  .    ,   
 

 


  -   ,   .   "  "       .      . -   .     .   ,    .     ,    ,      .





  .    ,   





    


       .      ,      .       ,     .

   ,    .            ,   .

     ,      .       ,        .      .

           :

         .

         .

        .

         .

     -   .

       .










    NovaCreativeGroup.         .    Whitebird   .

     OZON (https://ozon.by/collection/tsifra-na-marshe-131185160/).

     Litres (https://www.litres.ru/series/cifra-na-marshe-878734/?art_types=text_book).

            .

              Litres.

  www.digitmarch.info (http://www.digitmarch.info)   - (https://t.me/digitmarch).






10      


 ,  ,   .   . ,    ,     -  . ,      ,    .          .    ,      ,      .

  "  " 50  .

  10 .      .




    







 ,

   .

 .



       .     ,      .

  XX         100  .  2016           .  2021        .   ,       170  .

  ,         .        .

    (, ,    )   .       100  .         30 .

   ,     :         .        .

       ,   .       .     ,          .       ,     .

,          ,   .     .

     .       ,        ,          ,     .

    .  ,  -            .              .   .

 ,     ,          .      ,      .           .

              .

           ,     .       .     ,       ,   .

    :    !?

   1950             -  (  ).

  ,     ,     .               30-  XX :

       .  ,     ,   .     .     ,              ?      ,      .     50, 70, 90    ,       .

       ?  :    ,    .  :  ,  ,       .

     .

 .  ,      -     .            .       ,      .

 .       ,        .

,  :      ,    .   :         - ,      .

 .    ,   -        .      ,        .

    ,     . ,  ,       ,        .

   .       ,  ,      ,     .

       .

        . ,         . ,  .

      .

 1996        ,    ,     .        .

  :

       .

    .

    ().

    ().

  .

  .

    .

    (homo sapiens).

   .

    .

      .  -     ,       .

      ,        .              .

        ,         .

       ,         ,      .

         .     ,      .

               .

   ,          . -   .

      ,    . ,     ,    60   .        ,      .

 ,         .     ,        .

     .

           .      .      .

      .     ,    ,  ,  .

   ,      :  ,    .

      666.       .

      .       ,      :

    ,   ;    ,  ,  ,  .     ,  ,   ,   ,   ,           ,       ,  ,  ,    ,   ,    .  .   ,    ,    ;     .

          .

          .      ,  -     .

     .

      ,        .    ,     . ,    ,        ,   .

      .             .

        .      .          .

   ,      .  ,        ,     ?   ,       ?      ,          ,    .

        .

 ,        ,   . ,  .

, ,    ,     .          ,      ,    ,    .

, ,   ,          .      ,       .




    







 

   .

  ?



  ,       .       .

 XIX .                   .  XX         ,       .

,     , ,    ,     .   ,    .    ,   ,   .

     ,    .       .

   XX    ,            . ,        ,      .  , ,     .      ,        .

    ,       .   -            .        ,       

 ,   ,      .      .        .

     :

   ,    ( , ,     );

         ,  ;

           ,   ,   .

   ,    .       ,       XX .     .        ,    .

    ,       .       ,      .      .

      ,      .  ,         XXI ,   VUCA.    .

        -      ,   ,    . (Volatility  , ).

          ,    ,   , ,    (Uncertainty  ).

          ,         (Complexity  ).

  ,      ,    ,        (Ambiguity , ).

VUCA      .

        ,        .     .

  ,                        .  ,       .

, .         , , .       ,      .       . ,   ,    .  -      ,   .    ,     , .            .

    XXI  . ,  ,    ,   ,    ,       .    VUCA-   .

    ,        .      ,    ,     .           ,   .    ,          .      ,      .

.        .    ,           ,    .

 , ,     ,       .       ,     - .

     ,     .    ,  ,     .      ,   ,  .      ,       .   .

       .   ,   .       ,    .            :  ,  ,    ,    .  ,        .

.          .     ,      .             .            .

       ?    .   :     ,   ,   .   ,  . ,           .

 ,            .      ,    .       : ,       ,   .

           .          ,     .

  ,            ?            .         ,    ,   .     .

       ,   ,  .    ,                .              .          .

, .            .          ,           .         .

