше, твердо, смачно; а перед І мягко, бережно.

ды-ды-ды-ды-ды-ды-ды-ды-ды-ды-ды-ды-ды-ды-ды-ды-ды-ды-ды-ды-ды

ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді-ді

ды-ді-ды-ді-ды-ді-ды-ды-ді-ды-ді-ды-ді-ды-ды-ді-ды-ді-ды-ді-ды-ды-ді

Функции неопределенной формы глагола в казахском языке необыкновенно широки. В чем это выражается?

30 тапсырма

Образовать неопределенную форму глаголов айт, ал, апар, асық, атқар, аудар, ауыстыр, аш, аяқта, әкел, бақыла, басқар, баста, бер, біл, жаз, жап, жатта, жина, жөнде, жүр, кешір, көр, көшір, күт, кір, кел, әкел, кет, әкет, қайтала, қара, қой, қолдан, қос, құрастыр, қысқарт, мақта, окы, орында, оян, өткіз, өшір, бар, сана, сөйле, тап, тексер, толтыр, түзет, түсін, тұр, тыңда, тірке, ұмыт, ізде, істе

31 тапсырма

Образовать словосочетания с неопределенной формой глаголов айт, ал, апар, асық, атқар, аудар, ауыстыр, аш, аяқта, әкел, бақыла, басқар, баста, бер, біл, жаз, жап, жатта, жина, жөнде, жүр, кешір, көр, көшір, күт, кір, кел, әкел, кет, әкет, қайтала, қара, қой, қолдан, қос, құрастыр, қысқарт, мақта, окы, орында, оян, өткіз, өшір, бар, сана, сөйле, тап, тексер, толтыр, түзет, түсін, тұр, тыңда, тірке, ұмыт, ізде, істе и модальными словами керек (надо, нужно), қажет (необходимо).

32 тапсырма

Глаголы айту, алу, апару, асығу, атқару, аудару, ауыстыру, ашу, аяқтау, әкелу, бақылау, басқару, бастау, беру, білу, жазу, жабу, жаттау, жинау, жөндеу, жүру, кешіру, көру, көшіру, күту, кіру, келу, әкелу, кету, әкету, қайталау, қарау, қою, қолдану, қосу, құрастыру, қысқарту, мақтау, оку, орындау, ояну, өткізу, өшіру, бару, санау, сөйлеу, табу, тексеру, толтыру, түзету, түсіну, тұру, тыңдау, тіркеу, ұмыту, іздеу, істеу, дайындау, қуыру, пісіру, қосу, құю, сүрту, тазалау, толтыру, турау, ұсақтау, араластыру, тату, бұқтыру, ашыту, кептіру, ыстау, тұздау, жуу, илеу, жаю, есу, аршу, алдау, апару, асырау, атқару, аттау, ашу, аяу, аяқтау поставить в Барыс септік.

Үлгі:

бару – баруға

33 тапсырма:

С глаголами в Барыс септік из 32 тапсырма сформулировать вопросы с просьбой о совершении того или иного действия.

Үлгі:

Баруға бола ма?

34 тапсырма

К предложениям 33 тапсырма подобрать уже знакомые по предыдущим заданиям существительные, обозначающие направление действия или объект действия.

Үлгі:

Дәріске баруға бола ма? Табаға қуыруға бола ма?

Ыдысты жууға бола ма? Өлең (ді) айтуға бола ма?

Техника чтения

Звук [Ө]

Язык несколько продвинут вперед по сравнению со звуком [О], губы сильно вытянуты вперед.

бо-бо-бо-бо-бо-бо-бо-бо-бо-бо-бо-бо-бо-бо-бо-бо-бо-бо-бо-бо-бо-бо-бо-бо

бө-бө-бө-бө-бө-бө-бө-бө-бө-бө-бө-бө-бө-бө-бө-бө-бө-бө-бө-бө-бө-бө-бө-бө

бо-бө-бо-бө-бо-бө-бо-бө-бо-бө-бо-бө-бо-бө-бо-бө-бо-бө-бо-бө-бо-бө-бо-бө

Категория времени глагола (шақ категориясы)

Речевой этикет

Формулы приветствия:

Хал-жағдайың (ыңыз) жақсы ма? —

Как твои (Ваши) дела?