    .         .     .  .

        .    ,    ,    .   ,          .

     .       .     .

   .

   ?        .      .       .        .    .

     

      

       ,      .             ?     .      ,    .

         VUCA-,  .          , ,     ,      .

    :

 ,     .

      .

 ,    .




 4    







  ,

   .

  .



,        .     ,    ,              .    -  .

        ,  , , , .     .      ,        - .

             .     , .        . ,       ,        ,      .

        ,    ,     .

,           2000  .   -  ,       .      10 000 ,        .         , ,    .

      .    ,   .      ,     .   , , ,      ,  .         ,    .

     ,  ;   ,  ;   .   ,    ,      . ,         .            .

,    ,            .       .    ,       .      ,    ,       .     ,       500 .    ,        300 .

            .       -             .        .

    XIX     XX        .     .     (  ,      )   .

       .   ,    .     .     ,      ,    .

    ,        ,  ,  .      .

   . , ,            .   ,     , ,     ,   .

         ,           ?   ,         .

,  ,    .   XX              .     .       .       .

  XX                .     ,     18 .  ,      .        ,  ,   .

  .               -   .  ,  ,  .     ,  ,   .  ,    ,    .

      1860 ,    1901 ,     1933 ,    1961 .  ,   ,  ,    -      .              .

 -        . -        . -       ,        . -          ,     .

  ,      80-  XX .  XXI    -  ,    2008     .   XXI          ,     4̻.

           .           : , ,   .

  ,            ,   .    ;    ; ,   / ;    ,      ; ,   ;  ;   .     ,           .

       ,         .     ?         ,  .

     ,           .       .    ,                .   .         ,    .       .

      ,       ,     ,     .       20 ,         30 .

      ? ,     ,    -,    .     ,  .

 ,   ,      .              .       ,       .

 ,      .        ,         .       ,   .

 ,    .         ?

        -? -  (),   (), -  ()              ,        .

            .          ,    .                  .  18    .          .

,    .  ,     ,      .         4-  .             .

 ,   ,      ,   ,      .    4-        .   -, -, -.       .

        ,  .   ,  ,       ?                .

      ,  ,    ,          .     ,                  .  .

            .      .         ,   .         :    ,   ,   .

      ,       .    ,         ,   ,   .

   .       ,     .   ,       .  ,      ,  .    ,     .




     







  ,

   .

   .



        ,    .

      ,       ,    .

      .        .           .         .

      ,      .     1450  1455       .

      XIX .     , , , .        ,   .

 50-  XX     ,     .  ,          .

          .    70-  XX .          ,  ,   .         .

  ,    -    ,   .            .       .

        .          . ,      .    ,   .          ,      .    ,     .

       .   .            .        .

       .  ,   , ,    .          .       .

     .        2007 .      , ,      .    2012       .     ,   .         128 ,             . !

    ,     60-70 .   ,       .     ,      .

       .     .     ,         .

      ,                   .

,  ,   ,         .           .        .      .    ,         .      .

  .          .         .        ,    .     ,        .         .

     ,      .          .       .

       .

  .        .

    .       .      .  ,    ?  ?   .   15 ,      .   2 ,     .    .         .

 ,           .     ,    , , .

          .    ?   .   ?  .   ?   ,     .

 ,    .

     .       .           - . -    .         .

       .     .            .           .

         20%   .   .   ,  ,         .   ,        -  .

 -         .          ,    .              . ,    ,      -.

     .     ,    ,   .     ,     .

  ,    ,      .              .     ,     .

 ,   .     -.           - ,   .     ,     ,     .        ,       ,      .

   .

  -,      ,      .  ,        ,  .        .

    .          .     .        .

             .           .        .           .

    ,             .        .    ,      ,     .

    .      .

-,          .     ,     .    -,        .     , , , .     ,   !   -.     .

            .         .

    Ļ ,  ,   ,        .     .        .         .            .           .

        ,       .     ,         ?

-,            .      , -   ,    ,   ,        .     ,    .

     ,     . ,        .    ,       .

       ,  .      ,        .     .




 :    







 ?

  .

 .



    ,    XXI           .    .   ,          .  ,       ,     .

,       ,      , ,          .          50 .

 20     ,    .      ,    .     .     ,     ,     .      ,      ,         .