Қалайсың? Қалайсыз? – Как ты (Вы)?

Үй іші аман ба? – В добром ли здравии

ваши (твои) домочадцы?

Тамаша! – Отлично! Великолепно!

Жақсы – Хорошо.

Өте жақсы – Очень хорошо.

Жаман емес – Неплохо.

Рақмет! – Спасибо!

Құдайға шүкір! – Слава Богу!

Ептеп – Потихоньку.

35 тапсырма

С существительными үй, бөлме, офис, орындық, үстел, көше, қала, ауыл, концерт, көрме, саяжай, теңіз, жұмыс, мектеп, дүкен, орталық, тау, сабақ, дәріс, шайхана в Жатыс септік и глаголами состояния тұр, отыр, жүр, жатыр образовать словосочетания.

Үлгі:

орындықта отырмын – сижу на стуле.

үйде отырсың – сидишь (находишься) дома.

үстелде жатыр – лежит (находится) на столе

36 тапсырма

С словосочетаниями предыдущего предложения составить предложения.

Үлгі:

Мен орындықта отырмын. – Я сижу на стуле.

Сен үйде отырсың. – Ты сидишь (находишься) дома.

Кітап үстелде жатыр – Книга лежит (находится) на столе

37 тапсырма

Передайте значение данных предложений по-русски:

Сен екі аяғыңда дұрыс тұрсың.

Қызылқұм шөлі Әмудария мен Сырдария аралығында жатыр.

Санжар достарымен тауда жүр.

38 тапсырма

Қазақша айтыңыз:

Байтерек находится в центре левого берега.

Сарыарка лежит в Центральном Казахстане.

Я сижу в интернете.

Горы Гималаи находятся на территории восьми стран Центральной и Южной Азии.

Сказки из детства до сих пор в моей памяти.

Вчерашняя картина до сих пор у меня перед глазами.

39 тапсырма

Қазақша айтыңыз:

Наш дом не стоит (находится) в центре города.

Сагындык не сидит в офисе.

Книга не лежит на столе.

Кошка не лежит на траве.

Пустыня Кызыл кум не лежит (находится) между Амударьей и Сырдарьей.

Я не хожу в теплой одежде.

Санжар с друзьями не ходят (находятся) в горах.

Байтерек не находится в центре правого берега.

Сарыарка не лежит в Южном Казахстане.

Я не сижу в интернете.

Горы Тянь-Шань не находятся на территории восьми стран Центральной и Южной Азии.

Сказок из детства уже нет в моей памяти.

Вчерашняя картина не стоит у меня перед глазами.

40 тапсырма

Существительные с какими падежными окончаниями необходимы для данных глаголов?

(қайда? неде?) адас (у) – заблудиться

(қайда? неде?) бол (у) – быть, являться

(қайда? неде?) демал (у) – отдыхать

(қайда? неде?) дірілде (у) – дрожать

(қайда? неде?) жайғас (у) – устроиться

(қайда? неде?) жаңыл (у) – ошибиться, запнуться, сбиться

(қайда? неде?) жат (у) – лежать, находиться

(қайда? неде?) жуын (у) – мыться

(қайда? неде?) жүр (у) – ходить

(қайда? неде?) жығыл (у) – упасть

(қайда? неде?) қал (у) – остаться, сделать неожиданно

(қайда? неде?) қон (у) – ночевать, заночевать, переночевать

(қайда? неде?) құла (у) – упасть

(қайда? неде?) ойна (у) – играть

(қайда? неде?) оқы (оқу) – учиться

(қайда? неде?) орында (у) – выполнять, исполнять

(қайда? неде?) отыр (у) – сидеть, находиться

(қайда? неде?) тоқта (у) – остановиться

(қайда? неде?) тұр (у) – стоять, находиться, жить, проживать

(қайда? неде?) ұйықта (у) – спать

(қайда? неде?) үйрен (у) – научиться, учиться

(қайда? неде?) үйрет (у) – обучать, научить

(қайда? неде?) шимайла (у) – черкать

(қайда? неде?) шула (у) – шуметь

Техника чтения

Звук [Ә]