     .   ,        ,       .             .         .    ,    .    :

   , , ,  , , , , , , , . ,      .

     .    :   Amazon, Google, Meta         .              .

       2014 .            .      :

             ,              .

      :      

           .      ,     .           . ,     , ,      ,   .    ,        ,     .

     .             ,     .         .         ,     .            .

           .      ,    ,    .        ,   .    ,   ,    .

14  2014            .        .             .

   .     1000 .         ,    ,   .     160  .

      ;     ;    ;   ;     ;      

      ;   ;      ;    ;     ;    ;   -

    1050     .  1000      +,  900    B.     850      C.        . ,      600 ,    D.       ,    .

      160  ,          .   ,   .       .

 2016   3-   -        .      ,     .        ,    .        ,  ,      .      ,      .  -,    .

  ,      ,     -,        .      ,     .

     160  .        .    5- ,        .     ,       5.      .         2  3.     .            .

     , ,    .      5   ,      .    4   ,       .   3    .

      ,     . ,      ,   ,     .

,   ,   .

       ,        .

      .

     ,    .    .        ,      .     .     ,   .

     .      .       .       .

 ,   , .

          .          .     ,   . 160      ,     . ,      ,     .

         ,      .      ,      .         ,  .       .

  ,    ,    .  ,        .             ,          .

       .   ,    .  -      ,    .       .

     , ,    ,     .      ,     .     .         .

                 .         .       ,    .

 ,    ,    .        ,     .      ,   .     .

 .   ,              .      ,             .

               ,       .                         .

         . ,           .         .

-       . -  .              .  , ,    ,      .    ,    !

       .




     







  

  .

   .



      .

   , ,             .

    ,     ,        ,       .

  .

    , ,    ,    .       :

   ,                .    ,  -    ,   ,    ,        .

     :

  :   ,   -       ,        .

 ,            ,      .

     ,  7  2015         .        .   ,     .        .     .     :

   :   !

    ,   .       . ,   ,        .

        .          ,   ?     ,    .    :   .    .   ,  ,  .     .      .          .   ,   .

   ,  ,    . ,      .      .    ,      .    .

   .   , ,   .     .        .        ,    .

     .

   :

   ,     ,             .       ,      , ,   .

      ,     .

      .

        -        (1927).                    .

  -      .        1957 .         .  1998           .

      , ,    -       .    ,    ,        ,  ,  .

   .    :

    ;

    ,    - ;

     ,  - ;

     ,   ;

  ,           (   ,  ,   ).

     .            ?           .       .

,       ,    . -     ,      ,  .

  ,         ,    .                - .   ,             .

      .     .          .

         .         .          .

   ,    ?   .  : !

   ,         ?   ,    ?  : !

   ,    ?         IQ  150   .        : !

   ,     , ? ,   : !

          ,    ?       .   : !

         .         .    ? .       .     ,   ,   .      !   .

 ,       .           .          .           ,     .     ,     .

             .     .     ,     -.

   .

            .    ,   ,  .  ,       .  ,   ,       .

   ,   ,   .             .         . ,   .

        .              .

    ,             .  ,    ,   ,    .    .         .

    .           .    ,    .      .

,       .    .    .     .    .          ?  .        ChatGPT?   .

  -     .       .           .     ( !)    ,     .

       .

       .    ,        .   ,      ,     .        .

     ,   .      . -        ,        .         .

 .       , ,         ,    .     ,       .

 ,         ,     .      .            .    !     .




     







  

   .

 .



   ,    ,             .

    ,     .   ,        ,        .   ,        ,      .

  ,        .     .      ,     .    ,       .

        -      .         ,   .          .

         -  .      ,    .

           ,    .       ,     .       ,        .

        .         .         ,           .

   ,   .         .

 ,      ,   .  ,                .

      .

,   .              .           .          .       , -    .

     .                .

        .        ,          .

         .        ,      .       ,  .              .

      ,   . ,                 ,     .             .

    ?

,   ,         .       .

     Homo sapiens   .    ,     ,   ,   .        .           .  ,         .

           .      XX      .         .     .

         .      .        .     ,      .             .

       .              .      .

,            ,      .

     .         .    ,   -    .        .          .