Кончик языка упирается в основание нижних зубов, а передняя часть языка несколько продвинута вперед. Звук [Ә] – широкий звук нижнего подъема, переднего ряда, негубной мягкий гласный.

ар-әр-ар-әр-ар-әр-ар-әр-ар-әр-ар-әр-ар-әр-ар-әр-ар-әр-ар-әр-ар-әр-ар-әр-ар

ал-әл-ал-әл-ал-әл-ал-әл-ал-әл-ал-әл-ал-әл-ал-әл-ал-әл-ал-әл-ал-әл-ал-әл-ал

аң-ән-аң-ән-аң-ән-аң-ән-аң-ән-аң-ән-аң-ән-аң-ән-аң-ән-аң-ән-аң-ән-аң-ән

Как обозначается, определяется наше время?

Какие части речи мы используем для этого?

41 тапсырма

Сұрақтарға жауап беріңіз:

Бір ғасырда неше жыл бар?

Бір жылда неше ай бар?

Бір айда қанша апта бар?

Бір аптада қанша күн бар?

Бір тәулікте қанша сағат бар?

Бір сағатта қанша минут бар?

Бір минутта қанша секунд бар?

Как определить время по часам?

42 тапсырма

Қазақша айтыңыз:

12:01

23:45

09: 56

11:32

8 часов 37 минут

22 часа 42 минуты

3:30

9:30

10 часов 12 минут

Полована второго

Четверть восьмого

Без четверти шесть

Речевой этикет

Модели прощания:

Сау бол! – Будь здоров! До свидания!

Сау саламат бол! — Будь здоров! До свидания!

Сау болыңыз! – Будьте здоровы! (Вы) До свидания!

Сау болыңыздар! — Будьте здоровы! (вы) До свидания!

Қош бол (ыңыздар)! – До свидания! (всем)

Кездескенше! – До встречи!

43 тапсырма

Қазақша айтыңыз:

В 13:45
В 7:31
В 10:57
В 2:08
В 11:23

В половине пятого
В четверть седьмого

Техника чтения

Звук Ғ

Звук Ғ образуется путём приближения задней части языка к мягкому нёбу, образуя щель, через которую проходит звук.

ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға-ға

ғу-ғу-ғу- ғу-ғу-ғу- ғу-ғу-ғу- ғу-ғу-ғу- ғу-ғу-ғу- ғу-ғу-ғу- ғу-ғу-ғу- ғу-ғу-ғу

ға-ғу-ға-ғу- ға-ғу-ға-ғу- ға-ғу-ға-ғу- ға-ғу-ға-ғу- ға-ғу-ға-ғу- ға-ғу-ға-ғу-ға

Звук [Қ]

Звук Қ образуется путём полной смычки задней части языка с мягким нёбом, после чего происходит мгновенное размыкание, взрыв.

қа-қа-қа-қа-қа-қа-қа-қа-қа-қа-қа-қа-қа-қа- қа-қа-қа-қа-қа-қа-қа- қа-қа-қа-қа

қа-ға-қа-ға-қа-ға-қа-ға-қа-ға-қа-ға-қа-ға-қа-ға-қа-ға-қа-ға-қа-ға-қа-ға-қа-ға

қа-қа-қа-қа- қа-қа-қа-қа- қа-қа-қа-қа- қа-қа-қа-қа- қа-қа-қа-қа- қа-қа-қа-қа

қа-ке-қа-ке-қа-ке-қа-ке-қа-ке-қа-ке-қа-ке-қа-ке-қа-ке- қа-ке-қа-ке-қа-ке-қа-ке

44 тапсырма

Образовать переходное настоящее время (ауыспалы осы шақ) с глаголами дайындау, жуу, тазалау, аршу, турау, ұсақтау, қосу, салу, араластыру, қою, пісіру, қуыру, бұқтыру, изменить по лицам.