     .      .            .   ,        .

      .      . ,     ,  .  ,     ,  .        .        ,          .        .     .    . ,  ,   .

  ?  ,         1978 , :

     .

  ,        .     ?      ,   .        .   ,     .

   ,   .       ,         .    ,  ,      ,    .

         ,     .  , ,      .         .

   ,   .           .       .       .        -   .    !        .

  .      ,      .    .    ,       .

 .   ,         ,  .          .  ,    ,     .      ,     .     ,   .        , , ,  .        ,    .          .

         .          .     .         :

     ,   ,         ,     ,      ,         .      ,  ,  ,   .         ,     ,     ,     . 

       ?

      ,        .        ,   .          .           .         .

       ,    .         .    ,      .     ,   ,     ,     .

        .    . ,      , .    ,    .       ,       .   ,    - .           .

                 .    ,     .




   







  

   .

   .



      ,       .      ,     .    ,          ,    .   - ,             .

  ?      ?             ?         ?          -  .

     4   .   ,   .       .          .  20   ,    .       400 .        .          .

          .       .           .      .

  ,    ,      . ,          ,   -   ,      . ,     ,  .         ,   .

     .        .       .      .              .

     , ,       .       .   ,       .  ,    .      ,   ,  ,     .           .

 ,          ,          ,    . , ,     ,      ().

           ,  -.         ,     .       .    ,        .          , ,  , .

   -    ,        ,      .            .  ,     .    ,       . ,      .

     .        ,     ,    .  ,      ,   ,      .      ,   .    ,   23 328 .         .   -,       -?

 ,     ,  .                 . ,    ,  60-  XX    -  .

              ,  ?   -    ,         .  ,      ,       .

     .      ,         .              .           .

   ,           .     .           .     .        ,     .               .

   ,      .  ,          .

     ?

 ,        ,    .       .       165  ( ,    ),     175.     ,  ,    ,    .

         ,    .        ?  ,  .         ,       ,  ,   ,     .     .         ,  ,      .

    ,           .         ,        .

             ,    .        ,   .      ,     ,    .           .    ,       ,  -        .

           :   .

    ,   ,    ,   .           ,     ,       .           .

       ,      .              .     .

      .     :   .

        , , .       , ,            .

      , ,    .  ,           ,    ,    .

,            ,   .   -  -,               .

       ,        .    .              .    ,     ,  .

          .  XXI ,    ,        -     .     ,            ?

   ,            .  , ,     ,   .         ,     .

   XX     ,       .      .             ,      .        .              .

            .  ,  ,   .

    ,                   .  ,   .

        .              .      ,         ,     .

,              .          .

    -25.

          ,      .     4  ,    .     55 .

  315 ,      145 .       600 ,            .       4000 .     2200 ,       .

         .    ,       .      . ,   ,          ,       . ,   ,         .       ,      ,    .

   ,     .   ,     122 ,     .

          .

        ,     .       .  ,  .          ,    ,   ,        .

,         ?   -25         .     ,              .




    







  .

  ,

  .



      ,     ,     .     , , .

       ,    .     ,     .          .

   ,     ,   ,    .      ,     ,    ,  .

            ,  ,  ,    .              ()   ().

      .        ,   .           :

    ,  ,   ,   ,     . 

       .      , , ,  -.

      .        ,       .       , , ,          ,    .

        - .       ,     .     .   ,          , ,    .    :

          t   ,     ,                 .

    ,         .      .

 ,  ,      .      .        ?        , , ?

           .       .        ,    . ,   .       .       ?        ?        , .

        .       ,     .     ,     . ,   .    .

  ,   .    ,         .       ,   .            ,     .         .         !

  XIX      ,            ,   .           ,        .

 ,        ,   . -,        . -,  ,    ,   ,  ,   ?

        .           .     ,   .      .          .    -          .

        ?        ?    :      ,     .

      ,     .        ,        .   ,      .

     .        ,         .    ,  .     ,   -     .      .

     .    ,     ,     -              .          .    ,      ,      .

    ,             .       .   -   ,                !

  ,         .    .

       .     ,     .       .

         ,       .           .

       .       ,      .         .                  .        .

 ,       ,      .      . , ,     ,     .

-,             ,    .

-,           .           .        .          ,  ,  ,     .

-,    ,         ,      . Agile-               .

-,                   .         .

-,          .     ,     .     ,     ,     .       ,    .

-,     ,       .     ,           .

-,    ,    ,      .   ,    ,     .

  ,           ,             .          -      .

         .          .       , , , , .

      - .       ,    ,    .

,               .     .         . ,  ,      .    . ,   ,  .

   .

  ,         .        ,   .

   ,    ,          .




  :   







   ? 

   

  .



       . ,    ,   .   ,      ,    .    ,       .

     .

    .    ,   ,   ,  ,   .           .        ,     .              .

       ,     ,      .  ,       .   ,   ,   .

    60-  XX       ,       .      ,    .        .    .           .  90-      ,   ,    .

     ,    .     ,     ,   .   ,    .     .                .           .

,   ,             .     ,   .

          .            .  ,      .     ,    .    ,     , ,   . ,      .

       .       .      ,      .    ,     .

   ,   ,   ,  ,  ,  ,           .

        .   ,     ,     .              .   ,      ,          .

        . , ,           .         ,    .

  ,    ,    ,         .      .   ,    -         .

       .    ,                .       , , .      .

     ,          .  ?    ,    - .

 ,      .            .         .         .        , ,     .

   .    .     . ,     ,    .   ,      .

 .             ,  .        . ,    ,      .

    .        ,     .    ,     ,      .

    .        ,   ,     . ,   ,     ,      . ,          .

      :

      ;

      ;

    ,   ;

   ,   .

     ,         .          .

           .     .        , ,  ,       .      , , , .     ,     ,   .  ,    .

 ,     ,     .  -       .  -   ,     .  -   ,    .  -   ,  .

          .     ,    .

  ,        . ,          .       ,        .

. ,      ,   .   ,         .

. ,          ,    .     .         .     ,     .          .

.    ,    .         .        (,  ).          .

. ,    .       ,         .      .    ,   .       .

. ,      .     .     .       .       : , , 

. ,      .      .     .           .       . ,        ,   .

.  ,       .     .     .      .       . ,       ,   . ,     ,   .

. ,                .       .

. ,    ,      ,   ,    .       .     ,       .    .

  .            .  .  ,     .            .




10      


- 2022     . ,   ,   .    , , .     .     ,       -.     ,   ,      .        ,   -.

  "  " 50  .

  10 .      .




  :   







,    ,

  .

 



           .      ,       .              .    ,           .        .

   ()        XX .          .             .            .              .   .    .

     .          .   :        ?  ,    ,    .        ,  ,     .

 1950        ,    ,        ?  , ,    ,    .          ?     . ,         ,    .

  ,    .    ,       .       ,   ,   ,        .

         ,     ,  .      ,   ,     .

   ,      ,        .             .

,            ,   1956    ,  .             ,  ,  ,       11 .         .

    :

       2  ...    ,                ,     .   ,      ,    ,  ,    ,    .

         .     ,  ,   .         artificial intelligence (AI),        ().

      .             .                     .

  -     .             . ,    ,    ,          ,    .

   11  1956         ,  ,    .     ,  ,  .     .      ,      ,      .            .

,             .       : , , ,    , ,    ,   ,  .           , , ,         .

          .        ,        .          ,      .    .

 ,            . ,      ,     .            1950-   1980-.

          ,        ,   ,    .

 1956           -.    ,       ,      .       .

   38  52 ,       ,        .       ,    .

        ,   ,    . ,       ,   ,      ,         .    ,       1950-    .

 1966        -   .       ,    .    -   .        ,           .

    ,         .             .       ,   DARPA        .

    .            ,     .    -  ,          .           .  -         ,     .

    ,    1970-   -   .        .

   .  1980-     ,      .      ,   ,      .

      .  ,    ,       .       :

       ,   ;

,              .

           DEC.     ,    .

       ,  ,    .             .

       ,       . ,   ,          ,    .

      .        .                .

  ,      1950- ,       - .             .

  ,     ,    . ,               ,   .    ,    ,          .

             .        ,         .

           .  1997   Deep Blue      .      .      ,      2022 ,   .

.    -   :        ,        .     .




,    







    ,

    .

 



       ,        .      ,    ,  ,    .  ,      ,   ,     .