Үлгі:

I. мен (ет) асамын

II. сен асасың

Сіз асасыз

III. ол асады

I. біз асамыз

II. сендер асасыңдар

сіздер асасыздар

III. олар асады

45 тапсырма

Образовать словосочетания глаголов дайындау, жуу, тазалау, аршу, турау, ұсақтау, қосу, салу, араластыру, қою, пісіру, қуыру, бұқтыру в форме переходного настоящего времени (ауыспалы осы шақ) с подходящими по смыслу существительными су, ыдыс, пышақ, үстел, плита, кәстрөл, таба, қазан, пияз, картоп, сарымсақ, тұз, бұрыш, күріш, ожау, кәкпір, қамыр, нан, ет, балық, салат, сорпа

Үлгі:

I. мен ет асамын

II. сен ет асасың

Сіз ет асасыз

III. ол ет асады

I. біз ет асамыз

II. сендер ет асасыңдар

сіздер ет асасыздар

III. олар ет асады

Окончаний каких септік требуют данные глаголы? В приведенном примере глагол «асу» требует окончание неоформленный Табыс септік.

Техника чтения

Звук [Ң]

Звук Ң образуется при смыкании задней части языка с мягким нёбом, при этом маленький язычок опускается вниз, плотно закрывая собой полость рта, а воздух проходит через полость носа.

нг-ңг-нг-ңг-нг-ңг-нг-ңг-нг-ңг-нг-ңг-нг-ңг-нг-ңг-нг-ңг-нг-ңг-нг-ңг-нг-ңг-нг

таң-тоң-тың-таң-тоң-тың-таң-тоң-тың-таң-тоң-тың-таң-тоң-тың-таң-тоң

шаң-шоң-шың-шаң-шоң-шың-шаң-шоң-шың-шаң-шоң-шың-шаң-шоң

аң-оң-ың-аң-оң-ың-аң-оң-ың-аң-оң-ың-аң-оң-ың-аң-оң-ың-аң-оң-ың-аң

Речевой этикет

Извинение:

Кешір! – Прости!

Кешіріңіз! – Простите!

Ғафу етіңіз! – Извините!

Ренжімеңіз! – Не обижайтесь!

46 тапсырма

Скажите о времени совершения обычного, привычного постоянного действия:

В 12:01 приходит поезд.

В 21:45 заканчивается спектакль.

В 09: 56 уходит автобус.

В 11:32 объявляется перерыв.

В 8 часов 37 минут начинается работа.

В 22 часа 42 минуты я засыпаю.

В 3:30 звенит звонок.

В 9:30 начинается собрание.

В 10 часов 12 минут приходит руководитель.

В половане второго я ухожу домой.

В четверть восьмого я просыпаюсь.

Без четверти шесть выходит первый трамвай.

47 тапсырма

Образовать форму переходного настоящего времени (ауыспалы осы шақ) данных глаголов: апару, асығу, әкелу, бағыну, бару, бату, беру, берілу, еру, ерегісу, еркелеу, жағыну, жазу, жағу, жалыну, жапсыру, жарасу, жету, жиналу, жұмсау, жүгіру, жүзу, жүктеу, жылжу, зеку, зырлау, келу, кету, көшіру, кіру, қайту, қарау, қатысу, қою, қуыру, құлау, міну, отыру, салу, тапсыру, тарату, төлеу, түсу, ұрысу, ұсыну, ұшу, үйрету, үлгеру, хабарлау, шақыру, шашу, шығу, ызылану, ымдау, ілу

Үлгі:

I. мен апарамын біз апарамыз

II. сен апарасың сендер апарасыңдар

Сіз апарасыз сіздер апарасыздар

III. ол апарады олар апарады

48 тапсырма

К данным глаголам в АОШ апару, асығу, әкелу, бағыну, бару, бату, беру, берілу, еру, ерегісу, еркелеу, жағыну, жазу, жағу, жалыну, жапсыру, жарасу, жету, жиналу, жұмсау, жүгіру, жүзу, жүктеу, жылжу, зеку, зырлау, келу, кету, көшіру, кіру, қайту, қарау, қатысу, қою, қуыру, құлау, міну, отыру, салу, тапсыру, тарату, төлеу, түсу, ұрысу, ұсыну, ұшу, үйрету, үлгеру, хабарлау, шақыру, шашу, шығу, ызылану, ымдау, ілу подобрать подходящие по смыслу существительные в Барыс септік (кімге? неге?)

Үлгі:

(кімге? неге?) жұмысқа апарамын

49 тапсырма

Из данных глаголов в АОШ выбрать те, что требуют от существительного Табыс септік

бастау, басу, бейнелеу, босату, бөлу, жазу, бұйыру, бүктеу, дауласу, елеу, есту, жазылу, жақындау, жазу, жаттау, жаурау, жеу, жөндеу, қайталау, қолдау, қорғау, қуану, шаттану, шайнау, шегіну, шөлдеу, шулау, шыдау, іріктеу, атау, беру,

Үлгі:

(кімді? нені?) бауырсақты апарамын

50 тапсырма

Окончаний каких падежей требуют от существительных данные глаголы в ауыспалы осы шақ? Составьте словосочетания с известными вам существительными.

(не? қайда? қашан?) басталу, (нені? немен? қайда? қашан?) бейнелеу, (кімді? нені? қайда? қашан?) босату, (нені? неге?) бөлу, (кімге? қашан?) бұйыру, (нені?) бүктеу, (кіммен?) дауласу, (нені?) елеу, (нені?) есту, (неден? неге?) жазылу, (кімге? неге?) жақындау, (неден?) жаурау, (не?) жауу, (қайдан? неден?) қайту, (кімді? нені?) қолдау, (кімді? нені?) қорғау, (кімге? неге?) қуану, (неге? қашан?) шаттану, (нені?) шайнау, (қайда?) шегіну, (қашан?) шөлдеу, (қайда? қашан?) шулау, (нені?) іріктеу, (қайда? қашан?) адасу, (қайда? кімге?) айқайлау, (қайда? қашан?) айналу, (кімнен? неден?) айырылу, (кіме? неге?) айтқызу, (кіммен? қашан?) айтысу, (кімге? неге?) алдану, (нені? кімді?) алдыру, (кіммен? немен?) алысу, (кіммен? қашан? қайда?) амандасу, (нені? қашан? кіммен?) аралау, (нені? кімді?) армандау, (кіммен? немен?) келісу, (нені? қайа?) кептіру, (қайда? неде?) киіну, (кімге? нені?) көрсету, (кім? қашан? қайда?) көңілдену

үлгі:

(не? қайда? қашан?) басталу

басталады

(не?) концерт басталады

(не?) концерт (қайда?) Астанада басталады

(не?) концерт (қайда?) Астанада (қашан?) сағат жетіде басталады

Речевой этикет

Реплики понимания-непонимания:

Түсіндім. – Я понял.

Түсінікті. – Понятно.

Түсінбедім.– Я не понял.

Түк түсінбедім.– Я ничего не понял.

Техника чтения

Звук [Ы]

При поизнесении звука [Ы] в начале слова язык отодвигается назад, губы растянуты, но в отличии от русского [Ы] он более заднего ряда и более твердый.

ыз-ыз-ыз-ыз-ыз-ыз-ыз- ыз-ыз-ыз-ыз-ыз-ыз-ыз- ыз-ыз-ыз-ыз-ыз-ыз-ыз- ыз-ыз

із-із-із-із-із-із-із- із-із-із-із-із-із-із- із-із-із-із-із-із-із- із-із-із-із-із-із-із- із-із-із-із

ыз-із-ыз-із-ыз-із-ыз-із- ыз-із-ыз-із-ыз-із-ыз-із- ыз-із-ыз-із-ыз-із-ыз-із- ыз-із-ыз

51 тапсырма

Скажите о том, что обычное привычное действие в данное время не происходит.

В 12:01 поезд не приходит.

В 21:45 спектакль не заканчивается.

В 09: 56 автобус не уходит.

В 11:32 перерыв не объявляется.

В 8 часов 37 минут работа не начинается.

В 22 часа 42 минуты я не засыпаю.

В 3:30 звонок не звенит.

В 9:30 собрание не начинается.

В 10 часов 12 минут руководитель не приходит.

В половане второго я домой не ухожу.

В четверть восьмого я не просыпаюсь.

Без четверти шесть первый трамвай не выходит.

52 тапсырма

Предложения, образованные в предыдущем упражнении, преобразовать в вопросительные (сұраулы сөйлем).

Үлгі:

В 12:01 поезд не приходит. – Сағат он екіден бір минут кеткенде поезд келмей ме?

В 21:45 спектакль не заканчивается.

В 09:56 автобус не уходит.

В 11:32 перерыв не объявляется.

В 8 часов 37 минут работа не начинается.

В 22 часа 42 минуты я не засыпаю.

В 3:30 звонок не звенит.

В 9:30 собрание не начинается.

В 10 часов 12 минут руководитель не приходит.

В половане второго я домой не ухожу.

В четверть восьмого я не просыпаюсь.

Без четверти шесть первый трамвай не выходит.

53 тапсырма

Спросите о времени события в предыдущем упр.

Үлгі:

В 12:01 поезд не приходит. – Сағат он екіден бір минут кеткенде поезд келмей ме? – Поезд қашан келеді? – Поезд сағат нешеде келеді?

54 тапсырма

Продолжите фразу:

10.00 – сағат тура онда (заканчивается занятие)

10.30 – сағат он жарымда (возвращаюсь домой)

10.29 – сағат оннан 29 минут кеткенде (начинается концерт)

10.35 – сағат он бірге 25 минут қалғанда (приезжает брат)

12—51 – сағат бірге тоғыз минут қалғанда (прибывает…

9 -38 – сағат онға 22 минут қалғанда (приходит…

В 18—58…

Сегізге 29 минут қалғанда…

Сағат бестен 28 минут кеткенде…

55 тапсырма

Қазақша айтыңыз:

В половине одиннадцатого мы возврпщаемся домой.

Самат уезжает в два часа.

В восемь часов начинается дождь.

Гости приезжают в час и уезжают без четверти три.

Я просыпаюсь в семь часов.

В восемнадцать минут седьмого заканчивается собрание.

56 тапсырма

Помните рецепт жаренной картошки? Давайте попробуем рассказать, как мы обычно жарим картошку. То есть глаголы наши будут стоять не в повелительном наклонении, а в переходном настоящем времени.

57 тапсырма

Напишите рецепт своего любимого блюда. Вам в помощь те же глаголы дайындау, жуу, тазалау, аршу, турау, ұсақтау, қосу, салу, араластыру, қою, пісіру, қуыру, бұқтыру и существительные су, ыдыс, пышақ, үстел, плита, кәстрөл, таба, қазан, пияз, картоп, сарымсақ, тұз, бұрыш, күріш, ожау, кәкпір, қамыр, нан, ет, балық, салат, сорпа (по желанию можете использовать другие необходимые для вашего блюда глаголы и существительные).

Для примера очень сокращенный рецепт казахской лапши (кеспе):

Мен ет (т.с.) пісіремін. Сорпаға (б.с.) тұз, бұрыш (т.с.) саламын. Сорпадан (ш.с.) етті (т.с.) аламын. Кеспе (т.с.) кесемін, сорпаға (б.с.) қайнатамын. Ожаумен (к.с.) тәрелкеге (б.с.) құйамын. Дастарқанға (б.с.) қоямын.

В казахском языке все (предметы, признаки предметов, действия) кому-то (чему-то) принадлежит.

58 тапсырма

Образовать притяжательную форму данных существительных:

қол, шаш, тырнақ, тамыр, сіңір, дауыс, бас, төбе, қарағұс, маңдай, көз, кірпік, самай, құлақ, мұрын, танау, ауыз, ерін, тіл, тіс, тамақ, таңдай, иек, мойын, иық, қол, шынтақ, жұдырық, алақан, саусақ, бармақ, шынашақ, тырнақ, кеуде, емшек, қолтық, қабырға, іш, жүрек, бауыр, бүйрек, арқа, омыртқа, бел, бүйір, жамбас, аяқ, тізе, табан, өкше, қызу (ыстық)

Үлгі:

I. менің жаным біздің жанымыз, жандарымыз

II. сенің жаның сендердің жандарың

Сіздің жаныңыз сіздердің жандарыңыз

III. оның жаны олардың жандары

59 тапсырма

От глаголов ауыру, айналу, солқылдау, шаншу (жүрек), көтерілу, тарту (сіңір), селкілдеу, жүрек айну, сыздау, кебу, іріңдеу, ісу, ашу образовать форму 3 лица переходного настоящего времени.

Үлгі:

ашу – ашиды

60 тапсырма

Составить словосочетания с существительными қол, шаш, тырнақ, тамыр, бас, төбе, қарағұс, маңдай, көз, самай, құлақ, мұрын, танау, ауыз, ерін, тіл, тіс, тамақ, таңдай, иек, мойын, иық, қол, шынтақ, жұдырық, алақан, саусақ, бармақ, шынашақ, кеуде, емшек, қолтық, қабарға, іш, жүрек, бауыр, бүйрек, арқа, омыртқа, бел, бүйір, жамбас, аяқ, тізе, табан, өкше, қызу (ыстық) в притяжательной форме и глаголами ауыру, айналу, солқылдау, шаншу (жүрек), көтерілу, тарту (сіңір), селкілдеу, жүрек айну, сыздау, кебу, іріңдеу, ісу, ашу в 3 лице переходного настоящего времени. Перевести.

Үлгі:

I. менің басым ауырады

II. сенің басың ауырады

Сіздің басыңыз ауырады

III. оның басы ауырады

I. біздің басымыз ауырады

II. сендердің бастарың ауырады

Сіздердің бастарыңыз ауырады

III. олардың бастары ауырады

Техника чтения

Звуки [І] и [Ы]

Звук [І] – парный звуку [Ы]. При его произнесении язык отодвинут несколько вперед по сравнению со звуком ы. Рот раскрыт нешироко.

ыс-ыс-ыс-ыс-ыс-ыс-ыс- ыс-ыс-ыс-ыс-ыс-ыс-ыс- ыс-ыс-ыс-ыс-ыс-ыс-ыс-ыс

іс-іс-іс-іс-іс-іс- іс-іс-іс-іс-іс-іс- іс-іс-іс-іс-іс-іс- іс-іс-іс-іс-іс-іс- іс-іс-іс-іс-іс-іс-іс

ыс-іс-ыс-іс-ыс-іс- ыс-іс-ыс-іс-ыс-іс- ыс-іс-ыс-іс-ыс-іс- ыс-іс-ыс-іс-ыс-іс- ыс-іс

Речевой этикет

Благодарность:

Рақмет – спасибо.

Рақмет сізге (саған) – спасибо Вам (тебе).

Көп рақмет – большое спасибо.

Мың да бір рақмет – тысяча благодарностей,

огромное спасибо.

Ризамын – благодарен Вам (тебе, вам)

Мен сізге өте ризамын – я Вам

очень благодарен.

Оқасы жоқ – не за что.

Ештеңе емес – ничего не стоит.

Мархабат – пожалуйста.

Техника чтения

Звуки [Ы] и [І]

мы-мы-мы-мы-мы-мы-мы-мы-мы-мы-мы-мы-мы-мы-мы-мы-мы-мы-мы

мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі-мі

мы-мі-мы-мі-мы-мі-мы-мі-мы-мі-мы-мі-мы-мі-мы-мі-мы-мі-мы-мі-мы-мі

Как спросить? Как образовать вопросительное предложение?

61 тапсырма

От данных глаголов образовать вопросительную форму переходного настоящего времени 3 лица в единственном и множественном числе ауыру, айналу, солқылдау, шаншу (жүрек), көтерілу, тарту (сіңір), селкілдеу, жүрек айну, сыздау, кебу, іріңдеу, ісу, ашу

Үлгі:

ашу – ашиды – аши ма?

62 тапсырма

Словосочетания 61 упражнения преобразовать в вопросительные

Үлгі:

I. менің басым ауыра ма?

II. сенің басың ауыра ма?

Сіздің басыңыз ауыра ма?

III. оның басы ауыра ма?

I. біздің басымыз ауыра ма?

II. сендердің бастарың ауыра ма?

Сіздердің бастарыңыз ауыра ма?

III. олардың бастары ауыра ма?

63 тапсырма

Составьте диалог с врачом.

Үлгі:

– Сіздің қай жеріңіз ауырады? – Что у Вас болит?

– Менің аяғым ауырады. – У меня нога болит.

Сіздің аяғыңыз қашан ауырады? – Менің аяғым түнде (ночью) ауырады.

64 тапсырма

Образовать отрицательную форму переходного настоящего аремени глаголов ауыру, айналу, солқылдау, шаншу (жүрек), көтерілу, тарту (сіңір), селкілдеу, жүрек айну, сыздау, кебу, іріңдеу, ісу, ашу

65 тапсырма

Образовать словосочетания с отрицательными глаголами в переходном настоящем времени.

Үлгі:

I. менің басым ауыр-ма-й-ды

II. сенің басың ауыр-ма-й-ды

Сіздің басыңыз ауыр-ма-й-ды

III. оның басы ауыр-ма-й-ды

I. біздің басымыз ауыр-ма-й-ды

II. сендердің бастарың ауыр-ма-й-ды

Сіздердің бастарыңыз ауыр-ма-й-ды

III. олардың бастары ауыр-ма-й-ды

66 тапсырма

Продолжите диалог с врачом. Теперь вы можете использовать отрицательную форму переходного настоящего времени.

Үлгі:

– Сіздің аяғыңыз ауыра ма? – У Вас нога болит?

– Жоқ, менің аяғым ауырмайды. – Нет, нога у меня не болит.

– Қолыңыз ше? – А рука?

– Қолым да ауырмайды. – И рука не болит.

67 тапсырма

От уже знакомых по другим заданиям глаголов тұру, ояну, киіну, отыру, журу, бару, болу, қайту, түсіну, жазу, оқу, ойлау, қарау, көру, тыңдау, есту, алаңдау, аяу образовать отрицательные формы переходного настоящего времени (ауыспалы осы шақтың болымсыз түрі) в 1 лице ед. ч.

Үлгі:

келу-келемін – келмеймін

кету-кетемін – кетпеймін

68 тапсырма

Образуйте разговорные варианты данных глаголов тұру, ояну, киіну, отыру, журу, бару, болу, қайту, түсіну, жазу, оқу, ойлау, қарау, көру, тыңдау, есту, алаңдау, аяу в 1 лице отрицательного переходного настоящего времени:

тұру, ояну, киіну, отыру, журу, бару, болу, қайту, түсіну, жазу, оқу, ойлау, қарау, көру, тыңдау, есту, алаңдау, аяу