         ,  .         ,     .

       .           .     .     ,  ,            .

   .

 2024     ,     ,       :     .  ?   , ,  :

 2024  OpenAI , ,         ,       ,     ChatGPT-3  ChatGPT-4.     ,        .

, ,  ,     ,    .        ,      . , ,     ?

       .

     ,  ,  ,          ,    .  - ,      .

 ,  ,    ,   .  ,  ,      .   ,   ,        ?       .

     .

  (Surface Web).    ,           .      ,  , -   ,     .      ,    -. Google          ,      .

  (Deep Web).      ,  .      ,          .   ,  -   ,       , ,    .       .

         .   ,  ,    .

  (DarkWeb).    .     ,         (    ).          .         ,          .

      ,     .        .     ,    .        90%  .  ,            .

,              . ,  -        .        ,      .               .

           .

 2008    Common Crawl          .        .   2024       250  , 45%     .

         .       ,      , CommonCrowl         .

 ,   CommonCrowl       ,      .  ,       ,   ,   The New York Times, The Wall Street Journal  .

  CommonCrowl,     Google,    ,      .     Google            .     ,        ,   .  ,                .

      ,      .   New York Times, Reuters  CNN.           .    ,    ,   .

,      , .         ,   .     ,       ,    .         ,  ,     ,  ,  .

        ,     .   ,     .

      .      ,       .  ,       ,        .

     Google  ,         : 130+    ,  100 open source ,        .    ,   .   :

ImageNet  ,    ,    . 14+       20 000 .

MNIST  70 000    28?28 .

Kinetics-700  650 000   YouTube,  700   .  700           .

       , ,   , ,   ,  ,  ,   ,    ,      .

        . ,    ,         , , , .       ,   .         .

   ,     ,           . ,      ,  , .      ,        .

 ,        .     ,   ,     .      ,   ,  .      ,     ,   .     ,     ,    .

         ,            .

   . ,      .     ,    .        ,        .          .

 .        .      ,     ,     . ,    ,   ,     ,    .           .       ,      .    ,     .

  . ,        ,        .     .   ,                .

  .          ,       .          .      .

   .    ,     .     , ,  ,    .        .

       ,           .

       . ,  ,   ,  ,      .       ,        ,     ,  .

       . ,           .  , ,    ,  -     .

.  /               .              ,  .




,     LLM







    .

 .

 



               .        ,      .          (Large Language Model, LLM).

LLM             .        ChatGPT 3.5      .     LLM        ,    -   .

 ,     .

  LLM      ,    .  LLM      ,   ,  ,        .   ,  LLM        ,       LLM   .

     LLM,   ,         .         .

       .

   .   .       .  ?  ,  .  ,    ?

 .      ?            ?

.  ,  .     ,  ?  .     ?

   .    ,       ;    .    ,     .

   ,      .    LLM      ,    ,     , , .

,    LLM    ,     RNN   . RNN         .    RNN    .     ,         .

LLM     .       .     ,     ,     .     ,        LLM.

         ,      .

      .      ,            . ,  .          ,       .  ,      .

     ,          . ,          .

   ,   , .       ,   ,      ,      .

    -     , , ,     .        ,         .        .         .

          ,     : (, , , ).

             .          LLM,    ,         .        ,   LLM, ,       .

     .       ,       .        .

        ,      LLM.       (attention).     LLM  ,      .

                .     ,           .   LLM    ,  ,    .     LLM         .

    LLM ,         . LLM    ,  ,        .     ,      .      ,            .

      .

      ,    ,            ,     .       ( ),      .

    ,     .     LLM     ,   ,           LLM  .

  .          ,    , , , , .

 ,    ,   ,  .

   ,        ,    .       .       .

  LLM      (multi-head attention).       ,           .      ,  LLM       .        ,      .

      ,      ,           .

   ,            ,  LLM       .               .

    LLM      ,            ,      .         LLM.           .

 LLM  ,         .    ,   .    ,        ,   .    ,    .         :

         ;

    ,     ;

    ,      (       ,       );

         .

      .        ,     .

   

    0.45,    0.30,    0.001.      .      .      ,     .

     .

   LLM




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/pages/biblio_book/?art=51187451)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .


